༥. མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ནི་ཀྑེ་པ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ

ཨི་དཱ་ནི ཀུ་མཱ་ར་པ་ཉྷཱ་ན་ནྟ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཨི་དྷ ནི་ཀྑེ་པ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨི་ད་ཉྷི སུ་ཏྟཾ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི ཡྭཱ་ཡཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི སཱ་ས་ནོ་ཏཱ་རོ, སི་ཀྑཱ་པ་ད་དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་ར་ཀུ་མཱ་ར་པ་ཉྷེ་ཧི ཙ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་པྤ་བྷེ་ད་ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ, ས་བྦོ་པེ་ས པ་ར་མ་མ་ངྒ་ལ་བྷཱུ་ཏོ, ཡ་ཏོ མ་ངྒ་ལ་ཏྠི་ཀེ་ན ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཨ་བྷི་ཡོ་གོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, སོ ཙ་སྶ མ་ངྒ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨི་ད་མ་སྶ ཨི་དྷ ནི་ཀྑེ་པ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ.

པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ

ཨེ་ཝཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཡཾ མཱ་ཏི་ཀཱ –

‘‘ཝུ་ཏྟཾ ཡེ་ན ཡ་དཱ ཡ་སྨཱ, ཙེ་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཝི་དྷིཾ;

ཨེ་ཝ་མི་ཙྩཱ་དི་པཱ་ཋ་སྶ, ཨ་ཏྠཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ.

‘‘ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟོ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཝ་ཏྭཱ ཡཾ ཡ་ཏྠ མ་ངྒ་ལཾ;

ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཏ་སྶ, མ་ངྒ་ལ་ཏྟཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡེ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ‘‘ཝུ་ཏྟཾ ཡེ་ན ཡ་དཱ ཡ་སྨཱ, ཙེ་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཝི་དྷི’’ནྟི ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཨ་དྡྷ་གཱ་ཐཱ ཡ་དི་དཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ…པེ… བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སཱི’’ཏི, ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་ད་ཉྷི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, སོ ཙ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡ་མྦྷཱུ ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ནེ་དཾ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ. ཡ་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཏཾ ‘‘ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཀེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་དཱ, ཀ་སྨཱ ཙ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ.

པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི ཙེ་སཱ ས་བྦ་སུ་ཏྟ་ནི་དཱ་ན་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠ་མཱ་དི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྷི ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ སུ་བྷ་དྡ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ཝི་ན་ཡ་ནཱ, ཀ་ཏ་བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩེ ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ཝ་ཏྟ་ནེ མ་ལླཱ་ནཾ སཱ་ལ་ཝ་ནེ ཡ་མ་ཀ་སཱ་ལཱ་ན་མ་ནྟ་རེ ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མ་དི་ཝ་སེ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ, བྷ་ག་ཝ་ཏི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ས་ཏྟཱ་ཧ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏི སུ་བྷ་དྡེ་ན ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ‘‘ཨ་ལཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, མཱ སོ་ཙི་ཏྠ, མཱ པ་རི་དེ་ཝི་ཏྠ, སུ་མུ་ཏྟཱ མ་ཡཾ ཏེ་ན མ་ཧཱ་ས་མ་ཎེ་ན, ཨུ་པ་དྡུ་ཏཱ ཙ ཧོ་མ ‘ཨི་དཾ ཝོ ཀ་པྤ་ཏི ཨི་དཾ ཝོ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’ཏི, ཨི་དཱ་ནི པ་ན མ་ཡཾ ཡཾ ཨི་ཙྪི་སྶཱ་མ ཏཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ, ཡཾ ན ཨི་ཙྪི་སྶཱ་མ ན ཏཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༧; དཱི. ནི. ༢.༢༣༢) ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ‘‘ཋཱ་ནཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་ཏི ཡཾ པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ ‘ཨ་ཏཱི་ཏ་ས་ཏྠུ་ཀཾ པཱ་ཝ་ཙ་ན’ནྟི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ པ་ཀྑཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཡྻུཾ. ཡཱ་ཝ ཙ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨ་ན་ཏཱི་ཏ་ས་ཏྠུ་ཀ་མེ་ཝ པཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –

‘‘ཡོ ཝོ, ཨཱ་ན་ནྡ, མ་ཡཱ དྷ་མྨོ ཙ ཝི་ན་ཡོ ཙ དེ་སི་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟོ, སོ ཝོ མ་མ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ཏྠཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༡༦).

‘‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ དྷ་མྨ་ཉྩ ཝི་ན་ཡ་ཉྩ ས་ངྒཱ་ཡེ་ཡྻཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ སཱ་ས་ནཾ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡཾ ཨ་སྶ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ’’.

ཡ་ཉྩཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘དྷཱ་རེ་སྶ་སི པ་ན མེ ཏྭཾ, ཀ་སྶ་པ, སཱ་ཎཱ་ནི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི ནི་བྦ་ས་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རེ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཙེ་ཝ –

‘‘ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཱ་ཝ་དེ ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་མི ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི…པེ… པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རཱ་མི, ཀ་སྶ་པོ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི…པེ… པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི –

ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་པྤ་བྷེ་དེ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མ་ས་མ་ཊྛ་པ་ནེ་ན ཙ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ, ཏ་སྶ མེ ཀི་མ་ཉྙཾ ཨཱ་ཎ་ཎྱཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི? ‘‘ན་ནུ མཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ ས་ཀ་ཀ་ཝ་ཙ་ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལ་ཝཾ་ས་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ཀཾ པུ་ཏྟཾ ‘ས་དྡྷ་མྨ་ཝཾ་ས་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ཀོ མེ ཨ་ཡཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’ཏི མ་ནྟྭཱ ཨི་མི་ནཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་སཱི’’ཏི ཙི་ནྟ་ཡ་ནྟོ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སི? ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ཨེ་ཀ་མི་དཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་མ་ཡཾ པཱ་ཝཱ་ཡ ཀུ་སི་ནཱ་རཾ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ མ་ཧ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཉྩ་མ་ཏྟེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༣༡; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༧) ས་བྦཾ སུ་བྷ་དྡ་ཀ་ཎྜཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨཱ་ཧ –

‘‘ཧ་ནྡ མ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, དྷ་མྨ་ཉྩ ཝི་ན་ཡ་ཉྩ ས་ངྒཱ་ཡེ་ཡྻཱ་མ, པུ་རེ ཨ་དྷ་མྨོ དི་པྤ་ཏི, དྷ་མྨོ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཡྻ་ཏི, ཨ་ཝི་ན་ཡོ དི་པྤ་ཏི, ཝི་ན་ཡོ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཡྻ་ཏི, པུ་རེ ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ བ་ལ་ཝ་ནྟོ ཧོ་ནྟི, དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ དུ་བྦ་ལཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཝི་ན་ཡ་ཝཱ་དི་ནོ བ་ལ་ཝ་ནྟོ ཧོ་ནྟི, ཝི་ན་ཡ་ཝཱ་དི་ནོ དུ་བྦ་ལཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༧).

བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷ་ནྟེ, ཐེ་རོ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཙྩི་ན་ཏཱུ’’ཏི. ཐེ་རོ ས་ཀ་ལ་ན་ཝ་ངྒ་ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་རེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨ་ནཱ་གཱ་མི་སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏེ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶེ ཙ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏི་པི་ཊ་ཀ་ས་བྦ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་པྤ་བྷེ་ད་དྷ་རེ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟེ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏེ ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་དི་བྷེ་དེ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷི་ཀྑཱུ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྩ་ས་ཏེ པ་རི་གྒ་ཧེ་སི. ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ཨེ་ཀེ་ནཱུ་ན་པ་ཉྩ་ཨ་ར་ཧ་ནྟ་ས་ཏཱ་ནི ཨུ་ཙྩི་ནཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༧).

ཀི་སྶ པ་ན ཐེ་རོ ཨེ་ཀེ་ནཱུ་ན་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི? ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ. ཏེ་ན ཧཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ས་ཧཱ་པི ཝི་ནཱ་པི ན ས་ཀྐཱ དྷ་མྨ་ས་ངྒཱི་ཏི ཀཱ་ཏུཾ. སོ ཧཱ་ཡ་སྨཱ སེ་ཁོ ས་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ, ཏ་སྨཱ ས་ཧ ན ས་ཀྐཱ, ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶ ཀི་ཉྩི ད་ས་བ་ལ་དེ་སི་ཏཾ སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝི་ནཱ་པི ན ས་ཀྐཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ སེ་ཁོ་པི ས་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ བ་ཧཱུ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཐེ་རེ་ན ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏ་བྦོ ཨ་སྶ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ན ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏོ་ཏི? པ་རཱུ་པ་ཝཱ་ད་ཝི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཐེ་རོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ ཨཱ་ན་ནྡེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝི་སྶ་ཏྠོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཐཱ ཧི ནཾ སི་ར་སྨིཾ པ་ལི་ཏེ་སུ ཛཱ་ཏེ་སུ་པི ‘‘ན ཝཱ་ཡཾ ཀུ་མཱ་ར་ཀོ མ་ཏྟ་མ་ཉྙཱ་སཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤) ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ཝཱ་དེ་ན ཨོ་ཝ་ད་ཏི. ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏོ ཙཱ་ཡཾ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བྷཱ་ཏཱ ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ པུ་ཏྟོ, ཏ་ཏྲ བྷི་ཀྑཱུ ཚ་ནྡཱ་ག་མ་ནཾ ཝི་ཡ མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ‘‘བ་ཧཱུ ཨ་སེ་ཁ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟེ བྷི་ཀྑཱུ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ན་ནྡཾ སེ་ཁ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟཾ ཐེ་རོ ཨུ་ཙྩི་ནཱི’’ཏི ཨུ་པ་ཝ་དེ་ཡྻུཾ. ཏཾ པ་རཱུ་པ་ཝཱ་དཾ པ་རི་ཝི་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་ན་ནྡཾ ཝི་ནཱ ས་ངྒཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ག་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ན ཨུ་ཙྩི་ནི.

ཨ་ཐ ས་ཡ་མེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ན་ནྡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཐེ་རཾ ཡཱ་ཙིཾ་སུ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘ཨ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཀི་ཉྩཱ་པི སེ་ཁོ, ཨ་བྷ་བྦོ ཚ་ནྡཱ དོ་སཱ མོ་ཧཱ བྷ་ཡཱ ཨ་ག་ཏིཾ ག་ནྟུཾ, བ་ཧུ ཙཱ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨོ ཙ ཝི་ན་ཡོ ཙ པ་རི་ཡ་ཏྟོ, ཏེ་ན ཧི, བྷ་ནྟེ, ཐེ་རོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟ་མྤི ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨུ་ཙྩི་ན་ཏཱུ’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟ་མྤི ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨུ་ཙྩི་ནཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༧).

ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏེ་ན ཏེ་ནཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཉྩ་ཐེ་ར་ས་ཏཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ.

ཨ་ཐ ཁོ ཐེ་རཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཀ་ཏྠ ནུ ཁོ མ་ཡཾ དྷ་མྨ་ཉྩ ཝི་ན་ཡ་ཉྩ ས་ངྒཱ་ཡེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཐེ་རཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཁོ མ་ཧཱ་གོ་ཙ་རཾ པ་ཧཱུ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ, ཡཾ་ནཱུ་ན མ་ཡཾ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝ་སྶཾ ཝ་ས་ནྟཱ དྷ་མྨ་ཉྩ ཝི་ན་ཡ་ཉྩ ས་ངྒཱ་ཡེ་ཡྻཱ་མ, ན་ཉྙེ བྷི་ཀྑཱུ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻུ’’ནྟི. ཀ་སྨཱ པ་ན ནེ་སཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི? ཨི་དཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཐཱ་ཝ་ར་ཀ་མྨཾ, ཀོ་ཙི ཝི་ས་བྷཱ་ག་པུ་གྒ་ལོ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐོ་ཊེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨ་ཐཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན སཱ་ཝེ་སི. ཏཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཉཱ་ཏ་བྦཾ.

ཨ་ཐ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏོ ས་ཏྟ་སུ སཱ་དྷུ་ཀཱི་ལ༹་ན་དི་ཝ་སེ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཙ དྷཱ་ཏུ་པཱུ་ཛཱ་དི་ཝ་སེ་སུ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟེ་སུ ‘‘ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ, ཨི་དཱ་ནི གི་མྷཱ་ནཾ དི་ཡ་ཌྜྷོ མཱ་སོ སེ་སོ, ཨུ་པ་ཀ་ཊྛཱ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི མ་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ཨུ་པ་ཌྜྷཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ མ་གྒཾ ག་ཏོ. ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་རོ་པི ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ མ་གྒཾ ག་ཏོ, ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ནྟྭཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཡེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠི, ཏེ་ན ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐཱ་མི. ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ག་ཏ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ མ་ཧཱ་པ་རི་དེ་ཝོ ཨ་ཧོ་སི, ‘‘བྷ་ནྟེ ཨཱ་ན་ནྡ, ཀུ་ཧིཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི? ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེ ཐེ་རེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ས་མ་ཡེ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་པ་རི་དེ་ཝོ ཨ་ཧོ་སི.

ཏ་ཏྲ སུ་དཾ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ཏཾ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ད་ས་བ་ལེ་ན ཝ་སི་ཏ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཱ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་པྥོ་ཊེ་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ མི་ལཱ་ཏ་མཱ་ལཱ་ཀ་ཙ་ཝ་རཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ ཨ་ཏི་ཧ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝ་ཏྟཾ ས་བྦ་མ་ཀཱ་སི. ཨ་ཐ ཐེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫ་བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ ཨུ་སྶ་ནྣ་དྷཱ་ཏུ་ཀཾ ཀཱ་ཡཾ ས་མ་སྶཱ་སེ་ཏུཾ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཁཱི་ར་ཝི་རེ་ཙ་ནཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རེ་ཡེ་ཝ ནི་སཱི་དི, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ སུ་བྷེ་ན མཱ་ཎ་ཝེ་ན པ་ཧི་ཏཾ མཱ་ཎ་ཝ་ཀཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –

‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ, མཱ་ཎ་ཝ་ཀ, ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཛྫ བྷེ་ས་ཛྫ་མ་ཏྟཱ པཱི་ཏཱ, ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ སྭེ་པི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༤༤༧).

དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཙེ་ཏ་ཀ་ཏྠེ་རེ་ན པ་ཙྪཱ་ས་མ་ཎེ་ན ག་ནྟྭཱ སུ་བྷེ་ན མཱ་ཎ་ཝེ་ན པུ་ཊྛོ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡེ སུ་བྷ་སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ད་ས་མཾ སུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་སི.

ཨ་ཐ ཁོ ཐེ་རོ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧཱ་རེ ཁ་ཎྜ་ཕུ་ལླ་པྤ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཀ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ཏོ. ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་རོ ཙ ས་བྦཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ག་ཧ་མེ་ཝ ག་ཏཱ.

ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ ས་བྦེ་པི ཚ་ཌྜི་ཏ་པ་ཏི་ཏ་ཨུ་ཀླཱ་པཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ ས་བྦེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཙ པ་རི་ཝེ་ཎེ ཙ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏ་ཏྠ ཐེ་རཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་པཱུ་ཛ་ན་ཏྠཾ ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝཱ་ད་པ་རི་མོ་ཙ་ན་ཏྠ་ཉྩ ‘‘པ་ཋ་མཾ མཱ་སཾ ཁ་ཎྜ་ཕུ་ལླ་པྤ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སུཾ. ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཧི ཝ་དེ་ཡྻུཾ ‘‘ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ ས་ཏྠ་རི ཋི་ཏེ་ཡེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཛ་གྒིཾ་སུ, པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཚ་ཌྜེ་སུ’’ནྟི. ཏེ་སཾ ཝཱ་ད་པ་རི་མོ་ཙ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཙི་ནྟེ་སུ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –

‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཐེ་རཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཁ་ཎྜ་ཕུ་ལླ་པྤ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ ཝ་ཎྞི་ཏཾ, ཧ་ནྡ མ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, པ་ཋ་མཾ མཱ་སཾ ཁ་ཎྜ་ཕུ་ལླ་པྤ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ ཀ་རོ་མ, མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ མཱ་སཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཉྩ ཝི་ན་ཡ་ཉྩ ས་ངྒཱ་ཡི་སྶཱ་མཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༨).

ཏེ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ག་ནྟྭཱ རཱ་ཛ་དྭཱ་རེ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཀིཾ ཀ་རོ་མི, ཀེ་ན་ཏྠོ’’ཏི པ་ཝཱ་རེ་སི. ཐེ་རཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་པྤ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ཝེ་དེ་སུཾ. ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ’’ཏི རཱ་ཛཱ ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཀེ མ་ནུ་སྶེ ཨ་དཱ་སི. ཐེ་རཱ པ་ཋ་མཾ མཱ་སཾ ས་བྦ་ཝི་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ས་ངྑ་རཱ་པེ་སུཾ.

ཨ་ཐ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ‘‘ནི་ཊྛི་ཏཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཝི་ཧཱ་ར་པྤ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ, ཨི་དཱ་ནི དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, ཝི་སྶ་ཏྠཱ ཀ་རོ་ཐ, མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐཾ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ ཧོ་ཏུ. ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཐ, བྷ་ནྟེ, ཀིཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི? ‘‘དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྣི་ས་ཛྫ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ཀ་ཏྠ ཀ་རོ་མི, བྷ་ནྟེ’’ཏི? ‘‘ཝེ་བྷཱ་ར་པ་བྦ་ཏ་པ་སྶེ ས་ཏྟ་པ་ཎྞི་གུ་ཧཱ་དྭཱ་རེ ཀཱ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ, རཱ་ཛཱ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ, ཝི་སྶ་ཀ་མྨུ་ནཱ ནི་མྨི་ཏ་ས་དི་སཾ སུ་ཝི་བྷ་ཏྟ་བྷི་ཏྟི་ཐ་མྦྷ་སོ་པཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་མཱ་ལཱ་ཀ་མྨ་ལ་ཏཱ་ཀ་མྨ་ཝི་ཙི་ཏྲཾ མ་ཧཱ་མ་ཎྜ་པཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཝི་དྷ་ཀུ་སུ་མ་དཱ་མ་ཨོ་ལ་མྦ་ཀ་ཝི་ནི་གྒ་ལ་ནྟ་ཙཱ་རུ་ཝི་ཏཱ་ནཾ ར་ཏ་ན་ཝི་ཙི་ཏྲ་མ་ཎི་ཀོ་ཊྚི་མ་ཏ་ལ་མི་ཝ ཙ ནཾ ནཱ་ནཱ་པུ་པྥཱུ་པ་ཧཱ་ར་ཝི་ཙི་ཏྲཾ སུ་པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་བྷཱུ་མི་ཀ་མྨཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་མཱ་ན་ས་དི་སཾ ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ མ་ཧཱ་མ་ཎྜ་པེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ན་གྒྷཱ་ནི པ་ཉྩ་ཀ་པྤི་ཡ་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎ་བྷཱ་གཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་རཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཐེ་རཱ་ས་ནཾ, མ་ཎྜ་པ་མ་ཛ྄ཛྷེ པུ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁཾ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ས་ནཱ་ར་ཧཾ དྷ་མྨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ད་ནྟ་ཁ་ཙི་ཏཾ ཙི་ཏྟ་བཱི་ཛ་ནི་ཉྩེ་ཏྠ ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སི ‘‘ནི་ཊྛི་ཏཾ, བྷ་ནྟེ, ཀི་ཙྩ’’ནྟི.

བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨཱ་ཧཾ་སུ ‘‘སྭེ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ, ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏོ, ཏྭ་ཉྩ སེ་ཁོ ས་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ, ཏེ་ན ཏེ ན ཡུ་ཏྟཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏཾ ག་ནྟུཾ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཧོ་ཧཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ‘‘སྭེ ས་ནྣི་པཱ་ཏོ, ན ཁོ པ་ན མེ་ཏཾ པ་ཏི་རཱུ་པཾ, ཡྭཱ་ཧཾ སེ་ཁོ ས་མཱ་ནོ ས་ནྣི་པཱ་ཏཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ’’ནྟི བ་ཧུ་དེ་ཝ ར་ཏྟིཾ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ཙ་ངྐ་མཱ ཨོ་རོ་ཧི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘‘ནི་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀཱ་ཡཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་སི. དྭེ པཱ་དཱ བྷཱུ་མི་ཏོ མུ་ཏྟཱ, ཨ་པྤ་ཏྟ་ཉྩ སཱི་སཾ བི་མྦོ་ཧ་ནཾ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཙ་ངྐ་མེ་ན བ་ཧི ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ན་ནུ མཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ་སི ཏྭཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, པ་དྷཱ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ, ཁི་པྤཾ ཧོ་ཧི་སི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༠༧). བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ཀ་ཐཱ་དོ་སོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, མ་མ པ་ན ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷཾ ཝཱི་རི་ཡཾ, ཏེ་ན མེ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཏཾ ཡོ་ཛེ་མཱི’’ཏི ཙ་ངྐ་མཱ ཨོ་རོ་ཧི་ཏྭཱ པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མ་ཉྩ་ཀེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ‘‘ཐོ་ཀཾ ཝི་སྶ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀཱ་ཡཾ མ་ཉྩ་ཀེ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སི. དྭེ པཱ་དཱ བྷཱུ་མི་ཏོ མུ་ཏྟཱ, སཱི་ས་ཉྩ བི་མྦོ་ཧ་ན་མ་ས་མྤ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩི. ཙ་ཏུ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཐེ་ར་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ ཨ་ནི་སི་ནྣོ ཨ་ནི་པ་ནྣོ ཨ་ཊྛི་ཏོ ཨ་ཙ་ངྐ་མ་ནྟོ ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.

ཨ་ཐ ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑཱུ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ. ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟིཾ ཉཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ན ག་ཏོ. བྷི་ཀྑཱུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་ད་ནྟཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨཱ་ས་ནཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཱ. ཏ་ཏྠ ཀེ་ཧི་ཙི ‘‘ཨེ་ཏ་མཱ་ས་ནཾ ཀ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨཱ་ན་ནྡ་སྶཱ་ཏི. ‘‘ཨཱ་ན་ནྡོ པ་ན ཀུ་ཧིཾ ག་ཏོ’’ཏི. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཐེ་རོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཨི་དཱ་ནི མ་ཡ྄ཧཾ ག་མ་ན་ཀཱ་ལོ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ནི་མུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ས་ནེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་སི. ཨཱ་ཀཱ་སེ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་སཱི་དཱི་ཏི་པི ཨེ་ཀེ.

ཨེ་ཝཾ ནི་སི་ནྣེ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀིཾ པ་ཋ་མཾ ས་ངྒཱ་ཡཱ་མ དྷ་མྨཾ ཝཱ ཝི་ན་ཡཾ ཝཱ’’ཏི? བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཧཾ་སུ, ‘‘བྷ་ནྟེ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ, ཝི་ན་ཡོ་ནཱ་མ་བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ན་སྶ ཨཱ་ཡུ, ཝི་ན་ཡེ ཋི་ཏེ སཱ་ས་ནཾ ཋི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཋ་མཾ ཝི་ན་ཡཾ ས་ངྒཱ་ཡཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘ཀཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ན་ཡོ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏ་བྦོ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨུ་པཱ་ལི’’ནྟི. ‘‘ཀིཾ ཨཱ་ན་ནྡོ ན་པྤ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ནོ ན་པྤ་ཧོ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ དྷ་ར་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡ་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨུ་པཱ་ལིཾ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པེ་སི – ‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ ཨུ་པཱ་ལཱི’’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༢༨). ཏ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་ན་ཡཾ ས་ངྒཱ་ཡཱ་མཱ་ཏི. ཏ་ཏོ ཐེ་རོ ཝི་ན་ཡཾ པུ་ཙྪ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྨ་ནྣི. ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ་པི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་མྨ་ནྣི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པཱ་ལི༹ –

ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ས་ངྒྷཾ ཉཱ་པེ་སི –

‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ངྒྷོ, ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ཨ་ཧཾ ཨུ་པཱ་ལིཾ ཝི་ན་ཡཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻ’’ནྟི.

ཨཱ་ཡ་སྨཱ་པི ཨུ་པཱ་ལི ས་ངྒྷཾ ཉཱ་པེ་སི –

‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ཨ་ཧཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པེ་ན ཝི་ན་ཡཾ པུ་ཊྛོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཡྻ’’ནྟི.

ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, ཨུ་པཱ་ལི, ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཐེ་རེ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི ད་ནྟ་ཁ་ཙི་ཏཾ བཱི་ཛ་ནིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཏ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཝི་ན་ཡཾ པུ་ཙྪི, ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ས་བྦེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་ནི་དཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མ་ཀཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་ནི་པཱི་ཏི ས་བྦཾ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏེ་ན ན་ཡེ་ན ས་ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཾ ས་ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་རཾ ས་ཀ་ལཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ ད་ནྟ་ཁ་ཙི་ཏཾ བཱི་ཛ་ནིཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ས་ནཱ ཨོ་རོ་ཧི་ཏྭཱ ཝུ་ཌྜྷེ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི.

ཝི་ན་ཡཾ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ བྷི་ཀྑཱུ པུ་ཙྪི – ‘‘དྷ་མྨཾ ས་ངྒཱ་ཡ་ནྟེ་ཧི ཀཾ པུ་གྒ་ལཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨོ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏ་བྦོ’’ཏི? བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ.

ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ས་ངྒྷཾ ཉཱ་པེ་སི –

‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ངྒྷོ, ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ཨ་ཧཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ དྷ་མྨཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻ’’ནྟི.

ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ས་ངྒྷཾ ཉཱ་པེ་སི –

‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ཨ་ཧཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པེ་ན དྷ་མྨཾ པུ་ཊྛོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཡྻ’’ནྟི.

ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཐེ་རེ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི ད་ནྟ་ཁ་ཙི་ཏཾ བཱི་ཛ་ནིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨ་ཐ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ དྷ་མྨཾ པུ་ཙྪི – ‘‘བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ, ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི? ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ ཙ, བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཙ ནཱ་ལ༹་ནྡཾ རཱ་ཛཱ་གཱ་ར་ཀེ ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ་ཡ’’ནྟི. ‘‘ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱ’’ཏི? ‘‘སུ་པྤི་ཡ་ཉྩ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟ་ཉྩ མཱ་ཎ་ཝ་ཀ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སྶ ནི་དཱ་ན་མྤི པུ་ཙྪི, པུ་གྒ་ལ་མྤི པུ་ཙྪི. ‘‘སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ; པ་ནཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ, ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི? ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ, བྷ་ནྟེ, ཛཱི་ཝ་ཀ་མྦ་ཝ་ནེ’’ཏི. ‘‘ཀེ་ན ས་དྡྷི’’ནྟི? ‘‘ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནཱ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟེ་ན ས་དྡྷི’’ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སྶ ནི་དཱ་ན་མྤི པུ་ཙྪི, པུ་གྒ་ལ་མྤི པུ་ཙྪི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན པ་ཉྩ་པི ནི་ཀཱ་ཡེ པུ་ཙྪི, པུ་ཊྛོ པུ་ཊྛོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི པ་ཉྩ་ཧི ཐེ་ར་ས་ཏེ་ཧི ཀ་ཏཱ –

‘‘ས་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཀ་ཏཱ, ཏེ་ན པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ཏི ཙ;

ཐེ་རེ་ཧེ་ཝ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཙ, ཐེ་རི་ཀཱ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.

ཨི་མི་སྶཱ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་བྦཾ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་དི་ཉྩ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡཾ པུ་ཙྪ་ནྟེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པེ་ན ‘‘མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ, ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ‘‘ནི་དཱ་ན་མྤི པུ་ཙྪི, པུ་གྒ་ལ་མྤི པུ་ཙྪཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ནི་དཱ་ནེ པུ་ཙྪི་ཏེ ཏཾ ནི་དཱ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཙ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཡེ་ན ཙ སུ་ཏཾ, ཡ་དཱ ཙ སུ་ཏཾ, ཡེ་ན ཙ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཡ་ཏྠ ཙ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཡ་སྶ ཙ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཏཾ ས་བྦཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷཱ་སི་ཏཾ མ་ཡཱ སུ་ཏཾ, ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ སུ་ཏཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏཾ, སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྷཱ་སི་ཏཾ, དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ…པེ… བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ པ་ན པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཡ་སྨཱ ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རེ་ན ནི་དཱ་ནཾ པུ་ཊྛོ, ཏ་སྨཱ་ནེ་ན ཏཾ ནི་དཱ་ནཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཨཱ་ན་ནྡཾ དྷ་མྨཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣཾ ཝ་སཱི་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏཾ དི་སྭཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་མུ་པྤ་ནྣཾ ‘‘ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ ཝེ་དེ་ཧ་མུ་ནི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་པི ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་མ་ནྭ་ཡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དཱ་ཡཱ་དོ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པི པ་ཉྩ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ནི་དྡི་ཊྛོ, ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་རི་སཱ་ནཾ པི་ཡོ མ་ནཱ་པོ, ཨི་དཱ་ནི མ་ཉྙེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ར་ཛྫ་དཱ་ཡ་ཛྫཾ པ་ཏྭཱ བུ་དྡྷོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཏཱ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ …པེ… ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ པ་ཉྩ ཨ་ར་ཧ་ནྟ་ས་ཏཱ་ནི ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཙ དེ་ཝ་ཏཱ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡིཾ་སུ, མ་ཧཱ་བྷཱུ་མི་ཙཱ་ལོ ཨ་ཧོ་སི, ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ཀུ་སུ་མ་ཝ་སྶཾ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ཏོ པ་པ་ཏི, ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙ བ་ཧཱུ་ནི ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ནི པཱ་ཏུ་ར་ཧེ་སུཾ, བ་ཧཱུ་ན་ཉྩ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝེ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫི ‘‘ཡཾ ཨ་མྷེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ སུ་ཏཾ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཏཾ པ་རོ་ཀྑཱ ཛཱ་ཏ’’ནྟི. ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ ཝ་ད་ནྟེ་ནཱ་པི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ‘‘ཝུ་ཏྟཾ ཡེ་ན ཡ་དཱ ཡ་སྨཱ, ཙེ་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཝི་དྷི’’ནྟི ཨི་མི་སྶཱ ཨ་དྡྷ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏི.

ཨེ་ཝ་མི་ཙྩཱ་དི་པཱ་ཋ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨེ་ཝ་མི་ཙྩཱ་དི་པཱ་ཋ་སྶ, ཨ་ཏྠཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨེ་ཝནྟི ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ཨུ་པ་མཱུ་པ་དེ་ས་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན་ག་ར་ཧ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་གྒ་ཧཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏེ་ན མ་ཙྩེ་ན, ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀུ་ས་ལཾ བ་ཧུ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༥༣) ཨུ་པ་མཱ་ཡཾ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ ཨ་བྷི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ཏེ པ་ཊི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༡༢༢) ཨུ་པ་དེ་སེ. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ སུ་ག་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༣.༦༦) ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ པ་ནཱ་ཡཾ ཝ་ས་ལཱི ཡ་སྨིཾ ཝཱ ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཏ་སྶ མུ་ཎྜ་ཀ་སྶ ས་མ་ཎ་ཀ་སྶ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༨༧) ག་ར་ཧ་ཎེ. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ་ཏི ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡) ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་གྒ་ཧེ. ‘‘ཨེ་ཝཾ བྱཱ ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨཾ དེ་སི་ཏཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༩༨) ཨཱ་ཀཱ་རེ. ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭཾ, མཱ་ཎ་ཝ་ཀ, ཡེ་ན ས་མ་ཎོ ཨཱ་ན་ནྡོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ, ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ མ་མ ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་མ་ཎཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷཾ ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐཾ ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནཾ བ་ལཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཾ པུ་ཙྪ. ‘སུ་བྷོ མཱ་ཎ་ཝོ ཏོ་དེ་ཡྻ་པུ་ཏྟོ བྷ་ཝ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷཾ ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐཾ ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནཾ བ་ལཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཝ་དེ་ཧི སཱ་དྷུ ཀི་ར བྷ་ཝཾ ཨཱ་ན་ནྡོ ཡེ་ན སུ་བྷ་སྶ མཱ་ཎ་ཝ་སྶ ཏོ་དེ་ཡྻ་པུ་ཏྟ་སྶ ནི་ཝེ་ས་ནཾ, ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏུ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༤༤༥) ནི་ད་སྶ་ནེ. ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ ཀཱ་ལཱ་མཱ, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ་ཏི? ཨ་ཀུ་ས་ལཱ, བྷ་ནྟེ. སཱ་ཝ་ཛྫཱ ཝཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཝཱ་ཏི? སཱ་ཝ་ཛྫཱ, བྷ་ནྟེ. ཝི་ཉྙུ་ག་ར་ཧི་ཏཱ ཝཱ ཝི་ཉྙུ་པྤ་ས་ཏྠཱ ཝཱ་ཏི? ཝི་ཉྙུ་ག་ར་ཧི་ཏཱ, བྷ་ནྟེ. ས་མ་ཏྟཱ ས་མཱ་དི་ནྣཱ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ ཝཱ, ཀ་ཐཾ ཝོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ས་མ་ཏྟཱ, བྷ་ནྟེ, ས་མཱ་དི་ནྣཱ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ནོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༣.༦༦) ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. ཨི་དྷ པ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་སུ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི – ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎ་མ་ནེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣཾ ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ དྷ་མྨ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ག་མྦྷཱི་རཾ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཀ་ས་ཀ་བྷཱ་སཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ སོ་ཏ་པ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཀོ ས་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ, ས་བྦ་ཐཱ་མེ་ན པ་ན སོ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ་པི ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ, མ་ཡཱ་པི ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན སུ་ཏ་ནྟི.

ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠེ་ན ‘‘ནཱ་ཧཾ ས་ཡ་མྦྷཱུ, ན མ་ཡཱ ཨི་དཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ’’ནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་མོ་ཙེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ, མ་ཡཱ་པི ཨེ་ཝཾ སུ་ཏ’’ནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ས་ཀ་ལ་སུ་ཏྟཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི.

ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ ཨཱ་ན་ནྡོ, ག་ཏི་མ་ནྟཱ་ནཾ, ས་ཏི་མ་ནྟཱ་ནཾ, དྷི་ཏི་མ་ནྟཱ་ནཾ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ ཨཱ་ན་ནྡོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༡༩-༢༢༣) ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ས་ཏྠ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷཱ་ར་ཎ་བ་ལཾ ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཏྟཱ་ནཾ སོ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཾ ཛ་ནེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝཱ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཝཱ ཨ་ནཱུ་ན་མ་ན་དྷི་ཀཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི.

མེ-ས་དྡོ ཏཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘གཱ་ཐཱ་བྷི་གཱི་ཏཾ མེ ཨ་བྷོ་ཛ་ནེ་ཡྻ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༨༡) མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སཱ་དྷུ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༤.༨༨) མ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷ་ཝ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༩) མ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘མ་ཡཱ སུ་ཏ’’ནྟི ཙ ‘‘མ་མ སུ་ཏ’’ནྟི ཙ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡེ ཡུ་ཛྫ་ཏི.

སུ་ཏནྟི ཨ་ཡཾ སུ་ཏ་ས་དྡོ ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ ཙ ག་མ་ན་ཁྱཱ་ཏ་རཱ་གཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏཱ་ནུ་ཡོ་ག་སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་སོ་ཏ་དྭཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་དོ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘སེ་ནཱ་ཡ པ་སུ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཁྱཱ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཱ ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༦༥༧) རཱ་གཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ རཱ་གཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི པུ་ཉྙཾ པ་སུ་ཏཾ ཨ་ན་པྤ་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཁུ. པཱ. ༧.༡༢) ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡེ ཛྷཱ་ན་པྤ་སུ་ཏཱ དྷཱི་རཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༨༡) ཛྷཱ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘དི་ཊྛཾ སུ་ཏཾ མུ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༤༡) སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སུ་ཏ་དྷ་རོ སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༣༩) སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་དྷ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ན སུ་ཏནྟི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཡ་དཱ མེ-ས་དྡ་སྶ མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་དཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ མ་ཡཱ སུ་ཏཾ, སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ’’ནྟི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཡ་དཱ མེ-ས་དྡ་སྶ མ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་དཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ མ་མ སུ་ཏཾ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཡུ་ཛྫ་ཏི.

ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སུ ཏཱི་སུ པ་དེ་སུ ཨེ་ཝནྟི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. མེཏི ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. སུ་ཏནྟི ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཨ་ནཱུ་ནཱ་ན་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝནྟི ས་ཝ་ནཱ་དི་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. མེཏི ཨ་ཏྟ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. སུ་ཏནྟི དྷ་མྨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ.

ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝནྟི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. མེཏི པུ་གྒ་ལ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. སུ་ཏནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ནི་ད་སྶ་ནཾ.

ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝནྟི ཝཱི་ཐི་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ནི་དྡེ་སོ. མེཏི ཀ་ཏྟཱ་ར་ནི་དྡེ་སོ. སུ་ཏནྟི ཝི་ས་ཡ་ནི་དྡེ་སོ.

ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ. སུ་ཏནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ. མེཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སོ.

ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝནྟི བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ. མེཏི པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སོ. སུ་ཏནྟི ཏ་སྶ ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ.

ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝནྟི ཙ མེཏི ཙ ས་ཙྪི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. སུ་ཏནྟི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝནྟི ཙ མེཏི ཙ ཏཾ ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི. སུ་ཏནྟི དི་ཊྛཱ་དཱི་ནི ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཝནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ས་མྨོ་ཧཾ དཱི་པེ་ཏི, སུ་ཏནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན སུ་ཏ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་སཾ. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ དཱི་པེ་ཏི ཨ་ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སུ་ཏནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཾ དཱི་པེ་ཏི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ ས་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ པུ་གྒ་ལོ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ‘‘ན མ་ཡཱ སུ་ཏཾ, པུ་ན བྷ་ཎ་ཐཱ’’ཏི བྷ་ཎ་ཏི. ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷིཾ པུ་བྦེ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏ་ཉྩ སཱ་དྷེ་ཏི, ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཉྩ. ཨེ་ཝནྟི ཙ ཨི་མི་ནཱ བྷ་དྡ་ཀེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ དཱི་པེ་ཏི, སུ་ཏནྟི ས་ཝ་ན་ཡོ་གེ་ན པུ་རི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷིཾ པ་ཡོ་ག་སུ་དྡྷི་ཉྩ, ཏཱ་ཡ ཙ ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མ་བྱ་ཏྟིཾ, པ་ཡོ་ག་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ག་མ་བྱ་ཏྟིཾ.

ཨེ་ཝནྟི ཙ ཨི་མི་ནཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ས་མྤ་དཾ དཱི་པེ་ཏི. སུ་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ སོ་ཏ་བྦ་བྷེ་ད་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ན དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ས་མྤ་དཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ཙ ཨི་དཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ཎ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏེ མ་ཡཱ དྷ་མྨཱ མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ’’ཏི ཉཱ་པེ་ཏི. སུ་ཏནྟི ཨི་དཾ ས་ཝ་ན་ཡོ་ག་དཱི་པ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ཎ་ནྟོ ‘‘བ་ཧཱུ མ་ཡཱ དྷ་མྨཱ སུ་ཏཱ དྷཱ་ཏཱ ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ’’ཏི ཉཱ་པེ་ཏི. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ དཱི་པེ་ནྟོ ས་ཝ་ནེ ཨཱ་ད་རཾ ཛ་ནེ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ས་ཀ་ལེ་ན་པི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ད་ཧ་ནྟོ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མིཾ, ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨཱ ཙི་ཏྟཾ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ས་དྡྷ་མྨེ ཙི་ཏྟཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ སུ་ཏ་མེ་ཝེ་ཏཾ མ་ཡཱ, ཏ་སྶེ་ཝ ཏུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི ཙ དཱི་པེ་ནྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་མོ་ཙེ་ཏི, ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་པ་དི་ས་ཏི, ཛི་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པྤེ་ཏི, དྷ་མྨ་ནེ་ཏྟིཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི.

ཨ་པི་ཙ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ པུ་རི་མ་སྶ་ཝ་ནཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ས་མྨུ་ཁཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མི་དཾ མ་ཡཱ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཝི་སཱ་ར་ད་སྶ ད་ས་བ་ལ་དྷ་ར་སྶ ཨཱ་ས་བྷ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ཡི་ནོ སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ནཱ་དི་ནོ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མ་སྶ དྷ་མྨི་སྶ་ར་སྶ དྷ་མྨ་རཱ་ཛ་སྶ དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏི་ནོ དྷ་མྨ་དཱི་པ་སྶ དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་ཝ་ར་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ. ན ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠེ ཝཱ དྷ་མྨེ ཝཱ པ་དེ ཝཱ བྱ་ཉྫ་ནེ ཝཱ ཀ་ངྑཱ ཝཱ ཝི་མ་ཏི ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ས་བྦ་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –

‘‘ཝི་ནཱ་ས་ཡ་ཏི ཨ་སྶ་དྡྷཾ, ས་དྡྷཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏི སཱ་ས་ནེ;

ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ་མི་ཙྩེ་ཝཾ, ཝ་དཾ གོ་ཏ་མ་སཱ་ཝ་ཀོ’’ཏི.

ཨེ་ཀནྟི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་དྡེ་སོ. ས་མ་ཡནྟི པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ནི་དྡེ་སོ. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡནྟི ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ས་མ་ཡས་དྡོ –

ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཁ་ཎེ ཀཱ་ལེ, ས་མཱུ་ཧེ ཧེ་ཏུ་དི་ཊྛི་སུ;

པ་ཊི་ལཱ་བྷེ པ་ཧཱ་ནེ ཙ, པ་ཊི་ཝེ་དྷེ ཙ དི་སྶ་ཏི.

ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ སྭེ་པི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻཱ་མ ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་མ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༤༤༧) ས་མ་ཝཱ་ཡོ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཁ་ཎོ ཙ ས་མ་ཡོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༢༩) ཁ་ཎོ. ‘‘ཨུ་ཎྷ་ས་མ་ཡོ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ས་མ་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༣༥༨) ཀཱ་ལོ. ‘‘མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོ པ་ཝ་ན་སྨི’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ས་མཱུ་ཧོ. ‘‘ས་མ་ཡོ་པི ཁོ ཏེ, བྷ་དྡཱ་ལི, ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སི, བྷ་ག་ཝཱ ཁོ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི, སོ་པི མཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏི, ‘བྷ་དྡཱ་ལི, ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི’ཏི, ཨ་ཡ་མྤི ཁོ ཏེ བྷ་དྡཱ་ལི ས་མ་ཡོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༣༥) ཧེ་ཏུ. ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨུ་གྒཱ་ཧ་མཱ་ནོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ས་མ་ཎ་མུ་ཎྜི་ཀཱ་པུ་ཏྟོ ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེ ཏི་ནྡུ་ཀཱ་ཙཱི་རེ ཨེ་ཀ་སཱ་ལ་ཀེ མ་ལླི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་མེ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༢༦༠) དི་ཊྛི.

‘‘དི་ཊྛེ དྷ་མྨེ ཙ ཡོ ཨ་ཏྠོ, ཡོ ཙ་ཏྠོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ;

ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ དྷཱི་རོ, པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༢༩) –

ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ‘‘ས་མྨཱ མཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ ཨ་ནྟ་མ་ཀཱ་སི དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༨) པ་ཧཱ་ནཾ. ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ ས་ནྟཱ་པ་ཊྛོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ༢.༨) པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨི་དྷ པ་ན་སྶ ཀཱ་ལོ ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ་ནྟི སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་ཨུ་ཏུ་མཱ་ས་ཨ་ཌྜྷ་མཱ་ས་ར་ཏྟི་དི་ཝ་པུ་བྦ་ཎྷ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་སཱ་ཡ་ནྷ་པ་ཋ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ- པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མ་མུ་ཧུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ལ་ཁྱེ་སུ ས་མ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ་ནྟི དཱི་པེ་ཏི.

ཡེ ཝཱ ཨི་མེ ག་བྦྷོ་ཀྐ་ནྟི་ས་མ་ཡོ ཛཱ་ཏི་ས་མ་ཡོ སཾ་ཝེ་ག་ས་མ་ཡོ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ས་མ་ཡོ དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀ་ས་མ་ཡོ མཱ་ར་ཝི་ཛ་ཡ་ས་མ་ཡོ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ས་མ་ཡོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡོ དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ས་མ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་ཀཱ་སཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཀཱ་ལ་ཁྱཱ ཨེ་ཝ ས་མ་ཡཱ. ཏེ་སུ ས་མ་ཡེ་སུ དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡོ ཙཱ་ཡཾ ཉཱ་ཎ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩ་ས་མ་ཡེ་སུ ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩ་ས་མ་ཡོ, ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མ་ཡེ་སུ པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མ་ཡོ, ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་དྭ་ཡ་ས་མ་ཡེ་སུ དྷ་མྨཱི་ཀ་ཐཱ་ས་མ་ཡོ, དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མ་ཡེ་སུ དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡོ, ཏེ་སུ་པི ས་མ་ཡེ་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར’’ནྟི ཙ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སུ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི ཙ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ, ཝི་ན་ཡེ ཙ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ, ཨི་དྷ ཙ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སུ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ ཙ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི ཀཱ་ལ་ཏྠོ ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ ཙ ས་མ་ཡོ, ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཁ་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཙ ས་མ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཏྠ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ.

ཝི་ན་ཡེ ཙ ཧེ་ཏྭ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཡོ ཧི སོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་མ་ཡོ སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི་པི དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ནྟོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་སི, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཏྠ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ.

ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཉྙ་སྨི་ཉྩ ཨེ་ཝཾ་ཛཱ་ཏི་ཀེ སུ་ཏྟ་ནྟ་པཱ་ཋེ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཡ་ཉྷི ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ སུ་ཏྟ་ནྟཾ དེ་སེ་སི, ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཏཾ ས་མ་ཡཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧཱ་སི. ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཨི་དྷ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –

‘‘ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠ་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ, བྷུ་མྨེ་ན ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ;

ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་མ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཨུ་པ་ཡོ་གེ་ན སོ ཨི་དྷཱ’’ཏི.

བྷ་ག་ཝཱཏི གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མ་ག་རུ་གཱ་ར་ཝཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སེ་ཊྛཾ, བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་མུ་ཏྟ་མཾ;

ག་རུ གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོ སོ, བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.

ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཉྷི ནཱ་མཾ ཨཱ་ཝ་ཏྠི་ཀཾ, ལི་ངྒི་ཀཾ, ནེ་མི་ཏྟ་ཀཾ, ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ནྟི. ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ ‘‘ཡ་དི་ཙྪ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཝ་ཙྪོ ད་མྨོ བ་ལི་བ་དྡྷོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨཱ་ཝ་ཏྠི་ཀཾ, ད་ཎྜཱི ཚ་ཏྟཱི སི་ཁཱི ཀ་རཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ལི་ངྒི་ཀཾ, ཏེ་ཝི་ཛྫོ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ནེ་མི་ཏྟ་ཀཾ, སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཀོ དྷ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་མ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཾ. ཨི་དཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ནཱ་མཾ གུ་ཎ་ནེ་མི་ཏྟ་ཀཾ, ན མ་ཧཱ་མཱ་ཡཱ་ཡ, ན སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛེ་ན, ན ཨ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཉཱ་ཏི་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཀ་ཏཾ, ན ས་ཀྐ་ས་ནྟུ་སི་ཏཱ་དཱི་ཧི དེ་ཝ་ཏཱ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཀ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ནེ་ཏཾ ནཱ་མཾ མཱ་ཏ་རཱ ཀ་ཏཾ…པེ… ས་ཙྪི་ཀཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཡ་དི་དཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༨༤).

ཡཾ གུ་ཎ་ནེ་མི་ཏྟ་ཀ་ཉྩེ་ཏཾ ནཱ་མཾ, ཏེ་སཾ གུ་ཎཱ་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ད་ནྟི –

‘‘བྷ་གཱི བྷ་ཛཱི བྷཱ་གཱི ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝཱ ཨི་ཏི,

ཨ་ཀཱ་སི བྷ་གྒ་ནྟི ག་རཱུ་ཏི བྷཱ་གྱ་ཝཱ;

བ་ཧཱུ་ཧི ཉཱ་ཡེ་ཧི སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟ་ནོ,

བྷ་ཝ་ནྟ་གོ སོ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.

ནི་དྡེ་སཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༨༤; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༢) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙ་སྶ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་པ་རོ པ་རི་ཡཱ་ཡོ –

‘‘བྷཱ་གྱ་ཝཱ བྷ་གྒ་ཝཱ ཡུ་ཏྟོ, བྷ་གེ་ཧི ཙ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝཱ;

བྷ་ཏྟ་ཝཱ ཝ་ནྟ་ག་མ་ནོ, བྷ་ཝེ་སུ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏོ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ‘‘ཝ་ཎྞཱ་ག་མོ ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ནི་རུ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་དྡ་ན་ཡེ་ན ཝཱ པི་སོ་ད་རཱ་དི་པ་ཀྑེ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་སྨཱ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སུ་ཁཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དི་པཱ་ར་པྤ་ཏྟཾ བྷཱ་གྱ་མ་སྶ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ བྷཱ་གྱ་ཝཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ལོ་བྷ་དོ་ས་མོ་ཧ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཨ་ཧི་རི་ཀཱ་ནོ་ཏྟ་པྤ་ཀོ་དྷཱུ་པ་ནཱ་ཧ་མ་ཀྑ་པ་ལཱ- ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་མཱ་ཡཱ་སཱ་ཋེ་ཡྻ་ཐ་མྦྷ་སཱ་ར་མྦྷ་མཱ་ནཱ་ཏི་མཱ་ན་མ་ད་པ་མཱ་ད་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཏི་ཝི་དྷཱ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ- སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་ཝི་ས་མ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་པ་པ་ཉྩ་ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཝི་པ་རི་ཡེ་ས་ཨཱ་ས་ཝ་ག་ནྠ་ཨོ་གྷ་ཡོ་ག་ཨ་ག་ཏི་ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན- པ་ཉྩ་ཙེ་ཏོ་ཁི་ལ་ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཚ་ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལ་ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡ་ས་ཏྟཱ་ནུ་ས་ཡ- ཨ་ཊྛ་མི་ཙྪ་ཏྟ་ན་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀ་ད་སཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་དྭཱ་ས་ཊྛི་དི་ཊྛི་ག་ཏ- ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏ་པྤ་བྷེ་ད་ས་བྦ་ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝཱ པ་ཉྩ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ནྡྷ་ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མ་ཙྩུ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རེ ཨ་བྷ་ཉྫི, ཏ་སྨཱ བྷ་གྒ་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་སཾ པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ བྷ་གྒ་ཝཱཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ བྷ་ག་ཝཱཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཧ ཙེ་ཏྠ –

‘‘བྷ་གྒ་རཱ་གོ བྷ་གྒ་དོ་སོ, བྷ་གྒ་མོ་ཧོ ཨ་ནཱ་ས་ཝོ;

བྷ་གྒཱ་སྶ པཱ་པ་ཀཱ དྷ་མྨཱ, བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.

བྷཱ་གྱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶ ས་ཏ་པུ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་དྷ་ར་སྶ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི, བྷ་གྒ་དོ་ས་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ ལོ་ཀི་ཡ་ས་རི་ཀྑ་ཀཱ་ནཾ བ་ཧུ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝོ, ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ཧི ཨ་བྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་བྷི་ག་ཏཱ་ན་ཉྩ ནེ་སཾ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ནེ པ་ཊི་བ་ལ་བྷཱ་ཝོ, ཨཱ་མི་ས་དཱ་ན་དྷ་མྨ་དཱ་ནེ་ཧི ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ. ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སུ་ཁེ་ཧི ཙ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི.

ཡ་སྨཱ ཙ ལོ་ཀེ ཨི་སྶ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཡ་ས་སི་རི་ཀཱ་མ་པ་ཡ་ཏྟེ་སུ ཚ་སུ དྷ་མྨེ་སུ བྷ་ག་ས་དྡོ ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ར་མ་ཉྩ་སྶ ས་ཀ་ཙི་ཏྟེ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ, ཨ་ཎི་མཱ་ལ་གྷི་མཱ་དི་ཀཾ ཝཱ ལོ་ཀི་ཡ་ས་མྨ་ཏཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པཱུ་རཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཐཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ དྷ་མྨོ, ལོ་ཀ་ཏྟ་ཡ་བྱཱ་པ་ཀོ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་ཏོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷོ ཡ་སོ, རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ད་སྶ་ན་བྱཱ་ཝ་ཊ་ཛ་ན་ན་ཡ་ན་མ་ན་པྤ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ས་མ་ཏྠཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པཱུ་རཱ ས་བྦ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་སི་རཱི, ཡཾ ཡཾ ཨ་ནེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏཾ པ་ཏྠི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཾ པ་ར་ཧི་ཏཾ ཝཱ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་ནི་པྥ་ཏྟི་ས་ཉྙི་ཏོ ཀཱ་མོ, ས་བྦ་ལོ་ཀ་ག་རུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏོ པ་ཡ་ཏྟོ ཙ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨི་མེ་ཧི བྷ་གེ་ཧི ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ་པི བྷ་གཱ ཨ་སྶ ས་ནྟཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠེ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཡ་སྨཱ པ་ན ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷེ་དེ་ཧི ས་བྦ་དྷ་མྨེ, ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨེ, པཱི་ལ༹་ན་ས་ངྑ་ཏ་ས་ནྟཱ་པ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛེ་ན ཝཱ དུ་ཀྑ་མ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ནི་དཱ་ན་སཾ་ཡོ་ག་པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛེ་ན ས་མུ་ད་ཡཾ, ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ས་ངྑ་ཏ་ཨ་མ་ཏ་ཊྛེ་ན ནི་རོ་དྷཾ, ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛེ་ན མ་གྒཾ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝཱ, ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ དེ་སི་ཏ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝཱཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཡ་སྨཱ ཙ ཨེ་ས དི་བྦ་བྲ་ཧྨ་ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀེ སུ་ཉྙ་ཏཱ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏཱ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་མོ་ཀྑེ ཨ་ཉྙེ ཙ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ བྷ་ཛི སེ་ཝི བ་ཧུ་ལ་མ་ཀཱ་སི, ཏ་སྨཱ བྷ་ཏྟ་ཝཱཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ག་མ་ནཾ ཨ་ནེ་ན ཝ་ནྟཾ, ཏ་སྨཱ བྷ་ཝེ་སུ ཝ་ནྟ་ག་མ་ནོཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ བྷ་ཝ་ས་དྡ་ཏོ བྷ་ཀཱ་རཾ ག་མ་ན་ས་དྡ་ཏོ ག་ཀཱ་རཾ ཝ་ནྟ་ས་དྡ་ཏོ ཝ་ཀཱ་ར་ཉྩ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཐཱ ལོ་ཀེ ‘‘མེ་ཧ་ན་སྶ ཁ་སྶ མཱ་ལཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘མེ་ཁ་ལཱ’’ཏི.

ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ས་རཱི་རཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི, ཏེ་ན ‘‘ན་ཡི་དཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ས་ཏྠུ་ཀཾ པཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ཝོ ས་ཏྠཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་ཛ་ནཾ ས་མ་སྶཱ་སེ་ཏི.

ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷ་སྶ ཨི་མ་སྶ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ དེ་སེ་ཏཱ ད་ས་བ་ལ་དྷ་རོ ཝ་ཛི་ར་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ཀཱ་ཡོ སོ་པི བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཀེ་ན་ཉྙེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏེ ཨཱ་སཱ ཛ་ནེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་ད་མ་ཏྟཾ ཛ་ནཾ སཾ་ཝེ་ཛེ་ཏི, ས་དྡྷ་མྨེ ཙ་སྶ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ཏི.

ཨེ་ཝནྟི ཙ བྷ་ཎ་ནྟོ དེ་ས་ནཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི, མེ སུ་ཏནྟི སཱ་ཝ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡནྟི ཀཱ་ལ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, བྷ་ག་ཝཱཏི དེ་ས་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ.

སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ སཱ་ཝ་ཏྠཱིཏི ས་ཝ་ཏྠ་སྶ ཨི་སི་ནོ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ན་ག་རཾ, ཡ་ཐཱ ཀཱ་ཀ་ནྡཱི མཱ་ཀ་ནྡཱི་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘ཡཾ་ཀི་ཉྩི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གཾ ས་བྦ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི སཱ་ཝ་ཏྠཱི. ས་ཏྠ་ས་མཱ་ཡོ་གེ ཙ ‘‘ཀིཾ བྷ་ཎྜ་མ་ཏྠཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏེ ‘‘ས་བྦ་མ་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མུ་པཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠཱི.

‘‘ས་བྦ་དཱ ས་བྦཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ, སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ས་མོ་ཧི་ཏཾ;

ཏ་སྨཱ ས་བྦ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ, སཱ་ཝ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི.

‘‘ཀོ་ས་ལཱ་ནཾ པུ་རཾ ར་མྨཾ, ད་སྶ་ནེ་ཡྻཾ མ་ནོ་ར་མཾ;

ད་ས་ཧི ས་དྡེ་ཧི ཨ་ཝི་ཝི་ཏྟཾ, ཨ་ནྣ་པཱ་ན་ས་མཱ་ཡུ་ཏཾ.

‘‘ཝུ་ཌྜྷིཾ ཝེ་པུ་ལླ་ཏཾ པ་ཏྟཾ, ཨི་དྡྷཾ ཕཱི་ཏཾ མ་ནོ་ར་མཾ;

ཨཱ་ལ༹་ཀ་མ་ནྡཱ་ཝ དེ་ཝཱ་ནཾ, སཱ་ཝ་ཏྠི་པུ་ར་མུ་ཏྟ་མ’’ནྟི. (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༤);

ཏ་སྶཾ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ. ས་མཱི་པ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ.

ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་དི་བྦ་བྲ་ཧྨ་ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒི་པ་རི་དཱི་པ་ན་མེ་ཏཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཋཱ་ན་ག་མ་ནཱ་ས་ན་ས་ཡ་ན་པྤ་བྷེ་དེ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ, ཏེ་ན ཋི་ཏོ་པི ག་ཙྪ་ནྟོ་པི ནི་སི་ནྣོ་པི ས་ཡཱ་ནོ་པི བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི་ཙྩེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ཨེ་ཀཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བཱ་དྷ་ནཾ ཨ་པ་རེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་པ་རི་པ་ཏ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཧ་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཛེ་ཏ་ཝ་ནེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ཛ་ནཾ ཛི་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཛེ་ཏོ, ར་ཉྙཱ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ཛ་ནེ ཛི་ཏེ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཛེ་ཏོ, མ་ངྒ་ལ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་མེ་ཝ ཀ་ཏ་ནྟི་པི ཛེ་ཏོ. ཝ་ན་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ཏྟིཾ ཀཱ་རེ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནི སི་ནེ་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ནུ་ཏེ ཨི་ཏི ཝཱ ཝ་ནཾ, ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ཀུ་སུ་མ་ག་ནྡྷ་ས་མྨོ་ད་མ་ཏྟ་ཀོ་ཀི་ལཱ་དི་ཝི་ཧ་ངྒ་ཝི་རུ་ཏེ་ཧི མ་ནྡ་མཱ་ལུ་ཏ་ཙ་ལི་ཏ་རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ་ཝི་ཊ་པ་པུ་པྥ་ཕ་ལ་པ་ལླ་ཝ་པ་ལཱ་སེ་ཧི ཙ ‘‘ཨེ་ཐ མཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི པཱ་ཎི་ནོ ཡཱ་ཙ་ཏི ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛེ་ཏ་སྶ ཝ་ནཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཛེ་ཏེ་ན རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རེ་ན རོ་པི་ཏཾ སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ པ་རི་པཱ་ལི་ཏཾ, སོ ཙ ཏ་སྶ སཱ་མཱི ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ.

ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ད་ཏྟོ ནཱ་མ སོ ག་ཧ་པ་ཏི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི ཀ་ཏ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན, ས་བྦ་ཀཱ་མ་ས་མི་དྡྷི་ཏཱ་ཡ ཏུ ཝི་ག་ཏ་མ་ལ་མ་ཙྪེ་ར་ཏཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཙ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ནཱ་ཐཱ་ནཾ པི་ཎྜཾ ཨ་དཱ་སི, ཏེ་ན ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ་ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཏོ. ཨཱ་ར་མ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཎི་ནོ, ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་རཱ་མོ, ཏ་སྶ པུ་པྥ་ཕ་ལ་པ་ལླ་ཝཱ་དི་སོ་བྷ་ན་ཏཱ་ཡ ནཱ་ཏི་དཱུ་ར་ནཱ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་ཏཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སེ་ནཱ་ས་ན་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་མྨ ར་མ་ནྟི ཨ་བྷི་ར་མ་ནྟི ཨ་ནུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཝཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ཏེ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ར་མེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་རཱ་མོ. སོ ཧི ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀེ་ན ག་ཧ་པ་ཏི་ནཱ ཛེ་ཏ་སྶ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊི་ས་ནྠཱ་རེ་ན ཀི་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊཱི་ཧི སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊཱི་ཧི ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཧཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡ ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊི་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པུ་རི་མ་སཱ་མི་པ་རི་ཀི་ཏྟ་ནཾ, ‘‘ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ’’ཏི པ་ཙྪི་མ་སཱ་མི་པ་རི་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཀི་མེ་ཏེ་སཾ པ་རི་ཀི་ཏྟ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ཏཱ་ཝ ‘‘ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪཱ་ནི་ཡཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ པུ་ཉྙ་ཀཱ་མཱ་ནཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ཧི དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་པཱ་སཱ་ད་མཱ་པ་ནེ བྷཱུ་མི་ཝི་ཀྐ་ཡ་ལ་དྡྷཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊི་ཡོ ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཊི་ཨ་གྒྷ་ན་ཀཱ རུ་ཀྑཱ ཙ ཛེ་ཏ་སྶ པ་རི་ཙྩཱ་གོ, ཙ་ཏུ་པ་ཉྙཱ་ས ཀོ་ཊི་ཡོ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ. ཡ་ཏོ ཏེ་སཾ པ་རི་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ པུ་ཉྙ་ཀཱ་མཱ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨ་ཉྙེ་པི པུ་ཉྙ་ཀཱ་མེ ཏེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པུ་ཉྙ་ཀཱ་མཱ་ནཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ ནི་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘ཡ་དི ཏཱ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ‘ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ‘སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡ’ནྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ ཝི་ཧ་རི་ཏུ’’ནྟི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ན་ནུ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ‘‘ས་མཱི་པ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི, ཡ་ཏོ ཡ་ཐཱ ག་ངྒཱ་ཡ་མུ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱི་པེ གོ་ཡཱུ་ཐཱ་ནི ཙ་ར་ནྟཱ་ནི ‘‘ག་ངྒཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟི, ཡ་མུ་ནཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཡ་དི་དཾ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཱ ས་མཱི་པེ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མོ, ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཧི་སྶ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནུ་རཱུ་པ་ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ.

ཏ་ཏྠ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི, ཛེ་ཏ་ཝ་ནཱ་དི་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་ཐཱ པུ་རི་མེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་ཛྫ་ནཱུ་པཱ་ཡ་ད་སྶ་ནཾ. པུ་རི་མེ་ན ཙ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་བྷི་ཡོ་གཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཝི་ཝེ་ཀཱ་དྷི་མུ་ཏྟིཾ. པུ་རི་མེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་པ་ག་མ་ནཾ. པུ་རི་མེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཏཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་ར་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཀ་ར་ཎེ ནི་རུ་པ་ལེ་པ་ཏཾ. པུ་རི་མེ་ན དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཁཱ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་ནུ་ཡོ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ. པུ་རི་མེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལ་ཏཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན དེ་ཝཱ་ནཾ. པུ་རི་མེ་ན ལོ་ཀེ ཛཱ་ཏ་སྶ ལོ་ཀེ སཾ་ཝ་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ལོ་ཀེ་ན ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི.

ཨ་ཐཱཏི ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཏྠེ, ཁོཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཏེ་ན ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣེ་ཡེ་ཝ ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རེ ཨི་ད་མ་དྷི་ཀཱ་ར་ནྟ་རཾ ཨུ་ད་པཱ་དཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀིཾ ཏ་ནྟི? ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དེ་ཝ་ཏཱཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱཏི ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ནི་དྡེ་སོ. སཱ ཧི ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་ཏོ ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. དེ་ཝོ ཨེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ, ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ. ཨི་དྷ པ་ན པུ་རི་སོ ཨེ་ཝ, སོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཀི་ནྟུ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན དེ་ཝ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟོ.

ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ས་དྡོ ཁ་ཡ་སུ་ནྡ་རཱ་བྷི་རཱུ་པ་ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ, བྷ་ནྟེ, ར་ཏྟི, ནི་ཀྑ་ནྟོ པ་ཋ་མོ ཡཱ་མོ, ཙི་ར་ནི་སི་ནྣོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ, ཨུ་དྡི་ས་ཏུ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༨༣; ཨ. ནི. ༨.༢༠) ཁ་ཡེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཏ་རོ ཙ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རོ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༡༠༠) སུ་ནྡ་རེ.

‘‘ཀོ མེ ཝ་ནྡ་ཏི པཱ་དཱ་ནི, ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཡ་ས་སཱ ཛ་ལཾ;

ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ན ཝ་ཎྞེ་ན, ས་བྦཱ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡཾ དི་སཱ’’ཏི. (ཝི. ཝ. ༨༥༧); –

ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཨ་བྷི་རཱུ་པེ. ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༢.༡༦; པཱ་རཱ. ༡༥) ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནེ. ཨི་དྷ པ་ན ཁ་ཡེ. ཏེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱཏི པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ས་དྡོ ཨ་བྷི་རཱུ་པེ, ཝ་ཎྞ་ས་དྡོ པ་ན ཚ་ཝི་ཐུ་ཏི་ཀུ་ལ་ཝ་གྒ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་ཎྛཱ་ན་པ་མཱ་ཎ་རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ་སི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༣༩༩; སུ. ནི. ༥༥༣) ཚ་ཝི་ཡཾ. ‘‘ཀ་དཱ ས་ཉྙཱུ་ལ༹ྷཱ པ་ན ཏེ ག་ཧ་པ་ཏི ཨི་མེ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཝ་ཎྞཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༧༧) ཐུ་ཏི་ཡཾ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཝ་ཎྞཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༡༡༥) ཀུ་ལ་ཝ་གྒེ. ‘‘ཨ་ཐ ཀེ་ན ནུ ཝ་ཎྞེ་ན, ག་ནྡྷ་ཐེ་ནོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༣༤) ཀཱ་ར་ཎེ. ‘‘མ་ཧ་ནྟཾ ཧ་ཏྠི་རཱ་ཛ་ཝ་ཎྞཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༣༨) ས་ཎྛཱ་ནེ. ‘‘ཏ་ཡོ པ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པ་མཱ་ཎེ. ‘‘ཝ་ཎྞོ ག་ནྡྷོ ར་སོ ཨོ་ཛཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ. སོ ཨི་དྷ ཚ་ཝི་ཡཾ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞཱཏི ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཙྪ་ཝཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤནྟི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཝ་ལས་དྡོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཨ་བྱཱ་མི་སྶཱ་ན་ཏི་རེ་ཀ་ད་ལ༹ྷ་ཏྠ་ཝི་སཾ་ཡོ་གཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡) ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏཱ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཱ ཙ ཨ་ངྒ་མཱ་ག་དྷཱ པ་ཧཱུ་ཏཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༤༣) ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༢༢༥) ཨ་བྱཱ་མི་སྶ་ཏཱ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ ས་དྡྷཱ་མ་ཏྟ་ཀཾ ནཱུ་ན ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༤༤) ཨ་ན་ཏི་རེ་ཀ་ཏཱ. ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་སྶ བཱ་ཧི་ཡོ ནཱ་མ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ས་ངྒྷ་བྷེ་དཱ་ཡ ཋི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༢༤༣) ད་ལ༹ྷ་ཏྠ་ཏཱ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལཱི ཝུ་སི་ཏ་ཝཱ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༥༧) ཝི་སཾ་ཡོ་གོ. ཨི་དྷ པ་ན་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏྟ་མ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ.

ཀ་པྤས་དྡོ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཧ་ན་ཝོ་ཧཱ་ར་ཀཱ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཚེ་ད་ན་ཝི་ཀ་པྤ་ལེ་ས་ས་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘ཨོ་ཀ་པྤ་ནཱི་ཡ་མེ་ཏཾ བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶ, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༨༧) ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཧ་ན་མ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧི ས་མ་ཎ་ཀ་པྤེ་ཧི ཕ་ལཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༥༠) ཝོ་ཧཱ་རོ. ‘‘ཡེ་ན སུ་དཾ ནི་ཙྩ་ཀ་པྤཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༨༧) ཀཱ་ལོ. ‘‘ཨི་ཙྩཱ་ཡ་སྨཱ ཀ་པྤོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༡༠༩༨; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༡༡༧, ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༦༡) པ་ཉྙ་ཏྟི. ‘‘ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ ཀ་པྤི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶཱུ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༢.༡༣༦༨) ཚེ་ད་ནཾ. ‘‘ཀ་པྤ་ཏི དྭ་ངྒུ་ལ་ཀ་པྤོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༤༦) ཝི་ཀ་པྤོ. ‘‘ཨ་ཏྠི ཀ་པྤོ ནི་པ་ཛྫི་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༨༠) ལེ་སོ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༩༤) ས་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ. ཨི་དྷ པ་ན་སྶ ས་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཡ་ཏོ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱཏི ཨཱ་བྷཱ་ཡ ཕ་རི་ཏྭཱ, ཙ་ནྡི་མཱ ཝི་ཡ སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ ཙ ཨེ་ཀོ་བྷཱ་སཾ ཨེ་ཀ་པ་ཛྫོ་ཏཾ ཀ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཏོ ཡ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦོ, ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཀེ་ན ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦོ? ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན, སཱ་དུ་ར་ས་ཕ་ལཱུ་པ་བྷོ་གཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན དི་ཛ་ག་ཎེ་ཧི ནི་ཙྩ་ཕ་ལི་ཏ་མ་ཧཱ་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ཙ ག་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་དཱི་པ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཝཾ ག་ཏཱ ཏ་ཏོ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རཾ ཋཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མཱི་པ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ག་ནྟྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཎ་མི་ཏྭཱ ན་མ་སྶི་ཏྭཱ.

ཨེ་ཀ་མ་ནྟནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ ཨེ་ཀོ་ཀཱ་སཾ ཨེ་ཀ་པ་སྶ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཝཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཊྛཱ་སཱིཏི ནི་ས་ཛྫཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ, ཋཱ་ནཾ ཀ་པྤེ་སི, ཋི་ཏཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཀ་ཐཾ ཋི་ཏཱ པ་ན སཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཱ ཨ་ཧཱུ་ཏི?

‘‘ན པ་ཙྪ་ཏོ ན པུ་ར་ཏོ, ནཱ་པི ཨཱ་ས་ནྣ་དཱུ་ར་ཏོ;

ན ཀ་ཙྪེ ནོ་པི པ་ཊི་ཝཱ་ཏེ, ན ཙཱ་པི ཨོ་ཎ་ཏུ་ཎྞ་ཏེ;

ཨི་མེ དོ་སེ ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ, ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཱ ཨ་ཧཱུ’’ཏི.

ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཊྛཱ་སི ཨེ་ཝ, ན ནི་སཱི་དཱི་ཏི? ལ་ཧུཾ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. དེ་ཝ་ཏཱ་ཡོ ཧི ཀ་ཉྩི་དེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཝ་སཾ པ་ཊི་ཙྩ སུ་ཙི་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཝ་ཙྩ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པ་ན ཏཱ་སཾ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀོ དུ་གྒ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཀཱུ་ལོ ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ར་མ་ནྟི, ཏེ་ན སཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ ལ་ཧུཾ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ན ནི་སཱི་དི. ཡ་སྶ ཙ ག་མ་ནཱ་དི་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་སྶ་མ་སྶ ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ ནི་སཱི་ད་ནྟི, སོ དེ་ཝཱ་ནཾ པ་རི་སྶ་མོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ་པི ན ནི་སཱི་དི. ཡེ ཙ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ, ཏེ པ་ཏི་མཱ་ནེ་ཏི, ཏ་སྨཱ་པི ན ནི་སཱི་དི. ཨ་པི་ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏི གཱ་ར་ཝེ་ནེ་ཝ ན ནི་སཱི་དི. དེ་ཝ་ཏཱ་ན་ཉྷི ནི་སཱི་དི་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཏཾ ཨ་ནི་ཙྪ་མཱ་ནཱ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་མྤི ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི.

ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཱ ཁོ སཱ དེ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཱ ཁོ སཱ དེ་ཝ་ཏཱ. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སཱིཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་ནི་ཡ་མི་ཏ་ག་ནྠི་ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་བྷཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐཾ? བ་ཧཱུ དེ་ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ ཙ…པེ… བྲཱུ་ཧི མ་ངྒ་ལ་མུ་ཏྟ་མནྟི.

མ་ངྒ་ལ་པ་ཉྷ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ

ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མི་ཙྩཱ་དི་པཱ་ཋ་སྶ, ཨ་ཏྠཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ. ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟོ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཝ་ཏྭཱ’’ཏི མཱ་ཏི་ཀཱ ཋ་པི་ཏཱ, ཏ་སྶ ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ, ཏ་སྨཱ མ་ངྒ་ལ་པ་ཉྷ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཝ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨི་མེ་སཾ གཱ་ཐཱ་པ་དཱ་ན་མ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མི. ཀི་ཉྩ མ་ངྒ་ལ་པ་ཉྷ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ? ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཀི་ར ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ན་ག་ར་དྭཱ་ར་ས་ནྠཱ་གཱ་ར་ས་བྷཱ་དཱི་སུ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ད་ཏྭཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ སཱི་ཏཱ་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཀེ་ཀཱ ཀ་ཐཱ ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན ནི་ཊྛཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ མ་ངྒ་ལ་ཀ་ཐཱ ས་མུ་ཊྛཱ་སི ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མ་ངྒ་ལཾ, ཀིཾ དི་ཊྛཾ མ་ངྒ་ལཾ, སུ་ཏཾ མ་ངྒ་ལཾ, མུ་ཏཾ མ་ངྒ་ལཾ, ཀོ མ་ངྒ་ལཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི.

ཨ་ཐ དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ ནཱ་མེ་ཀོ པུ་རི་སོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧཾ མ་ངྒ་ལཾ ཛཱ་ནཱ་མི, དི་ཊྛཾ ལོ་ཀེ མ་ངྒ་ལཾ དི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏཾ རཱུ་པཾ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཙཱ་ཏ་ཀ་ས་ཀུ་ཎཾ ཝཱ པ་སྶ་ཏི, བེ་ལུ་ཝ་ལ་ཊྛིཾ ཝཱ ག་བྦྷི་ནིཾ ཝཱ ཀུ་མཱ་ར་ཀེ ཝཱ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟེ པུ་ཎྞ་གྷ་ཊེ ཝཱ ཨ་ལླ་རོ་ཧི་ཏ་མ་ཙྪཾ ཝཱ ཨཱ་ཛ་ཉྙཾ ཝཱ ཨཱ་ཛ་ཉྙ་ར་ཐཾ ཝཱ ཨུ་ས་བྷཾ ཝཱ གཱ་ཝིཾ ཝཱ ཀ་པི་ལཾ ཝཱ, ཡཾ ཝཱ པ་ན་ཉྙ་མྤི ཀི་ཉྩི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏཾ རཱུ་པཾ པ་སྶ་ཏི, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལ’’ནྟི. ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ན ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ. ཡེ ན ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ, ཏེ ཏེ་ན ས་ཧ ཝི་ཝ་དིཾ་སུ.

ཨ་ཐ སུ་ཏ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ པུ་རི་སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ་མེ་ཏཾ, བྷོ, སུ་ཙི་མྤི པ་སྶ་ཏི ཨ་སུ་ཙི་མྤི, ཏ་ཐཱ སུ་ནྡ་ར་མྤི, ཨ་སུ་ནྡ་ར་མྤི, མ་ནཱ་པ་མྤི, ཨ་མ་ནཱ་པ་མྤི. ཡ་དི ཏེ་ན དི་ཊྛཾ མ་ངྒ་ལཾ སི་ཡཱ, ས་བྦ་མྤི མ་ངྒ་ལཾ སི་ཡཱ. ཏ་སྨཱ ན དི་ཊྛཾ མ་ངྒ་ལཾ, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན སུ་ཏཾ མ་ངྒ་ལཾ. སུ་ཏཾ ནཱ་མ ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏོ ས་དྡོ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ? ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷཱ་ཏི ཝཱ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནཱ་ཏི ཝཱ པུ་ཎྞཱ་ཏི ཝཱ ཕུ་སྶཱ་ཏི ཝཱ སུ་མ་ནཱ་ཏི ཝཱ སི་རཱི་ཏི ཝཱ སི་རི་ཝ་ཌྜྷཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཛྫ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟཾ སུ་མུ་ཧུ་ཏྟཾ སུ་དི་ཝ་སཾ སུ་མ་ངྒ་ལ་ནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཝཱ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཎཱ་ཏི, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ཏ་མ་ངྒ་ལ’’ནྟི. ཏ་སྶཱ་པི ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ན ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ. ཡེ ན ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ, ཏེ ཏེ་ན ས་ཧ ཝི་ཝ་དིཾ་སུ.

ཨ་ཐ མུ་ཏ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ ནཱ་མེ་ཀོ པུ་རི་སོ ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ཏ་མྤི ཧི ནཱ་མེ་ཏཾ, བྷོ, སཱ་དྷུ་མྤི ཨ་སཱ་དྷུ་མྤི མ་ནཱ་པ་མྤི ཨ་མ་ནཱ་པ་མྤི ས་དྡཾ སུ་ཎཱ་ཏི. ཡ་དི ཏེ་ན སུ་ཏཾ མ་ངྒ་ལཾ སི་ཡཱ, ས་བྦ་མྤི མ་ངྒ་ལཾ སི་ཡཱ. ཏ་སྨཱ ན སུ་ཏཾ མ་ངྒ་ལཾ, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན མུ་ཏཾ མ་ངྒ་ལཾ. མུ་ཏཾ ནཱ་མ ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏཾ ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཾ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ པ་དུ་མ་ག་ནྡྷཱ་དི་པུ་པྥ་ག་ནྡྷཾ ཝཱ གྷཱ་ཡ་ཏི, ཕུ་སྶ་ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ ཝཱ ཁཱ་ད་ཏི, པ་ཐ་ཝིཾ ཝཱ ཨཱ་མ་ས་ཏི, ཧ་རི་ཏ་ས་སྶཾ ཝཱ ཨ་ལླ་གོ་མ་ཡཾ ཝཱ ཀ་ཙྪ་པཾ ཝཱ ཏི་ལཾ ཝཱ པུ་པྥཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ ཨཱ་མ་ས་ཏི, ཕུ་སྶ་མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཝཱ ས་མྨཱ ལི་མྤ་ཏི, ཕུ་སྶ་སཱ་ཊ་ཀཾ ཝཱ ནི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཕུ་སྶ་ཝེ་ཋ་ནཾ ཝཱ དྷཱ་རེ་ཏི. ཡཾ ཝཱ པ་ན་ཉྙ་མྤི ཀི་ཉྩི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏཾ ག་ནྡྷཾ ཝཱ གྷཱ་ཡ་ཏི, ར་སཾ ཝཱ སཱ་ཡ་ཏི, ཕོ་ཊྛ་བྦཾ ཝཱ ཕུ་ས་ཏི, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི མུ་ཏ་མ་ངྒ་ལ’’ནྟི. ཏ་སྶཱ་པི ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ན ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ.

ཏ་ཏྠ ན དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ སུ་ཏ་མུ་ཏ་མ་ངྒ་ལི་ཀེ ཨ་ས་ཀྑི ཉཱ་པེ་ཏུཾ, ན ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཨི་ཏ་རེ དྭེ. ཏེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཡེ དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཎྷིཾ་སུ, ཏེ ‘‘དི་ཊྛཾ་ཡེ་ཝ མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ག་ཏཱ. ཡེ སུ་ཏ་མུ་ཏ་མ་ངྒ་ལི་ཀཱ་ནཾ, ཏེ ‘‘སུ་ཏཾ་ཡེ་ཝ མུ་ཏཾ་ཡེ་ཝ མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ག་ཏཱ. ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ མ་ངྒ་ལ་ཀ་ཐཱ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ པཱ་ཀ་ཊཱ ཛཱ་ཏཱ.

ཨ་ཐ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ མ་ནུ་སྶཱ གུ་མྦ་གུ་མྦཱ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མ་ངྒ་ལ’’ནྟི མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ. ཏེ་སཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ. ཏཱ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ མི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐ ཏ་ཏོ སུ་ཏྭཱ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ་པི ཏ་ཐེ་ཝ མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ, ཏཱ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ མི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དེ་ཝ་ཏཱ མི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཏེ་ནུ་པཱ་ཡེ་ན ཡཱ་ཝ སུ་ད་སྶཱི་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ མི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐ ཏ་ཏོ སུ་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ་པི ཏ་ཐེ་ཝ གུ་མྦ་གུ་མྦཱ ཧུ་ཏྭཱ མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ ས་བྦ་ཏྠ མ་ངྒ་ལ་ཙི་ནྟཱ ཨུ་ད་པཱ་དི. ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཙ ‘‘ཨི་དཾ མ་ངྒ་ལཾ ཨི་དཾ མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་མཱ་ནཱ་པི ཨ་པྤ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ དྭཱ་ད་ས ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་བྦེ མ་ནུ་སྶཱ ཙ དེ་ཝཱ ཙ བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཙ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཏི་དྷཱ བྷི་ནྣཱ. ཨེ་ཀོ་པི ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ མ་ངྒ་ལ’’ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ་ཏོ ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏོ ནཱ་ཧོ་སི, མ་ངྒ་ལ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི.

ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ནཱ་མ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཀ་པྤ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ, བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ, མ་ངྒ་ལ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ, མོ་ནེ་ཡྻ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝཱ མུ་ཏྟ་སི་རཱ ཝི་ཀི་ཎྞ་ཀེ་སཱ རུ་ད་མྨུ་ཁཱ ཨ་སྶཱུ་ནི ཧ་ཏྠེ་ཧི པུ་ཉྪ་མཱ་ནཱ ར་ཏྟ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝི་རཱུ་པ་ཝེ་ས་དྷཱ་རི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཙྩ་ཡེ་ན ཀ་པྤུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཧི་ཏི, ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཝི་ན་སྶི་སྶ་ཏི, མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ སུ་སྶི་སྶ་ཏི, ཨ་ཡ་ཉྩ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི སི་ནེ་རུ ཙ པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛཱ ཨུ་ཌྜྷ་ཡ྄ཧི་སྶ་ཏི ཝི་ན་སྶི་སྶ་ཏི, ཡཱ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ ལོ་ཀ་ཝི་ནཱ་སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, མེ་ཏྟཾ མཱ་རི་སཱ བྷཱ་ཝེ་ཐ, ཀ་རུ་ཎཾ མུ་དི་ཏཾ ཨུ་པེ་ཀྑཾ མཱ་རི་སཱ བྷཱ་ཝེ་ཐ, མཱ་ཏ་རཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཐ, པི་ཏ་རཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཐ, ཀུ་ལེ ཛེ་ཊྛཱ་པ་ཙཱ་ཡི་ནོ ཧོ་ཐ, ཛཱ་ག་ར་ཐ མཱ པ་མཱ་ད་ཏྠཱ’’ཏི མ་ནུ་སྶ་པ་ཐེ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི. ཨི་དཾ ཀ་པྤ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ནཱ་མ.

ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝཱ་ཡེ་ཝ ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏ་སྶ་ཙྩ་ཡེ་ན ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ནུ་སྶ་པ་ཐེ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི. ཨི་དཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ནཱ་མ. སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ པ་ན དེ་ཝཱ བྲ་ཧྨཱ་བྷ་ར་ཎེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ཝེ་ཋ་ནཾ སཱི་སེ ཀ་ཏྭཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝཱ་དི་ནོ ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་ཙྩ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ནུ་སྶ་པ་ཐེ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི. ཨི་དཾ བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ནཱ་མ. སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ ཨེ་ཝ དེ་ཝཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ མ་ངྒ་ལཾ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ནུ་སྶ་པ་ཐེ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི. ཨི་དཾ མ་ངྒ་ལ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ནཱ་མ. སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ ཨེ་ཝ དེ་ཝཱ ‘‘ས་ཏྟ་ནྣཾ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མཱ་ག་མྨ མོ་ནེ་ཡྻ་པྤ་ཊི་པ་དཾ པུ་ཙྪི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ནུ་སྶ་པ་ཐེ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི. ཨི་དཾ མོ་ནེ་ཡྻ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ནཱ་མ. ཨི་མེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཀོ་ལཱ་ཧ་ལེ་སུ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨི་དཾ མ་ངྒ་ལ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི.