༡༦. ཏིཾ་ས་ནི་པཱ་ཏོ
[༥༡༡] ༡. ཀིཾ་ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀིཾ་ཚ་ནྡོ ཀི་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་ཉྷི ས་ཏྠཱ བ་ཧཱུ ཨུ་པཱ་ས་ཀེ ཙ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡོ ཙ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀེ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ནི་སི་ནྣེ ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀཱ་ཏྠ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘སཱ་དྷུ ཝོ ཀ་ཏཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ཧི, པོ་རཱ་ཎ་ཀཱ ཨུ་པ་ཌྜྷཱུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨ་སྶ ནི་སྶ་ནྡེ་ན མ་ཧ་ནྟཾ ཡ་སཾ པ་ཊི་ལ་བྷིཾ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ཡཱ་ཙི་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ དྷ་མྨེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟོ ས་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སི དཱ་ན་སཱི་ལ་ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨེ་སུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ. སོ སེ་སེ་པི ཨ་མ་ཙྩཱ་ད་ཡོ དཱ་ནཱ་དཱི་སུ ས་མཱ་ད་པེ་སི. པུ་རོ་ཧི་ཏོ པ་ན་སྶ པ་ར་པི་ཊྛི་མཾ་སི་ཀོ ལ་ཉྫ་ཁཱ་ད་ཀོ ཀཱུ་ཊ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡི་ཀོ ཨ་ཧོ་སི. རཱ་ཛཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ ཨ་མ་ཙྩཱ་ད་ཡོ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀཱ ཧོ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པུ་རོ་ཧི་ཏོ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ན ས་མཱ་དི་ཡི. ཨ་ཐ ནཾ དི་ཝཱ ལ་ཉྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱུ་ཊ་ཌྜཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཾ རཱ་ཛཱ ‘‘ཏུ་མྷེ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀཱ’’ཏི ཨ་མ་ཙྩེ པུ་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཏྭ་མྤི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀོ’’ཏི པུ་ཙྪི. སོ ‘‘ཨཱ་མཱ’’ཏི མུ་སཱ་ཝཱ་དཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་སཱ་དཱ ཨོ་ཏ་རི. ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀོ ཨ་མ་ཙྩོ ‘‘ན་ནུ ཏུ་མྷེ ན ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀཱ’’ཏི ཙོ་དེ་སི. སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཧཾ ཝེ་ལཱ་ཡ་མེ་ཝ བྷུ་ཉྫིཾ, གེ་ཧཾ པ་ན ག་ནྟྭཱ མུ་ཁཾ ཝི་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ སཱ་ཡཾ ན བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མི, ར་ཏྟིཾ སཱི་ལཾ ར་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཨེ་ཝཾ མེ ཨུ་པ་ཌྜྷཱུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘སཱ་དྷུ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ’’ཏི. སོ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. པུ་ནེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཏ་སྨིཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ནི་སི་ནྣེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏཱི ཨི་ཏྠཱི ཨ་ཌྜཾ ཀ་རོ་ནྟཱི གྷ་རཾ ག་ནྟུཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནཱ ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཾ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པ་ཀ་ཊྛེ ཀཱ་ལེ མུ་ཁཾ ཝི་ཀྑཱ་ལེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ སུ་པ་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་མྦ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨ་མྦ་པི་ཎྜི ཨཱ་ཧ་རི་ཡི་ཏྠ. སོ ཏ་སྶཱ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཁཱ་དི་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀཱ ཧོ་ཧཱི’’ཏི ཨ་དཱ་སི. སཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཀ་མྨཾ.
སོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟ་པ་དེ་སེ ཀོ་སི་ཀི་ག་ངྒཱ་ཡ ཏཱི་རེ ཏི་ཡོ་ཛ་ནི་ཀེ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ ར་མ་ཎཱི་ཡེ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གེ སོ་བྷ་གྒ་པྤ་ཏྟེ ཀ་ན་ཀ་ཝི་མཱ་ནེ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་སི་རི་ས་ཡ་ནེ སུ་ཏྟ་པྤ་བུ་དྡྷོ ཝི་ཡ ནི་བྦ་ཏྟི ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟོ ཨུ་ཏྟ་མ་རཱུ་པ་དྷ་རོ སོ་ལ༹་ས་ས་ཧ་སྶ་དེ་ཝ་ཀ་ཉྙཱ་པ་རི་ཝཱ་རོ. སོ ར་ཏྟི་ཉྙེ་ཝ ཏཾ སི་རི་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏི. ཝེ་མཱ་ནི་ཀ་པེ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི་སྶ ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀོ ཝི་པཱ་ཀོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ནྟེ ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ པ་ཝི་ས་ཏི, པ་ཝི་ཊྛ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ་སྶ དི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི, ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་པྤ་མཱ་ཎོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཛྷཱ་ཡ་ཏི, སུ་པུ་པྥི་ཏ་ཀིཾ་སུ་ཀོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. དྭཱི་སུ ཧ་ཏྠེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཝ ཨ་ངྒུ་ལི, ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཀུ་དྡཱ་ལ་པྤ་མཱ་ཎཱ ན་ཁཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ཧི ན་ཁེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཊྛི་མཾ་སཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནྟོ ཝེ་ད་ནཱ་པྤ་ཏྟོ མ་ཧཱ་ར་ཝཾ ར་ཝ་ནྟོ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏི. སཱུ་རི་ཡེ ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ ཏཾ ས་རཱི་རཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི, དི་བྦ་ས་རཱི་རཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ དི་བྦ་ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠི་ཡོ ནཱ་ནཱ་ཏཱུ་རི་ཡཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝཱ་རེ་ནྟི. སོ མ་ཧཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ ར་མ་ཎཱི་ཡེ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ དི་བྦ་པཱ་སཱ་དཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧ་ཏི. ཨི་ཏི སོ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨ་མྦ་ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶ ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཏི་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཾ ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི, ལ་ཉྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱུ་ཊ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎ་ནི་སྶ་ནྡེ་ན པ་ན པི་ཊྛི་མཾ་སཾ ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ཏི, ཨུ་པ་ཌྜྷཱུ་པོ་ས་ཐ་སྶ ནི་སྶ་ནྡེ་ན ར་ཏྟིཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏི, སོ་ལ༹་ས་ས་ཧ་སྶ་ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠཱི་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏོ པ་རི་ཙཱ་རེ་སི.
ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་རཱ་ཛཱ ཀཱ་མེ་སུ དོ་སཾ དི་སྭཱ ཨི་སི་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་དྷོ་ག་ངྒཱ་ཡ ར་མ་ཎཱི་ཡེ བྷཱུ་མི་པ་དེ་སེ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨུ་ཉྪཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཡཱ་པེ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་སི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཏ་མྷཱ ཨ་མྦ་ཝ་ནཱ མ་ཧཱ་གྷ་ཊ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཨ་མྦ་པ་ཀྐཾ ག་ངྒཱ་ཡ པ་ཏི་ཏྭཱ སོ་ཏེ་ན ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ ཏ་སྶ ཏཱ་པ་ས་སྶ པ་རི་བྷོ་ག་ཏི་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨ་ག་མཱ་སི. སོ མུ་ཁཾ དྷོ་ཝ་ནྟོ ཏཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ན་དི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ ཏ་ར་ནྟོ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་སྶ་མ་པ་དཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་གྱཱ་གཱ་རེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏྠ་ཀེ་ན ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ཡཱ་པ་ན་མ་ཏྟཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ སེ་སཾ ཀ་ད་ལི་པ་ཎྞེ་ཧི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཡཱ་ཝ པ་རི་ཀྑ་ཡཱ ཁཱ་དི. ཏ་སྨིཾ པ་ན ཁཱི་ཎེ ཨ་ཉྙཾ ཕ་ལཱ་ཕ་ལཾ ཁཱ་དི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི, ར་ས་ཏ་ཎྷཱ་ཡ བ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་མེ་ཝ ཨ་མྦ་པ་ཀྐཾ ཁཱ་དི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ན་དཱི་ཏཱི་རཾ ག་ནྟྭཱ ན་དིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ‘‘ཨ་མྦཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ན ཨུ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. སོ ཏ་ཏྠ ནི་རཱ་ཧཱ་རོ ཨེ་ཀ་མྤི དི་ཝ་སཾ, དྭེ་པི, ཏཱི་ཎི, ཙ་ཏུ, པ་ཉྩ, ཚ དི་ཝ་སཱ་ནི ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པེ་ན པ་རི་སུ་སྶ་ནྟོ ཨ་མྦཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ན་དཱི་དེ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏཱ་པ་སོ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ནི་རཱ་ཧཱ་རོ ག་ངྒཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ནི་སཱི་དི, ཨི་མ་སྶ ཨ་མྦ་པ་ཀྐཾ ཨ་དཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟཾ, ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ མ་རི་སྶ་ཏི, ད་སྶཱ་མི ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ག་ངྒཱ་ཡ ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ལླ་པ་ནྟཱི པ་ཋ་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡. ‘‘ཀིཾ་ཚ་ནྡོ ཀི་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཨེ་ཀོ ས་མྨ་སི གྷ་མྨ་ནི;
ཀིཾ་པ་ཏྠ་ཡཱ་ནོ ཀིཾ ཨེ་སཾ, ཀེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡོཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོཏི ཙི་ཏྟཾ. ས་མྨ་སཱིཏི ཨ་ཙྪ་སི. གྷ་མྨ་ནཱིཏི གི་མྷེ. ཨེ་སནྟི ཨེ་ས་ནྟོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཏཱ་པ་སཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཏྭཾ ཀིཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཀིཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཀིཾ པ་ཏྠེ་ནྟོ ཀིཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ ཀེ་ན་ཏྠེ་ན ཨི་མ་སྨིཾ ག་ངྒཱ་ཏཱི་རེ ག་ངྒཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ནི་སི་ནྣོ་ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏཱ་པ་སོ ན་ཝ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༢. ‘‘ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ ཝཱ་རི་དྷ་རོ, ཀུ་མྦྷོ སུ་པ་རི་ཎཱ་ཧ་ཝཱ;
ཏ་ཐཱུ་པ་མཾ ཨ་མྦ་པ་ཀྐཾ, ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་ར་སུ་ཏྟ་མཾ.
༣. ‘‘ཏཾ ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ སོ་ཏེ་ན, དི་སྭཱ་ནཱ་མ་ལ་མ་ཛ྄ཛྷི་མེ;
པཱ་ཎཱི་བྷི ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, ཨ་གྱཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱ་ཧ་རིཾ.
༤. ‘‘ཏ་ཏོ ཀ་ད་ལི་པ་ཏྟེ་སུ, ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ས་ཡཾ ཨ་ཧཾ;
ས་ཏྠེ་ན ནཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ, ཁུ་པྤི་པཱ་སཾ ཨ་ཧཱ་སི མེ.
༥. ‘‘སོ་ཧཾ ཨ་པེ་ཏ་ད་ར་ཐོ, བྱ་ནྟཱི་བྷཱུ་ཏོ དུ་ཁ་ཀྑ་མོ;
ཨ་སྶཱ་དཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪཱ་མི, ཕ་ལེ་སྭ་ཉྙེ་སུ ཀེ་སུ་ཙི.
༦. ‘‘སོ་སེ་ཏྭཱ ནཱུ་ན མ་ར་ཎཾ, ཏཾ མ་མཾ ཨཱ་ཝ་ཧི་སྶ་ཏི;
ཨ་མྦཾ ཡ་སྶ ཕ་ལཾ སཱ་དུ, མ་དྷུ་ར་གྒཾ མ་ནོ་ར་མཾ;
ཡ་མུ་དྡྷ་རིཾ ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ, ཨུ་ད་དྷི་སྨཱ མ་ཧ་ཎྞ་ཝེ.
༧. ‘‘ཨ་ཀྑཱ་ཏཾ ཏེ མ་ཡཱ ས་བྦཾ, ཡ་སྨཱ ཨུ་པ་ཝ་སཱ་མ་ཧཾ;
ར་མྨཾ པ་ཏི ནི་སི་ནྣོ་སྨི, པུ་ཐུ་ལོ་མཱ་ཡུ་ཏཱ པུ་ཐུ.
༨. ‘‘ཏྭ་ཉྩ ཁོ མེ་ཝ ཨ་ཀྑཱ་ཧི, ཨ་ཏྟཱ་ན་མ་པ་ལཱ་ཡི་ནི;
ཀཱ ཝཱ ཏྭ་མ་སི ཀ་ལྱཱ་ཎི, ཀི་སྶ ཝཱ ཏྭཾ སུ་མ་ཛ྄ཛྷི་མེ.
༩. ‘‘རུ་པྤ་པ་ཊྚ་པ་ལི་མ་ཊྛཱི་ཝ, བྱ་གྒྷཱི་ཝ གི་རི་སཱ་ནུ་ཛཱ;
ཡཱ ས་ནྟི ནཱ་རི་ཡོ དེ་ཝེ་སུ, དེ་ཝཱ་ནཾ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ.
༡༠. ‘‘ཡཱ ཙ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་སྨིཾ, རཱུ་པེ་ནཱ་ནྭཱ་ག་ཏི་ཏྠི་ཡོ;
རཱུ་པེ་ན ཏེ ས་དི་སཱི ན་ཏྠི, དེ་ཝེ་སུ ག་ནྡྷ་བྦ་མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ;
པུ་ཊྛཱ་སི མེ ཙཱ་རུ་པུ་བྦ་ངྒི, བྲཱུ་ཧི ནཱ་མ་ཉྩ བ་ནྡྷ་ཝེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཝཱ་རི་དྷ་རོ ཀུ་མྦྷོཏི ཨུ་ད་ཀ་གྷ་ཊོ. སུ་པ་རི་ཎཱ་ཧ་ཝཱཏི སུ་ས་ཎྛཱ་ནོ. ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་ར་སུ་ཏྟ་མནྟི ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་ར་སེ་ཧི ཨུ་ཏྟ་མཾ. དི་སྭཱ་ནཱཏི དི་སྭཱ. ཨ་མ་ལ་མ་ཛ྄ཛྷི་མེཏི ནི་མྨ་ལ་མ་ཛ྄ཛྷེ. དེ་ཝ་ཏཾ ཨཱ་ལ་པ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. པཱ་ཎཱི་བྷཱིཏི ཧ་ཏྠེ་ཧི. ཨ་གྱཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱ་ཧ་རིནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་གྒི་ཧུ་ཏ་སཱ་ལཾ ཨཱ་ཧ་རིཾ. ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱཏི ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ. ‘‘ཝི་ཀ་ནྟེ་ཏྭཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ‘‘ཁཱ་དི’’ནྟི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཨ་ཧཱ་སི མེཏི ཏཾ ཛི་ཝ྄ཧ་གྒེ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་ཏྟ ར་ས་ཧ་ར་ཎི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཕ་རི་ཏྭཱ མ་མ ཁུ་ད་ཉྩ པི་པཱ་ས་ཉྩ ཧ་རི. ཨ་པེ་ཏ་ད་ར་ཐོཏི ཝི་ག་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ད་ར་ཐོ. སུ་དྷཱ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཏྟ་སྶ ཝི་ཡ ཧི ཏ་སྶ ས་བྦ་ད་ར་ཐཾ ཨ་པ་ཧ་རི. བྱ་ནྟཱི་བྷཱུ་ཏོཏི ཏ་སྶ ཨ་མྦ་པ་ཀྐ་སྶ ཝི་ག་ཏ་ནྟོ ཛཱ་ཏོ, པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཨ་མྦ་པ་ཀྐོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཁ་ཀྑ་མོཏི དུ་ཀྑེ་ན ཨ་སཱ་ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་ཀྑ་མེ་ན ཙེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་མེ་ན ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨ་ཉྙེ་སུ པ་ན ཀ་ད་ལི་པ་ན་སཱ་དཱི་སུ ཕ་ལེ་སུ པ་རི་ཏྟ་ཀ་མྤི ཨ་སྶཱ་དཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪཱ་མི, ས་བྦཱ་ནི མེ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟཱ་ནི ཏི་ཏྟ་ཀཱ་ནེ་ཝ ས་མྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི.
སོ་སེ་ཏྭཱཏི ནི་རཱ་ཧཱ་ར་ཏཱ་ཡ སོ་སེ་ཏྭཱ སུ་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ. ཏཾ མ་མནྟི ཏཾ མ་མ. ཡ་སྶཱཏི ཡཾ ཨ་སྶ, ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཾ ཕ་ལཾ མ་མ སཱ་དུ ཨ་ཧོ་སི, ཡ་མ་ཧཾ ག་མྦྷཱི་རེ པུ་ཐུ་ལ་ཨུ་ད་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ མ་ཧ་ཎྞ་ཝེ ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ ཏ་ཏོ ཨུ་ད་དྷི་སྨཱ ཨུ་དྡྷ་རིཾ, ཏཾ ཨ་མྦཾ མ་མ མ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཝ་ཧི་སྶ་ཏཱི་ཏི མ་ཉྙཱ་མི, མ་ཡ྄ཧཾ ཏཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ན་པྤ་ཝ་ཏྟི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨུ་པ་ཝ་སཱ་མཱིཏི ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ་ཧི ཨུ་པ་ག་ཏོ ཝ་སཱ་མི. ར་མྨཾ པ་ཏི ནི་སི་ནྣོ་སྨཱིཏི ར་མ་ཎཱི་ཡཾ ན་དིཾ པ་ཏི ཨ་ཧཾ ནི་སི་ནྣོ. པུ་ཐུ་ལོ་མཱ་ཡུ་ཏཱ པུ་ཐཱུཏི ཨ་ཡཾ ན་དཱི པུ་ཐུ་ལོ་མེ་ཧི མ་ཙྪེ་ཧི ཨཱ་ཡུ་ཏཱ པུ་ཐུ ཝི་པུ་ལཱ, ཨ་པི ནཱ་མ མེ ཨི་ཏོ སོ་ཏྠི བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་པ་ལཱ་ཡི་ནཱིཏི ཨ་པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ མ་མ ས་མྨུ་ཁེ ཋི་ཏེ་ཏི ཏཾ དེ་ཝ་ཏཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ‘‘ཨ་པ་ལཱ་སི་ནཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, པ་ལཱ་ས་ར་ཧི་ཏེ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ས་རཱི་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་སྶ ཝཱཏི ཀི་སྶ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎཱ ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ་སཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི.
རཱུ་པ་པ་ཊྚ་པ་ལི་མ་ཊྛཱི་ཝཱཏི སུ་ཊྛུ པ་རི་མ་ཛྫི་ཏ་ཀ་ཉྩ་ན་པ་ཊྚ་ས་དི་སཱི. བྱ་གྒྷཱི་ཝཱཏི ལཱི་ལཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ན ཏ་རུ་ཎ་བྱ་གྒྷ་པོ་ཏི་ཀཱ ཝི་ཡ. དེ་ཝཱ་ནནྟི ཚ་ནྣཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝཱ་ནཾ. ཡཱ ཙ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་སྨིནྟི ཡཱ ཙ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ. རཱུ་པེ་ནཱ་ནྭཱ་ག་ཏི་ཏྠི་ཡོཏི རཱུ་པེ་ན ཨ་ནྭཱ་ག་ཏཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཏ་ཝ རཱུ་པ་ས་དི་སཱ་ཡ ནཱ་མ ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཧི་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ག་ནྡྷ་བྦ་མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེཏི མཱུ་ལ་ག་ནྡྷཱ་དི་ནི་སྶི་ཏེ་སུ ག་ནྡྷ་བྦེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཙ. ཙཱ་རུ་པུ་བྦ་ངྒཱིཏི ཙཱ་རུ་ནཱ པུ་བྦ་ངྒེ་ན ཨཱུ་རུ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ. ནཱ་མ་ཉྩ བ་ནྡྷ་ཝེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་ཉྩ བ་ནྡྷ་ཝེ ཙ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཀྑཱ་ཧཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི.
ཏ་ཏོ དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ ཨ་ཊྛ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༡༡. ‘‘ཡཾ ཏྭཾ པ་ཏི ནི་སི་ནྣོ་སི, ར་མྨཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ ཀོ་སི་ཀིཾ;
སཱ་ཧཾ བྷུ་སཱ་ལ་ཡཱ་ཝུ་ཏྠཱ, ཝ་ར་ཝཱ་རི་ཝ་ཧོ་གྷ་སཱ.
༡༢. ‘‘ནཱ་ནཱ་དུ་མ་ག་ཎཱ་ཀི་ཎྞཱ, བ་ཧུ་ཀཱ གི་རི་ཀ་ནྡ་རཱ;
མ་མེ་ཝ པ་མུ་ཁཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནྟི པཱ་ཝུ་སེ.
༡༣. ‘‘ཨ་ཐོ བ་ཧཱུ ཝ་ན་ཏོ་དཱ, ནཱི་ལ་ཝཱ་རི་ཝ་ཧི་ནྡྷ་རཱ;
བ་ཧུ་ཀཱ ནཱ་ག་ཝི་ཏྟོ་དཱ, ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནྟི ཝཱ་རི་ནཱ.
༡༤. ‘‘ཏཱ ཨ་མྦ་ཛ་མྦུ་ལ་བུ་ཛཱ, ནཱི་པཱ ཏཱ་ལཱ ཙུ་དུ་མྦ་རཱ;
བ་ཧཱུ་ནི ཕ་ལ་ཛཱ་ཏཱ་ནི, ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟི ཨ་བྷི་ཎྷ་སོ.
༡༥. ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨུ་བྷ་ཏོ ཏཱི་རེ, ཕ་ལཾ པ་ཏ་ཏི ཨ་མྦུ་ནི;
ཨ་སཾ་ས་ཡཾ ཏཾ སོ་ཏ་སྶ, ཕ་ལཾ ཧོ་ཏི ཝ་སཱ་ནུ་གཾ.
༡༦. ‘‘ཨེ་ཏ་ད་ཉྙཱ་ཡ མེ་དྷཱ་ཝི, པུ་ཐུ་པ་ཉྙ སུ་ཎོ་ཧི མེ;
མཱ རོ་ཙ་ཡ མ་བྷི་ས་ངྒཾ, པ་ཊི་སེ་དྷ ཛ་ནཱ་དྷི་པ.
༡༧. ‘‘ན ཝཱ་ཧཾ ཝ་ཌྜྷ་ཝཾ མ་ཉྙེ, ཡཾ ཏྭཾ ར་ཊྛཱ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ན;
ཨཱ་ཙེ་ཡྻ་མཱ་ནོ རཱ་ཛི་སི, མ་ར་ཎཾ ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་སི.
༡༨. ‘‘ཏ་སྶ ཛཱ་ན་ནྟི པི་ཏ་རོ, ག་ནྡྷ་བྦཱ ཙ ས་དེ་ཝ་ཀཱ;
ཡེ ཙཱ་པི ཨི་ས་ཡོ ལོ་ཀེ, ས་ཉྙ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་པ་སྶི་ནོ;
ཨ་སཾ་ས་ཡཾ ཏེ་པི ཛཱ་ན་ནྟི, པ་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ ཡ་ས་སྶི་ནོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀོ་སི་ཀིནྟི ཡཾ ཏྭཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ར་མྨཾ ཀོ་སི་ཀིཾ ག་ངྒཾ པ་ཏི ནི་སི་ནྣོ. བྷུ་སཱ་ལ་ཡཱ་ཝུ་ཏྠཱཏི བྷུ་སེ ཙ་ཎྜ་སོ་ཏེ ཨཱ་ལ་ཡོ ཡ་སྶ ཝི་མཱ་ན་སྶ, ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ, ག་ངྒ་ཊྛ་ཀ་ཝི་མཱ་ན་ཝཱ་སི་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ར་ཝཱ་རི་ཝ་ཧོ་གྷ་སཱཏི ཝ་ར་ཝཱ་རི་ཝ་ཧེ་ན ཨོ་གྷེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. པ་མུ་ཁཱཏི ཏཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ གི་རི་ཀ་ནྡ་རཱ མཾ པ་མུ་ཁཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ཧཾ ཏཱ་སཾ པཱ་མོ་ཀྑཱ ཧོ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནྟཱིཏི ས་ནྡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ མཾ ཀོ་སི་ཀི་ག་ངྒཾ པ་ཝི་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ན་ཏོ་དཱཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཀ་ནྡ་རཱ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ བ་ཧཱུ ཝ་ན་ཏོ་དཱ ཏ་མྷཱ ཏ་མྷཱ ཝ་ན་མྷཱ ཨུ་ད་ཀཱ་ནི་པི མཾ བ་ཧཱུ་ནི པ་ཝི་ས་ནྟི. ནཱི་ལ་ཝཱ་རི་ཝ་ཧི་ནྡྷ་རཱཏི མ་ཎི་ཝ་ཎྞེ་ན ནཱི་ལ་ཝཱ་རི་ནཱ ཡུ་ཏྟེ ཨུ་ད་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝ་ཧེ དྷཱ་ར་ཡ་ནྟི་ཡོ. ནཱ་ག་ཝི་ཏྟོ་དཱཏི ནཱ་གཱ་ནཾ ཝི་ཏྟི་ཀཱ་རེ་ན དྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝཱ ཨུ་ད་ཀེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. ཝཱ་རི་ནཱཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཧི བ་ཧཱུ ན་དི་ཡོ མཾ ཝཱ་རི་ནཱ་ཝ ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནྟི པཱུ་རེ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཏཱཏི ཏཱ ན་དི་ཡོ. ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏཱ་ནི ཨ་མྦཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནྟི. ས་བྦཱ་ནི ཧི ཨེ་ཏཱ་ནི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཱཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟཱིཏི ཨི་མཱ་ནི ཨ་མྦཱ་དཱི་ནི ཏཱ ན་དི་ཡོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནི པ་ན མ་མ སོ་ཏཾ པ་ཝི་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སོ་ཏ་སྶཱཏི ཡཾ ཨུ་བྷ་ཏོ ཏཱི་རེ ཛཱ་ཏ་རུ་ཀྑེ་ཧི ཕ་ལཾ མ་མ ཨ་མྦུ་ནི པ་ཏ་ཏི, ས་བྦཾ ཏཾ མ་མ སོ་ཏ་སྶེ་ཝ ཝ་སཱ་ནུ་གཾ ཧོ་ཏི. ན་ཏྠེ་ཏྠ སཾ་ས་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་མྦ་པ་ཀྐ་སྶ ན་དཱི་སོ་ཏེ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཐེ་སི.
མེ་དྷཱ་ཝི པུ་ཐུ་པ་ཉྙཱཏི ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨཱ་ལ་པ་ན་མེ་ཝ. མཱ རོ་ཙ་ཡཱཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་ཎྷཱ་བྷི་ས་ངྒཾ མཱ རོ་ཙ་ཡ. པ་ཊི་སེ་དྷཱཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཧི ན་ནྟི རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨོ་ཝ་ད་ཏི. ཝ་ཌྜྷ་ཝནྟི པ་ཉྙཱ་ཝ་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. ར་ཊྛཱ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནཱཏི ར་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ན. ཨཱ་ཙེ་ཡྻ་མཱ་ནོཏི མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏེ་ཧི ཨཱ་ཙི་ཡ་ནྟོ ཝ་ཌྜྷ་ནྟོ, ཏ་རུ་ཎོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱ་ཛི་སཱིཏི ཏཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཾ ཏྭཾ ནི་རཱ་ཧཱ་ར་ཏཱ་ཡ སུ་སྶ་མཱ་ནོ ཏ་རུ་ཎོ་ཝ ས་མཱ་ནོ ཨ་མྦ་ལོ་བྷེ་ན མ་ར་ཎཾ ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་སི, ན ཝེ ཨ་ཧཾ ཏ་ཝ ཨི་མཾ པ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ མ་ཉྙཱ་མཱི་ཏི.
ཏ་སྶཱཏི ཡོ པུ་གྒ་ལོ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ‘‘པི་ཏ་རོ’’ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏཱ བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཙ ས་དྡྷིཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝེ་ཧི ག་ནྡྷ་བྦཱ ཙ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ ཨི་ས་ཡོ ཙ ཨ་སཾ་ས་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟི. ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་ཉྩེ་ཏཾ, ཡཾ ཏེ ཨི་དྡྷི་མ་ནྟོ ཛཱ་ནེ་ཡྻུཾ, ‘‘ཨ་སུ་ཀོ ཧི ནཱ་མ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. པུ་ན ཏེ་སཾ བྷཱ་ས་མཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཡེ་པི ཏེ་སཾ པ་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ ཡ་ས་སྶི་ནོ པ་རི་ཙཱ་ར་ཀཱ, ཏེ་པི ཛཱ་ན་ནྟི. པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཧི ར་ཧོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཏཱ་པ་ས་སྶ སཾ་ཝེ་གཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟཱི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏོ ཏཱ་པ་སོ ཙ་ཏ་སྶོ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༡༩. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཝི་དཱུ ས་བྦ་དྷ་མྨཾ, ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཾ ཙ་ཝ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ;
ན ཙཱི་ཡ་ཏཱི ཏ་སྶ ན་ར་སྶ པཱ་པཾ, ས་ཙེ ན ཙེ་ཏེ་ཏི ཝ་དྷཱ་ཡ ཏ་སྶ.
༢༠. ‘‘ཨི་སི་པཱུ་ག་ས་མ་ཉྙཱ་ཏེ, ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀྱཱ ཝི་དི་ཏཱ ས་ཏི;
ཨ་ན་རི་ཡ་པ་རི་ས་མྦྷཱ་སེ, པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཛི་གཱི་ས་སི.
༢༡. ‘‘ས་ཙེ ཨ་ཧཾ མ་རི་སྶཱ་མི, ཏཱི་རེ ཏེ པུ་ཐུ་སུ་སྶོ་ཎི;
ཨ་སཾ་ས་ཡཾ ཏཾ ཨ་སི་ལོ་ཀོ, མ་ཡི པེ་ཏེ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི.
༢༢. ‘‘ཏ་སྨཱ ཧི པཱ་པ་ཀཾ ཀ་མྨཾ, ར་ཀྑ་སྶེ་ཝ སུ་མ་ཛ྄ཛྷི་མེ;
མཱ ཏཾ ས་བྦོ ཛ་ནོ པ་ཙྪཱ, པ་ཀུ་ཊྛཱ་ཡི མ་ཡི མ་ཏེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ཧཾ སཱི་ལ་ཉྩ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏ་ཉྩ ཛཱ་ནཱ་མི, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ. ཝི་དཱུཏི ཝི་དུ་ནོ. ས་བྦ་དྷ་མྨནྟི ས་བྦཾ སུ་ཙ་རི་ཏ་དྷ་མྨཾ. ཏི་ཝི་དྷ་ཉྷི སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཨི་དྷ ས་བྦ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཝི་དྡྷཾ་ས་ནནྟི བྷ་ངྒཾ. ཙ་ཝ་ནནྟི ཙུ་ཏིཾ. ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶཱཏི ཨཱ་ཡུ་ནོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨེ་ཝཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ ས་བྦཾ སུ་ཙ་རི་ཏ་དྷ་མྨཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ ཙ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཾ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ན་ར་སྶ པཱ་པཾ ན ཙཱི་ཡ་ཏི ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ས་ཙེ ན ཙེ་ཏེ་ཏི ཝ་དྷཱ་ཡ ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶ ས་ངྑཾ ག་ཏ་སྶ པ་ར་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་དྷཱ་ཡ ན ཙེ་ཏེ་ཏི ན པ་ཀ་པྤེ་ཏི, ནེ་ཝ པ་ར་པུ་གྒ་ལཾ ཝ་དྷཱ་ཡ ཙེ་ཏེ་ཏི, ནཱ་པི པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ཨ་ཧ་ཉྩ ཀ་སྶ་ཙི ཝ་དྷཱ་ཡ ཨ་ཙེ་ཏེ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་མྦ་པ་ཀྐེ ཨཱ་ས་ངྒཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ངྒཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ནི་སི་ནྣོ, ཏྭཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཀིཾ ནཱ་མ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་སྶ་སཱི་ཏི.
ཨི་སི་པཱུ་ག་ས་མ་ཉྙཱ་ཏེཏི ཨི་སི་ག་ཎེ་ན སུ་ཊྛུ ཨ་ཉྙཱ་ཏེ ཨི་སཱི་ནཾ ས་མྨ་ཏེ. ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀྱཱཏི ཏྭཾ ནཱ་མ པཱ་པ་པ་ཝཱ་ཧ་ནེ་ན ལོ་ཀ་སྶ ཧི་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་དི་ཏཱ. ས་ཏཱིཏི ས་ཏི སོ་བྷ་ནེ ཨུ་ཏྟ་མེ་ཏི ཨཱ་ལ་པ་ན་མེ་ཏཾ. ཨ་ན་རི་ཡ་པ་རི་ས་མྦྷཱ་སེཏི ‘‘ཏ་སྶ ཛཱ་ན་ནྟི པི་ཏ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཨ་སུ་ནྡ་རཱ་ཡ པ་རི་བྷཱ་སཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ. ཛི་གཱི་ས་སཱིཏི མ་ཡི པཱ་པེ ཨ་སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟེ་པི མཾ ཨེ་ཝཾ པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟཱི ཙ པ་ར་མ་ར་ཎཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནྟཱི ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ག་ཝེ་ས་སི ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ཏཱི་རེ ཏེཏི ཏ་ཝ ག་ངྒཱ་ཏཱི་རེ. པུ་ཐུ་སུ་སྶོ་ཎཱིཏི པུ་ཐུ་ལཱ་ཡ སུ་ནྡ་རཱ་ཡ སོ་ཎི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ. པེ་ཏེཏི ཨ་མྦ་པ་ཀྐཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་ར་ལོ་ཀཾ ག་ཏེ, མ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཀུ་ཊྛཱ་ཡཱིཏི ཨ་ཀྐོ་སི ག་ར་ཧི ནི་ནྡི. ‘‘པ་ཀྭ་ཏྠཱ་སཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ པ་ཉྩ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༢༣. ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏ་མེ་ཏཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ྄ཧ་སཱ་ཧི, ཨ་ཏྟཱ་ན་མ་མྦ་ཉྩ ད་དཱ་མི ཏེ ཏཾ;
ཡོ དུ་བྦ་ཛེ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ པ་ཧཱ་ཡ, ས་ནྟི་ཉྩ དྷ་མྨ་ཉྩ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏོ་སི.
༢༤. ‘‘ཡོ ཧི་ཏྭཱ པུ་བྦ་ས་ཉྙོ་གཾ, པ་ཙྪཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ ཋི་ཏོ;
ཨ་དྷ་མྨ་ཉྩེ་ཝ ཙ་ར་ཏི, པཱ་པ་ཉྩ་སྶ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི.
༢༥. ‘‘ཨེ་ཧི ཏཾ པཱ་པ་ཡི་སྶཱ་མི, ཀཱ་མཾ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀོ བྷ་ཝ;
ཨུ་པ་ན་ཡཱ་མི སཱི་ཏ་སྨིཾ, ཝི་ཧ་རཱ་ཧི ཨ་ནུ་སྶུ་ཀོ.
༢༦. ‘‘ཏཾ པུ་པྥ་ར་ས་མ་ཏྟེ་བྷི, ཝ་ཀྐ་ངྒེ་ཧི ཨ་རི་ནྡ་མ;
ཀོ་ཉྩཱ མ་ཡཱུ་རཱ དི་ཝི་ཡཱ, ཀོ་ལ་ཊྛི་མ་དྷུ་སཱ་ལི༹་ཀཱ;
ཀཱུ་ཛི་ཏཱ ཧཾ་ས་པཱུ་གེ་ཧི, ཀོ་ཀི་ལེ་ཏྠ པ་བོ་དྷ་རེ.
༢༧. ‘‘ཨ་མྦེ་ཏྠ ཝི་པྤ་སཱ་ཁ་གྒཱ, པ་ལཱ་ལ་ཁ་ལ་ས་ནྣི་བྷཱ;
ཀོ་ས་མྦ་ས་ལ་ལཱ༹ ནཱི་པཱ, པ་ཀྐ་ཏཱ་ལ་ཝི་ལ་མྦི་ནོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་མེ་ཏནྟི ‘‘ག་ར་ཧཱ ཏེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཨ་མྦ་པ་ཀྐ་ཏྠཱ་ཡ ཝ་ད་སཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ མ་ཡཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ. ཨ་ཝི་ས་ཡ྄ཧ་སཱ་ཧཱིཏི རཱ་ཛཱ་ནོ ནཱ་མ དུ་སྶ་ཧཾ ས་ཧ་ནྟི, ཏེ་ན ནཾ ཨཱ་ལ་པ་ནྟཱི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཏྟཱ་ནནྟི ཏཾ ཨཱ་ལི་ངྒི་ཏྭཱ ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ ན་ཡ་ནྟཱི ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཏེ ད་དཱ་མི ཏ་ཉྩ ཨ་མྦཾ. ཀཱ་མ་གུ་ཎེཏི ཀ་ཉྩ་ན་མཱ་ལཱ་སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏེ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ. ས་ནྟི་ཉྩ དྷ་མྨ་ཉྩཱཏི དུ་སྶཱི་ལྱ་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ན ས་ནྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཱི་ལ་ཉྩེ་ཝ སུ་ཙ་རི་ཏ་དྷ་མྨ་ཉྩ. ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏོ་སཱིཏི ཡོ ཏྭཾ ཨི་མེ གུ་ཎེ ཨུ་པ་ག་ཏོ, ཨེ་ཏེ་སུ ཝཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པུ་བྦ་ས་ཉྙོ་གནྟི པུ་རི་མ་བ་ནྡྷ་ནཾ. པ་ཙྪཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེཏི པ་ཙྪི་མ་བ་ནྡྷ་ནེ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨ་མྦྷོ ཏཱ་པ་ས ཡོ མ་ཧ་ནྟཾ ར་ཛྫ་སི་རི་ཝི་བྷ་ཝཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་མྦ་པ་ཀྐ་མ་ཏྟེ ར་ས་ཏ་ཎྷཱ་ཡ བ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པཾ ཨ་ག་ཎེ་ཏྭཱ ན་དཱི་ཏཱི་རེ སུ་སྶ་མཱ་ནོ ནི་སཱི་ད་ཏི, སོ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ ཏ་རི་ཏྭཱ ཝེ་ལ་ནྟེ སཾ་སཱི་ད་ན་པུ་གྒ་ལ་ས་དི་སོ. ཡོ པུ་གྒ་ལོ ར་ས་ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སི་ཀོ ཨ་དྷ་མྨ་ཉྩེ་ཝ ཙ་ར་ཏི, ར་ས་ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ པཱ་པ་ཉྩ་སྶ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི. ཨི་ཏི སཱ ཏཱ་པ་སཾ ག་ར་ཧ་ནྟཱི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཀཱ་མཾ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀོ བྷ་ཝཱཏི ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་མྦ་པ་ཀྐེ ནི་རཱ་ལ་ཡོ ཧོ་ཧི. སཱི་ཏ་སྨིནྟི སཱི་ཏ་ལེ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ. ཏནྟི ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་མཱ་ནཱ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ ཏཱ་པ་སཾ ཨཱ་ལི་ངྒི་ཏྭཱ ཨུ་རེ ནི་པ་ཛྫཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ པ་ཀྑ་ནྟཱ ཏི་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཾ དི་བྦ་ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ དི་སྭཱ ས་ཀུ་ཎ་ས་དྡ་ཉྩ སུ་ཏྭཱ ཏཱ་པ་ས་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱི ‘‘ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. པུ་པྥ་ར་ས་མ་ཏྟེ་བྷཱིཏི པུ་པྥ་ར་སེ་ན མ་ཏྟེ་ཧི. ཝ་ཀྐ་ངྒེ་ཧཱིཏི ཝ་ངྐ་གཱི་ཝེ་ཧི ས་ཀུ་ཎེ་ཧི ཨ་བྷི་ནཱ་དི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི ཏེ ས་ཀུ་ཎེ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱི ‘‘ཀོ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ དི་ཝི་ཡཱཏི དི་བྱཱ. ཀོ་ལ་ཊྛི་མ་དྷུ་སཱ་ལི༹་ཀཱཏི ཀོ་ལ་ཊྛི་ས་ཀུ་ཎཱ ཙ ནཱ་མ སུ་ཝ་ཎྞ་སཱ་ལི༹་ཀཱ ས་ཀུ་ཎཱ ཙ. ཨེ་ཏེ དི་བྦ་ས་ཀུ་ཎཱ ཨེ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀཱུ་ཛི་ཏཱ ཧཾ་ས་པཱུ་གེ་ཧཱིཏི ཧཾ་ས་ག་ཎེ་ཧི ཨུ་པ་ཀཱུ་ཛི་ཏཱ ཝི་ར་ཝ་ས་ངྒྷ་ཊྚི་ཏཱ. ཀོ་ཀི་ལེ་ཏྠ པ་བོ་དྷ་རེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ ཀོ་ཀི་ལཱ ཝ་སྶ་ནྟི་ཡོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་བོ་དྷེ་ནྟི ཉཱ་པེ་ནྟི. ཨ་མྦེ་ཏྠཱཏི ཨ་མྦཱ ཨེ་ཏྠ. ཝི་པྤ་སཱ་ཁ་གྒཱཏི ཕ་ལ་བྷཱ་རེ་ན ཨོ་ན་མི་ཏ་སཱ་ཁ་གྒཱ. པ་ལཱ་ལ་ཁ་ལ་ས་ནྣི་བྷཱཏི པུ་པྥ་ས་ནྣི་ཙ་ཡེ་ན སཱ་ལི་པ་ལཱ་ལ་ཁ་ལ་ས་དི་སཱ. པ་ཀྐ་ཏཱ་ལ་ཝི་ལ་མྦི་ནོཏི པ་ཀྐ་ཏཱ་ལ་ཕ་ལ་ཝི་ལ་མྦི་ནོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ རུ་ཀྑཱ ཙ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ ཝ་ཎྞེ་ཏི.
ཝ་ཎྞ་ཡི་ཏྭཱ ཙ པ་ན ཏཱ་པ་སཾ ཏ་ཏྠ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ ཨ་མྦཱ་ནི ཁཱ་ད་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏ་ཎྷཾ པཱུ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཏཱ་པ་སོ ཨ་མྦཱ་ནི ཁཱ་དི་ཏྭཱ ཏ་ཎྷཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ ཝི་ཙ་ར་ནྟོ ཏཾ པེ་ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. སཱུ་རི་ཡེ པ་ན ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ ཏཾ ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠི་པ་རི་ཝཱ་རི་ཏཾ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཏི་སྶོ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༢༨. ‘‘མཱ་ལཱི ཀི་རི་ཊཱི ཀཱ་ཡཱུ་རཱི, ཨ་ངྒ་དཱི ཙ་ནྡ་ནུ་སྶ་དོ;
ར་ཏྟིཾ ཏྭཾ པ་རི་ཙཱ་རེ་སི, དི་ཝཱ ཝེ་དེ་སི ཝེ་ད་ནཾ.
༢༩. ‘‘སོ་ལ༹་སི་ཏྠི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཡཱ ཏེ་མཱ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ;
ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ་སི, ཨ་བྦྷུ་ཏོ ལོ་མ་ཧཾ་ས་ནོ.
༣༠. ‘‘ཀིཾ ཀ་མྨ་མ་ཀ་རཱི པུ་བྦེ, པཱ་པཾ ཨ་ཏྟ་དུ་ཁཱ་ཝ་ཧཾ;
ཡཾ ཀ་རི་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶེ་སུ, པི་ཊྛི་མཾ་སཱ་ནི ཁཱ་ད་སཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ མཱ་ལཱིཏི དི་བྦ་མཱ་ལཱ་དྷ་རོ. ཀི་རི་ཊཱིཏི དི་བྦ་ཝེ་ཋ་ན་དྷ་རོ. ཀཱ་ཡཱུ་རཱིཏི དི་བྦཱ་བྷ་ར་ཎ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོ. ཨ་ངྒ་དཱིཏི དི་བྦ་ངྒ་ད་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཙ་ནྡ་ནུ་སྶ་དོཏི དི་བྦ་ཙ་ནྡ་ན་ཝི་ལི་ཏྟོ. པ་རི་ཙཱ་རེ་སཱིཏི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི དི་བྦ་ཝི་ས་ཡེ་སུ ཙཱ་རེ་སི. དི་ཝཱཏི དི་ཝཱ པ་ན མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷོ་སི. ཡཱ ཏེ་མཱཏི ཡཱ ཏེ ཨི་མཱ. ཨ་བྦྷུ་ཏོཏི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཨ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦོ. ལོ་མ་ཧཾ་ས་ནོཏི ཡེ ཏཾ པ་སྶ་ནྟི, ཏེ་སཾ ལོ་མཱ་ནི ཧཾ་ས་ནྟི. པུ་བྦེཏི པུ་རི་མ་བྷ་ཝེ. ཨ་ཏྟ་དུ་ཁཱ་ཝ་ཧནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧཾ. མ་ནུ་སྶེ་སཱུཏི ཡཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཊྛི་མཾ་སཱ་ནི ཁཱ་ད་སཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི.
པེ་ཏོ ཏཾ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ མཾ ན ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཐ, ཨ་ཧཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པུ་རོ་ཧི་ཏོ ཨ་ཧོ་སིཾ, ཨི་དཾ མེ ར་ཏྟིཾ སུ་ཁཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ཏུ་མྷེ ནི་སྶཱ་ཡ ཀ་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཌྜྷཱུ་པོ་ས་ཐ་སྶ ནི་སྶ་ནྡེ་ན ལ་དྡྷཾ, དི་ཝཱ དུ་ཀྑཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ པ་ན མ་ཡཱ པ་ཀ་ཏ་སྶ པཱ་པ་སྶེ་ཝ ནི་སྶ་ནྡེ་ན. ཨ་ཧ་ཉྷི ཏུ་མྷེ་ཧི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཋ་པི་ཏོ ཀཱུ་ཊ་ཌྜཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ལ་ཉྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ར་པི་ཊྛི་མཾ་སི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ དི་ཝཱ ཀ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ –
༣༡. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ནཱ་ནི པ་ཊི་གྒ་ཡ྄ཧ, ཀཱ་མེ་སུ ག་དྷི་ཏོ ཨ་ཧཾ;
ཨ་ཙ་རིཾ དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ནཾ, པ་རེ་སཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ་ཧཾ.
༣༢. ‘‘ཡོ པི་ཊྛི་མཾ་སི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཀྐ་ཙྩ ཁཱ་ད་ཏི;
ཡ་ཐཱ་ཧཾ ཨ་ཛྫ ཁཱ་དཱ་མི, པི་ཊྛི་མཾ་སཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ནཱ་ནཱིཏི ཝེ་དེ. པ་ཊི་གྒ་ཡ྄ཧཱཏི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་དྷཱི་ཡི་ཏྭཱ. ཨ་ཙ་རིནྟི པ་ཊི་པ་ཛྫིཾ. ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ་ཧནྟི ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ནཱ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཧཾ. ཡོ པི་ཊྛི་མཾ་སི་ཀོཏི ཡོ པུ་གྒ་ལོ པ་རེ་སཾ པི་ཊྛི་མཾ་ས་ཁཱ་ད་ཀོ པི་སུ་ཎོ ཧོ་ཏི. ཨུ་ཀྐ་ཙྩཱཏི ཨུ་ཀྐ་ནྟི་ཏྭཱ.
ཨི་ད་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ ཏཱ་པ་སཾ པུ་ཙྪི – ‘‘ཏུ་མྷེ ཀ་ཐཾ ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ’’ཏི. ཏཱ་པ་སོ ས་བྦཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཀ་ཐེ་སི. ‘‘ཨི་དཱ་ནི པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཨི་དྷེ་ཝ ཝ་སི་སྶ་ཐ, ག་མི་སྶ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ན ཝ་སི་སྶཱ་མི, ཨ་སྶ་མ་པ་དཾ་ཡེ་ཝ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. པེ་ཏོ ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཧཾ ཝོ ནི་བ་དྡྷཾ ཨ་མྦ་པ་ཀྐེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་སྶ་མ་པ་དེ་ཡེ་ཝ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཀྐ་ཎྛཱ ཨི་དྷེ་ཝ ཝ་ས་ཐཱ’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཏོ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནི་བ་དྡྷཾ ཨ་མྦ་པ་ཀྐེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི. ཏཱ་པ་སོ ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟོ ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་པ་རཱ་ཡ་ཎོ ཨ་ཧོ་སི.
ས་ཏྠཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ནཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི, ས་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཀེ་ཙི སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཀེ་ཙི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ, ཀེ་ཙི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ. ཏ་དཱ དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ཎྞཱ ཨ་ཧོ་སི, ཏཱ་པ་སོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི་ནྟི.
ཀིཾ་ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ཋ་མཱ.
[༥༡༢] ༢. ཀུ་མྦྷ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀོ པཱ་ཏུ་རཱ་སཱིཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ སུ་རཱ་པཱི་ཏཱ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀི་ར སུ་རཱ་ཚ་ཎེ ས་ངྒྷུ་ཊྛེ ཏཱ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ཚ་ཎེ ཀཱི་ལ༹་མཱ་ནཱ་ནཾ ཏི་ཀྑ་སུ་རཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཏྭཱ ‘‘ཚ་ཎཾ ཀཱི་ལི༹་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་བྦཱ་པི ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ས་ཧཱ་ཡི་ཀེ ཚ་ཎཾ ཀཱི་ལི༹་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ སུ་རཱ་ཚ་ཎོ, ན ཨ་ཧཾ སུ་རཾ པི་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ – ‘‘ཏུ་མྷེ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ དཱ་ནཾ དེ་ཐ, མ་ཡཾ ཚ་ཎཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. སཱ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཏཱ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ནི་མ་ནྟཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ བ་ཧུཾ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཾ ཨཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སོ་ཏུཾ ཏཱ་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏཱ པ་ནི་ཏྠི་ཡོ སུ་རཾ པི་ཝ་མཱ་ནཱ་ཝ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ག་ནྟྭཱ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཋ་ཏྭཱ སུ་རཾ པི་ཝི་ཏྭཱ་ཝ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཝི་སཱ་ཁཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི, ཨི་ཏ་རཱ་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ་ཡེ་ཝ ན་ཙྩིཾ་སུ, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ གཱ་ཡིཾ་སུ, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་པཱ་ད་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ནི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ ཀ་ལ་ཧཾ ཨ་ཀཾ་སུ.
ས་ཏྠཱ ཏཱ་སཾ སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ན་ཏྠཱ་ཡ བྷ་མུ་ཀ་ལོ་མ་ཏོ རཾ་སཱི ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཏི་མི་སཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏཱ བྷཱི་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་ཏ་ཛྫི་ཏཱ, ཏེ་ན ཏཱ་སཾ སུ་རཱ ཛཱི་རི. ས་ཏྠཱ ནི་སི་ནྣ་པ་ལླ་ངྐེ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ སི་ནེ་རུ་མུ་དྡྷ་ནི ཋ་ཏྭཱ ཨུ་ཎྞ་ལོ་མ་ཏོ རཾ་སཱི ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི, ཙ་ནྡ་སཱུ་རི་ཡ་ས་ཧ་སྶུ་གྒ་མ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏོ་ཝ ཏཱ་སཾ སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ན་ཏྠཱ་ཡ –
‘‘ཀོ ནུ ཧཱ་སོ ཀི་མཱ་ན་ནྡོ, ནི་ཙྩཾ པ་ཛྫ་ལི་ཏེ ས་ཏི;
ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ་ན ཨོ་ན་དྡྷཱ, པ་དཱི་པཾ ན ག་ཝེ་ས་ཐཱ’’ཏི. (དྷ. པ. ༡༤༦) –
ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཏཱ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་པི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཚཱ་ཡཱ་ཡ བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ནཾ ཝི་སཱ་ཁཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་དཾ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་ད་ཀཾ སུ་རཱ་པཱ་ནཾ ནཱ་མ ཀ་དཱ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི པུ་ཙྪི. སོ ཏ་སྶཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ ཨེ་ཀོ ཀཱ་སི་ར་ཊྛ་ཝཱ་སཱི སུ་རོ ནཱ་མ ཝ་ན་ཙ་ར་ཀོ བྷ་ཎྜ་པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ ཧི་མ་ཝ་ནྟཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་ཏྠེ་ཀོ རུ་ཀྑོ ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ པོ་རི་ས་མ་ཏྟེ ཋཱ་ནེ ཏི་དྷཱ་ཀ་པྤོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྶ ཏི་ཎྞཾ ཀ་པྤཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཙཱ་ཊི་པྤ་མཱ་ཎོ ཨཱ་ཝཱ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. སོ དེ་ཝེ ཝ་སྶ་ནྟེ ཨུ་ད་ཀེ་ན པཱུ་རི་ཏོ, ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཧ་རཱི་ཏ་ཀཱི ཨཱ་མ་ལ་ཀཱི མ་རི་ཙ་ག་ཙྪོ ཙ ཨ་ཧོ་སི, ཏེ་སཾ པ་ཀྐཱ་ནི ཕ་ལཱ་ནི ཚི་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཏ་ནྟི. ཏ་སྶཱ་ཝི་དཱུ་རེ ས་ཡཾ་ཛཱ་ཏ་སཱ་ལི ཛཱ་ཏོ, ཏ་ཏོ སུ་ཝ་ཀཱ སཱ་ལི་སཱི་སཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ རུ་ཀྑེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནྟི. ཏེ་སཾ ཁཱ་ད་མཱ་ནཱ་ནཾ སཱ་ལཱི་པི ཏ་ཎྜུ་ལཱ་པི ཏ་ཏྠ པ་ཏ་ནྟི. ཨི་ཏི ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ སཱུ་རི་ཡ་ས་ནྟཱ་པེ་ན པ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ར་སཾ ལོ་ཧི་ཏ་ཝ་ཎྞཾ ཨ་ཧོ་སི. ནི་དཱ་གྷ་ས་མ་ཡེ པི་པཱ་སི་ཏཱ ས་ཀུ་ཎ་ག་ཎཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏཾ པི་ཝི་ཏྭཱ མ་ཏྟཱ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ པ་ཏིཾ་སུ, ཏ་སྨིཾ ཐོ་ཀཾ ནི་དྡཱ་ཡི་ཏྭཱ ཝི་ཀཱུ་ཛ་མཱ་ནཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟི. རུ་ཀྑ་སུ་ན་ཁ་མ་ཀྐ་ཊཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝ་ན་ཙ་ར་ཀོ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་ཙེ ཨི་དཾ ཝི་སཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨི་མེ མ་རེ་ཡྻུཾ, ཨི་མེ པ་ན ཐོ་ཀཾ ནི་དྡཱ་ཡི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ན་ཡི་དཾ ཝི་ས’’ནྟི ས་ཡཾ པི་ཝི་ཏྭཱ མ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ མཾ་སཾ ཁཱ་དི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏོ ཨ་གྒིཾ ཀ་ཏྭཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ པ་ཏི་ཏེ ཏི་ཏྟི་ར་ཀུ་ཀྐུ་ཊཱ་ད་ཡོ མཱ་རེ་ཏྭཱ མཾ་སཾ ཨ་ངྒཱ་རེ པ་ཙི་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ན་ཙྩ་ནྟོ ཨེ་ཀེ་ན མཾ་སཾ ཁཱ་ད་ནྟོ ཨེ་ཀཱ་ཧ་དྭཱི་ཧཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི.
ཏ་ཏོ པ་ན ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨེ་ཀོ ཝ་རུ་ཎོ ནཱ་མ ཏཱ་པ་སོ ཝ་ས་ཏི. ཝ་ན་ཙ་ར་ཀོ ཨ་ཉྙ་དཱ་པི ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨི་དཾ པཱ་ནཾ ཏཱ་པ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ པི་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ཨེ་ཀཾ ཝེ་ལུ༹་ནཱ་ལི༹་ཀཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མཾ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་མཾ པི་ཝ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་བྷོ་པི མཾ་སཾ ཁཱ་ད་ནྟཱ པི་ཝིཾ་སུ. ཨི་ཏི སུ་རེ་ན ཙ ཝ་རུ་ཎེ་ན ཙ དི་ཊྛ་ཏྟཱ ཏ་སྶ པཱ་ན་སྶ ‘‘སུ་རཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཝ་རུ་ཎཱ’’ཏི ཙ ནཱ་མཾ ཛཱ་ཏཾ. ཏེ ཨུ་བྷོ་པི ‘‘ཨ་ཏྠེ་སོ ཨུ་པཱ་ཡོ’’ཏི ཝེ་ལུ༹་ནཱ་ལི༹་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཛེ་ནཱ་དཱ་ཡ པ་ཙྩ་ནྟ་ན་ག་རཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘པཱ་ན་ཀཱ་ར་ཀཱ ནཱ་མ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ནེ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་སི, ཏེ ཏ་སྶ པཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ དྭེ ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ པི་ཝི་ཏྭཱ མ་ཛྫི, ཏ་སྶ ཏཾ ཨེ་ཀཱ་ཧ་དྭཱི་ཧ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནེ ‘‘ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཨ་ཏྠི, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀུ་ཧི’’ནྟི? ‘‘ཧི་མ་ཝ་ནྟེ དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཨཱ་ནེ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀ་དྭེ ཝཱ་རེ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘ནི་བ་དྡྷཾ ག་ནྟུཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་མྦྷཱ་རེ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ཏ་ཙཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་ས་མྦྷཱ་རེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ན་ག་རེ སུ་རཾ ཀ་རིཾ་སུ. ནཱ་ག་རཱ སུ་རཾ པི་ཝི་ཏྭཱ པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ དུ་གྒ་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, ན་ག་རཾ སུ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི, ཏེ་ན པཱ་ན་ཀཱ་ར་ཀཱ ཏ་ཏོ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘པཱ་ན་ཀཱ་ར་ཀཱ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ནེ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་བྦ་ཡཾ ཨ་དཱ་སི. ཏེ ཏ་ཏྠཱ་པི སུ་རཾ ཨ་ཀཾ་སུ, ཏ་མྤི ན་ག་རཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཝི་ན་སྶི, ཏ་ཏོ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ སཱ་ཀེ་ཏཾ, སཱ་ཀེ་ཏ་ཏོ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨ་ག་མཾ་སུ.
ཏ་དཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ས་བྦ་མི་ཏྟོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀེ་ན ཝོ ཨ་ཏྠོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ས་མྦྷཱ་ར་མཱུ་ལེ་ན ཙེ་ཝ སཱ་ལི་པི་ཊྛེ་ན ཙ པ་ཉྩ་ཧི ཙཱ་ཊི་ས་ཏེ་ཧི ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་བྦཾ དཱ་པེ་སི. ཏེ པ་ཉྩ་སུ ཙཱ་ཊི་ས་ཏེ་སུ སུ་རཾ ས་ཎྛཱ་པེ་ཏྭཱ མཱུ་སི་ཀ་བྷ་ཡེ་ན ཙཱ་ཊི་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ ཙཱ་ཊི་ཡཱ ས་ནྟི་ཀེ ཨེ་ཀེ་ཀཾ བི་ལཱ༹་རཾ བ་ནྡྷིཾ་སུ. ཏེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཙཱ་ཊི་ཀུ་ཙྪཱི་སུ པ་གྒྷ་ར་ནྟཾ སུ་རཾ པི་ཝི་ཏྭཱ མ་ཏྟཱ ནི་དྡཱ་ཡིཾ་སུ. མཱུ་སི་ཀཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏེ་སཾ ཀ་ཎྞ་ནཱ་སི་ཀ་དཱ་ཋི་ཀ་ན་ངྒུ་ཊྛེ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ཨ་ག་མཾ་སུ. ‘‘བི་ལཱ༹་རཱ སུ་རཾ པི་ཝི་ཏྭཱ མ་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་པུ་རི་སཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ‘‘ཝི་ས་ཀཱ་ར་ཀཱ ཨེ་ཏེ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཏེ་སཾ དྭི་ནྣ་མྤི ཛ་ནཱ་ནཾ སཱི་སཱ་ནི ཚི་ནྡཱ་པེ་སི. ཏེ ‘‘སུ་རཾ དེ་ཝ, མ་དྷུ་རཾ དེ་ཝཱ’’ཏི ཝི་ར་ཝ་ནྟཱ་ཝ མ་རིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཏེ མཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཙཱ་ཊི་ཡོ བྷི་ནྡ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. བི་ལཱ༹་རཱ་པི སུ་རཱ་ཡ ཛི་ཎྞཱ་ཡ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ ཝི་ཙ་རིཾ་སུ, ཏེ དི་སྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ‘‘ས་ཙེ ཝི་སཾ ཨ་སྶ, ཨེ་ཏེ མ་རེ་ཡྻུཾ, མ་དྷུ་རེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, པི་ཝི་སྶཱ་མི ན’’ནྟི ན་ག་རཾ ཨ་ལ་ངྐཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ མ་ཎྜ་པཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་མ་ཎྜ་པེ ས་མུ་སྶི་ཏ་སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟེ རཱ་ཛ་པ་ལླ་ངྐེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་མ་ཙྩ་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏོ སུ་རཾ པཱ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི.
ཏ་དཱ ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ ‘‘ཀེ ནུ ཁོ མཱ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཏཱི་ཎི སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི པཱུ་རེ་ནྟཱི’’ཏི ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ སུ་རཾ པཱ་ཏུཾ ནི་སི་ནྣཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་ཙཱ་ཡཾ སུ་རཾ པི་ཝི་སྶ་ཏི, ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པོ ན་སྶི་སྶ་ཏི. ཡ་ཐཱ ན པི་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ སུ་རཱ་པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷཾ ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝེ་སེ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ ར་ཉྙོ ས་མྨུ་ཁ་ཊྛཱ་ནེ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ཀུ་མྦྷཾ ཀི་ཎཱ་ཐ, ཨི་མཾ ཀུ་མྦྷཾ ཀི་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་བྦ་མི་ཏྟ་རཱ་ཛཱ ཏཾ ཏ་ཐཱ ཝ་ད་ནྟཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋི་ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀུ་ཏོ ནུ ཁོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ལླ་པ་ནྟོ ཏི་སྶོ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༣༣. ‘‘ཀོ པཱ་ཏུ་རཱ་སཱི ཏི་དི་ཝཱ ན་བྷ་མྷི, ཨོ་བྷཱ་ས་ཡཾ སཾ་ཝ་རིཾ ཙ་ནྡི་མཱ་ཝ;
ག་ཏྟེ་ཧི ཏེ ར་སྨི་ཡོ ནི་ཙྪ་ར་ནྟི, ས་ཏེ་ར་ཏཱ ཝི་ཛྫུ་རི་ཝ་ནྟ་ལི་ཀྑེ.
༣༤. ‘‘སོ ཚི་ནྣ་ཝཱ་ཏཾ ཀ་མ་སཱི ཨ་གྷ་མྷི, ཝེ་ཧཱ་ཡ་སཾ ག་ཙྪ་སི ཏི་ཊྛ་སཱི ཙ;
ཨི་དྡྷཱི ནུ ཏེ ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ཨ་ན་དྡྷ་གཱུ་ནཾ ཨ་པི དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ.
༣༥. ‘‘ཝེ་ཧཱ་ཡ་སཾ ག་མྨ་མཱ་ག་མྨ ཏི་ཊྛ་སི, ཀུ་མྦྷཾ ཀི་ཎཱ་ཐཱ་ཏི ཡ་མེ་ཏ་མ་ཏྠཾ;
ཀོ ཝཱ ཏུ་ཝཾ ཀི་སྶ ཝཱ ཏཱ་ཡ ཀུ་མྦྷོ, ཨ་ཀྑཱ་ཧི མེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཀོ པཱ་ཏུ་རཱ་སཱིཏི ཀུ་ཏོ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ་སི, ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏི་དི་ཝཱ ན་བྷ་མྷཱིཏི ཀིཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨི་དྷ ན་བྷ་མྷི ཨཱ་ཀཱ་སེ པཱ་ཀ་ཊོ ཛཱ་ཏོ་སཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. སཾ་ཝ་རིནྟི ར་ཏྟིཾ. ས་ཏེ་ར་ཏཱཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མི་ཀཱ. སོཏི སོ ཏྭཾ. ཚི་ནྣ་ཝཱ་ཏནྟི ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ་པི ཏཱ་ཝ ཝཱ་ཏེ་ན ཀ་མ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ན སོ་པི ཝཱ་ཏོ ན་ཏྠི, ཏེ་ནེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཀ་མ་སཱིཏི པ་ཝ་ཏྟེ་སི. ཨ་གྷ་མྷཱིཏི ཨ་པྤ་ཊི་གྷེ ཨཱ་ཀཱ་སེ. ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱཏི ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ. ཨ་ན་དྡྷ་གཱུ་ནཾ ཨ་པི དེ་ཝ་ཏཱ་ནནྟི ཡཱ པ་ད་སཱ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ག་མ་ནེ་ན ཨ་ན་དྡྷ་གཱུ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི, སཱ ཨ་པི ཏ་ཝ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ཝེ་ཧཱ་ཡ་སཾ ག་མྨ་མཱ་ག་མྨཱཏི ཨཱ་ཀཱ་སེ པ་ཝ་ཏྟཾ པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རཾ པ་ཊི་ཙྩ ནི་སྶཱ་ཡ. ‘‘ཏི་ཊྛ་སཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ ‘‘ཀོ ཝཱ ཏུ་ཝ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ་ཝཾ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནོ ཀོ ཝཱ ཏྭ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་མེ་ཏ་མ་ཏྠནྟི ཡཾ ཨེ་ཏཾ ཝ་ད་སི. ཨི་མ་སྶ ‘‘ཀི་སྶ ཝཱ ཏཱ་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ, ཡཾ ཨེ་ཏཾ ཀུ་མྦྷཾ ཀི་ཎཱ་ཐཱ་ཏི ཝ་ད་སི, ཀི་སྶ ཝཱ ཏེ ཨ་ཡཾ ཀུ་མྦྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་ཏོ ས་ཀྐོ ‘‘ཏེ་ན ཧི སུ་ཎཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ སུ་རཱ་ཡ དོ་སེ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ –
༣༦. ‘‘ན ས་པྤི་ཀུ་མྦྷོ ན་པི ཏེ་ལ་ཀུ་མྦྷོ, ན ཕཱ་ཎི་ཏ་སྶ ན མ་དྷུ་སྶ ཀུ་མྦྷོ;
ཀུ་མྦྷ་སྶ ཝ་ཛྫཱ་ནི ཨ་ན་པྤ་ཀཱ་ནི, དོ་སེ བ་ཧཱུ ཀུ་མྦྷ་ག་ཏེ སུ་ཎཱ་ཐ.
༣༧. ‘‘ག་ལེ༹་ཡྻ ཡཾ པི་ཏྭཱ པ་ཏེ པ་པཱ་ཏཾ, སོ་བྦྷཾ གུ་ཧཾ ཙ་ནྡ་ནི་ཡོ་ལི༹་ག་ལླཾ;
བ་ཧུ་མྤི བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ ཨ་བྷོ་ཛ་ནེ་ཡྻཾ, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.
༣༨. ‘‘ཡཾ པི་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་སྨིཾ ཨ་ནེ་ས་མཱ་ནོ, ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཏཱི གོ་རི་ཝ བྷ་ཀྑ་སཱ་དཱི;
ཨ་ནཱ་ཐ་མཱ་ནོ ཨུ་པ་གཱ་ཡ་ཏི ན་ཙྩ་ཏི ཙ, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.
༣༩. ‘‘ཡཾ ཝེ པི་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཙེ་ལོ་ཝ ན་གྒོ, ཙ་རེ་ཡྻ གཱ་མེ ཝི་སི་ཁ་ནྟ་རཱ་ནི;
ས་མྨཱུ་ལ༹ྷ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཏི་ཝེ་ལ་སཱ་ཡཱི, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.
༤༠. ‘‘ཡཾ པི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཝེ་དྷ་མཱ་ནོ, སཱི་ས་ཉྩ བཱ་ཧུ་ཉྩ པ་ཙཱ་ལ་ཡ་ནྟོ;
སོ ན་ཙྩ་ཏཱི དཱ་རུ་ཀ་ཊ་ལླ་ཀོ་ཝ, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.
༤༡. ‘‘ཡཾ ཝེ པི་ཝི་ཏྭཱ ཨ་གྒི་ད་ཌྜྷཱ ས་ཡ་ནྟི, ཨ་ཐོ སི་གཱ་ལེ་ཧི་པི ཁཱ་དི་ཏཱ་སེ;
བ་ནྡྷཾ ཝ་དྷཾ བྷོ་ག་ཛཱ་ནི་ཉྩུ་པེ་ནྟི, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.
༤༢. ‘‘ཡཾ པི་ཏྭཱ བྷཱ་སེ་ཡྻ ཨ་བྷཱ་ས་ནེ་ཡྻཾ, ས་བྷཱ་ཡ་མཱ་སཱི་ནོ ཨ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠོ;
ས་མྨ་ཀྑི་ཏོ ཝ་ནྟ་ག་ཏོ བྱ་ས་ནྣོ, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.
༤༣. ‘‘ཡཾ ཝེ པི་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི་ལ་ཀྑོ, མ་མེ་ཝ ས་བྦ་པ་ཐ་ཝཱི་ཏི མ་ཉྙེ;
ན མེ ས་མོ ཙཱ་ཏུ་ར་ནྟོ་པི རཱ་ཛཱ, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.
༤༤. ‘‘མཱ་ནཱ་ཏི་མཱ་ནཱ ཀ་ལ་ཧཱ་ནི པེ་སུ་ཎཱི, དུ་བྦ་ཎྞི་ནཱི ན་གྒ་ཡི་ནཱི པ་ལཱ་ཡི་ནཱི;
ཙོ་རཱ་ན དྷུ་ཏྟཱ་ན ག་ཏཱི ནི་ཀེ་ཏོ, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.
༤༥. ‘‘ཨི་དྡྷཱ་ནི ཕཱི་ཏཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ནི ཨ་སྶུ, ཨ་ནེ་ཀ་སཱ་ཧ་སྶ་དྷ་ནཱ་ནི ལོ་ཀེ;
ཨུ་ཙྪི་ནྣ་དཱ་ཡ་ཛྫ་ཀ་ཏཱ་ནི་མཱ་ཡ, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.
༤༦. ‘‘དྷ་ཉྙཾ དྷ་ནཾ ར་ཛ་ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཁེ་ཏྟཾ ག་ཝཾ ཡ་ཏྠ ཝི་ནཱ་ས་ཡ་ནྟི;
ཨུ་ཙྪེ་ད་ནཱི ཝི་ཏྟ་ག་ཏཾ ཀུ་ལཱ་ནཾ, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.
༤༧. ‘‘ཡཾ ཝེ པི་ཏྭཱ དི་ཏྟ་རཱུ་པོ་ཝ པོ་སོ, ཨ་ཀྐོ་ས་ཏི མཱ་ཏ་རཾ པི་ཏ་ར་ཉྩ;
ས་སྶུ་མྤི ག་ཎྷེ་ཡྻ ཨ་ཐོ་པི སུ་ཎྷཾ, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.
༤༨. ‘‘ཡཾ ཝེ པི་ཏྭཱ དི་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ཝ ནཱ་རཱི, ཨ་ཀྐོ་ས་ཏཱི ས་སྶུ་རཾ སཱ་མི་ཀ་ཉྩ;
དཱ་ས་མྤི ག་ཎྷེ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀ་མྤི, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.
༤༩. ‘‘ཡཾ ཝེ པི་ཝི་ཏྭཱ་ན ཧ་ནེ་ཡྻ པོ་སོ, དྷ་མྨེ ཋི་ཏཾ ས་མ་ཎཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ;
ག་ཙྪེ ཨ་པཱ་ཡ་མྤི ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.
༥༠. ‘‘ཡཾ ཝེ པི་ཝི་ཏྭཱ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ནྟི, ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙ ཙེ་ཏ་སཱ ཙ;
ནི་ར་ཡཾ ཝ་ཛ་ནྟི དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་རི་ཏྭཱ, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.
༥༡. ‘‘ཡཾ ཡཱ་ཙ་མཱ་ནཱ ན ལ་བྷ་ནྟི པུ་བྦེ, བ་ཧུཾ ཧི་ར་ཉྙ་མྤི པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟཱ;
སོ ཏཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ལི་ཀཾ བྷ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.
༥༢. ‘‘ཡཾ ཝེ པི་ཏྭཱ པེ་ས་ནེ པེ་སི་ཡ་ནྟོ, ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀེ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་མྷི ཛཱ་ཏེ;
ཨ་ཏྠ་མྤི སོ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶཱ པུ་ཎྞཾ ཀུ་མྦྷ་མི་མཾ ཀི་ཎཱ་ཐ.