༡. ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ཝ་གྒོ
༡. ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨི་མཾ ཏཱ་ཝ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀ་ཐེ་སི. ཀཾ པ་ན ཨཱ་ར་བྦྷ ཨ་ཡཾ ཀ་ཐཱ ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ་ཏི? སེ་ཊྛི་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་ཀེ པ་ཉྩ་ས་ཏེ ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ. ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི དི་ཝ་སེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ སེ་ཊྛི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཧཱ་ཡ་ཀེ པ་ཉྩ་ས་ཏེ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ ཨཱ་དཱ་ཡ བ་ཧུཾ མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ན་ཉྩེ་ཝ ས་པྤི་ཏེ་ལ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏ་ཝ་ཏྠ་ཙྪཱ་ད་ནཱ་ནི ཙ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི ཙེ་ཝ ཝ་ཏྠཱ་ནི ཙ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཚ ནི་ས་ཛྫཱ་དོ་སེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཏེ་པི ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡ་ས་སྶི་རི་ཀཾ མུ་ཁཾ, ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡཾ, ཨཱ་ཝེ་ལཱ༹་ཝེ་ལཱ༹ ཡ་མ་ཀ་ཡ་མ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཙྪ་ར་ནྟི་ཡོ གྷ་ན་བུ་དྡྷ་ར་སྨི་ཡོ ཙ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ས་མཱི་པེ་ཡེ་ཝ ནི་སཱི་དིཾ་སུ.
ཨ་ཐ ནེ་སཾ ས་ཏྠཱ མ་ནོ་སི་ལཱ་ཏ་ལེ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ནྟོ ཏ་རུ་ཎ་སཱི་ཧོ ཝི་ཡ ག་ཛྫ་ནྟོ པཱ་ཝུ་སྶ་ཀ་མེ་གྷོ ཝི་ཡ ཙ ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ངྒཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཙ ར་ཏ་ན་དཱ་མཾ ག་ནྠེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཙ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན ས་ཝ་ནཱི་ཡེ་ན ཀ་མ་ནཱི་ཡེ་ན བྲ་ཧྨ་སྶ་རེ་ན ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཝི་ཙི་ཏྟཾ མ་དྷུ་ར་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏེ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ད་ས་བ་ལཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ས་ར་ཎཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏེ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དི་ཧ་ཏྠཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟི, དཱ་ནཾ དེ་ནྟི, སཱི་ལཾ ར་ཀྑ་ནྟི, ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟི.
ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཏོ པུ་ན་དེ་ཝ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཏཾ ས་ར་ཎཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ས་ར་ཎཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ མཱུ་ལ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ. བྷ་ག་ཝཱ་པི ས་ཏྟ་ཊྛ མཱ་སེ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ པུ་ན ཛེ་ཏ་ཝ་ན་མེ་ཝ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ པུ་ན་པི ཏེ ཨཱ་དཱ་ཡ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཏེ་པི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནེ་སཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་ནྟེ ག་ཧི་ཏ་ས་ར་ཎཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ས་ར་ཎ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ མཱུ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི.
བྷ་ག་ཝཱ ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ཀ་པྤ་ཀོ་ཊི་ཡོ ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན དི་བྦ་ག་ནྡྷ་ག་ནྡྷི་ཏཾ ནཱ་ནཱ་ག་ནྡྷ་པཱུ་རི་ཏཾ ར་ཏ་ན་ཀ་ར་ཎྜ་ཀཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ མུ་ཁ་པ་དུ་མཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ མ་དྷུ་ར་སྶ་རཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར ཏུ་མྷེ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཏཱི་ཎི ས་ར་ཎཱ་ནི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཨ་ཐ ཏེ་ཧི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ཧི ‘‘ས་ཙྩཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཝཱི་ཙིཾ ཨུ་པ་རི བྷ་ཝ་གྒཾ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཏི་རི་ཡཾ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི གུ་ཎེ་ཧི བུ་དྡྷེ་ན ས་དི་སོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རོ’’ཏི. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ཨ་པ་དཱ ཝཱ དྭི་པ་དཱ ཝཱ ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ ཝཱ བ་ཧུ་པྤ་དཱ ཝཱ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༣༩; ཨ. ནི. ༤.༣༤), ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝི་ཏྟཾ ཨི་དྷ ཝཱ ཧུ་རཾ ཝཱ…པེ… (ཁུ. པཱ. ༦.༣; སུ. ནི. ༢༢༦) ཨ་གྒ་ཏོ ཝེ པ་ས་ནྣཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠) སུ་ཏྟེ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎེ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཏྟ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཝཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཝཱ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་པཱ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ པ་ན མུ་ཙྩི་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏུ་མྷེ་ཧི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ས་ར་ཎཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ནྟེ་ཧི ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཏཱི་ཎི ར་ཏ་ནཱ་ནི མོ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཏྟ་མ་ཝ་སེ་ན ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཨི་མཱ་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ་ནི –
‘‘ཡེ ཀེ་ཙི བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ་སེ, ན ཏེ ག་མི་སྶ་ནྟི ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མིཾ;
པ་ཧཱ་ཡ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་པཱུ་རེ་སྶ་ནྟི. (དཱི. ནི. ༢.༣༣༢; སཾ. ནི. ༡.༣༧);
‘‘ཡེ ཀེ་ཙི དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ་སེ, ན ཏེ ག་མི་སྶ་ནྟི ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མིཾ;
པ་ཧཱ་ཡ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་པཱུ་རེ་སྶ་ནྟི.
‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ་སེ, ན ཏེ ག་མི་སྶ་ནྟི ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མིཾ;
པ་ཧཱ་ཡ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་པཱུ་རེ་སྶ་ནྟི.
‘‘བ་ཧུཾ ཝེ ས་ར་ཎཾ ཡ་ནྟི, པ་བྦ་ཏཱ་ནི ཝ་ནཱ་ནི ཙ;
ཨཱ་རཱ་མ་རུ་ཀྑ་ཙེ་ཏྱཱ་ནི, མ་ནུ་སྶཱ བྷ་ཡ་ཏ་ཛྫི་ཏཱ.
‘‘ནེ་ཏཾ ཁོ ས་ར་ཎཾ ཁེ་མཾ, ནེ་ཏཾ ས་ར་ཎ་མུ་ཏྟ་མཾ;
ནེ་ཏཾ ས་ར་ཎ་མཱ་ག་མྨ, ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏི.
‘‘ཡོ ཙ བུ་དྡྷ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཉྩ, ས་ངྒྷ་ཉྩ ས་ར་ཎཾ ག་ཏོ;
ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི, ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏི.
‘‘དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ, དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཾ;
ཨ་རི་ཡ་ཉྩ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ, དུ་ཀྑཱུ་པ་ས་མ་གཱ་མི་ནཾ.
‘‘ཨེ་ཏཾ ཁོ ས་ར་ཎཾ ཁེ་མཾ, ཨེ་ཏཾ ས་ར་ཎ་མུ་ཏྟ་མཾ;
ཨེ་ཏཾ ས་ར་ཎ་མཱ་ག་མྨ, ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (དྷ. པ. ༡༨༨-༡༩༢);
ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ནེ་སཾ ས་ཏྠཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི, ཨ་པི་ཙ ཁོ ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ, དྷ་མྨཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ, ས་ངྒྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཾ དེ་ཏི, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ དེ་ཏི, ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒཾ དེ་ཏི, ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ དེ་ཏི, ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒཾ དེ་ཏི, ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ དེ་ཏི, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ དེ་ཏི, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི་པི ན་ཡེ་ཧི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ ས་ར་ཎཾ བྷི་ནྡ་ནྟེ་ཧི ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཏུ་མྷེ་ཧི ཀ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཱ་དི་པྤ་དཱ་ནཾ ‘‘ཨེ་ཀ་དྷ་མྨོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷཱ་ཝི་ཏོ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་བྦི་དཱ་ཡ ཝི་རཱ་གཱ་ཡ ནི་རོ་དྷཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ས་མྦོ་དྷཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཀ་ཏ་མོ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨོ? བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི (ཨ. ནི. ༡.༢༩༦) སུ་ཏྟེ་ཧི དཱི་པེ་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨུ་པཱ་ས་ཀེ ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ པུ་བྦེ་པི མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ས་ར་ཎཾ ‘ས་ར་ཎ’ནྟི ཏ་ཀྐ་གྒཱ་ཧེ་ན ཝི་ར་དྡྷ་གྒཱ་ཧེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་མ་ནུ་སྶ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ ཀ་ནྟཱ་རེ ཡ་ཀྑ་བྷ་ཀྑཱ ཧུ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཝི་ནཱ་སཾ པ་ཏྟཱ, ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་གྒཱ་ཧཾ པ་ན ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་གྒཱ་ཧཾ ཨ་ཝི་ར་དྡྷ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཧི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ནྟཱ་རེ སོ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ ག་ཧ་པ་ཏི ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ སི་ར་སྨིཾ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་དཱ་ནི ཏཱ་ཝ ཨི་མེ་སཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ས་ར་ཎཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་ཀྐ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པཱ་ཀ་ཊཾ, པུ་བྦེ པ་ན ཨ་མ་ནུ་སྶ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ ཀ་ནྟཱ་རེ ཏ་ཀྐི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ནཱ་སོ, ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཧི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ་ན་ཉྩ སོ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ, ཏུ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊོ, སཱ་དྷུ ཝ་ཏ ནོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨི་མཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏཱུ’’ཏི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མ་ཡཱ ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ཀཱ་ལཾ ད་ས པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ལོ་ཀ་སྶ ཀ་ངྑ་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ, སཱི་ཧ་ཝ་སཱ་ཡ སུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ལི༹ཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ཝི་ཡ ས་ཀྐ་ཙྩཾ སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧི་ཏྭཱ སུ་ཎོ་ཧཱི’’ཏི སེ་ཊྛི་ནོ ས་ཏུ་པྤཱ་དཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ ཧི་མ་ག་བྦྷཾ པ་དཱ་ལེ་ཏྭཱ པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡཾ ནཱི་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཨ་ཀཱ་སི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀཱ་སི་ར་ཊྛེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ན་ག་རེ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་དཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་ཀུ་ལེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་ས་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ པ་ཉྩ་ཧི ས་ཀ་ཊ་ས་ཏེ་ཧི ཝ་ཎི་ཛྫཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. སོ ཀ་དཱ་ཙི པུ་བྦ་ནྟ་ཏོ ཨ་པ་ར་ནྟཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི ཨ་པ་ར་ནྟ་ཏོ པུ་བྦ་ནྟཾ. བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཉྙོ་པི ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠི བཱ་ལོ ཨ་བྱ་ཏྟོ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་ཀུ་ས་ལོ. ཏ་དཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཏོ མ་ཧ་གྒྷཾ བྷ་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏཱ་ནི པཱུ་རེ་ཏྭཱ ག་མ་ན་ས་ཛྫཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཋ་པེ་སི. སོ་པི བཱ་ལ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟོ ཏ་ཐེ་ཝ པ་ཉྩ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏཱ་ནི པཱུ་རེ་ཏྭཱ ག་མ་ན་ས་ཛྫཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཋ་པེ་སི.
ཏ་དཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ས་ཙེ ཨ་ཡཾ བཱ་ལ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟོ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ག་མི་སྶ་ཏི, ས་ཀ་ཊ་ས་ཧ་སྶེ ཨེ་ཀ་ཏོ མ་གྒཾ ག་ཙྪ་ནྟེ མ་གྒོ་པི ན་པྤ་ཧོ་སྶ་ཏི, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ དཱ་རུ་ད་ཀཱ་དཱི་ནི་པི, བ་ལི་བ་དྡཱ་ནཾ ཏི་ཎཱ་ནི་པི དུ་ལླ་བྷཱ་ནི བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ མ་ཡཱ ཝཱ པུ་ར་ཏོ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཏཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘དྭཱི་ཧི་པི ཨ་མྷེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ནྟུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཀིཾ ཏྭཾ པུ་ར་ཏོ ག་མི་སྶ་སི, ཨུ་དཱ་ཧུ པ་ཙྪ་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘མ་ཡི པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟེ བ་ཧཱུ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ, མ་གྒེ་ན ཨ་བྷི་ནྣེ་ནེ་ཝ ག་མི་སྶཱ་མི, གོ་ཎཱ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཏི་ཎཾ ཁཱ་དི་སྶ་ནྟི, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛཾ སཱུ་པེ་ཡྻ་པ་ཎྞཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, པ་ས་ནྣཾ ཨུ་ད་ཀཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཡ་ཐཱ་རུ་ཙིཾ ཨ་གྒྷཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ཎྜཾ ཝི་ཀྐི་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ‘‘ཨ་ཧཾ, ས་མྨ, པུ་ར་ཏོ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ་པི པ་ཙྪ་ཏོ ག་མ་ནེ བ་ཧཱུ ཨཱ་ནི་སཾ་སེ ཨ་དྡ་ས. ཨེ་ཝཾ ཧི་སྶ ཨ་ཧོ་སི – ‘‘པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟཱ མ་གྒེ ཝི་ས་མ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, ཨ་ཧཾ ཏེ་ཧི ག་ཏ་མ་གྒེ་ན ག་མི་སྶཱ་མི, པུ་ར་ཏོ ག་ཏེ་ཧི བ་ལི་བ་དྡེ་ཧི པ་རི་ཎ་ཏ་ཐ་དྡྷ་ཏི་ཎེ ཁཱ་དི་ཏེ མ་མ གོ་ཎཱ པུ་ན ཨུ་ཊྛི་ཏཱ་ནི མ་དྷུ་ར་ཏི་ཎཱ་ནི ཁཱ་དི་སྶ་ནྟི, ག་ཧི་ཏ་པ་ཎྞ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨུ་ཊྛི་ཏཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ སཱུ་པེ་ཡྻ་པ་ཎྞཾ མ་དྷུ་རཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་ནུ་ད་ཀེ ཋཱ་ནེ ཨཱ་ཝཱ་ཊཾ ཁ་ནི་ཏྭཱ ཨེ་ཏེ ཨུ་ད་ཀཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶ་ནྟི, ཏེ་ཧི ཀ་ཏེ་སུ ཨཱ་ཝཱ་ཊེ་སུ མ་ཡཾ ཨུ་ད་ཀཾ པི་ཝི་སྶཱ་མ, ཨ་གྒྷ་ཊྛ་པ་ནཾ ནཱ་མ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པ་ན་ས་དི་སཾ, ཨ་ཧཾ པ་ཙྪ་ཏོ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཏེ་ཧི ཋ་པི་ཏ་གྒྷེ་ན བྷ་ཎྜཾ ཝི་ཀྐི་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ སོ ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཨཱ་ནི་སཾ་སེ དི་སྭཱ ‘‘ས་མྨ, ཏྭཾ པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪཱ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘སཱ་དྷུ, ས་མྨཱ’’ཏི བཱ་ལ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ ས་ཀ་ཊཱ་ནི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་ནྟོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ཝཱ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཀ་ནྟཱ་ར་མུ་ཁཾ པཱ་པུ་ཎི.
ཀ་ནྟཱ་རཾ ནཱ་མ – ཙོ་ར་ཀ་ནྟཱ་རཾ, ཝཱ་ལ༹་ཀ་ནྟཱ་རཾ, ནི་རུ་ད་ཀ་ཀ་ནྟཱ་རཾ, ཨ་མ་ནུ་སྶ་ཀ་ནྟཱ་རཾ, ཨ་པྤ་བྷ་ཀྑ་ཀ་ནྟཱ་ར་ནྟི པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ ཙོ་རེ་ཧི ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་མ་གྒོ ཙོ་ར་ཀ་ནྟཱ་རཾ ནཱ་མ. སཱི་ཧཱ་དཱི་ཧི ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་མ་གྒོ ཝཱ་ལ༹་ཀ་ནྟཱ་རཾ ནཱ་མ. ཡ་ཏྠ ནྷཱ་ཡི་ཏུཾ ཝཱ པཱ་ཏུཾ ཝཱ ཨུ་ད་ཀཾ ན་ཏྠི, ཨི་དཾ ནི་རུ་ད་ཀ་ཀ་ནྟཱ་རཾ ནཱ་མ. ཨ་མ་ནུ་སྶཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཨ་མ་ནུ་སྶ་ཀ་ནྟཱ་རཾ ནཱ་མ. མཱུ་ལ་ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཱ་དི་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་པྤ་བྷ་ཀྑ་ཀ་ནྟཱ་རཾ ནཱ་མ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ ཀ་ནྟཱ་རེ ཏཾ ཀ་ནྟཱ་རཾ ནི་རུ་ད་ཀ་ཀ་ནྟཱ་ར་ཉྩེ་ཝ ཨ་མ་ནུ་སྶ་ཀ་ནྟཱ་ར་ཉྩ. ཏ་སྨཱ སོ བཱ་ལ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟོ ས་ཀ་ཊེ་སུ མ་ཧ་ནྟ་མ་ཧ་ནྟཱ ཙཱ་ཊི་ཡོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀ་སྶ པཱུ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཾ ཀ་ནྟཱ་རཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི.
ཨ་ཐ་སྶ ཀ་ནྟཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཀ་ནྟཱ་རེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠ་ཡ་ཀྑོ ‘‘ཨི་མེ་ཧི མ་ནུ་སྶེ་ཧི ག་ཧི་ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཚ་ཌྜཱ་པེ་ཏྭཱ དུ་བྦ་ལེ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦེ་ཝ ནེ ཁཱ་དི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་བྦ་སེ་ཏ་ཏ་རུ་ཎ་བ་ལི་བ་དྡ་ཡུ་ཏྟཾ མ་ནོ་ར་མཾ ཡཱ་ན་ཀཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ དྷ་ནུ་ཀ་ལཱ་པ་ཕ་ལ་ཀཱ་ཝུ་དྷ་ཧ་ཏྠེ་ཧི ད་ས་ཧི དྭཱ་ད་ས་ཧི ཨ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏོ ཨུ་པྤ་ལ་ཀུ་མུ་དཱ་ནི པི་ལ༹་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨ་ལླ་ཀོ་སོ ཨ་ལླ་ཝ་ཏྠོ ཨི་སྶ་ར་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཏ་སྨིཾ ཡཱ་ན་ཀེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཀ་དྡ་མ་མ་ཀྑི་ཏེ་ཧི ཙ་ཀྐེ་ཧི པ་ཊི་པ་ཐཾ ཨ་ག་མཱ་སི. པ་རི་ཝཱ་ར་ཨ་མ་ནུ་སྶཱ་པི་སྶ པུ་ར་ཏོ ཙ པ་ཙྪ་ཏོ ཙ ག་ཙྪ་ནྟཱ ཨ་ལླ་ཀེ་སཱ ཨ་ལླ་ཝ་ཏྠཱ ཨུ་པྤ་ལ་ཀུ་མུ་ད་མཱ་ལཱ པི་ལ༹་ནྡྷི་ཏྭཱ པ་དུ་མ་པུ་ཎྜ་རཱི་ཀ་ཀ་ལཱ་པེ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷི་ས་མུ་ལཱ༹་ལཱ་ནི ཁཱ་ད་ནྟཱ ཨུ་ད་ཀ་བི་ནྡཱུ་ཧི ཙེ་ཝ ཀ་ལ་ལེ་ཧི ཙ པ་གྒྷ་ར་ནྟེ་ཧི ཨ་ག་མཾ་སུ. ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧཱ ཙ ནཱ་མ ཡ་དཱ དྷུ་ར་ཝཱ་ཏོ ཝཱ་ཡ་ཏི, ཏ་དཱ ཡཱ་ན་ཀེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་པ་རི་ཝུ་ཏཱ ར་ཛཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱ པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟི. ཡ་དཱ པ་ཙྪ་ཏོ ཝཱ་ཏོ ཝཱ་ཡ་ཏི, ཏ་དཱ ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན པ་ཙྪ་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་དཱ པ་ན དྷུ་ར་ཝཱ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ སོ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟོ པུ་ར་ཏོ ཨ་ག་མཱ་སི.
ཡ་ཀྑོ ཏཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཡཱ་ན་ཀཾ མ་གྒཱ ཨོ་ཀྐ་མཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི. ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཡཱ་ན་ཀཾ མ་གྒཱ ཨོ་ཀྐ་མཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཀ་ཊཱ་ནཾ ག་མ་ནོ་ཀཱ་སཾ ད་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ ཋི་ཏོ ཏཾ ཡ་ཀྑཾ ཨ་ཝོ་ཙ ‘‘བྷོ, ཨ་མྷེ ཏཱ་ཝ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪཱ་མ. ཏུ་མྷེ པ་ན ཨུ་པྤ་ལ་ཀུ་མུ་དཱ་ནི པི་ལ༹་ནྡྷི་ཏྭཱ པ་དུ་མ་པུ་ཎྜ་རཱི་ཀ་ཧ་ཏྠཱ བྷི་ས་མུ་ལཱ༹་ལཱ་ནི ཁཱ་ད་ནྟཱ ཀ་དྡ་མ་མ་ཀྑི་ཏཱ ཨུ་ད་ཀ་བི་ནྡཱུ་ཧི པ་གྒྷ་ར་ནྟེ་ཧི ཨཱ་ག་ཙྪ་ཐ. ཀིཾ ནུ ཁོ ཏུ་མྷེ་ཧི ཨཱ་ག་ཏ་མ་གྒེ དེ་ཝོ ཝ་སྶ་ཏི, ཨུ་པྤ་ལཱ་དི་ས་ཉྪ་ནྣཱ་ནི ཝཱ ས་རཱ་ནི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ཡ་ཀྑོ ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ས་མྨ, ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཀ་ཐེ་སི. ཨེ་སཱ ནཱི་ལ་ཝ་ན་རཱ་ཛི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཀ་ལཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ཨེ་ཀོ་ད་ཀཾ, ནི་བ་དྡྷཾ དེ་ཝོ ཝ་སྶ་ཏི, ཀ་ནྡ་རཱ པཱུ་རཱ, ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པ་དུ་མཱ་དི་ས་ཉྪ་ནྣཱ་ནི ས་རཱ་ནི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ག་ཙྪ་ནྟེ་སུ ས་ཀ་ཊེ་སུ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ས་ཀ་ཊཱ་ནི ཨཱ་དཱ་ཡ ཀ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཛ་ན་པ་དཾ ནཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཙི་མ་སྨི་ཉྩ ས་ཀ་ཊེ ཀིཾ ནཱ་མ བྷ་ཎྜ’’ནྟི? ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཉྩ ཨ་སུ་ཀ་ཉྩཱ’’ཏི. ‘‘པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ ས་ཀ་ཊཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ག་རུ་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཀིཾ བྷ་ཎྜ’’ནྟི? ‘‘ཨུ་ད་ཀཾ ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི. ‘‘པ་ར་ཏོ ཏཱ་ཝ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་ནེ་ནྟེ་ཧི ཝོ མ་ནཱ་པཾ ཀ་ཏཾ, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, པུ་ར་ཏོ བ་ཧུ ཨུ་ད་ཀཾ, ཙཱ་ཊི་ཡོ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ སུ་ཁེ་ན ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ ག་ཙྪ་ཐ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་པ་ཉྩོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཐོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཏེ་སཾ ཨ་ད་སྶ་ནཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཡ་ཀྑ་ན་ག་ར་མེ་ཝ ཨ་ག་མཱ་སི.
སོ་པི བཱ་ལ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ ཨ་ཏྟ་ནོ བཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཀྑ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙཱ་ཊི་ཡོ བྷི་ནྡཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ས་ཏ་མ་ཏྟ་མྤི ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཚ་ཌྜཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཀ་ཊཱ་ནི པཱ་ཛཱ་པེ་སི, པུ་ར་ཏོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཨུ་ད་ཀཾ ནཱ་ཧོ་སི, མ་ནུ་སྶཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ ཀི་ལ་མིཾ་སུ. ཏེ ཡཱ་ཝ སཱུ་རི་ཡ་ཏྠ་ངྒ་མ་ནཱ ག་ནྟྭཱ ས་ཀ་ཊཱ་ནི མོ་ཙེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ཊྚ་ཀེ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ གོ་ཎེ ཙ་ཀྐེ་སུ བ་ནྡྷིཾ་སུ. ནེ་ཝ གོ་ཎཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ཧོ་སི, ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ. དུ་བྦ་ལ་མ་ནུ་སྶཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཡིཾ་སུ. ར་ཏྟི་བྷཱ་ག་ས་མ་ན་ནྟ་རེ ཡ་ཀྑཱ ཡ་ཀྑ་ན་ག་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་བྦེ་པི གོ་ཎེ ཙ མ་ནུ་སྶེ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ མཾ་སཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱི་ནི ཨ་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཨེ་ཝ་མེ་ཀཾ བཱ་ལ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་བྦེ་པི ཏེ ཝི་ནཱ་སཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ, ཧ་ཏྠ་ཊྛི་ཀཱ་དཱི་ནི དི་སཱ་ཝི་དི་སཱ་སུ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ. པ་ཉྩ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏཱ་ནི ཡ་ཐཱ་པཱུ་རི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཨ་ཊྛཾ་སུ.
བོ་དྷི་ས་ཏྟོ་པི ཁོ བཱ་ལ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟ་སྶ ནི་ཀྑ་ནྟ་དི་ཝ་ས་ཏོ མཱ་ས་ཌྜྷ་མཱ་སཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཧི ས་ཀ་ཊ་ས་ཏེ་ཧི ན་ག་རཱ ནི་ཀྑ་མྨ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཀ་ནྟཱ་ར་མུ་ཁཾ པཱ་པུ་ཎི. སོ ཏ་ཏྠ ཨུ་ད་ཀ་ཙཱ་ཊི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ བ་ཧུཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་རེ བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶེ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘ཏུ་མྷེ མཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་ས་ཏ་མ་ཏྟ་མྤི ཨུ་ད་ཀཾ མཱ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ཡི་ཏྠ, ཀ་ནྟཱ་རེ ཝི་ས་རུ་ཀྑཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, པ་ཏྟཾ ཝཱ པུ་པྥཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ ཏུ་མྷེ་ཧི པུ་རེ ཨ་ཁཱ་དི་ཏ་པུ་བྦཾ མཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ མཱ ཁཱ་དི་ཏྠཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ ད་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཧི ས་ཀ་ཊ་ས་ཏེ་ཧི ཀ་ནྟཱ་རཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི. ཏ་སྨིཾ ཀ་ནྟཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷཾ ས་མྤ་ཏྟེ སོ ཡ་ཀྑོ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་པ་ཐེ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་སི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏཾ དི་སྭཱ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་སི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཀ་ནྟཱ་རེ ཨུ་ད་ཀཾ ན་ཏྠི, ནི་རུ་ད་ཀ་ཀ་ནྟཱ་རོ ནཱ་མེ་ས, ཨ་ཡ་ཉྩ ནི་བྦྷ་ཡོ ར་ཏྟ་ནེ་ཏྟོ, ཚཱ་ཡཱ་པི་སྶ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ནི་སྶཾ་ས་ཡཾ ཨི་མི་ནཱ པུ་ར་ཏོ ག་ཏོ བཱ་ལ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟོ ས་བྦཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཚ་ཌྜཱ་པེ་ཏྭཱ ཀི་ལ་མེ་ཏྭཱ ས་པ་རི་སོ ཁཱ་དི་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, མ་ཡ྄ཧཾ པ་ན པ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི མ་ཉྙེ’’ཏི. ཏ་ཏོ ནཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཙྪ་ཐ ཏུ་མྷེ, མ་ཡཾ ཝཱ་ཎི་ཛཱ ནཱ་མ ཨ་ཉྙཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་དི་སྭཱ ག་ཧི་ཏ་ཨུ་ད་ཀཾ ན ཚ་ཌྜེ་མ, དི་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ པ་ན ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ས་ཀ་ཊཱ་ནི ས་ལླ་ཧུ་ཀཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཡ་ཀྑོ ཐོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ད་སྶ་ནཾ ཨུ་པ་ག་མྨ ཨ་ཏྟ་ནོ ཡ་ཀྑ་ན་ག་ར་མེ་ཝ ག་ཏོ.
ཡ་ཀྑེ པ་ན ག་ཏེ མ་ནུ་སྶཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ཨཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ཨ་ཡྻ, ཨེ་ཏེ མ་ནུ་སྶཱ ‘ཨེ་སཱ ནཱི་ལ་ཝ་ན་རཱ་ཛི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནི་བ་དྡྷཾ དེ་ཝོ ཝ་སྶ་ཏཱི’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ལ་ཀུ་མུ་ད་མཱ་ལཱ་དྷཱ་རི་ནོ པ་དུ་མ་པུ་ཎྜ་རཱི་ཀ་ཀ་ལཱ་པེ ཨཱ་དཱ་ཡ བྷི་ས་མུ་ལཱ༹་ལཱ་ནི ཁཱ་ད་ནྟཱ ཨ་ལླ་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ལླ་ཀེ་སཱ ཨུ་ད་ཀ་བི་ནྡཱུ་ཧི པ་གྒྷ་ར་ནྟེ་ཧི ཨཱ་ག་ཏཱ, ཨུ་ད་ཀཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ས་ལླ་ཧུ་ཀེ་ཧི ས་ཀ་ཊེ་ཧི ཁི་པྤཾ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏེ་སཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཀ་ཊཱ་ནི ཋ་པཱ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦེ མ་ནུ་སྶེ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི ‘ཨི་མ་སྨིཾ ཀ་ནྟཱ་རེ ས་རོ ཝཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི ཝཱ ཨ་ཏྠཱི’ཏི ཀ་སྶ་ཙི སུ་ཏ་པུ་བྦ’’ནྟི པུ་ཙྪི. ‘‘ན, ཨ་ཡྻ, སུ་ཏ་པུ་བྦ’’ནྟི. ནི་རུ་ད་ཀ་ཀ་ནྟཱ་རོ ནཱ་མ ཨེ་སོ, ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཙྩེ མ་ནུ་སྶཱ ‘‘ཨེ་ཏཱ་ཡ ནཱི་ལ་ཝ་ན་རཱ་ཛི་ཡཱ པུ་ར་ཏོ དེ་ཝོ ཝ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ‘‘ཝུ་ཊྛི་ཝཱ་ཏོ ནཱ་མ ཀི་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ ཝཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟཾ, ཨ་ཡྻཱ’’ཏི. ‘‘ཀ་ཙྩི པ་ན ཝོ ཨེ་ཀ་སྶཱ་པི ས་རཱི་རཾ ཝུ་ཊྛི་ཝཱ་ཏོ པ་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ན་ཏྠི ཨ་ཡྻཱ’’ཏི. ‘‘མེ་གྷ་སཱི་སཾ ནཱ་མ ཀི་ཏྟ་ཀེ ཋཱ་ནེ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཏི་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟེ ཨ་ཡྻཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཏྠི པ་ན ཝོ ཀེ་ན་ཙི ཨེ་ཀ་མྤི མེ་གྷ་སཱི་སཾ དི་ཊྛ’’ནྟི? ‘‘ན་ཏྠི, ཨ་ཡྻཱ’’ཏི. ‘‘ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏཱ ནཱ་མ ཀི་ཏྟ་ཀེ ཋཱ་ནེ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཙ་ཏུ་པྤ་ཉྩ་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟེ, ཨ་ཡྻཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཏྠི པ་ན ཝོ ཀེ་ན་ཙི ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏོ་བྷཱ་སོ དི་ཊྛོ’’ཏི? ‘‘ན་ཏྠི, ཨ་ཡྻཱ’’ཏི. ‘‘མེ་གྷ་ས་དྡོ ནཱ་མ ཀི་ཏྟ་ཀེ ཋཱ་ནེ སུ་ཡྻ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཀ་དྭི་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟེ, ཨ་ཡྻཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཏྠི པ་ན ཝོ ཀེ་ན་ཙི མེ་གྷ་ས་དྡོ སུ་ཏོ’’ཏི? ‘‘ན་ཏྠི, ཨ་ཡྻཱ’’ཏི. ‘‘ན ཨེ་ཏེ མ་ནུ་སྶཱ, ཡ་ཀྑཱ ཨེ་ཏེ, ཨ་མྷེ ཨུ་ད་ཀཾ ཚ་ཌྜཱ་པེ་ཏྭཱ དུ་བྦ་ལེ ཀ་ཏྭཱ ཁཱ་དི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཨཱ་ག་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. པུ་ར་ཏོ ག་ཏོ བཱ་ལ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟོ ན ཨུ་པཱ་ཡ་ཀུ་ས་ལོ. ཨ་དྡྷཱ སོ ཨེ་ཏེ་ཧི ཨུ་ད་ཀཾ ཚ་ཌྜཱ་པེ་ཏྭཱ ཀི་ལ་མེ་ཏྭཱ ཁཱ་དི་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, པ་ཉྩ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏཱ་ནི ཡ་ཐཱ་པཱུ་རི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཋི་ཏཱ་ནི བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. ཨ་ཛྫ མ་ཡཾ ཏཱ་ནི པ་སྶི་སྶཱ་མ, པ་ས་ཏ་མ་ཏྟ་མྤི ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ སཱི་གྷ་སཱི་གྷཾ པཱ་ཛེ་ཐཱ’’ཏི པཱ་ཛཱ་པེ་སི.
སོ ག་ཙྪ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་པཱུ་རི་ཏཱ་ནེ་ཝ པ་ཉྩ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏཱ་ནི གོ་ཎ་མ་ནུ་སྶཱ་ན་ཉྩ ཧ་ཏྠ་ཊྛི་ཀཱ་དཱི་ནི དི་སཱ་ཝི་དི་སཱ་སུ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ་ནི དི་སྭཱ ས་ཀ་ཊཱ་ནི མོ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཀ་ཊ་པ་རི་ཝ་ཊྚ་ཀེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་རཾ བ་ནྡྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ མ་ནུ་སྶེ ཙ གོ་ཎེ ཙ སཱ་ཡ་མཱ་ས་བྷ་ཏྟཾ བྷོ་ཛཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ གོ་ཎེ ནི་པ་ཛྫཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡཾ བ་ལ་ནཱ་ཡ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཁ་གྒ་ཧ་ཏྠོ ཏི་ཡཱ་མ་ར་ཏྟིཾ ཨཱ་ར་ཀྑཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་སི. པུ་ན་དི་ཝ་སེ པ་ན པཱ་ཏོ་ཝ ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ གོ་ཎེ བྷོ་ཛེ་ཏྭཱ དུ་བྦ་ལ་ས་ཀ་ཊཱ་ནི ཚ་ཌྜཱ་པེ་ཏྭཱ ཐི་རཱ་ནི གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་གྒྷཾ བྷ་ཎྜཾ ཚ་ཌྜཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧ་གྒྷཾ བྷ་ཎྜཾ ཨཱ་རོ་པཱ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ དི་གུ་ཎ་ཏི་གུ་ཎེ་ན མཱུ་ལེ་ན བྷ་ཎྜཾ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ ས་བྦཾ པ་རི་སཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པུ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ན་ག་ར་མེ་ཝ ཨ་ག་མཱ་སི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ, ག་ཧ་པ་ཏི, པུ་བྦེ ཏ་ཀྐ་གྒཱ་ཧ་གཱ་ཧི་ནོ མ་ཧཱ་ཝི་ནཱ་སཾ པ་ཏྟཱ, ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་གྒཱ་ཧ་གཱ་ཧི་ནོ པ་ན ཨ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏྭཱ སོ་ཏྠི་ནཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ པུ་ན ས་ཀ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ག་མིཾ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དྭེ་པི ཝ་ཏྠཱུ་ནི གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡. ‘‘ཨ་པ་ཎྞ་ཀཾ ཋཱ་ན་མེ་ཀེ, དུ་ཏི་ཡཾ ཨཱ་ཧུ ཏ་ཀྐི་ཀཱ;
ཨེ་ཏ་ད་ཉྙཱ་ཡ མེ་དྷཱ་ཝཱི, ཏཾ ག་ཎྷེ ཡ་ད་པ་ཎྞ་ཀ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨ་པ་ཎྞ་ཀནྟི ཨེ་ཀཾ་སི་ཀཾ ཨ་ཝི་ར་དྡྷཾ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ. ཋཱ་ནནྟི ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀཱ་ར་ཎ་ཉྷི ཡ་སྨཱ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཕ་ལཾ ཏི་ཊྛ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཋཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ‘‘ཋཱ་ན་ཉྩ ཋཱ་ན་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༨༠༩) ཙ་སྶ པ་ཡོ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏི ‘‘ཨ་པ་ཎྞ་ཀཾ ཋཱ་ན’’ནྟི པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི ‘‘ཡཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི པ་ཊི་པ་ནྣཾ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་ར་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏཾ ཨི་ད’’ནྟི དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, པ་བྷེ་ད་ཏོ པ་ན ཏཱི་ཎི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་ནི, པ་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནི, ད་ས སཱི་ལཱ་ནི, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི, པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཾ, ས་བྦ་མྤི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ; ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཱ, བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ, ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་གོ, ཛྷཱ་ནཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ, ས་མཱ་པ་ཏྟི, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ, ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཾ, ས་བྦ་མྤེ་ཏཾ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ, ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡ་སྨཱ ཙ པ་ན ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མཾ, ཏ་སྨཱ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨི་མཾ སུ་ཏྟ་མཱ་ཧ –
‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཡོ་ནི ཙ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོ ཧོ་ཏི, བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ཧོ་ཏི, ཛཱ་ག་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ན ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱི ཧོ་ཏི…པེ… ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོ ཧོ་ཏི.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཏི ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡ ན མ་དཱ་ཡ…པེ… ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ཧོ་ཏི.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཛཱ་ག་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ དི་ཝ་སཾ ཙ་ངྐ་མེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ…པེ… ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཛཱ་ག་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༦).
ཨི་མ་སྨི་ཉྩཱ་པི སུ་ཏྟེ ཏ་ཡོ་ཝ དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་མྤི, ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙེ་ཝ, ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཙ, པ་ཊི་པ་དཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཀེཏི ཨེ་ཀ་ཙྩེ པ་ཎྜི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨ་སུ་ཀཱ ནཱ་མཱ’’ཏི ནི་ཡ་མོ ན་ཏྠི, ཨི་དཾ པ་ན ས་པ་རི་སཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དུ་ཏི་ཡཾ ཨཱ་ཧུ ཏ་ཀྐི་ཀཱཏི དུ་ཏི་ཡནྟི པ་ཋ་མ་ཏོ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཀྐ་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨཱ་ཧུ ཏ་ཀྐི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་དྡྷིཾ པུ་རི་མ་པ་དེ་ན ཨ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་ར་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཀེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་པྤ་མུ་ཁཱ པ་ཎྜི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ ག་ཎྷིཾ་སུ. ཡེ པ་ན བཱ་ལ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟ་པྤ་མུ་ཁཱ ཏ་ཀྐི་ཀཱ ཨཱ་ཧུ, ཏེ དུ་ཏི་ཡཾ སཱ་པ་རཱ་དྷཾ ཨ་ནེ་ཀཾ་སི་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ར་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ. ཏེ་སུ ཡེ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ, ཏེ སུ་ཀྐ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣཱ. ཡེ དུ་ཏི་ཡཾ ‘‘པུ་ར་ཏོ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཨུ་ད་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཏ་ཀྐ་གྒཱ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ. ཏེ ཀ་ཎྷ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣཱ.
ཏ་ཏྠ སུ་ཀྐ་པ་ཊི་པ་དཱ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་པ་ཊི་པ་དཱ, ཀ་ཎྷ་པ་ཊི་པ་དཱ པ་རི་ཧཱ་ནི་པ་ཊི་པ་དཱ. ཏ་སྨཱ ཡེ སུ་ཀྐ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣཱ, ཏེ ཨ་པ་རི་ཧཱི་ནཱ སོ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ. ཡེ པ་ན ཀ་ཎྷ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣཱ, ཏེ པ་རི་ཧཱི་ནཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི ཨི་ད་མཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་ཉྙཱ་ཡ མེ་དྷཱ་ཝཱི, ཏཾ ག་ཎྷེ ཡ་ད་པ་ཎྞ་ཀ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏ་ད་ཉྙཱ་ཡ མེ་དྷཱ་ཝཱིཏི ‘‘མེ་དྷཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ཡ ཝི་པུ་ལཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་མཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨེ་ཏཾ ཨ་པ་ཎྞ་ཀེ ཙེ་ཝ ས་པ་ཎྞ་ཀེ ཙཱ་ཏི དྭཱི་སུ ཨ་ཏ་ཀྐ་གྒཱ་ཧ་ཏ་ཀྐ་གྒཱ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ གུ་ཎ་དོ་སཾ ཝུ་དྡྷི་ཧཱ་ནིཾ ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠཾ ཉ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ག་ཎྷེ ཡ་ད་པ་ཎྞ་ཀནྟི ཡཾ ཨ་པ་ཎྞ་ཀཾ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀཾ སུ་ཀྐ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་དེ་ཝ ག་ཎྷེ་ཡྻ. ཀ་སྨཱ? ཨེ་ཀཾ་སི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ. ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ན ག་ཎྷེ་ཡྻ. ཀ་སྨཱ? ཨ་ནེ་ཀཾ་སི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ ནཱ་མ ས་བྦེ་སཾ བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་བུ་དྡྷ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་དཱ. ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ ཧི ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ་མེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ ད་ལ༹ྷེ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ན པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི, བུ་དྡྷ་པུ་ཏྟཱ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི.
ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ནཾ ཏི་སྶོ ཀུ་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཙ ཚ ཀཱ་མ་ས་གྒེ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཙ ད་ཏྭཱ་པི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཕ་ལ་དཱ་ཡི་ཀཱ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ ནཱ་མ, ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཙ ནཱི་ཙ་ཀུ་ལེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟི་དཱ་ཡི་ཀཱ ས་པ་ཎྞ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨི་མཾ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི སོ་ལ༹་ས་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཀཱ་སེ་སི. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ས་བྦེ་པི ཏེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏྭཱ དྭེ ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་སི – ‘‘ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ བཱ་ལ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྶ པ་རི་སཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཝ, པ་ཎྜི་ཏ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟ་པ་རི་སཱ བུ་དྡྷ་པ་རི་སཱ, པ་ཎྜི་ཏ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི’’ནྟི དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི.
ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ཋ་མཱ.
༢. ཝ་ཎྞུ་པ་ཐ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཀི་ལཱ་སུ་ནོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀ་ཐེ་སི. ཀཾ པ་ན ཨཱ་ར་བྦྷཱ་ཏི? ཨེ་ཀཾ ཨོ་སྶ་ཊྛ་ཝཱི་རི་ཡཾ བྷི་ཀྑུཾ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ཀི་ར སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཨེ་ཀོ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སཱི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ པ་ཉྩ་ཝ་སྶི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ དྭེ མཱ་ཏི་ཀཱ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རཾ སི་ཀྑི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་རུ་ཙི་ཡཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཏེ་མཱ་སཾ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ་པི ཨོ་བྷཱ་ས་མ་ཏྟཾ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི.
ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘‘ས་ཏྠཱ་རཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་གྒ་ལཱ ཀ་ཐི་ཏཱ, ཏེ་སུ མ་ཡཱ པ་ད་པ་ར་མེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ན་ཏྠི མ་ཉྙེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ མ་གྒོ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ, ཀིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སེ་ན, ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ རཱུ་པ་སོ་བྷ་གྒ་པྤ་ཏྟཾ བུ་དྡྷ་ས་རཱི་རཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ མ་དྷུ་རཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཎ་ནྟོ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པུ་ན ཛེ་ཏ་ཝ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ག་མཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ནྡི་ཊྛ་ས་མྦྷ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏྭཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི ག་ཏོ, ཨི་དཱ་ནི པ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ ཨ་བྷི་ར་མ་མཱ་ནོ ཙ་ར་སི, ཀིཾ ནུ ཁོ ཏེ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀི་ཙྩཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པ་ཏྟཾ, ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀོ ཛཱ་ཏོ་སཱི’’ཏི? ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ཧཾ མ་གྒཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྷ་བྦ་པུ་གྒ་ལེ་ན མ་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝཱི་རི་ཡཾ ཨོ་སྶ་ཛི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ་མྷཱི་ཏི. ‘‘ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀ་ཏཾ ད་ལ༹ྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨོ་སྶ་ཛ་ནྟེ་ན, ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཏེ ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ད་སྶེ་མཱ’’ཏི ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཾ་སུ.
ས་ཏྠཱ ཏཾ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏུ་མྷེ ཨེ་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནི་ཙྪ་མཱ་ནཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཀིཾ ཀ་ཏཾ ཨི་མི་ནཱ’’ཏི? ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨོ་སྶ་ཛི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར ཏ་ཡཱ བྷི་ཀྑུ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨོ་སྶ་ཊྛ’’ནྟི? ‘‘ས་ཙྩཾ, བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ མ་མ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ‘ཨ་པྤི་ཙྪོ’ཏི ཝཱ ‘ས་ནྟུ་ཊྛོ’ཏི ཝཱ ‘པ་ཝི་ཝི་ཏྟོ’ཏི ཝཱ ‘ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ ‘ཨོ་སྶ་ཊྛ་ཝཱི་རི་ཡོ བྷི་ཀྑཱུ’ཏི ཛཱ་ནཱ་པེ་སི. ན་ནུ ཏྭཾ པུ་བྦེ ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་ཡཱ ཨེ་ཀེ་ན ཀ་ཏཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་རུ་ཀ་ནྟཱ་རེ པ་ཉྩ་སུ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏེ་སུ མ་ནུ་སྶཱ ཙ གོ་ཎཱ ཙ པཱ་ནཱི་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ སུ་ཁི་ཏཱ ཛཱ་ཏཱ, ཨི་དཱ་ནི ཀ་སྨཱ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨོ་སྶ་ཛ་སཱི’’ཏི. སོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏོ ཨ་ཧོ་སི.
ཏཾ པ་ན ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཡཱ་ཙིཾ་སུ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་དཱ་ནི ཨི་མི་ནཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨོ་སྶ་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པཱ་ཀ་ཊོ, པུ་བྦེ པ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་སྶ ཝཱི་རི་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་རུ་ཀ་ནྟཱ་རེ གོ་ཎ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པཱ་ནཱི་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ སུ་ཁི་ཏ་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊོ, ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཐེ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཏུ་པྤཱ་དཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊ་མ་ཀཱ་སི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀཱ་སི་ར་ཊྛེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་ཀུ་ལེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ པ་ཉྩ་ཧི ས་ཀ་ཊ་ས་ཏེ་ཧི ཝ་ཎི་ཛྫཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. སོ ཨེ་ཀ་དཱ ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཾ མ་རུ་ཀ་ནྟཱ་རཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི. ཏ་སྨིཾ ཀ་ནྟཱ་རེ སུ་ཁུ་མ་ཝཱ་ལུ་ཀཱ མུ་ཊྛི་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ ཧ་ཏྠེ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ངྒཱ་ར་རཱ་སི ཝི་ཡ ཨུ་ཎྷཱ ཧོ་ཏི, ན ས་ཀྐཱ ཨ་ཀྐ་མི་ཏུཾ. ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ དཱ་རུ་ད་ཀ་ཏི་ལ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་ནི ས་ཀ་ཊེ་ཧི ཨཱ་དཱ་ཡ ར་ཏྟི་མེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ས་ཀ་ཊཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཏྠ་ཀེ མ་ཎྜ་པཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀི་ཙྩཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཚཱ་ཡཱ་ཡ ནི་སི་ནྣཱ དི་ཝ་སཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ སཱུ་རི་ཡེ སཱ་ཡ་མཱ་སཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཱ སཱི་ཏ་ལཱ་ཡ ཛཱ་ཏཱ་ཡ ས་ཀ་ཊཱ་ནི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི, ས་མུ་དྡ་ག་མ་ན་ས་དི་ས་མེ་ཝ ག་མ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཐ་ལ་ནི་ཡཱ་མ་ཀོ ནཱ་མ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, སོ ཏཱ་ར་ཀ་ས་ཉྙཱ ས་ཏྠཾ ཏཱ་རེ་ཏི.
སོ་པི ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ནི་ཡཱ་མེ་ན ཏཾ ཀ་ནྟཱ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨེ་ཀཱུ་ན་ས་ཊྛི ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་ར་ཏྟེ་ནེ་ཝ མ་རུ་ཀ་ནྟཱ་རཱ ནི་ཀྑ་མ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི སཱ་ཡ་མཱ་སཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ས་བྦཾ དཱ་རུ་ད་ཀཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ས་ཀ་ཊཱ་ནི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པཱ་ཡཱ་སི. ནི་ཡཱ་མ་ཀོ པ་ན པུ་རི་མ་ས་ཀ་ཊེ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཏྠ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཏཱ་ར་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏོ པཱ་ཛེ་ཐ, ཨི་ཏོ པཱ་ཛེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་མཱ་ནོ ནི་པ་ཛྫི. སོ དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ནི་དྡཱ་ཡ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་ལ་ནྟོ ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་མི, གོ་ཎེ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་མ་གྒ་མེ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟེ ན ཨ་ཉྙཱ་སི. གོ་ཎཱ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ནི་ཡཱ་མ་ཀོ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ པ་བུ་དྡྷོ ན་ཀྑ་ཏྟཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཀ་ཊཱ་ནི ནི་ཝ་ཏྟེ་ཐ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཀ་ཊཱ་ནི ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་ཊི་པཱ་ཊིཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་གྒ་ཏོ. མ་ནུ་སྶཱ ‘‘ཧི་ཡྻོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ནི་ཝི་ཊྛ་ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་ར་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝེ་ཏཾ, དཱ་རུ་ད་ཀ་མྤི ནོ ཁཱི་ཎཾ, ཨི་དཱ་ནི ན་ཊྛ་མྷཱ’’ཏི ས་ཀ་ཊཱ་ནི མོ་ཙེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ཊྚ་ཀེ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ མ་ཏྠ་ཀེ མ་ཎྜ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཀ་ཊ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ནུ་སོ་ཙ་ནྟཱ ནི་པ་ཛྫིཾ་སུ.
བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ‘‘མ་ཡི ཝཱི་རི་ཡཾ ཨོ་སྶ་ཛ་ནྟེ ས་བྦེ ཝི་ན་སྶི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི པཱ་ཏོ སཱི་ཏ་ལ་ཝེ་ལཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ད་བྦ་ཏི་ཎ་ག་ཙྪཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཏི་ཎཱ་ནི ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་ད་ཀ་སི་ནེ་ཧེ་ན ཨུ་ཊྛི་ཏཱ་ནི བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཀུ་དྡཱ་ལཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ པ་དེ་སཾ ཁ་ཎཱ་པེ་སི, ཏེ ས་ཊྛི་ཧ་ཏྠ་ཊྛཱ་ནཾ ཁ་ཎིཾ་སུ. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ ཁ་ཎི་ཏྭཱ པ་ཧ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཀུ་དྡཱ་ལོ ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་ཎེ པ་ཊི་ཧ་ཉྙི, པ་ཧ་ཊ་མ་ཏྟེ ས་བྦེ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨོ་སྶ་ཛིཾ་སུ. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ པ་ན ‘‘ཨི་མ་སྶ པཱ་སཱ་ཎ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་ད་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པཱ་སཱ་ཎེ ཋི་ཏོ ཨོ་ཎ་མི་ཏྭཱ སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧི་ཏྭཱ ས་དྡཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་ད་ཀ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ཙཱུ་ལུ༹་པ་ཊྛཱ་ཀཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཱ་ཏ, ཏ་ཡཱ ཝཱི་རི་ཡེ ཨོ་སྶ་ཊྛེ ས་བྦེ ཝི་ན་སྶི་སྶཱ་མ, ཏྭཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་ནོ་སྶ་ཛ་ནྟོ ཨི་མཾ ཨ་ཡ་ཀཱུ་ཊཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝཱ་ཊཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ པཱ་སཱ་ཎེ པ་ཧཱ་རཾ དེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ས་བྦེ་སུ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨོ་སྶ་ཛི་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་སུ་པི ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་ནོ་སྶ་ཛ་ནྟོ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པཱ་སཱ་ཎེ པ་ཧཱ་རཾ ཨ་དཱ་སི. པཱ་སཱ་ཎོ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ པ་ཏི་ཏྭཱ སོ་ཏཾ ས་ནྣི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི, ཏཱ་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་པྤ་མཱ་ཎཱ ཨུ་ད་ཀ་ཝ་ཊྚི ཨུ་གྒ་ཉྪི. ས་བྦེ པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ནྷཱ་ཡིཾ་སུ, ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ་ནི ཨ་ཀྑ་ཡུ་གཱ་དཱི་ནི ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཾ པ་ཙི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ གོ་ཎེ ཙ བྷོ་ཛེ་ཏྭཱ སཱུ་རི་ཡེ ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ ཨུ་ད་ཀཱ་ཝཱ་ཊ་ས་མཱི་པེ དྷ་ཛཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏེ ཏ་ཏྠ བྷ་ཎྜཾ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ དི་གུ་ཎཾ ཏི་གུ་ཎཾ ཙ་ཏུ་གྒུ་ཎཾ ལཱ་བྷཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏེ ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཾ ག་ཏཱ, བོ་དྷི་ས་ཏྟོ་པི དཱ་ནཱ་དཱི་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ག་ཏོ.
ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཝ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི –
༢. ‘‘ཨ་ཀི་ལཱ་སུ་ནོ ཝ་ཎྞུ་པ་ཐེ ཁ་ཎ་ནྟཱ, ཨུ་ད་ངྒ་ཎེ ཏ་ཏྠ པ་པཾ ཨ་ཝི་ནྡུཾ;
ཨེ་ཝཾ མུ་ནཱི ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལཱུ་པ་པ་ནྣོ, ཨ་ཀི་ལཱ་སུ ཝི་ནྡེ ཧ་ད་ཡ་སྶ ས་ནྟི’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཀི་ལཱ་སུ་ནོཏི ནི་ཀྐོ་ས་ཛྫཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡཱ. ཝ་ཎྞུ་པ་ཐེཏི ཝ་ཎྞུ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝཱ་ལུ་ཀཱ, ཝཱ་ལུ་ཀཱ་མ་གྒེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁ་ཎ་ནྟཱཏི བྷཱུ་མིཾ ཁ་ཎ་མཱ་ནཱ. ཨུ་ད་ངྒ་ཎེཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་དཱཏི ནི་པཱ་ཏོ, ཨ་ངྒ་ཎེཏི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ, ཨ་ནཱ་ཝཱ་ཊེ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཝ་ཎྞུ་པ་ཐེ. པ་པཾ ཨ་ཝི་ནྡུནྟི ཨུ་ད་ཀཾ པ་ཊི་ལ་བྷིཾ་སུ. ཨུ་ད་ཀ་ཉྷི པ་པཱི་ཡ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘པ་པཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཝ་དྡྷཾ ཝཱ ཨཱ་པཾ པ་པཾ, མ་ཧོ་ད་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝནྟི ཨོ་པ་མྨ་པ་ཊི་པཱ་ད་ནཾ. མུ་ནཱིཏི མོ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཉཱ་ཎཾ, ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ, ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལོ ‘‘མུ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ པ་ནེ་ས ཨ་གཱ་རི་ཡ་མུ་ནི, ཨ་ན་གཱ་རི་ཡ་མུ་ནི, སེ་ཀྑ་མུ་ནི, ཨ་སེ་ཀྑ་མུ་ནི, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་མུ་ནི, མུ་ནི་མུ་ནཱི་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ཨ་གཱ་རི་ཡ་མུ་ནཱིཏི གི་ཧཱི ཨཱ་ག་ཏ་ཕ་ལོ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་སཱ་ས་ནོ. ཨ་ན་གཱ་རི་ཡ་མུ་ནཱིཏི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པོ་ཝ པ་བྦ་ཛི་ཏོ. སེ་ཀྑ་མུ་ནཱིཏི ས་ཏྟ སེ་ཀྑཱ. ཨ་སེ་ཀྑ་མུ་ནཱིཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་མུ་ནཱིཏི པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ. མུ་ནི་མུ་ནཱིཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཝ་སེ་ན མོ་ནེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ‘‘མུ་ནཱི’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལཱུ་པ་པ་ནྣོཏི ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཙེ་ཝ ཀཱ་ཡ་བ་ལ་ཉཱ་ཎ་བ་ལེ་ན ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨ་ཀི་ལཱ་སཱུཏི ནི་ཀྐོ་ས་ཛྫོ –
‘‘ཀཱ་མཾ ཏ་ཙོ ཙ ནྷཱ་རུ ཙ, ཨ་ཊྛི ཙ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏུ;
ཨུ་པ་སུ་སྶ་ཏུ ནི་སྶེ་སཾ, ས་རཱི་རེ མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏ’’ནྟི. –
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ན ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ན་ལ་སོ. ཝི་ནྡེ ཧ་ད་ཡ་སྶ ས་ནྟིནྟི ཙི་ཏྟ་སྶ་པི ཧ་ད་ཡ་རཱུ་པ་སྶ་པི སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ‘‘ས་ནྟི’’ནྟི ས་ངྑཾ ག་ཏཾ ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨཾ ཝི་ནྡ་ཏི པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི –
‘‘དུ་ཀྑཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀུ་སཱི་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཝོ་ཀི་ཎྞོ པཱ་པ་ཀེ་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི, མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ ས་ད་ཏྠཾ པ་རི་ཧཱ་པེ་ཏི. ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཁཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི པ་ཝི་ཝི་ཏྟོ པཱ་པ་ཀེ་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི, མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ ས་ད་ཏྠཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི, ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཧཱི་ནེ་ན ཨ་གྒ་སྶ པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༢༢) –
ཨེ་ཝཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི སུ་ཏྟེ་ཧི ཀུ་སཱི་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཙ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རོ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ. ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨ་ཀ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལེ་ན ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཾ ཏ་མེ་ཝ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ མུ་ནཱི ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལཱུ་པ་པ་ནྣོ, ཨ་ཀི་ལཱ་སུ ཝི་ནྡེ ཧ་ད་ཡ་སྶ ས་ནྟི’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཏེ ཝཱ་ཎི་ཛཱ ཨ་ཀི་ལཱ་སུ་ནོ ཝ་ཎྞུ་པ་ཐེ ཁ་ཎ་ནྟཱ ཨུ་ད་ཀཾ ལ་བྷིཾ་སུ, ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྨི་མྤི སཱ་ས་ནེ ཨ་ཀི་ལཱ་སུ ཧུ་ཏྭཱ ཝཱ་ཡ་མ་མཱ་ནོ པ་ཎྜི་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨི་མཾ ཛྷཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ ཧ་ད་ཡ་སྶ ས་ནྟིཾ ལ་བྷ་ཏི. སོ ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ པུ་བྦེ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ མ་གྒ་ཕ་ལ་དཱ་ཡ་ཀེ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་སཱ་ས་ནེ ཀ་སྨཱ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨོ་སྶ་ཛ་སཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་སི, ས་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨོ་སྶ་ཊྛ་ཝཱི་རི་ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨ་གྒ་ཕ་ལེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི.
ས་ཏྠཱ་པི དྭེ ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་སི ‘‘ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་ནོ་སྶ་ཛི་ཏྭཱ པཱ་སཱ་ཎཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨུ་ད་ཀ་དཱ་ཡ་ཀོ ཙཱུ་ལུ༹་པ་ཊྛཱ་ཀོ ཨ་ཡཾ ཨོ་སྶ་ཊྛ་ཝཱི་རི་ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཧོ་སི, ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་རི་སཱ ཨི་དཱ་ནི བུ་དྡྷ་པ་རི་སཱ ཛཱ་ཏཱ, ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་ཛེ་ཊྛ་ཀོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི’’ནྟི དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི.
ཝ་ཎྞུ་པ་ཐ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ དུ་ཏི་ཡཱ.
༣. སེ་རི་ཝ་ཝཱ་ཎི་ཛ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨི་དྷ ཙེ ནཾ ཝི་རཱ་དྷེ་སཱིཏི ཨི་མ་མྤི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ཨོ་སྶ་ཊྛ་ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཏ་ཉྷི པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨཱ་ནཱི་ཏཾ དི་སྭཱ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ མ་གྒ་ཕ་ལ་དཱ་ཡ་ཀེ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨོ་སྶ་ཛ་ནྟོ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ནི་ཀཱ་ཡ ཀ་ཉྩ་ན་པཱ་ཏི་ཡཱ པ་རི་ཧཱི་ནོ སེ་རི་ཝ་ཝཱ་ཎི་ཛོ ཝི་ཡ ཙི་རཾ སོ་ཙི་སྶ་སཱི’’ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཡཱ་ཙིཾ་སུ, བྷ་ག་ཝཱ བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊ་མ་ཀཱ་སི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨི་ཏོ པ་ཉྩ་མེ ཀ་པྤེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ སེ་རི་ཝ་ར་ཊྛེ ཀ་ཙྪ་པུ་ཊ་ཝཱ་ཎི་ཛོ ཨ་ཧོ་སི. སོ སེ་རི་ཝ་ནཱ་མ་ཀེ་ན ཨེ་ཀེ་ན ལོ་ལ་ཀ་ཙྪ་པུ་ཊ་ཝཱ་ཎི་ཛེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝོ་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟོ ནཱི་ལ་ཝཱ་ཧཾ ནཱ་མ ན་དིཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ཨ་རི་ཊྛ་པུ་རཾ ནཱ་མ ན་ག་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟོ ན་ག་ར་ཝཱི་ཐི་ཡོ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ བྷ་ཎྜཾ ཝི་ཀྐི་ཎ་ནྟོ ཝི་ཙ་རི. ཨི་ཏ་རོ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་ཝཱི་ཐིཾ ག་ཎྷི. ཏ་སྨི་ཉྩ ན་ག་རེ ཨེ་ཀཾ སེ་ཊྛི་ཀུ་ལཾ པ་རི་ཛི་ཎྞཾ ཨ་ཧོ་སི, ས་བྦེ པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཏི་ཀཱ ཙ དྷ་ན་ཉྩ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ཨ་ག་མཾ་སུ, ཨེ་ཀཱ དཱ་རི་ཀཱ ཨ་ཡྻི་ཀཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་ཧོ་སི, ཏཱ དྭེ་པི པ་རེ་སཾ བྷ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟི. གེ་ཧེ པ་ན ཏཱ་སཾ མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི་ནཱ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་པུ་བྦཱ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི བྷཱ་ཛ་ན་ནྟ་རེ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ལ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཱ མ་ལ་གྒ་ཧི་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི, ཏཱ ཏ་སྶཱ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི་བྷཱ་ཝ་མྤི ན ཛཱ་ན་ནྟི. སོ ལོ་ལ་ཝཱ་ཎི་ཛོ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ‘‘མ་ཎི་ཀེ ག་ཎྷ་ཐ, མ་ཎི་ཀེ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝི་ཙ་ར་ནྟོ ཏཾ གྷ་ར་དྭཱ་རཾ པཱ་པུ་ཎི. སཱ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ ཏཾ དི་སྭཱ ཨ་ཡྻི་ཀཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་མྨ མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཀཾ པི་ལ༹་ནྡྷ་ནཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི. ཨ་མྨ མ་ཡཾ དུ་གྒ་ཏཱ, ཀིཾ ད་ཏྭཱ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ་ཏི. ཨ་ཡཾ ནོ པཱ་ཏི ཨ་ཏྠི, ནོ ཙ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ, ཨི་མཾ ད་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི. སཱ ཝཱ་ཎི་ཛཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ པཱ་ཏིཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡྻ, ཨི་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཝ བྷ་གི་ནི་ཡཱ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ དེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝཱ་ཎི་ཛོ པཱ་ཏིཾ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པཱ་ཏི་པི་ཊྛི་ཡཾ སཱུ་ཙི་ཡཱ ལེ་ཁཾ ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་སཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ད་ཏྭཱ་ཝ ཨི་མཾ པཱ་ཏིཾ ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཀིཾ ཨ་གྒྷ་ཏི, ཨ་ཌྜྷ་མཱ་ས་ཀོ་པི་སྶཱ མཱུ་ལཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི བྷཱུ་མི་ཡཾ ཁི་པི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཨེ་ཀེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཝཱི་ཐིཾ ཨི་ཏ་རོ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏཾ ཝཱི་ཐིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘‘མ་ཎི་ཀེ ག་ཎྷ་ཐ, མ་ཎི་ཀེ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝི་ཙ་ར་ནྟོ ཏ་མེ་ཝ གྷ་ར་དྭཱ་རཾ པཱ་པུ་ཎི.
པུ་ན སཱ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཡྻི་ཀཾ ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ ནཾ ཨ་ཡྻི་ཀཱ ‘‘ཨ་མྨ, པ་ཋ་མཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཝཱ་ཎི་ཛོ པཱ་ཏིཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཁི་པི་ཏྭཱ ག་ཏོ, ཨི་དཱ་ནི ཀིཾ ད་ཏྭཱ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་མྨ, སོ ཝཱ་ཎི་ཛོ ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙོ, ཨ་ཡཾ པ་ན པི་ཡ་ད་སྶ་ནོ མུ་དུ་ས་ལླཱ་པོ, ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ནཾ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨ་མྨ, ཏེ་ན ཧི པ་ཀྐོ་སཱ་ཧཱི་ཏི. སཱ ཏཾ པ་ཀྐོ་སི. ཨ་ཐ་སྶ གེ་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཏཾ པཱ་ཏིཾ ཨ་དཾ་སུ. སོ ཏ་སྶཱ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་མྨ, ཨ་ཡཾ པཱ་ཏི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཨ་གྒྷ་ཏི, ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀ་བྷ་ཎྜཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཧ་ཏྠེ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཡྻ, པ་ཋ་མཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཝཱ་ཎི་ཛོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་ས་ཀ་མྤི ན ཨ་གྒྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཁི་པི་ཏྭཱ ག་ཏོ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཏ་ཝ པུ་ཉྙེ་ན སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི ཛཱ་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, མ་ཡཾ ཨི་མཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ དེ་མ, ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ནོ ད་ཏྭཱ ཨི་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཧཱི་ཏི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ་ས་ཏ་གྒྷ་ན་ཀ་ཉྩ བྷ་ཎྜཾ ས་བྦཾ ད་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མཾ ཏུ་ལ་ཉྩ པ་སི་བྦ་ཀ་ཉྩ ཨ་ཊྛ ཙ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ དེ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐཱ་མི. སོ སཱི་གྷ་མེ་ཝ ན་དཱི་ཏཱི་རཾ ག་ནྟྭཱ ནཱ་ཝི་ཀ་སྶ ཨ་ཊྛ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ད་ཏྭཱ ནཱ་ཝཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི.
ཏ་ཏོ ལོ་ལ་ཝཱ་ཎི་ཛོ་པི པུ་ན ཏཾ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨཱ་ཧ་ར་ཐ ཏཾ པཱ་ཏིཾ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ ཏཾ པ་རི་བྷཱ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཏྭཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ནི་ཀཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏིཾ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་ས་གྒྷ་ནི་ཀ་མྤི ན ཨ་ཀཱ་སི, ཏུ་ཡ྄ཧཾ པ་ན སཱ་མི་ཀ་ས་དི་སོ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨི་ཀོ ཝཱ་ཎི་ཛོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཧ་སྶཾ ད་ཏྭཱ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ་ཝ ‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ནི་ཀཱ་ཡ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི་ཡཱ པ་རི་ཧཱི་ནོ་མྷི, མ་ཧཱ་ཛཱ་ནི་ཀ་རོ ཝ་ཏ མེ ཨ་ཡ’’ནྟི ས་ཉྫཱ་ཏ་བ་ལ་ཝ་སོ་ཀོ ས་ཏིཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཝི་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠ་ག་ཏེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ཙེ་ཝ བྷ་ཎྜི་ཀ་ཉྩ གྷ་ར་དྭཱ་རེ་ཡེ་ཝ ཝི་ཀི་རི་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ཏུ་ལཱ་ད་ཎྜཾ མུ་གྒ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་པ་དཾ པ་ཀྐ་ནྟོ ན་དཱི་ཏཱི་རཾ ག་ནྟྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་མྦྷོ, ནཱ་ཝི་ཀ, ནཱ་ཝཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ པ་ན ‘‘ཏཱ་ཏ, མཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ཡཱི’’ཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ་སི. ཨི་ཏ་ར་སྶ་པི བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ པ་སྶ་ནྟ་སྶེ་ཝ བ་ལ་ཝ་སོ་ཀོ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཧ་ད་ཡཾ ཨུ་ཎྷཾ ཨ་ཧོ་སི, མུ་ཁ་ཏོ ལོ་ཧི་ཏཾ ཨུ་གྒ་ཉྪི, ཝཱ་པི་ཀ་དྡ་མོ ཝི་ཡ ཧ་ད་ཡཾ ཕ་ལི. སོ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨི་དཾ པ་ཋ་མཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་བ་ནྡྷ་ནཾ. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ དཱ་ནཱ་དཱི་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཾ ག་ཏོ.
ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཝ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི –
༣. ‘‘ཨི་དྷ ཙེ ནཾ ཝི་རཱ་དྷེ་སི, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ནི་ཡཱ་མ་ཏཾ;
ཙི་རཾ ཏྭཾ ཨ་ནུ་ཏ་པྤེ་སི, སེ་རི་ཝཱ་ཡཾ་ཝ ཝཱ་ཎི་ཛོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨི་དྷ ཙེ ནཾ ཝི་རཱ་དྷེ་སི, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ནི་ཡཱ་མ་ཏནྟི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ ཨེ་ཏཾ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ནི་ཡཱ་མ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཾ ཝི་རཱ་དྷེ་སི. ཡ་དི ཝི་རཱ་དྷེ་སི, ཝཱི་རི་ཡཾ ཨོ་སྶ་ཛ་ནྟོ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪ་སི ན པ་ཊི་ལ་བྷ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙི་རཾ ཏྭཾ ཨ་ནུ་ཏ་པྤེ་སཱིཏི ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏྭཾ དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ནཾ སོ་ཙ་ནྟོ པ་རི་དེ་ཝ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཏ་པེ་སྶ་སི, ཨ་ཐ ཝཱ ཨོ་སྶ་ཊྛ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཝི་རཱ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནི དུ་ཀྑཱ་ནི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཏ་པྤི་སྶ་སི ཀི་ལ་མི་སྶ་སཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐཾ? སེ་རི་ཝཱ་ཡཾ་ཝ ཝཱ་ཎི་ཛོཏི ‘‘སེ་རི་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀོ ཨ་ཡཾ ཝཱ་ཎི་ཛོ ཡ་ཐཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ པུ་བྦེ སེ་རི་ཝ་ནཱ་མ་ཀོ ཝཱ་ཎི་ཛོ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ནི་ཀཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏིཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ག་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རི་ཧཱི་ནོ ཨ་ནུ་ཏ་པྤི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཏྭ་མྤི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ པ་ཊི་ཡ་ཏྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི་ས་དི་སཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ཨོ་སྶ་ཊྛ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟོ ཏ་ཏོ པ་རི་ཧཱི་ནོ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཏ་པྤི་སྶ་སི. ས་ཙེ པ་ན ཝཱི་རི་ཡཾ ན ཨོ་སྶ་ཛི་སྶ་སི, པ་ཎྜི་ཏ་ཝཱ་ཎི་ཛོ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏིཾ ཝི་ཡ མ་མ སཱ་ས་ནེ ན་ཝ་ཝི་དྷ་མྤི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་སྶ་སཱི་ཏི.
ཨེ་ཝ་མ་སྶ ས་ཏྠཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ན ཀཱུ་ཊཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་སི, ས་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨོ་སྶ་ཊྛ་ཝཱི་རི་ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨ་གྒ་ཕ་ལེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི.
ས་ཏྠཱ་པི དྭེ ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་སི – ‘‘ཏ་དཱ བཱ་ལ་ཝཱ་ཎི་ཛོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི, པ་ཎྜི་ཏ་ཝཱ་ཎི་ཛོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི’’ནྟི དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི.
སེ་རི་ཝ་ཝཱ་ཎི་ཛ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཏ་ཏི་ཡཱ.
༤. ཙཱུ་ལ༹་སེ་ཊྛི་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་པྤ་ཀེ་ན་པི མེ་དྷཱ་ཝཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ཀ་མྦ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏ་ཏྠ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་སྶ ཏཱ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟི ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ. རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཀི་ར དྷ་ན་སེ་ཊྛི་ཀུ་ལ་སྶ དྷཱི་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དཱ་སེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷིཾ ས་ནྠ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཉྙེ་པི མེ ཨི་མཾ ཀ་མྨཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻུ’’ནྟི བྷཱི་ཏཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་མྷེ་ཧི ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝ་སི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ས་ཙེ མེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨི་མཾ དོ་སཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི, ཁ་ཎྜཱ་ཁ་ཎྜཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, ཝི་དེ་སཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་སི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཧ་ཏྠ་སཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་དྭཱ་རེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཏྠ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་སི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨུ་བྷོ་པི ཨ་ག་མཾ་སུ.
ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ སཾ་ཝཱ་ས་མ་ནྭཱ་ཡ ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ག་བྦྷོ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. སཱ ག་བྦྷ་པ་རི་པཱ་ཀཾ ཨཱ་ག་མྨ སཱ་མི་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་ནྟེ་སི ‘‘ག་བྦྷོ མེ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཏོ, ཉཱ་ཏི་བ་ནྡྷུ་ཝི་ར་ཧི་ཏེ ཋཱ་ནེ ག་བྦྷ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཨ་མྷཱ་ཀཾ དུ་ཀྑ་མེ་ཝ, ཀུ་ལ་གེ་ཧ་མེ་ཝ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི. སོ ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ག་མི་སྶཱ་མི, ཛཱི་ཝི་ཏཾ མེ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཛྫ ག་ཙྪཱ་མ, སྭེ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི དི་ཝ་སེ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་སི. སཱ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཨ་ཡཾ བཱ་ལོ ཨ་ཏྟ་ནོ དོ་ས་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ག་ནྟུཾ ན ཨུ་སྶ་ཧ་ཏི, མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ནཱ་མ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏཱ, ཨ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ, མ་ཡཱ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. སཱ ཏ་སྨིཾ གེ་ཧཱ ནི་ཀྑ་ནྟེ གེ་ཧ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལ་གྷ་རཾ ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་གེ་ཧ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི.
ཨ་ཐ སོ པུ་རི་སོ གྷ་རཾ ཨཱ་ག་ཏོ ཏཾ ཨ་དི་སྭཱ པ་ཊི་ཝི་སྶ་ཀེ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཀུ་ལ་གྷ་རཾ ག་ཏཱ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཝེ་གེ་ན ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ས་མྤཱ་པུ་ཎི. ཏ་སྶཱ་པི ཏ་ཏྠེ་ཝ ག་བྦྷ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ‘‘ཀིཾ ཨི་དཾ བྷ་དྡེ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘སཱ་མི, ཨེ་ཀོ པུ་ཏྟོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཀིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི? ‘‘ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ མ་ཡཾ ཀུ་ལ་གྷ་རཾ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་མ, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཝ ནི་པྥ་ནྣཾ, ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཀིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ, ནི་ཝ་ཏྟཱ་མཱ’’ཏི དྭེ་པི ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟིཾ་སུ. ཏ་སྶ ཙ དཱ་ར་ཀ་སྶ པ་ནྠེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘པ་ནྠ་ཀོ’’ཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏ་སྶཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་པ་རོ་པི ག་བྦྷོ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. ས་བྦཾ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྶཱ་པི དཱ་ར་ཀ་སྶ པ་ནྠེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཋ་མ་ཛཱ་ཏ་སྶ ‘‘མ་ཧཱ་པ་ནྠ་ཀོ’’ཏི ནཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་ར་སྶ ‘‘ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ’’ཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏེ དྭེ་པི དཱ་ར་ཀེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ.
ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་པ་ནྠ་ཀ་དཱ་ར་ཀོ ཨ་ཉྙེ དཱ་ར་ཀེ ‘‘ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏཱ མ་ཧཱ་པི་ཏཱ’’ཏི, ‘‘ཨ་ཡྻ་ཀོ ཨ་ཡྻི་ཀཱ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟེ སུ་ཏྭཱ མཱ་ཏ་རཾ པུ་ཙྪི ‘‘ཨ་མྨ, ཨ་ཉྙེ དཱ་ར་ཀཱ ‘ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏཱ མ་ཧཱ་པི་ཏཱ’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི, ‘ཨ་ཡྻ་ཀོ ཨ་ཡྻི་ཀཱ’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ‘‘ཨཱ་མ, ཏཱ་ཏ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཏྠ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ན་ཏྠི, རཱ་ཛ་ག་ཧ་ན་ག་རེ པ་ན ཝོ དྷ་ན་སེ་ཊྛི ནཱ་མ ཨ་ཡྻ་ཀོ, ཏ་ཏྠ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བ་ཧཱུ ཉཱ་ཏ་ཀཱ’’ཏི. ‘‘ཀ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ན ག་ཙྪ་ཐ, ཨ་མྨཱ’’ཏི? སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ག་མ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ པུ་ཏྟེ་སུ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་སུ སཱ་མི་ཀཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མེ དཱ་ར་ཀཱ མཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀི་ལ་མེ་ནྟི, ཀིཾ ནོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ དི་སྭཱ མཾ་སཾ ཁཱ་དི་སྶ་ནྟི, ཨེ་ཧི དཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཡྻ་ཀ་ཀུ་ལཾ ད་སྶེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཧཾ ས་མྨུ་ཁཱ བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཏཾ པ་ན ཏ་ཏྠ ན་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ, ཨ་ཡྻ, ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན དཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཡྻ་ཀ་ཀུ་ལ་མེ་ཝ ད་ཊྛུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི དྭེ་པི ཛ་ནཱ དཱ་ར་ཀེ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པ་ཏྭཱ ན་ག་ར་དྭཱ་རེ ཨེ་ཀི་སྶཱ སཱ་ལཱ་ཡ ནི་ཝཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ར་ཀ་མཱ་ཏཱ དྭེ དཱ་ར་ཀེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སི.
ཏེ ཏཾ སཱ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘སཾ་སཱ་རེ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ་ནཾ ན པུ་ཏྟོ ན དྷཱི་ཏཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ མ་ཧཱ་པ་རཱ་དྷི་ཀཱ, ན ས་ཀྐཱ ཏེ་ཧི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཙ་ཀྑུ་པ་ཐེ ཋཱ་ཏུཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པ་ན དྷ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དྭེ་པི ཛ་ནཱ ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟུ, དཱ་ར་ཀེ པ་ན ཨི་དྷ པེ་སེ་ནྟཱུ’’ཏི. སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི པེ་སི་ཏཾ དྷ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དཱ་ར་ཀེ ཨཱ་ག་ཏ་དཱུ་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཧ་ཏྠེ ད་ཏྭཱ པེ་སེ་སི, དཱ་ར་ཀཱ ཨ་ཡྻ་ཀ་ཀུ་ལེ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི. ཏེ་སུ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ ཨ་ཏི་ད་ཧ་རོ, མ་ཧཱ་པ་ནྠ་ཀོ པ་ན ཨ་ཡྻ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ད་ས་བ་ལ་སྶ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སོ་ཏུཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་སྶ ནི་ཙྩཾ ས་ཏྠུ ས་མྨུ་ཁཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན་མི. སོ ཨ་ཡྻ་ཀཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ཏུ་མྷེ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཐ, ཨ་ཧཾ པ་བྦ་ཛེ་ཡྻ’’ནྟི. ‘‘ཀིཾ ཝ་དེ་སི, ཏཱ་ཏ, མ་ཡ྄ཧཾ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀ་སྶ་པི པ་བྦ་ཛྫཱ་ཏོ ཏ་ཝེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཱ བྷ་དྡི་ཀཱ, ས་ཙེ ས་ཀྐོ་སི, པ་བྦ་ཛ ཏཱ་ཏཱ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཏོ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཀིཾ མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི དཱ་ར་ཀོ ཏེ ལ་དྡྷོ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ ཨ་ཡཾ དཱ་ར་ཀོ མ་ཡ྄ཧཾ ན་ཏྟཱ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛཱ་མཱི་ཏི ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ‘‘ཨི་མཾ དཱ་ར་ཀཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. ཐེ་རོ ཏ་སྶ ཏ་ཙ་པ་ཉྩ་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. སོ བ་ཧུཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝ་སྶོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ལ་བྷི. ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི.
སོ ཛྷཱ་ན་སུ་ཁེ་ན, མ་གྒ་སུ་ཁེ་ན, ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ན ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ས་ཀྐཱ ནུ ཁོ ཨི་མཾ སུ་ཁཾ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་སྶ དཱ་ཏུ’’ནྟི. ཏ་ཏོ ཨ་ཡྻ་ཀ་སེ་ཊྛི་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི ས་ཙེ ཏུ་མྷེ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཐ, ཨ་ཧཾ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཡྻ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ‘‘པ་བྦཱ་ཛེ་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ཐེ་རོ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་དཱ་ར་ཀཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ད་ས་སུ སཱི་ལེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི. ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་སཱ་མ་ཎེ་རོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ་ཝ ད་ནྡྷོ ཨ་ཧོ་སི.
‘‘པ་དུ་མཾ ཡ་ཐཱ ཀོ་ཀ་ན་དཾ སུ་ག་ནྡྷཾ, པཱ་ཏོ སི་ཡཱ ཕུ་ལླ་མ་ཝཱི་ཏ་ག་ནྡྷཾ;
ཨ་ངྒཱི་ར་སཾ པ་སྶ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ, ཏ་པ་ནྟ་མཱ་དི་ཙྩ་མི་ཝ་ནྟ་ལི་ཀྑེ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༢༣; ཨ. ནི. ༥.༡༩༥) –
ཨི་མཾ ཨེ་ཀ་གཱ་ཐཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི མཱ་སེ་ཧི ག་ཎྷི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. སོ ཀི་ར ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ད་ནྡྷ་བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་དྡེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ཀཱ་ལེ པ་རི་ཧཱ་ས་ཀེ་ལི༹ཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ བྷི་ཀྑུ ཏེ་ན པ་རི་ཧཱ་སེ་ན ལ་ཛྫི་ཏོ ནེ་ཝ ཨུ་དྡེ་སཾ ག་ཎྷི, ན ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ་ཝ ད་ནྡྷོ ཛཱ་ཏོ, ག་ཧི་ཏ་ག་ཧི་ཏཾ པ་དཾ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི པ་དཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ན་སྶ་ཏི. ཏ་སྶ ཨི་མ་མེ་ཝ གཱ་ཐཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ.
ཨ་ཐ ནཾ མ་ཧཱ་པ་ནྠ་ཀོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ, ཏྭཾ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷ་བྦོ, ཙ་ཏཱུ་ཧི མཱ་སེ་ཧི ཨེ་ཀ་མྤི གཱ་ཐཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་སི, པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀི་ཙྩཾ པ་ན ཏྭཾ ཀ་ཐཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་སྶ་སི, ནི་ཀྑ་མ ཨི་ཏོ’’ཏི ཝི་ཧཱ་རཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷི. ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ སི་ནེ་ཧེ་ན གི་ཧི་བྷཱ་ཝཾ ན པ་ཏྠེ་ཏི. ཏ་སྨི་ཉྩ ཀཱ་ལེ མ་ཧཱ་པ་ནྠ་ཀོ བྷ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ཀོ ཧོ་ཏི. ཛཱི་ཝ་ཀོ ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩོ བ་ཧུཾ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ད་ས་བ་ལཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་ནྠ་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ཏྟ་ཀཱ, བྷ་ནྟེ, ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘པ་ཉྩ་མ་ཏྟཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. ‘‘སྭེ, བྷ་ནྟེ, བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཱ་ནི པ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནི ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ནི་ཝེ་ས་ནེ བྷི་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀ, ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ ད་ནྡྷོ ཨ་ཝི་རུ་ལ༹ྷི་དྷ་མྨོ, ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སཱ་ནཾ ནི་མ་ནྟ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཐེ་རོ ཨཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཐེ་རོ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ནི་མ་ནྟ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟོ མཾ བཱ་ཧི་རཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི, ནི་སྶཾ་ས་ཡཾ མ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་ཏི་ཀ་སྶ མ་ཡི ཙི་ཏྟཾ བྷི་ནྣཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀིཾ ཨི་དཱ་ནི མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མི་ནཱ སཱ་ས་ནེ་ན, གི་ཧཱི ཧུ་ཏྭཱ དཱ་ནཱ་དཱི་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
སོ པུ་ན་དི་ཝ་སེ པཱ་ཏོ་ཝ ‘‘གི་ཧཱི བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པཱ་ཡཱ་སི. ས་ཏྠཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨི་མཾ ཀཱ་ར་ཎཾ དི་སྭཱ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་སྶ ག་མ་ན་མ་གྒེ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཙ་ངྐ་མ་ནྟོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ གྷ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཀ་ཧཾ པ་ན, ཏྭཾ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ, ཨི་མཱ་ཡ ཝེ་ལཱ་ཡ ག་ཙྪ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷཱ་ཏཱ མཾ, བྷ་ནྟེ, ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧཾ ཝི་བྦྷ་མི་ཏུཾ ག་ཙྪཱ་མཱི་ཏི. ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ, ཏ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཱ ནཱ་མ མ་མ ས་ནྟ་ཀཱ, བྷཱ་ཏ་རཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཏོ ཀ་སྨཱ མ་མ ས་ནྟི་ཀཾ ནཱ་ག་ཉྪི? ཨེ་ཧི ཀིཾ ཏེ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ་ན, མ་མ ས་ནྟི་ཀེ བྷ་ཝི་སྶ་སཱི’’ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ནྟྭཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་པྤ་མུ་ཁེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ, ཏྭཾ པུ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཧུ་ཏྭཱ ཨི་མཾ པི་ལོ་ཏི་ཀཾ ‘ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎཾ ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎ’ནྟི པ་རི་མ་ཛྫ་ནྟོ ཨི་དྷེ་ཝ ཧོ་ཧཱི’’ཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཁ་ཎྜཾ ད་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི.
ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ་པི སཱུ་རི་ཡཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཾ པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཁ་ཎྜཾ ‘‘ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎཾ ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎ’’ནྟི པ་རི་མ་ཛྫ་ནྟོ ནི་སཱི་དི, ཏ་སྶ ཏཾ པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཁ་ཎྜཾ པ་རི་མ་ཛྫ་ནྟ་སྶ པ་རི་མ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཀི་ལི་ཊྛཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཨི་དཾ པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཁ་ཎྜཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷཾ, ཨི་མཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ པུ་རི་མ་པ་ཀ་ཏིཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཀི་ལི་ཊྛཾ ཛཱ་ཏཾ, ཨ་ནི་ཙྩཱ ཝ་ཏ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ པ་ཊྛ་པེ་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་སི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ, ཏྭཾ ཨེ་ཏཾ པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཁ་ཎྜ་མེ་ཝ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ར་ཛོ་ར་ཉྫི་ཏཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི མཱ ས་ཉྙཾ ཀ་རི, ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ པ་ན ཏེ རཱ་ག་ར་ཛཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྠི, ཏེ ཧ་རཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨོ་བྷཱ་སཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ནི་སི་ནྣོ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་རཱུ་པོ ཧུ་ཏྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘རཱ་གོ ར་ཛོ ན ཙ པ་ན རེ་ཎུ ཝུ་ཙྩ་ཏི, རཱ་ག་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ར་ཛོ་ཏི;
ཨེ་ཏཾ ར་ཛཾ ཝི་པྤ་ཛ་ཧི་ཏྭ བྷི་ཀྑ་ཝོ, ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཏེ ཝི་ག་ཏ་ར་ཛ་སྶ སཱ་ས་ནེ.
‘‘དོ་སོ ར་ཛོ ན ཙ པ་ན རེ་ཎུ ཝུ་ཙྩ་ཏི, དོ་ས་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ར་ཛོ་ཏི;
ཨེ་ཏཾ ར་ཛཾ ཝི་པྤ་ཛ་ཧི་ཏྭ བྷི་ཀྑ་ཝོ, ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཏེ ཝི་ག་ཏ་ར་ཛ་སྶ སཱ་ས་ནེ.
‘‘མོ་ཧོ ར་ཛོ ན ཙ པ་ན རེ་ཎུ ཝུ་ཙྩ་ཏི, མོ་ཧ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ར་ཛོ་ཏི;
ཨེ་ཏཾ ར་ཛཾ ཝི་པྤ་ཛ་ཧི་ཏྭ བྷི་ཀྑ་ཝོ, ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཏེ ཝི་ག་ཏ་ར་ཛ་སྶ སཱ་ས་ནེ’’ཏི. (མ་ཧཱ་ནི. ༢༠༩; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨུ་ད་ཡ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༧༤);
གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི, པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི་ཡེ་ཝ་སྶ ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ཨཱ་ག་མཾ་སུ. སོ ཀི་ར པུ་བྦེ རཱ་ཛཱ ཧུ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟོ ན་ལཱ་ཊ་ཏོ སེ་དེ མུ་ཙྩ་ནྟེ པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན སཱ་ཊ་ཀེ་ན ན་ལཱ་ཊ་ནྟཾ པུ་ཉྪི, སཱ་ཊ་ཀོ ཀི་ལི་ཊྛོ ཨ་ཧོ་སི. སོ ‘‘ཨི་མཾ ས་རཱི་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པ་རི་སུ་དྡྷོ སཱ་ཊ་ཀོ པ་ཀ་ཏིཾ ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཀི་ལི་ཊྛོ ཛཱ་ཏོ, ཨ་ནི་ཙྩཱ ཝ་ཏ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཊི་ལ་བྷི. ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན་སྶ ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ ཛཱ་ཏོ.
ཛཱི་ཝ་ཀོ་པི ཁོ ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩོ ད་ས་བ་ལ་སྶ ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀཾ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སི. ས་ཏྠཱ ‘‘ན་ནུ, ཛཱི་ཝ་ཀ, ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཧ་ཏྠེ་ན པ་ཏྟཾ པི་ད་ཧི. མ་ཧཱ་པ་ནྠ་ཀོ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཝི་ཧཱ་རེ ན་ཏྠི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨ་ཏྠི ཛཱི་ཝ་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཛཱི་ཝ་ཀོ ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷ་ཎེ, ག་ཙྪ, ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཛཱ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི པུ་རི་སཾ པེ་སེ་སི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་ཏི་ཀོ ‘ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ ན་ཏྠཱི’ཏི བྷ་ཎ་ཏི, ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་མ་སྶ པ་ཀཱ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཀ་ལཾ ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ་ཡེ་ཝ པཱུ་རེ་སི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ར་ཛ་ན་ཀ་མྨཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་དི་སཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཧ་སྶཾ མཱ་པེ་སི. སོ པུ་རི་སོ ཝི་ཧཱ་རེ བ་ཧཱུ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡྻ, ས་ཀ་ལཾ ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་རི་པུ་ཎྞ’’ནྟི ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཐེ་རོ་པི ཁོ ཏ་ཏྠེ་ཝ –
‘‘ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུ་མ་ཏྟཱ་ནཾ, ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ་ན པ་ནྠ་ཀོ;
ནི་སཱི་ད་མྦ་ཝ་ནེ ར་མྨེ, ཡཱ་ཝ ཀཱ་ལ་པྤ་ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི. (ཐེ་ར་གཱ. ༥༦༣);
ཨ་ཐ ས་ཏྠཱ ཏཾ པུ་རི་སཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ‘ས་ཏྠཱ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀཾ ནཱ་མ པ་ཀྐོ་ས་ཏཱི’ཏི ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི. ཏེ་ན ག་ནྟྭཱ ཏ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ཧཾ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ, ཨ་ཧཾ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ’’ཏི མུ་ཁ་ས་ཧ་སྶཾ ཨུ་ཊྛ་ཧི. པུ་རི་སོ ག་ནྟྭཱ ‘‘ས་བྦེ་པི ཀི་ར ཏེ, བྷ་ནྟེ, ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན ཧི ཏྭཾ ག་ནྟྭཱ ཡོ པ་ཋ་མཾ ‘‘ཨ་ཧཾ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏཾ ཧ་ཏྠེ ག་ཎྷ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི་སྶ་ནྟཱི་ཏི. སོ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡིཾ་སུ. ཐེ་རོ ཏེ་ན པུ་རི་སེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ས་ཏྠཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཛཱི་ཝ་ཀཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི ‘‘ཛཱི་ཝ་ཀ, ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་སྶ པ་ཏྟཾ ག་ཎྷ, ཨ་ཡཾ ཏེ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཛཱི་ཝ་ཀོ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. ཐེ་རོ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ནྟོ ཏ་རུ་ཎ་སཱི་ཧོ ཝི་ཡ ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི སཾ་ཁོ་བྷེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི.
ས་ཏྠཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝ་ཏྟེ ད་སྶི་ཏེ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་པྤ་མུ་ཁེ ཋ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ སུ་ག་ཏོ་ཝཱ་དཾ ད་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏྭཱ སུ་ར་བྷི་ག་ནྡྷ་ཝཱ་སི་ཏཾ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ན པ་སྶེ་ན སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ. ཨ་ཐ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་མོ་ས་རི་ཏྭཱ ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་སཱ་ཎིཾ པ་རི་ཀྑི་པ་ནྟཱ ཝི་ཡ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ ཨཱ་ར་བྷིཾ་སུ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, མ་ཧཱ་པ་ནྠ་ཀོ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘ཙ་ཏཱུ་ཧི མཱ་སེ་ཧི ཨེ་ཀ་གཱ་ཐཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ད་ནྡྷོ ཨ་ཡ’ནྟི ཝི་ཧཱ་རཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷི, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་རཱ་ཛ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་བྷ་ཏྟེ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་དཱ་སི, ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི, ཨ་ཧོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བ་ལཾ ནཱ་མ མ་ཧ་ནྟ’’ནྟི.
ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཨི་མཾ ཀ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཛྫ མ་ཡཱ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི བུ་དྡྷ་སེ་ཡྻཱ་ཡ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ སུ་ར་ཏྟ་དུ་པ་ཊྚཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏཾ ཝི་ཡ ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་ས་དི་སཾ སུ་ག་ཏ་མ་ཧཱ་ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ སུ་ར་བྷི་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ ནི་ཀྑ་མྨ མ་ཏྟ་ཝཱ་ར་ཎོ ཝི་ཡ སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐ་ནྟ་ཝི་ལཱ་སེ་ན ཝི་ཛ་མྦྷ་མཱ་ནོ སཱི་ཧོ ཝི་ཡ ཨ་ན་ནྟཱ་ཡ བུ་དྡྷ་ལཱི་ལཱ་ཡ དྷ་མྨ་ས་བྷཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་མ་ཎྜ་པ་མ་ཛ྄ཛྷེ སུ་པ་ཉྙ་ཏྟ་ཝ་ར་བུ་དྡྷཱ་ས་ནཾ ཨ་བྷི་རུ་ཡ྄ཧ ཚ་བྦ་ཎྞ་བུ་དྡྷ་ར་སྨི་ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ ཨ་ཎྞ་ཝ་ཀུ་ཙྪིཾ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡ་མཱ་ནོ ཡུ་ག་ནྡྷ་ར་མ་ཏྠ་ཀེ བཱ་ལ་སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ ཨཱ་ས་ན་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སཱི་དི. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ པ་ན ཨཱ་ག་ཏ་མ་ཏྟེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཀ་ཐཾ པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སི.
ས་ཏྠཱ མུ་དུ་ཀེ་ན མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་སཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་རི་སཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སོ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཀ་སྶ་པི ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཝཱ པཱ་ད་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཝཱ ཨུ་ཀྐཱ་སི་ཏ་ས་དྡོ ཝཱ ཁི་པི་ཏ་ས་དྡོ ཝཱ ན་ཏྠི, ས་བྦེ་པི་མེ བུ་དྡྷ་གཱ་ར་ཝེ་ན ས་གཱ་ར་ཝཱ བུ་དྡྷ་ཏེ་ཛེ་ན ཏ་ཛྫི་ཏཱ མ་ཡི ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤ་མྤི ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣེ པ་ཋ་མཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ན ཀ་ཐེ་སྶ་ནྟི, ཀ་ཐཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མ མ་ཡཱ་ཝ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཧ་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་དྷུ་རེ་ན བྲ་ཧྨ་སྶ་རེ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ, ཀཱ ཙ པ་ན ཝོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཀ་ཐཱ ཝི་པྤ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷ་ནྟེ, ན མ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ནི་སི་ནྣཱ ཨ་ཉྙཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་མ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ་ཡེ་ཝ པ་ན གུ་ཎེ ཝ་ཎྞ་ཡ་མཱ་ནཱ ནི་སི་ནྣཱ་མྷ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ མ་ཧཱ་པ་ནྠ་ཀོ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘ཙ་ཏཱུ་ཧི མཱ་སེ་ཧི ཨེ་ཀཾ གཱ་ཐཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ད་ནྡྷོ ཨ་ཡ’ནྟི ཝི་ཧཱ་རཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷི, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ པ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་རཱ་ཛ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་བྷ་ཏྟེ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་དཱ་སི, ཨ་ཧོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བ་ལཾ ནཱ་མ མ་ཧ་ནྟ’’ནྟི. ས་ཏྠཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ མཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨི་དཱ་ནི ཏཱ་ཝ དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཾ པ་ཏྟོ, པུ་བྦེ པ་ན མཾ ནི་སྶཱ་ཡ བྷོ་གེ་སུ་པི བྷོ་ག་མ་ཧ་ནྟ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཡཱ་ཙིཾ་སུ. བྷ་ག་ཝཱ བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཨ་ཀཱ་སི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀཱ་སི་ར་ཊྛེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ སེ་ཊྛི་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ སེ་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཙཱུ་ལ༹་སེ་ཊྛི ནཱ་མ ཨ་ཧོ་སི, སོ པ་ཎྜི་ཏོ བྱ་ཏྟོ ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཛཱ་ནཱ་ཏི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ རཱ་ཛུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ མ་ཏ་མཱུ་སི་ཀཾ དི་སྭཱ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ན་ཀྑ་ཏྟཾ ས་མཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨི་ད་མཱ་ཧ ‘‘ས་ཀྐཱ ཙ་ཀྑུ་མ་ཏཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟེ་ན ཨི་མཾ ཨུ་ནྡཱུ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་བྷ་ར་ཎ་ཉྩ ཀཱ་ཏུཾ ཀ་མྨ་ནྟེ ཙ པ་ཡོ་ཛེ་ཏུ’’ནྟི? ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ དུ་གྒ་ཏ་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཏཾ སེ་ཊྛི་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ནཱ་ཡཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ མཱུ་སི་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་པ་ཎེ བི་ལཱ༹་ལ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀཱ་ཡ ཕཱ་ཎི་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན གྷ་ཊེ་ན པཱ་ནཱི་ཡཾ ག་ཎྷི. སོ ཨ་ར་ཉྙ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ མཱ་ལཱ་ཀཱ་རེ དི་སྭཱ ཐོ་ཀཾ ཐོ་ཀཾ ཕཱ་ཎི་ཏ་ཁ་ཎྜཾ ད་ཏྭཱ ཨུ་ལུ༹་ངྐེ་ན པཱ་ནཱི་ཡཾ ཨ་དཱ་སི, ཏེ ཙ་སྶ ཨེ་ཀེ་ཀཾ པུ་པྥ་མུ་ཊྛིཾ ཨ་དཾ་སུ. སོ ཏེ་ན པུ་པྥ་མཱུ་ལེ་ན པུ་ན་དི་ཝ་སེ་པི ཕཱ་ཎི་ཏ་ཉྩ པཱ་ནཱི་ཡ་གྷ་ཊ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་པྥཱ་རཱ་མ་མེ་ཝ ག་ཏོ. ཏ་སྶ ཏཾ དི་ཝ་སཾ མཱ་ལཱ་ཀཱ་རཱ ཨ་ཌྜྷོ་ཙི་ཏ་ཀེ པུ་པྥ་ག་ཙྪེ ད་ཏྭཱ ཨ་ག་མཾ་སུ. སོ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨ་ཊྛ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ལ་བྷི.
པུ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝཱ་ཏ་ཝུ་ཊྛི་དི་ཝ་སེ རཱ་ཛུ་ཡྻཱ་ནེ བ་ཧཱུ སུ་ཀྑ་ད་ཎྜ་ཀཱ ཙ སཱ་ཁཱ ཙ པ་ལཱ་ས་ཉྩ ཝཱ་ཏེ་ན པཱ་ཏི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་ཡྻཱ་ན་པཱ་ལོ ཚ་ཌྜེ་ཏུཾ ཨུ་པཱ་ཡཾ ན པ་སྶ་ཏི. སོ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ‘‘ས་ཙེ ཨི་མཱ་ནི དཱ་རུ་པ་ཎྞཱ་ནི མ་ཡ྄ཧཾ ད་སྶ་སི, ཨ་ཧཾ ཏེ ཨི་མཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི ནཱི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་ཡྻཱ་ན་པཱ་ལཾ ཨཱ་ཧ, སོ ‘‘ག་ཎྷ ཨ་ཡྻཱ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི. ཙཱུ་ལ༹་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ དཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཀཱི་ལ༹་ན་མ་ཎྜ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ཕཱ་ཎི་ཏཾ ད་ཏྭཱ མུ་ཧུ་ཏྟེ་ན ས་བྦཱ་ནི དཱ་རུ་པ་ཎྞཱ་ནི ནཱི་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻཱ་ན་དྭཱ་རེ རཱ་སིཾ ཀཱ་རེ་སི. ཏ་དཱ རཱ་ཛ་ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་རོ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་ཙ་ན་ཏྠཱ་ཡ དཱ་རཱུ་ནི པ་རི་ཡེ་ས་མཱ་ནོ ཨུ་ཡྻཱ་ན་དྭཱ་རེ ཏཱ་ནི དི་སྭཱ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཀི་ཎི་ཏྭཱ ག་ཎྷི. ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཙཱུ་ལ༹་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ དཱ་རུ་ཝི་ཀྐ་ཡེ་ན སོ་ལ༹་ས ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ཙཱ་ཊི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙ པ་ཉྩ བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི ལ་བྷི.
སོ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་སུ ཛཱ་ཏེ་སུ ‘‘ཨ་ཏྠི ཨ་ཡཾ ཨུ་པཱ་ཡོ མ་ཡ྄ཧ’’ནྟི ན་ག་ར་དྭཱ་ར་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཋཱ་ནེ ཨེ་ཀཾ པཱ་ནཱི་ཡ་ཙཱ་ཊིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏེ ཏི་ཎ་ཧཱ་ར་ཀེ པཱ་ནཱི་ཡེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི. ཏེ ཨཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ས་མྨ, ཏྭཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རོ, ཀིཾ ཏེ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི? སོ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཀི་ཙྩེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཀ་རི་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་ཙ་ར་ནྟོ ཐ་ལ་པ་ཐ་ཀ་མྨི་ཀེ་ན ཙ ཛ་ལ་པ་ཐ་ཀ་མྨི་ཀེ་ན ཙ ས་དྡྷིཾ མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་སྶ ཐ་ལ་པ་ཐ་ཀ་མྨི་ཀོ ‘‘སྭེ ཨི་མཾ ན་ག་རཾ ཨ་སྶ་ཝཱ་ཎི་ཛ་ཀོ པ་ཉྩ ཨ་སྶ་ས་ཏཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཙི་ཀྑི. སོ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཏི་ཎ་ཧཱ་ར་ཀེ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛྫ མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཏི་ཎ་ཀ་ལཱ་པཾ དེ་ཐ, མ་ཡཱ ཙ ཏི་ཎེ ཨ་ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏི་ཎཾ མཱ ཝི་ཀྐི་ཎ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཏི་ཎ་ཀ་ལཱ་པ་ས་ཏཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶ གྷ་རེ པཱ་པ་ཡིཾ་སུ. ཨ་སྶ་ཝཱ་ཎི་ཛོ ས་ཀ་ལ་ན་ག་རེ ཨ་སྶཱ་ནཾ གོ་ཙ་རཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་ཧ་སྶཾ ད་ཏྭཱ ཏཾ ཏི་ཎཾ ག་ཎྷི.
ཏ་ཏོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན་སྶ ཛ་ལ་པ་ཐ་ཀ་མྨི་ཀོ ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི ‘‘པ་ཊྚ་ན་མྷི མ་ཧཱ་ནཱ་ཝཱ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི. སོ ‘‘ཨ་ཏྠི ཨ་ཡཾ ཨུ་པཱ་ཡོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཧི ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ཧི ས་བྦ་པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཾ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ར་ཐཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟེ་ན ཡ་སེ་ན ནཱ་ཝཱ་པ་ཊྚ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀཾ ཨ་ངྒུ་ལི་མུ་དྡི་ཀཾ ནཱ་ཝི་ཀ་སྶ ས་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཋཱ་ནེ སཱ་ཎི་ཡཱ པ་རི་ཀྑི་པཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣོ པུ་རི་སེ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི ‘‘བཱ་ཧི་ར་ཏོ ཝཱ་ཎི་ཛེ་སུ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ཏ་ཏི་ཡེ་ན པ་ཊི་ཧཱ་རེ་ན མཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ནཱ་ཝཱ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི སུ་ཏྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཏོ ས་ཏ་མ་ཏྟཱ ཝཱ་ཎི་ཛཱ ‘‘བྷ་ཎྜཾ ག་ཎྷཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ག་མིཾ་སུ. བྷ་ཎྜཾ ཏུ་མྷེ ན ལ་བྷི་སྶ་ཐ, ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ནཱ་མ མ་ཧཱ་ཝཱ་ཎི་ཛེ་ན ས་ཙྩ་ཀཱ་རོ དི་ནྣོ་ཏི. ཏེ ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏཱ. པཱ་ད་མཱུ་ལི་ཀ་པུ་རི་སཱ པུ་རི་མ་ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏི་ཡེ་ན པ་ཊི་ཧཱ་རེ་ན ཏེ་སཾ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཏེ ས་ཏ་མ་ཏྟཱ ཝཱ་ཎི་ཛཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ས་ཧ་སྶཾ ད་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ནཱ་ཝཱ་ཡ པ་ཏྟི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ པུ་ན ཨེ་ཀེ་ཀཾ ས་ཧ་སྶཾ ད་ཏྭཱ པ་ཏྟིཾ ཝི་སྶ་ཛྫཱ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་མ་ཀཾ་སུ.
ཙཱུ་ལ༹་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ དྭེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ག་ཎྷི་ཏྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀ་ཏ་ཉྙུ་ནཱ མེ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཙཱུ་ལ༹་སེ་ཊྛི་སྶ ས་མཱི་པཾ ག་ཏོ. ཨ་ཐ ནཾ སེ་ཊྛི ‘‘ཀིཾ ཏེ, ཏཱ་ཏ, ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཾ དྷ་ནཾ ལ་དྡྷ’’ནྟི པུ་ཙྪི. སོ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི ཀ་ཐི་ཏ་ཨུ་པཱ་ཡེ ཋ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་མཱ་ས་མྦྷ་ནྟ་རེ་ཡེ་ཝ ལ་དྡྷ’’ནྟི མ་ཏ་མཱུ་སི་ཀཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཝ་ཏྠུཾ ཀ་ཐེ་སི. ཙཱུ་ལ༹་སེ་ཊྛི ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དཱ་ར་ཀཾ མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷཱི་ཏ་རཾ ད་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་ཀུ་ཊུ་མྦ་སྶ སཱ་མི་ཀཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ སེ་ཊྛི་ནོ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཏ་སྨིཾ ན་ག་རེ སེ་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ ལ་བྷི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ་པི ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཾ ཨ་ག་མཱ་སི.
ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ་པི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཝ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི –
༤. ‘‘ཨ་པྤ་ཀེ་ན་པི མེ་དྷཱ་ཝཱི, པཱ་བྷ་ཏེ་ན ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ;
ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ, ཨ་ཎུཾ ཨ་གྒིཾ་ཝ ས་ནྡྷ་མ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཀེ་ན་པཱིཏི ཐོ་ཀེ་ན་པི པ་རི་ཏྟ་ཀེ་ན་པི. མེ་དྷཱ་ཝཱིཏི པ་ཉྙ་ཝཱ. པཱ་བྷ་ཏེ་ནཱཏི བྷ་ཎྜ་མཱུ་ལེ་ན. ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོཏི ཝོ་ཧཱ་ར་ཀུ་ས་ལོ. ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནནྟི མ་ཧ་ནྟཾ དྷ་ན་ཉྩ ཡ་ས་ཉྩ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཎྛཱ་པེ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ཨ་ཎུཾ ཨ་གྒིཾ་ཝ ས་ནྡྷ་མཾ, ཡ་ཐཱ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སོ པ་རི་ཏྟཾ ཨ་གྒིཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན གོ་མ་ཡ་ཙུ་ཎྞཱ་དཱི་ནི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མུ་ཁ་ཝཱ་ཏེ་ན དྷ་མ་ནྟོ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏི མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པ་ཎྜི་ཏོ ཐོ་ཀ་མྤི པཱ་བྷ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ནཱ་ནཱ་ཨུ་པཱ་ཡེ་ཧི པ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ དྷ་ན་ཉྩ ཡ་ས་ཉྩ ཝ་ཌྜྷེ་ཏི, ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཙ པ་ན ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱ པ་ན དྷ་ན་ཡ་ས་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ མཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨི་དཱ་ནི དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཾ པ་ཏྟོ, པུ་བྦེ པ་ན བྷོ་གེ་སུ་པི བྷོ་ག་མ་ཧ་ནྟ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ དྭེ ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི ‘‘ཏ་དཱ ཙཱུ་ལ༹་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ ཨ་ཧོ་སི, ཙཱུ་ལ༹་ཀ་སེ་ཊྛི པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི’’ནྟི དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི.
ཙཱུ་ལ༹་སེ་ཊྛི་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ.
༥. ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀི་མ་གྒྷ་ཏི ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀཱཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ལཱ་ལུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ད་བྦོ མ་ལླ་པུ་ཏྟོ ས་ངྒྷ་སྶ བྷ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ཀོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨིཾ པཱ་ཏོ་ཝ ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་ནི ཨུ་དྡི་ས་མཱ་ནེ ལཱ་ལུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་ར་སྶ ཀ་དཱ་ཙི ཝ་ར་བྷ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི ལཱ་མ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ. སོ ལཱ་མ་ཀ་བྷ་ཏྟ་སྶ པ་ཏྟ་དི་ཝ་སེ ས་ལཱ་ཀ་གྒཾ ཨཱ་ཀུ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི, ‘‘ཀིཾ ད་བྦོ་ཝ ས་ལཱ་ཀཾ དཱ་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་མྷེ ན ཛཱ་ནཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏ་སྨིཾ ས་ལཱ་ཀ་གྒཾ ཨཱ་ཀུ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟེ ‘‘ཧ་ནྡ དཱ་ནི ཏྭ་མེ་ཝ ས་ལཱ་ཀཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ས་ལཱ་ཀ་པ་ཙྪིཾ ཨ་དཾ་སུ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སོ ས་ངྒྷ་སྶ ས་ལཱ་ཀཾ ཨ་དཱ་སི. དེ་ནྟོ ཙ པ་ན ‘‘ཨི་དཾ ཝ་ར་བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ལཱ་མ་ཀ་བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཝ་སྶ་གྒེ ཝ་ར་བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཝ་སྶ་གྒེ ལཱ་མ་ཀ་བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཋི་ཏི་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟོ་པི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཝ་སྶ་གྒེ ཋི་ཏི་ཀཱ’’ཏི ན ས་ལླ་ཀྑེ་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཋི་ཏ་ཝེ་ལཱ་ཡ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ཡཾ ཋི་ཏི་ཀཱ ཋི་ཏཱ, ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ཡ’’ནྟི བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝཱ བྷི་ཏྟི་ཡཾ ཝཱ ལེ་ཁཾ ཀ་ཌྜྷ་ཏི. པུ་ན་དི་ཝ་སེ ས་ལཱ་ཀ་གྒེ བྷི་ཀྑཱུ མ་ནྡ་ཏ་རཱ ཝཱ ཧོ་ནྟི བ་ཧུ་ཏ་རཱ ཝཱ, ཏེ་སུ མ་ནྡ་ཏ་རེ་སུ ལེ་ཁཱ ཧེ་ཊྛཱ ཧོ་ཏི, བ་ཧུ་ཏ་རེ་སུ ཨུ་པ་རི. སོ ཋི་ཏི་ཀཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ལེ་ཁཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ལཱ་ཀཾ དེ་ཏི.
ཨ་ཐ ནཾ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨུ་དཱ་ཡི, ལེ་ཁཱ ནཱ་མ ཧེ་ཊྛཱ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨུ་པ་རི ཝཱ, ཝ་ར་བྷ་ཏྟཾ པ་ན ཨ་སུ་ཀ་ཝ་སྶ་གྒེ ཋི་ཏཾ, ལཱ་མ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་སུ་ཀ་ཝ་སྶ་གྒེ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. སོ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཊི་པྥ་ར་ནྟོ ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡཾ ལེ་ཁཱ ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཋི་ཏཱ, ཀིཾ ཨ་ཧཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་དྡ་ཧཱ་མི, ཨི་མི་སྶཱ ལེ་ཁཱ་ཡ ས་དྡ་ཧཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ད་ཧ་རཱ ཙ སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཙ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ ལཱ་ལུ་དཱ་ཡི ཏ་ཡི ས་ལཱ་ཀཾ དེ་ནྟེ བྷི་ཀྑཱུ ལཱ་བྷེ་ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི, ན ཏྭཾ དཱ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ, ག་ཙྪ ཨི་ཏོ’’ཏི ས་ལཱ་ཀ་གྒ་ཏོ ནི་ཀྐ་ཌྜྷིཾ་སུ. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ས་ལཱ་ཀ་གྒེ མ་ཧ་ནྟཾ ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ པུ་ཙྪི ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ, ས་ལཱ་ཀ་གྒེ མ་ཧ་ནྟཾ ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ, ཀིཾ ས་དྡོ ནཱ་མེ་སོ’’ཏི. ཐེ་རོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ, ན ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ལཱ་ལུ་དཱ་ཡི ཨ་ཏྟ་ནོ བཱ་ལ་ཏཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ལཱ་བྷ་ཧཱ་ནིཾ ཀ་རོ་ཏི, པུ་བྦེ་པི ཨ་ཀཱ་སི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ཏ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཡཱ་ཙི. བྷ་ག་ཝཱ བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཨ་ཀཱ་སི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀཱ་སི་ར་ཊྛེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་དཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏ་སྶ ཨ་གྒྷཱ་པ་ནི་ཀོ ཨ་ཧོ་སི. ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དཱི་ནི ཙེ་ཝ མ་ཎི་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནི ཙ ཨ་གྒྷཱ་པེ་སི, ཨ་གྒྷཱ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ཎྜ་སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ བྷ་ཎྜཱ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ མཱུ་ལཾ དཱ་པེ་སི. རཱ་ཛཱ པ་ན ལུ་དྡྷོ ཧོ་ཏི, སོ ལོ་བྷ་པ་ཀ་ཏི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་གྒྷཱ་པ་ནི་ཀོ ཨེ་ཝཾ ཨ་གྒྷཱ་པེ་ནྟོ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ མ་མ གེ་ཧེ དྷ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ག་མེ་སྶ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ ཨ་གྒྷཱ་པ་ནི་ཀཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ སཱི་ཧ་པ་ཉྫ་རཾ ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ངྒ་ཎཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨེ་ཀཾ གཱ་མི་ཀ་མ་ནུ་སྶཾ ལོ་ལ་བཱ་ལཾ རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ས མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་གྒྷཱ་པ་ནི་ཀ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཀྑི་སྶ་སི, བྷ་ཎེ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་གྒྷཱ་པ་ནི་ཀ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ས་ཀྑི་སྶཱ་མི, དེ་ཝཱ་ཏི. རཱ་ཛཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་ན་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཏཾ བཱ་ལཾ ཨ་གྒྷཱ་པ་ནི་ཀ་ཀ་མྨེ ཋ་པེ་སི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སོ བཱ་ལོ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དཱི་ནི ཨ་གྒྷཱ་པེ་ནྟོ ཨ་གྒྷཾ ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི་ཡཱ ཀ་ཐེ་ཏི. ཏ་སྶ ཋཱ་ན་ནྟ་རེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཡཾ སོ ཀ་ཐེ་ཏི, ཏ་མེ་ཝ མཱུ་ལཾ ཧོ་ཏི.
ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨུ་ཏྟ་རཱ་པ་ཐ་ཏོ ཨེ་ཀོ ཨ་སྶ་ཝཱ་ཎི་ཛོ པ་ཉྩ ཨ་སྶ་ས་ཏཱ་ནི ཨཱ་ནེ་སི. རཱ་ཛཱ ཏཾ པུ་རི་སཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་སྶེ ཨ་གྒྷཱ་པེ་སི. སོ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་སྶ་ས་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀཾ ཨ་གྒྷ་མ་ཀཱ་སི. ཀ་ཏྭཱ ཙ པ་ན ‘‘ཨ་སྶ་ཝཱ་ཎི་ཛ་སྶ ཨེ་ཀཾ ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་སྶེ ཨ་སྶ་སཱ་ལཱ་ཡཾ ས་ཎྛཱ་པེ་སི. ཨ་སྶ་ཝཱ་ཎི་ཛོ པོ་རཱ་ཎ་ཨ་གྒྷཱ་པ་ནི་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཀིཾ ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི པུ་ཙྪི. སོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལ་ཉྫཾ ད་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪ་ཐ ‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཏཱ་ཝ ཨ་སྶཱ ཨེ་ཀཾ ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀཾ ཨ་གྒྷ་ནྟཱི་ཏི ཉཱ་ཏ་མེ་ཏཾ, ཏུ་མྷེ པ་ན ནི་སྶཱ་ཡ ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་གྒྷཾ ཛཱ་ནི་ཏུ་ཀཱ་མ་མྷཱ, ས་ཀྑི་སྶ་ཐ ནོ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀེ ཋ་ཏྭཱ སཱ ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཨ་གྒྷ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟུ’ནྟི, ས་ཙེ ས་ཀྐོ་མཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ཐ, ཨ་ཧ་མྤི ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
ཨ་སྶ་ཝཱ་ཎི་ཛོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཨ་གྒྷཱ་པ་ནི་ཀ་སྶ ལ་ཉྫཾ ད་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. སོ ལ་ཉྫཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ་ཝ ‘‘ས་ཀྑི་སྶཱ་མི ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹ཾ ཨ་གྒྷཱ་པེ་ཏུ’’ནྟི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ག་ཙྪཱ་མ རཱ་ཛ་ཀུ་ལ’’ནྟི ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ་པི ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ ཨ་མ་ཙྩཱ ཨ་ག་མིཾ་སུ. ཨ་སྶ་ཝཱ་ཎི་ཛོ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘དེ་ཝ, པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་སྶ་ས་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹ཾ ཨ་གྒྷ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་མ, སཱ པ་ན ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹ ཀིཾ ཨ་གྒྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་གྒྷཱ་པ་ནི་ཀཾ པུ་ཙྪ་ཐ དེ་ཝཱ’’ཏི. རཱ་ཛཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘ཨ་མྦྷོ ཨ་གྒྷཱ་པ་ནི་ཀ, པ་ཉྩ ཨ་སྶ་ས་ཏཱ་ནི ཀིཾ ཨ་གྒྷ་ནྟཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹ཾ, དེ་ཝཱ་ཏི. ‘‘ཧོ་ཏུ, བྷ་ཎེ, ཨ་སྶཱ ཏཱ་ཝ ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹ཾ ཨ་གྒྷ་ནྟུ. སཱ པ་ན ཀིཾ ཨ་གྒྷ་ཏི ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. སོ བཱ་ལ་པུ་རི་སོ ‘‘བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ས་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་རཾ ཨ་གྒྷ་ཏི ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཀི་ར པུ་བྦེ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹ཾ ཨ་སྶཱ་ནཾ ཨ་གྒྷ་མ་ཀཱ་སི. པུ་ན ཝཱ་ཎི་ཛ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ ལ་ཉྫཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ་ཡ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ས་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་རཾ ཨ་གྒྷ་མ་ཀཱ་སི. ཏ་དཱ པ་ན བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཱ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑེ་པོ དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ནི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཨི་ད་མ་སྶ ཨ་ནྟ་རཾ, བཱ་ཧི་རཾ པ་ན ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏི་ཀཾ ར་ཊྛཾ. ཨི་ཏི སོ བཱ་ལོ ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་ནྟཾ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ས་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་རཾ ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ་ཡ ཨ་གྒྷ་མ་ཀཱ་སི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་མ་ཙྩཱ པཱ་ཎིཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཧ་ས་མཱ་ནཱ ‘‘མ་ཡཾ པུ་བྦེ པ་ཐ་ཝི་ཉྩ ར་ཛྫ་ཉྩ ཨ་ན་གྒྷ་ནྟི ས་ཉྙི་ནོ ཨ་ཧུ་མྷ, ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཀི་ར ས་རཱ་ཛ་ཀཾ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཛྫཾ ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་མ་ཏྟཾ ཨ་གྒྷ་ཏི, ཨ་ཧོ ཨ་གྒྷཱ་པ་ནི་ཀ་སྶ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཱ. ཀ་ཧཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ཡཾ ཨ་གྒྷཱ་པ་ནི་ཀོ ཝི་ཧཱ་སི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ར་ཉྙོ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ’’ཏི པ་རི་ཧཱ་སཾ ཨ་ཀཾ་སུ –
༥. ‘‘ཀི་མ་གྒྷ་ཏི ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ་ཡཾ, ཨ་སྶཱ་ན མཱུ་ལཱ་ཡ ཝ་དེ་ཧི རཱ་ཛ;
བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ས་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་རཾ, ཨ་ཡ་མ་གྒྷ་ཏི ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ’’ཏི.
ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ རཱ་ཛཱ ལ་ཛྫི་ཏོ ཏཾ བཱ་ལཾ ནི་ཀྐ་ཌྜྷཱ་པེ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་གྒྷཱ་པ་ནི་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ་པི ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཾ ག་ཏོ.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ དྭེ ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི ‘‘ཏ་དཱ གཱ་མི་ཀ་བཱ་ལ་ཨ་གྒྷཱ་པ་ནི་ཀོ ལཱ་ལུ་དཱ་ཡཱི ཨ་ཧོ་སི, པ་ཎྜི་ཏ་ཨ་གྒྷཱ་པ་ནི་ཀོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི’’ནྟི དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི.
ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ཉྩ་མཱ.
༦. དེ་ཝ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཧི་རི་ཨོ་ཏྟ་པྤ་ས་མྤ་ནྣཱཏི ཨི་དཾ བྷ་ག་ཝཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བ་ཧུ་བྷ་ཎྜི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སཱི ཀི་རེ་ཀོ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀོ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི. སོ པ་བྦ་ཛ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཝེ་ཎ་ཉྩ ཨ་གྒི་སཱ་ལ་ཉྩ བྷ་ཎྜ་ག་བྦྷ་ཉྩ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ བྷ་ཎྜ་ག་བྦྷཾ ས་པྤི་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་ཧི པཱུ་རེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི. པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ དཱ་སེ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི་ཏཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏི, བ་ཧུ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཙ ཨ་ཧོ་སི, ར་ཏྟིཾ ཨ་ཉྙཾ ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནཾ ཧོ་ཏི, དི་ཝཱ ཨ་ཉྙཾ. ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ནྟེ ཝ་ས་ཏི. ཏ་སྶེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་རི་ཝེ་ཎེ པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ སུ་ཀྑཱ་པེ་ནྟ་སྶ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཛཱ་ན་པ་དཱ བྷི་ཀྑཱུ སེ་ནཱ་ས་ན་ཙཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ནྟཱ པ་རི་ཝེ་ཎཾ ག་ནྟྭཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི དི་སྭཱ ‘‘ཀ་སྶི་མཱ་ནཱི’’ཏི པུ་ཙྪིཾ་སུ. སོ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་ད་མྤི ཙཱི་ཝ་རཾ, ཨི་ད་མྤི ནི་ཝཱ་ས་ནཾ, ཨི་ད་མྤི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ, ས་བྦཾ ཏུ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝཱ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཏཱི་ཎི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནི, ཏྭཾ ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤི་ཙྪ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ བ་ཧུ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཛཱ་ཏོ, ཨེ་ཧི ཏཾ ད་ས་བ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ནེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཾ་སུ.
ས་ཏྠཱ དི་སྭཱ་ཝ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནི་ཙྪ་མཱ་ན་ཀཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑུཾ ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ བ་ཧུ་བྷ་ཎྜོ བ་ཧུ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ’’ཏི. ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ བ་ཧུ་བྷ་ཎྜོ’’ཏི? ‘‘ས་ཙྩཾ, བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ན ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ བ་ཧུ་བྷ་ཎྜོ ཛཱ་ཏོ’’? ‘‘ན་ནུ ཨ་ཧཾ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སྶ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་སྶ ཝ་ཎྞཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི. སོ ས་ཏྠུ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཀུ་པི་ཏོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ དཱ་ནི ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཙ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པཱ་རུ་པ་ནཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རོ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཡ་མཱ་ནོ ‘‘ན་ནུ ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ པུ་བྦེ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ག་ཝེ་ས་ཀོ ད་ཀ་ར་ཀྑ་ས་ཀཱ་ལེ་པི ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ ག་ཝེ་ས་མཱ་ནོ དྭཱ་ད་ས སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནི ཝི་ཧཱ་སི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཝཾ ག་རུ་ཀེ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ པཱ་རུ་པ་ནཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ པ་ཧཱ་ཡ ཋི་ཏོ་སཱི’’ཏི? སོ ས་ཏྠུ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཡཱ་ཙིཾ་སུ, བྷ་ག་ཝཱ བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཨ་ཀཱ་སི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀཱ་སི་ར་ཊྛེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་དཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏ་སྶ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. ཏ་སྶ ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ ‘‘མ་ཧི་སཱ་ས་ཀུ་མཱ་རོ’’ཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ པ་རི་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ར་ཉྙོ ཨ་ཉྙོ་པི པུ་ཏྟོ ཛཱ་ཏོ, ཏ་སྶ ‘‘ཙ་ནྡ་ཀུ་མཱ་རོ’’ཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏ་སྶ པ་ན ཨཱ་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ པ་རི་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ མཱ་ཏཱ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི, རཱ་ཛཱ ཨ་ཉྙཾ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི. སཱ ར་ཉྙོ པི་ཡཱ ཨ་ཧོ་སི མ་ནཱ་པཱ, སཱ་པི སཾ་ཝཱ་ས་མ་ནྭཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡི, ‘‘སཱུ་རི་ཡ་ཀུ་མཱ་རོ’’ཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. རཱ་ཛཱ པུ་ཏྟཾ དི་སྭཱ ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ‘‘བྷ་དྡེ, པུ་ཏྟ་སྶ ཏེ ཝ་རཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. དེ་ཝཱི, ཝ་རཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཀཱ་ལེ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པེ་སི. སཱ པུ་ཏྟེ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟེ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘དེ་ཝེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཏྟ་སྶ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལེ ཝ་རོ དི་ནྣོ, པུ་ཏྟ་སྶ མེ ར་ཛྫཾ དེ་ཧཱི’’ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ དྭེ པུ་ཏྟཱ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཱ ཝི་ཡ ཛ་ལ་མཱ་ནཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ན ས་ཀྐཱ ཏ་ཝ པུ་ཏྟ་སྶ ར་ཛྫཾ དཱ་ཏུ’’ནྟི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་པི ཏཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཡཱ་ཙ་མཱ་ན་མེ་ཝ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་པ་ཀ་མྤི ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ’’ཏི པུ་ཏྟེ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཱ་ཏཱ, ཨ་ཧཾ སཱུ་རི་ཡ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལེ ཝ་རཾ ཨ་དཱ་སིཾ. ཨི་དཱ་ནི་སྶ མཱ་ཏཱ ར་ཛྫཾ ཡཱ་ཙ་ཏི, ཨ་ཧཾ ཏ་སྶ ན དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ནཱ་མ པཱ་པོ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པཱ་པ་ཀ་མྤི ཙི་ནྟེ་ཡྻ, ཏུ་མྷེ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མ་མ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཀུ་ལ་ས་ནྟ་ཀེ ན་ག་རེ ར་ཛྫཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི རོ་དི་ཏྭཱ ཀ་ནྡི་ཏྭཱ སཱི་སེ ཙུ་མྦི་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སི. ཏེ པི་ཏ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པཱ་སཱ་དཱ ཨོ་ཏ་ར་ནྟེ རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ ཀཱི་ལ༹་མཱ་ནོ སཱུ་རི་ཡ་ཀུ་མཱ་རོ དི་སྭཱ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧ་མྤི བྷཱ་ཏི་ཀེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ནི་ཀྑ་མི. ཏེ ཧི་མ་ཝ་ནྟཾ པ་ཝི་སིཾ་སུ.
བོ་དྷི་ས་ཏྟོ མ་གྒཱ ཨོ་ཀྐ་མྨ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ སཱུ་རི་ཡ་ཀུ་མཱ་རཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི ‘‘ཏཱ་ཏ སཱུ་རི་ཡ་ཀུ་མཱ་ར, ཨེ་ཏཾ ས་རཾ ག་ནྟྭཱ ནྷ་ཏྭཱ ཙ པི་ཝི་ཏྭཱ ཙ པ་དུ་མི་ནི་པ་ཎྞེ་ཧི ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི པཱ་ནཱི་ཡཾ ཨཱ་ནེ་ཧཱི’’ཏི. ཏཾ པ་ན ས་རཾ ཝེ་སྶ་ཝ་ཎ་སྶ ས་ནྟི་ཀཱ ཨེ་ཀེ་ན ད་ཀ་ར་ཀྑ་སེ་ན ལ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, ཝེ་སྶ་ཝ་ཎོ ཙ ཏཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ དེ་ཝ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ན་ན་ཀེ ཡེ ཨ་ཉྙེ ཨི་མཾ ས་རཾ ཨོ་ཏ་ར་ནྟི, ཏེ ཁཱ་དི་ཏུཾ ལ་བྷ་སི. ཨ་ནོ་ཏི་ཎྞེ ན ལ་བྷ་སཱི’’ཏི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སོ ར་ཀྑ་སོ ཡེ ཏཾ ས་རཾ ཨོ་ཏ་ར་ནྟི, ཏེ དེ་ཝ་དྷ་མྨེ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཡེ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཏེ ཁཱ་ད་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ སཱུ་རི་ཡ་ཀུ་མཱ་རོ ཏཾ ས་རཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ་ཝ ཨོ་ཏ་རི. ཨ་ཐ ནཾ སོ ར་ཀྑ་སོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘དེ་ཝ་དྷ་མྨེ ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. སོ ‘‘དེ་ཝ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ ནཾ ‘‘ཏྭཾ དེ་ཝ་དྷ་མྨེ ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ་པི ཏཾ ཨ་ཏི་ཙི་རཱ་ཡ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཙ་ནྡ་ཀུ་མཱ་རཾ པེ་སེ་སི. ར་ཀྑ་སོ ཏ་མྤི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘དེ་ཝ་དྷ་མྨེ ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཨཱ་མ ཛཱ་ནཱ་མི, དེ་ཝ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ཙ་ཏ་སྶོ དི་སཱ’’ཏི. ར་ཀྑ་སོ ‘‘ན ཏྭཾ དེ་ཝ་དྷ་མྨེ ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི ཏ་མྤི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཋ་པེ་སི.
བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏ་སྨི་མྤི ཙི་རཱ་ཡ་ནྟེ ‘‘ཨེ་ཀེ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ས་ཡཾ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ དྭི་ནྣ་མྤི ཨོ་ཏ་ར་ཎ་པ་ད་ཝ་ལ༹་ཉྫཾ དི་སྭཱ ‘‘ར་ཀྑ་ས་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ་ན ཨི་མི་ནཱ ས་རེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཁ་གྒཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ དྷ་ནུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ད་ཀ་ར་ཀྑ་སོ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ནོ་ཏ་ར་ནྟཾ དི་སྭཱ ཝ་ན་ཀ་མྨི་ཀ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷོ, པུ་རི་ས, ཏྭཾ མ་གྒ་ཀི་ལ་ནྟོ ཀ་སྨཱ ཨི་མཾ ས་རཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ནྷ་ཏྭཱ པི་ཝི་ཏྭཱ བྷི་ས་མུ་ལཱ༹་ལཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ པུ་པྥཱ་ནི པི་ལ༹་ནྡྷི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ན ག་ཙྪ་སཱི’’ཏི? བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་སོ ཡ་ཀྑོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཡཱ མེ བྷཱ་ཏི་ཀཱ ག་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨཱ་མ, ག་ཧི་ཏཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ ས་རཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཀེ ལ་བྷཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན ས་བྦེ་ཝ ལ་བྷ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཡེ དེ་ཝ་དྷ་མྨེ ཛཱ་ན་ནྟི, ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སེ ལ་བྷཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ཏྠི པ་ན ཏེ དེ་ཝ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཏྠོ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཧཾ ཏེ དེ་ཝ་དྷ་མྨེ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཀ་ཐེ་ཧི, ཨ་ཧཾ དེ་ཝ་དྷ་མྨེ སུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧཾ དེ་ཝ་དྷ་མྨེ ཀ་ཐེ་ཡྻཾ, ཀི་ལི་ཊྛ་ག་ཏྟོ པ་ན་མྷཱི’’ཏི. ཡ་ཀྑོ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ནྷཱ་པེ་ཏྭཱ བྷོ་ཛ་ནཾ བྷོ་ཛེ་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ པཱ་ཡེ་ཏྭཱ པུ་པྥཱ་ནི པི་ལ༹་ནྡྷཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ནྡྷེ་ཧི ཝི་ལི་མྤཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་མ་ཎྜ་པ་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ལླ་ངྐཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི.
བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཡ་ཀྑཾ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ དེ་ཝ་དྷ་མྨེ སུ་ཎཱ་ཧཱི’’ཏི ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༦. ‘‘ཧི་རི་ཨོ་ཏྟ་པྤ་ས་མྤ་ནྣཱ, སུ་ཀྐ་དྷ་མྨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཱ;
ས་ནྟོ ས་པྤུ་རི་སཱ ལོ་ཀེ, དེ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་རེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཧི་རི་ཨོ་ཏྟ་པྤ་ས་མྤ་ནྣཱཏི ཧི་རི་ཡཱ ཙ ཨོ་ཏྟ་པྤེ་ན ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. ཏེ་སུ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ཧི ཧི་རི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཧི་རཱི, ལ་ཛྫཱ་ཡེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ཧི་ཡེ་ཝ ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ, པཱ་པ་ཏོ ཨུ་བྦེ་ག་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཧི་རཱི, བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ. ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཱ ཧི་རཱི, ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ. ལ་ཛྫཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཱ ཧི་རཱི, བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ. ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི་རཱི, ཝ་ཛྫ་བྷཱི་རུ་ཀ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧི་རིཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི – ཛཱ་ཏིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཝ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ. ཀ་ཐཾ? ‘‘པཱ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ན ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ, ཧཱི་ན་ཛ་ཙྩཱ་ནཾ ཀེ་ཝ་ཊྚཱ་དཱི་ནཾ ཀ་མྨཾ, མཱ་དི་ས་སྶ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཛཱ་ཏིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘པཱ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ད་ཧ་རེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་མྨཾ, མཱ་དི་ས་སྶ ཝ་ཡེ ཋི་ཏ་སྶ ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མེ་ཏཾ དུ་བྦ་ལ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ, མཱ་དི་ས་སྶ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ, ན པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ, མཱ་དི་ས་སྶ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པཱ་པཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཧི་རིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧི་རིཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཙ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ ཧི་རིཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཧི་རཱི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
ཀ་ཐཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ? ‘‘ས་ཙེ ཏྭཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶ་སི, ཙ་ཏཱུ་སུ པ་རི་སཱ་སུ ག་ར་ཧ་པྤ་ཏྟོ བྷ་ཝི་སྶ་སི.
‘‘ག་ར་ཧི་སྶ་ནྟི ཏཾ ཝི་ཉྙཱུ, ཨ་སུ་ཙིཾ ནཱ་ག་རི་ཀོ ཡ་ཐཱ;
ཝ་ཛྫི་ཏོ སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ་ཧི, ཀ་ཐཾ བྷི་ཀྑུ ཀ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི. (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡ བ་ལ་རཱ་སི་ཝ་ཎྞ་ནཱ) –
ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ཧི བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛི་ཏེ་ན ཨོ་ཏྟ་པྤེ་ན པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
ཀ་ཐཾ ཧི་རཱི ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཱ ནཱ་མ? ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མཱ་དི་ས་སྶ ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་ར་སྶ ན ཡུ་ཏྟཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི པཱ་པཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཧི་རཱི ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –
‘‘སོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀུ་ས་ལཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. སཱ་ཝ་ཛྫཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. སུ་དྡྷ་མ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༤༠).