༡. ཀུ་ཀྐུ་ཝ་གྒོ
[༣༩༦] ༡. ཀུ་ཀྐུ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀུ་ཀྐཱུཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ རཱ་ཛོ་ཝཱ་དཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཏྠུ ཏེ་ས་ཀུ་ཎ་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ༢.༡༧.༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་ས་ཀོ ཨ་མ་ཙྩོ ཨ་ཧོ་སི. རཱ་ཛཱ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་དྷ་མྨེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སི, ཛ་ན་པ་དཾ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ དྷ་ན་མེ་ཝ སཾ་ཧ་རི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨོ་ཝ་དི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨེ་ཀཾ ཨུ་པ་མཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི, ར་ཉྙོ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ ཝཱ་སཱ་གཱ་རཾ ཝི་པྤ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་ནི་ཊྛི་ཏ་ཙྪ་ད་ནཾ, དཱ་རུ་ཀ་ཎྞི་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ པ་ཝེ་སི་ཏ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི. རཱ་ཛཱ ཀཱི་ལ༹་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཏཾ གེ་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨུ་ལློ་ཀེ་ནྟོ ཀ་ཎྞི་ཀ་མ་ཎྜ་ལཾ དི་སྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་རི་པ་ཏ་ན་བྷ་ཡེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཋི་ཏོ པུ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ནི་སྶཱ་ཡ ཀ་ཎྞི་ཀཱ ཋི་ཏཱ, ཀིཾ ནི་སྶཱ་ཡ གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ པ་ཋ་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡. ‘‘དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀུ་ཀྐཱུ ཨུ་ད་ཡེ་ན ཀ་ཎྞི་ཀཱ, ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ ཨ་ཊྛ པ་རི་ཀྑི་པ་ནྟི ནཾ;
སཱ སིཾ་ས་པཱ, སཱ་ར་མ་ཡཱ ཨ་ཕེ་གྒུ་ཀཱ, ཀུ་ཧིཾ ཋི་ཏཱ ཨུ་པྤ་རི་ཏོ ན དྷཾ་ས་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀུ་ཀྐཱུཏི དི་ཡ་ཌྜྷ་ར་ཏ་ནཱ. ཨུ་ད་ཡེ་ནཱཏི ཨུ་ཙྩ་ཏྟེ་ན. པ་རི་ཀྑི་པ་ནྟི ནནྟི ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ པ་རི་ཀྑི་པ་ནྟི, པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཝི་ད་ཏྠི་པ་མཱ་ཎཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀུ་ཧིཾ ཋི་ཏཱཏི ཀ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ. ན དྷཾ་ས་ཏཱིཏི ན པ་ཏ་ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ‘‘ལ་དྡྷཱ དཱ་ནི མེ ར་ཉྙོ ཨོ་ཝཱ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨཱ་ཧ –
༢. ‘‘ཡཱ ཏིཾ་ས་ཏི སཱ་ར་མ་ཡཱ ཨ་ནུ་ཛྫུ་ཀཱ, པ་རི་ཀི་རི་ཡ གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ ས་མཾ ཋི་ཏཱ;
ཏཱ་ཧི སུ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ བ་ལ་སཱ པཱི་ལི༹་ཏཱ, ས་མཾ ཋི་ཏཱ ཨུ་པྤ་རི་ཏོ ན དྷཾ་ས་ཏི.
༣. ‘‘ཨེ་ཝ་མྤི མི་ཏྟེ་ཧི ད་ལ༹ྷེ་ཧི པ་ཎྜི་ཏོ, ཨ་བྷེ་ཛྫ་རཱུ་པེ་ཧི སུ་ཙཱི་ཧི མ་ནྟི་བྷི;
སུ་ས་ངྒ་ཧཱི་ཏོ སི་རི་ཡཱ ན དྷཾ་ས་ཏི, གོ་པཱ་ན་སཱི་བྷཱ་ར་ཝ་ཧཱ་ཝ ཀ་ཎྞི་ཀཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཡཱ ཏིཾ་ས་ཏི སཱ་ར་མ་ཡཱཏི ཡཱ ཨེ་ཏཱ སཱ་ར་རུ་ཀྑ་མ་ཡཱ ཏིཾ་ས་ཏི གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ. པ་རི་ཀི་རི་ཡཱཏི པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ. ས་མཾ ཋི་ཏཱཏི ས་མ་བྷཱ་གེ་ན ཋི་ཏཱ. བ་ལ་སཱ པཱི་ལི༹་ཏཱཏི ཏཱ་ཧི ཏཱ་ཧི གོ་པཱ་ན་སཱི་ཧི བ་ལེ་ན པཱི་ལི༹་ཏཱ སུ་ཊྛུ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ. པ་ཎྜི་ཏོཏི ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ རཱ་ཛཱ. སུ་ཙཱི་ཧཱིཏི སུ་ཙི་ས་མཱ་ཙཱ་རེ་ཧི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟེ་ཧི. མ་ནྟི་བྷཱིཏི མ་ནྟ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི. གོ་པཱ་ན་སཱི་བྷཱ་ར་ཝ་ཧཱ་ཝ ཀ་ཎྞི་ཀཱཏི ཡ་ཐཱ གོ་པཱ་ན་སཱི་ནཾ བྷཱ་རཾ ཝ་ཧ་མཱ་ནཱ ཀ་ཎྞི་ཀཱ ན དྷཾ་ས་ཏི ན པ་ཏ་ཏི, ཨེ་ཝཾ རཱ་ཛཱ་པི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི མ་ནྟཱི་ཧི ཨ་བྷི་ཛྫ་ཧ་ད་ཡེ་ཧི སུ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ སི་རི་ཏོ ན དྷཾ་ས་ཏི ན པ་ཏ་ཏི ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི.
རཱ་ཛཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་རི་ཡཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཀ་ཎྞི་ཀཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ ན ཏི་ཊྛ་ནྟི, གོ་པཱ་ན་སཱི་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཀ་ཎྞི་ཀཱ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, གོ་པཱ་ན་སཱི་སུ བྷི་ཛྫ་ནྟཱི་སུ ཀ་ཎྞི་ཀཱ པ་ཏ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་དྷ་མྨི་ཀོ རཱ་ཛཱ ཨ་ཏྟ་ནོ མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩེ ཙ བ་ལ་ཀཱ་ཡེ ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀེ ཙ ཨ་ས་ངྒ་ཎྷ་ནྟོ ཏེ་སུ བྷི་ཛྫ་ནྟེ་སུ ཏེ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཨི་སྶ་རི་ཡཱ དྷཾ་ས་ཏི, ར་ཉྙཱ ནཱ་མ དྷ་མྨི་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི. ཨ་ཐ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ མཱ་ཏུ་ལུ་ངྒཾ ཨཱ་ཧ་རིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ‘‘ས་ཧཱ་ཡ, ཨི་མཾ མཱ་ཏུ་ལུ་ངྒཾ ཁཱ་དཱ’’ཏི བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨི་མཾ ཁཱ་དི་ཏུཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཏི་ཏྟ་ཀཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟི ཨ་མྦི་ལཾ ཝཱ, ཛཱ་ན་ནྟཱ པ་ན པ་ཎྜི་ཏཱ ཏི་ཏྟ་ཀཾ ཧཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་མྦི་ལཾ ཨ་ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ མཱ་ཏུ་ལུ་ངྒ་ར་སཾ ཨ་ནཱ་སེ་ཏྭཱ་ཝ ཁཱ་ད་ནྟཱི’’ཏི ར་ཉྙོ ཨི་མཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ་ཡ དྷ་ན་ས་ངྒྷ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༤. ‘‘ཁ་ར་ཏྟ་ཙཾ བེ་ལླཾ ཡ་ཐཱ་པི ས་ཏྠ་ཝཱ, ཨ་ནཱ་མ་ས་ནྟོ་པི ཀ་རོ་ཏི ཏི་ཏྟ་ཀཾ;
ས་མཱ་ཧ་རཾ སཱ་དུཾ ཀ་རོ་ཏི པ་ཏྠི་ཝ, ཨ་སཱ་དུཾ ཀ་ཡི་རཱ ཏ་ནུ་བ་ནྡྷ་མུ་དྡྷ་རཾ.
༥. ‘‘ཨེ་ཝ་མྤི གཱ་མ་ནི་ག་མེ་སུ པ་ཎྜི་ཏོ, ཨ་སཱ་ཧ་སཾ རཱ་ཛ་དྷ་ནཱ་ནི ས་ངྒྷ་རཾ;
དྷ་མྨཱ་ནུ་ཝ་ཏྟཱི པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ, ས ཕཱ་ཏི ཀ་ཡི་རཱ ཨ་ཝི་ཧེ་ཋ་ཡཾ པ་ར’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཁ་ར་ཏྟ་ཙནྟི ཐ་དྡྷ་ཏ་ཙཾ. བེ་ལླནྟི མཱ་ཏུ་ལུ་ངྒཾ. ‘བེ་ལ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ. ས་ཏྠ་ཝཱཏི ས་ཏྠ་ཀ་ཧ་ཏྠོ. ཨ་ནཱ་མ་ས་ནྟོཏི བ་ཧི་ཏ་ཙཾ ཏ་ནུ་ཀ་མྤི ཨ་ཏ་ཙྪ་ནྟོ ཨི་དཾ ཕ་ལཾ ཏི་ཏྟ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི. ས་མཱ་ཧ་རནྟི ས་མཱ་ཧ་ར་ནྟོ བ་ཧི་ཏ་ཙཾ ཏ་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟོ ཙ ཨ་མྦི་ལཾ ཨ་ནཱི་ཧ་ར་ནྟོ ཏཾ སཱ་དུཾ ཀ་རོ་ཏི. པ་ཏྠི་ཝཱཏི རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཏ་ནུ་བ་ནྡྷ་མུ་དྡྷ་རནྟི ཏ་ནུ་ཀཾ པ་ན ཏ་ཙཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟོ ས་བྦ་སོ ཏི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཨ་ན་པ་ནཱི་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ ཨ་སཱ་དུ་མེ་ཝ ཀ་ཡི་རཱ. ཨེ་ཝནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཎྜི་ཏོ རཱ་ཛཱ་པི ཨ་སཱ་ཧ་སཾ སཱ་ཧ་སི་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝ་སཾ ཨ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ར་ཊྛཾ ཨ་པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ནཾ ཝ་མྨི་ཀ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ནི་ཡཱ་མེ་ན མ་དྷུ་ཀ་རཱ་ནཾ རེ་ཎུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་དྷུ་ཀ་ར་ཎ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཙ དྷ་ནཾ ས་ངྒྷ་ར་ནྟོ –
‘‘དཱ་ནཾ སཱི་ལཾ པ་རི་ཙྩཱ་གཾ, ཨ་ཛྫ་ཝཾ མ་དྡ་ཝཾ ཏ་པཾ;
ཨ་ཀྐོ་དྷཾ ཨ་ཝི་ཧིཾ་ས་ཉྩ, ཁ་ནྟི་ཉྩ ཨ་ཝི་རོ་དྷ་ན’’ནྟི. –
ཨི་ཏི ཨི་མེ་སཾ ད་ས་ནྣཾ རཱ་ཛ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན དྷ་མྨཱ་ནུ་ཝ་ཏྟཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་རེ་ས་ཉྩ ཕཱ་ཏིཾ ཝ་ཌྜྷིཾ ཀ་རེ་ཡྻ པ་རཾ ཨ་ཝི་ཧེ་ཋེ་ནྟོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
རཱ་ཛཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་ནྟེ་ནྟོ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཏཱི་རཾ ག་ནྟྭཱ སུ་པུ་པྥི་ཏཾ བཱ་ལ་སཱུ་རི་ཡ་ཝ་ཎྞཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟཾ པ་དུ་མཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཧཱ་ཡ, ཨི་མཾ པ་དུ་མཾ ཨུ་ད་ཀེ ས་ཉྫཱ་ཏ་མེ་ཝ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་ལི་མྤ་མཱ་ནཾ ཋི་ཏ’’ནྟི. ཨ་ཐ ནཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ར་ཉྙཱ ནཱ་མ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨཱ་ཧ –
༦. ‘‘ཨོ་དཱ་ཏ་མཱུ་ལཾ སུ་ཙི་ཝཱ་རི་ས་མྦྷ་ཝཾ, ཛཱ་ཏཾ ཡ་ཐཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་སུ ཨ་མྦུ་ཛཾ;
པ་དུ་མཾ ཡ་ཐཱ ཨ་གྒི་ནི་ཀཱ་སི་ཕཱ་ལི་མཾ, ན ཀ་དྡ་མོ ན ར་ཛོ ན ཝཱ་རི ལི་མྤ་ཏི.
༧. ‘‘ཨེ་ཝ་མྤི ཝོ་ཧཱ་ར་སུ་ཙིཾ ཨ་སཱ་ཧ་སཾ, ཝི་སུ་དྡྷ་ཀ་མྨ་ནྟ་མ་པེ་ཏ་པཱ་པ་ཀཾ;
ན ལི་མྤ་ཏི ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས ཏཱ་དི་སོ, ཛཱ་ཏཾ ཡ་ཐཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་སུ ཨ་མྦུ་ཛ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨོ་དཱ་ཏ་མཱུ་ལནྟི པ་ཎྜ་ར་མཱུ་ལཾ. ཨ་མྦུ་ཛནྟི པ་དུ་མ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་གྒི་ནི་ཀཱ་སི་ཕཱ་ལི་མནྟི ཨ་གྒི་ནི་ཀཱ་སི་ནཱ སཱུ་རི་ཡེ་ན ཕཱ་ལི་ཏཾ ཝི་ཀ་སི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན ཀ་དྡ་མོ ན ར་ཛོ ན ཝཱ་རི ལི་མྤ་ཏཱིཏི ནེ་ཝ ཀ་དྡ་མོ ན ར་ཛོ ན ཨུ་ད་ཀཾ ལི་མྤ་ཏི, ན མ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ལི་པྤ་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཏཱ་ནི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི, ཨེ་ཏེ་སུ ཀ་དྡ་མཱ་དཱི་སུ ན ལི་པྤ་ཏི, ན ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝོ་ཧཱ་ར་སུ་ཙིནྟི པོ་རཱ་ཎ་ཀེ་ཧི དྷ་མྨི་ཀ་རཱ་ཛཱུ་ཧི ལི་ཁཱ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ སུ་ཙིཾ, ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ དྷ་མྨེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སཱ་ཧ་སནྟི དྷ་མྨི་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ སཱ་ཧ་སི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་ར་ཧི་ཏཾ. ཝི་སུ་དྡྷ་ཀ་མྨ་ནྟནྟི ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་སཱ་ཧ་སི་ཀ་ཊྛེ་ན ཝི་སུ་དྡྷ་ཀ་མྨ་ནྟཾ ས་ཙྩ་ཝཱ་དིཾ ནི་ཀྐོ་དྷཾ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཏུ་ལཱ་བྷཱུ་ཏཾ ལོ་ཀ་སྶ. ཨ་པེ་ཏ་པཱ་པ་ཀནྟི ཨ་པ་ག་ཏ་པཱ་པ་ཀ་མྨཾ. ན ལི་མྤ་ཏི ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས ཏཱ་དི་སོཏི ཏཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཾ ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རོ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ་ཏི ཨ་ཡཾ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སོ ན ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏི. ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ? ཏཱ་དི་སོ ཛཱ་ཏཾ ཡ་ཐཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་སུ ཨ་མྦུ་ཛཾ. ཏཱ་དི་སོ ཧི རཱ་ཛཱ ཡ་ཐཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་སུ ཛཱ་ཏཾ པ་དུ་མཾ ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
རཱ་ཛཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཨོ་ཝཱ་དཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དྷ་མྨེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟོ དཱ་ནཱ་དཱི་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ས་གྒ་པ་རཱ་ཡ་ཎོ ཨ་ཧོ་སི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི – ‘‘ཏ་དཱ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨ་ཧོ་སི, པ་ཎྜི་ཏཱ་མ་ཙྩོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི’’ནྟི.
ཀུ་ཀྐུ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ཋ་མཱ.
[༣༩༧] ༢. མ་ནོ་ཛ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡ་ཐཱ ཙཱ་པོ ནི་ནྣ་མ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་པ་ཀྑ་སེ་ཝ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཏྠུ པ་ན ཧེ་ཊྛཱ མ་ཧི་ལཱ༹་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ༡.༡.༢༦) ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ. ཏ་དཱ པ་ན ས་ཏྠཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པེ་ས ཝི་པ་ཀྑ་སེ་ཝ་ཀོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ སཱི་ཧོ ཧུ་ཏྭཱ སཱི་ཧི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝ་ས་ནྟོ དྭེ པོ་ཏ་ཀེ ལ་བྷི – པུ་ཏྟ་ཉྩ དྷཱི་ཏ་ར་ཉྩ. པུ་ཏྟ་སྶ མ་ནོ་ཛོ་ཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི, སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཨེ་ཀཾ སཱི་ཧ་པོ་ཏི་ཀཾ ག་ཎྷི. ཨི་ཏི ཏེ པ་ཉྩ ཛ་ནཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. མ་ནོ་ཛོ ཝ་ན་མ་ཧིཾ་སཱ་ད་ཡོ ཝ་དྷི་ཏྭཱ མཾ་སཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཙ བྷ་གི་ནི་ཉྩ པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཉྩ པོ་སེ་ཏི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ གི་རི་ཡཾ ནཱ་མ སི་ངྒཱ་ལཾ པ་ལཱ་ཡི་ཏུཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟཾ ཨུ་རེ་ན ནི་པ་ནྣཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀིཾ, ས་མྨཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ་མྷི, སཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘སཱ་དྷུ, ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་སྶཱུ’’ཏི ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་གུ་ཧཾ ཨཱ་ནེ་སི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཏཱ་ཏ མ་ནོ་ཛ, སི་ངྒཱ་ལཱ ནཱ་མ དུ་སྶཱི་ལཱ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཀི་ཙྩེ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟི, མཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་རཱི’’ཏི ཝཱ་རེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ སི་ངྒཱ་ལོ ཨ་སྶ་མཾ་སཾ ཁཱ་དི་ཏུ་ཀཱ་མོ མ་ནོ་ཛཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘སཱ་མི, ཨ་མྷེ་ཧི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་སྶ་མཾ་སཾ ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཁཱ་དི་ཏ་པུ་བྦཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་སྶཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘ཀ་ཧཾ པ་ན, ས་མྨ, ཨ་སྶཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི? ‘‘བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ན་དཱི་ཏཱི་རེ’’ཏི. སོ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་སྶཱ་ནཾ ན་དི་ཡཱ ནྷཱ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀཾ ཨ་སྶཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པི་ཊྛི་ཡཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝེ་གེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཧཱ་དྭཱ་ར་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ. ཨ་ཐ་སྶ པི་ཏཱ ཨ་སྶ་མཾ་སཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ‘‘ཏཱ་ཏ, ཨ་སྶཱ ནཱ་མ རཱ་ཛ་བྷོ་གཱ, རཱ་ཛཱ་ནོ ཙ ནཱ་མ ཨ་ནེ་ཀ་མཱ་ཡཱ ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་ནུ་གྒ་ཧེ་ཧི ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ནྟི, ཨ་སྶ་མཾ་ས་ཁཱ་ད་ན་སཱི་ཧཱ ནཱ་མ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ ན ཧོ་ནྟི, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མཱ ཨ་སྶཾ ག་ཎྷཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ པི་ཏུ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ཏེ་ཝ. ‘‘སཱི་ཧོ ཨ་སྶེ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ཨ་ནྟོ་ན་ག་རེ་ཡེ་ཝ ཨ་སྶཱ་ནཾ པོ་ཀྑ་ར་ཎིཾ ཀཱ་རཱ་པེ་སི. ཏ་ཏོ་པི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ག་ཎྷི་ཡེ་ཝ. རཱ་ཛཱ ཨ་སྶ་སཱ་ལཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་སཱ་ལཱ་ཡ་མེ་ཝ ཏི་ཎོ་ད་ཀཾ དཱ་པེ་སི. སཱི་ཧོ པཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྠ་ཀེ་ན ག་ནྟྭཱ ཨ་ནྟོ་སཱ་ལཱ་ཏོ་པི ག་ཎྷི་ཡེ་ཝ.
རཱ་ཛཱ ཨེ་ཀཾ ཨ་ཀྑ་ཎ་ཝེ་དྷིཾ དྷ་ནུ་གྒ་ཧཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཀྑི་སྶ་སི ཏཱ་ཏ, སཱི་ཧཾ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘ས་ཀྐོ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པཱ་ཀཱ་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱི་ཧ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་མ་གྒེ ཨ་ཊྚ་ཀཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. སཱི་ཧོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ བ་ཧི་སུ་སཱ་ནེ སི་ངྒཱ་ལཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་སྶ་ག་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ན་ག་རཾ པ་ཀྑ་ནྡི. དྷ་ནུ་གྒ་ཧོ ཨཱ་ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ‘‘ཨ་ཏི་ཏི་ཁི་ཎོ ཝེ་གོ’’ཏི སཱི་ཧཾ ཨ་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་སྶཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ག་རུ་བྷཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨོ་ལཱི་ན་ཝེ་གཾ སཱི་ཧཾ ཏི་ཁི་ཎེ་ན ནཱ་རཱ་ཙེ་ན པ་ཙྪཱ་བྷཱ་གེ ཝི་ཛ྄ཛྷི. ནཱ་རཱ་ཙོ པུ་རི་མ་ཀཱ་ཡེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡི. སཱི་ཧོ ‘‘ཝི་དྡྷོ་སྨཱི’’ཏི ཝི་ར་ཝི. དྷ་ནུ་གྒ་ཧོ ཏཾ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ས་ནི ཝི་ཡ ཛི་ཡཾ པོ་ཐེ་སི. སི་ངྒཱ་ལོ སཱི་ཧ་སྶ ཙ ཛི་ཡཱ་ཡ ཙ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཧཱ་ཡོ མེ དྷ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ མཱ་རི་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, མ་ཏ་ཀེ་ན ཧི ས་དྡྷིཾ ཝི་སྶཱ་སོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨི་དཱ་ནི མ་མ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝ་ས་ན་ཝ་ན་མེ་ཝ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ས་དྡྷིཾ ས་ལླ་པ་ནྟོ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༨. ‘‘ཡ་ཐཱ ཙཱ་པོ ནི་ནྣ་མ་ཏི, ཛི་ཡཱ ཙཱ་པི ནི་ཀཱུ་ཛ་ཏི;
ཧ་ཉྙ་ཏེ ནཱུ་ན མ་ནོ་ཛོ, མི་ག་རཱ་ཛཱ ས་ཁཱ མ་མ.
༩. ‘‘ཧ་ནྡ དཱ་ནི ཝ་ན་ནྟཱ་ནི, པ་ཀྐ་མཱ་མི ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ;
ནེ་ཏཱ་དི་སཱ ས་ཁཱ ཧོ་ནྟི, ལ་བྦྷཱ མེ ཛཱི་ཝ་ཏོ ས་ཁཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཙཱ་པོ ནི་ནྣ་མ་ཏི. ཧ་ཉྙ་ཏེ ནཱུ་ནཱཏི ནཱུ་ན ཧ་ཉྙ་ཏི. ནེ་ཏཱ་དི་སཱཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ མ་ཏ་ཀཱ ས་ཧཱ་ཡཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ནྟི. ལ་བྦྷཱ མེཏི ཛཱི་ཝ་ཏོ མ་མ ས་ཧཱ་ཡོ ནཱ་མ ས་ཀྐཱ ལ་དྡྷུཾ.
སཱི་ཧོ་པི ཨེ་ཀ་ཝེ་གེ་ན ག་ནྟྭཱ ཨ་སྶཾ གུ་ཧཱ་དྭཱ་རེ པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མྤི མ་རི་ཏྭཱ པ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏཾ ལོ་ཧི་ཏ་མ་ཀྑི་ཏཾ པ་ཧཱ་ར་མུ་ཁེ་ཧི པ་གྒྷ་རི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏཾ པཱ་པ་ཛ་ན་སེ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡཾ པ་ཏྟཾ ཨ་དྡ་སཾ་སུ, དི་སྭཱ ཙ་སྶ མཱ་ཏཱ པི་ཏཱ བྷ་གི་ནཱི པ་ཛཱ་པ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཙ་ཏ་སྶོ གཱ་ཐཱ བྷཱ་སིཾ་སུ –
༡༠. ‘‘ན པཱ་པ་ཛ་ན་སཾ་སེ་ཝཱི, ཨ་ཙྩ་ནྟཾ སུ་ཁ་མེ་དྷ་ཏི;
མ་ནོ་ཛཾ པ་སྶ སེ་མཱ་ནཾ, གི་རི་ཡ་སྶཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི.
༡༡. ‘‘ན པཱ་པ་ས་མྤ་ཝ་ངྐེ་ན, མཱ་ཏཱ པུ་ཏྟེ་ན ན་ནྡ་ཏི;
མ་ནོ་ཛཾ པ་སྶ སེ་མཱ་ནཾ, ཨ་ཙྪ་ནྣཾ ས་མྷི ལོ་ཧི་ཏེ.
༡༢. ‘‘ཨེ་ཝ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏེ པོ་སོ, པཱ་པི་ཡོ ཙ ནི་ག་ཙྪ་ཏི;
ཡོ ཝེ ཧི་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཀ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠ་ད་སྶི་ནཾ.
༡༣. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ སོ ཧོ་ཏི ཏ་ཏོ ཙ པཱ་པི་ཡོ, ཡོ ཨུ་ཏྟ་མོ ཨ་དྷ་མ་ཛ་ནཱུ་པ་སེ་ཝཱི;
པ་སྶུ་ཏྟ་མཾ ཨ་དྷ་མ་ཛ་ནཱུ་པ་སེ་ཝི་ཏཾ, མི་གཱ་དྷི་པཾ ས་ར་ཝ་ར་ཝེ་ག་ནི་དྡྷུ་ཏ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ སུ་ཁ་མེ་དྷ་ཏཱིཏི ན ཙི་རཾ སུ་ཁཾ ལ་བྷ་ཏི. གི་རི་ཡ་སྶཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱིཏི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ གི་རི་ཡ་སྶཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཏི ག་ར་ཧ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. པཱ་པ་ས་མྤ་ཝ་ངྐེ་ནཱཏི པཱ་པེ་སུ ས་མྤ་ཝ་ངྐེ་ན པཱ་པ་ས་ཧཱ་ཡེ་ན. ཨ་ཙྪ་ནྣནྟི ནི་མུ་གྒཾ. པཱ་པི་ཡོ ཙ ནི་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི པཱ་པ་ཉྩ ཝི་ནྡ་ཏི. ཧི་ཏཱ་ནནྟི ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་ད་སྶི་ནནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཨ་ཏྠཾ པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ. པཱ་པི་ཡོཏི པཱ་པ་ཏ་རོ. ཨ་དྷ་མ་ཛ་ནཱུ་པ་སེ་ཝཱིཏི ཨ་དྷ་མ་ཛ་ནཾ ཨུ་པ་སེ་ཝཱི. ཨུ་ཏྟ་མནྟི ས་རཱི་ར་བ་ལེ་ན ཛེ་ཊྛ་ཀཾ.
པ་ཙྪི་མཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་གཱ་ཐཱ –
༡༤. ‘‘ནི་ཧཱི་ཡ་ཏི པུ་རི་སོ ནི་ཧཱི་ན་སེ་ཝཱི, ན ཙ ཧཱ་ཡེ་ཐ ཀ་དཱ་ཙི ཏུ་ལྱ་སེ་ཝཱི;
སེ་ཊྛ་མུ་པ་ག་མཾ ཨུ་དེ་ཏི ཁི་པྤཾ, ཏ་སྨཱ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ བྷ་ཛེ་ཐཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ནི་ཧཱི་ཡ་ཏཱིཏི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནི་ཧཱི་ན་སེ་ཝཱི ནཱ་མ མ་ནོ་ཛོ སཱི་ཧོ ཝི་ཡ ནི་ཧཱི་ཡ་ཏི པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི ཝི་ནཱ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཏུ་ལྱ་སེ་ཝཱིཏི སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དི་སཾ སེ་ཝ་མཱ་ནོ ན ཧཱ་ཡ་ཏི, ཝ་ཌྜྷི་ཡེ་ཝ པ་ན་སྶ ཧོ་ཏི. སེ་ཊྛ་མུ་པ་ག་མནྟི སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟོ. ཨུ་དེ་ཏི ཁི་པྤནྟི སཱི་གྷ་མེ་ཝ སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ཨུ་དེ་ཏི, ཝུ་དྡྷིཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི, ས་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཝི་པ་ཀྑ་སེ་ཝ་ཀོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི.
ཏ་དཱ སི་ངྒཱ་ལོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི, མ་ནོ་ཛོ ཝི་པ་ཀྑ་སེ་ཝ་ཀོ, བྷ་གི་ནཱི ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ཎྞཱ, བྷ་རི་ཡཱ ཁེ་མཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི, མཱ་ཏཱ རཱ་ཧུ་ལ་མཱ་ཏཱ, པི་ཏཱ སཱི་ཧ་རཱ་ཛཱ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི་ནྟི.
མ་ནོ་ཛ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ དུ་ཏི་ཡཱ.
[༣༩༨] ༣. སུ་ཏ་ནུ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
རཱ་ཛཱ ཏེ བྷ་ཏྟནྟི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ མཱ་ཏུ་པོ་ས་ཀ་བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཏྠུ སཱ་མ་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ༢.༢༢.༢༩༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ དུ་གྒ་ཏ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི, སུ་ཏ་ནཱུ་ཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ བྷ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ པོ་སེ་ཏྭཱ པི་ཏ་རི ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ མཱ་ཏ་རཾ པོ་སེ་ཏི. ཏ་སྨིཾ པ་ན ཀཱ་ལེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་རཱ་ཛཱ མི་ག་ཝི་ཏྟ་ཀོ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ མ་ཧ་ནྟེ་ན པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ཡོ་ཛ་ན་དྭི་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟཾ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘‘ཡ་སྶ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ན མི་གོ པ་ལཱ་ཡ་ཏི, སོ ཨི་མཾ ནཱ་མ ཛི་ཏོ’’ཏི ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སི. ཨ་མ་ཙྩཱ ར་ཉྙོ དྷུ་ཝ་མ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཀོ་ཊྛ་ཀཾ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་དཾ་སུ. མ་ནུ་སྶེ་ཧི མི་གཱ་ནཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨུ་ནྣཱ་དེ་ནྟེ་ཧི ཨུ་ཊྛཱ་པི་ཏེ་སུ མི་གེ་སུ ཨེ་ཀོ ཨེ་ཎི་མི་གོ ར་ཉྙོ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཏཾ ཝི་ཛ྄ཛྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་རཾ ཁི་པི. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་མཱ་ཡོ མི་གོ ས་རཾ མ་ཧཱ་ཕཱ་སུ་ཀཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ ཉ་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ས་རེ་ན ཝི་དྡྷོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘མི་གོ མེ ཝི་དྡྷོ’’ཏི ག་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ དྷཱ་ཝི. མི་གོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཝཱ་ཏ་ཝེ་གེ་ན པ་ལཱ་ཡི, ཨ་མ་ཙྩཱ་ད་ཡོ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཧ་སིཾ་སུ. སོ མི་གཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀི་ལ་ནྟ་ཀཱ་ལེ ཁ་གྒེ་ན དྭི་དྷཱ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ད་ཎྜ་ཀེ ལ་གྒི་ཏྭཱ ཀཱ་ཛཾ ཝ་ཧ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཐོ་ཀཾ ཝི་སྶ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་གྒ་ས་མཱི་པེ ཋི་ཏཾ ཝ་ཊ་རུ་ཀྑཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་མི.
ཏ་སྨིཾ པ་ན ཝ་ཊ་རུ་ཀྑེ ནི་བྦ་ཏྟོ མ་གྷ་དེ་ཝོ ནཱ་མ ཡ་ཀྑོ ཏ་ཏྠ པ་ཝི་ཊྛེ ཝེ་སྶ་ཝ་ཎ་སྶ ས་ནྟི་ཀཱ ཁཱ་དི་ཏུཾ ལ་བྷི. སོ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟཾ ‘‘ཏི་ཊྛ བྷ་ཀྑོ་སི མེ’’ཏི ཧ་ཏྠེ ག་ཎྷི. ‘‘ཏྭཾ ཀོ་ནཱ་མོ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་དྷ ནི་བྦ་ཏྟ་ཡ་ཀྑོ, ཨི་མཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཝི་ཊྛ་ཀེ ཁཱ་དི་ཏུཾ ལ་བྷཱ་མཱི’’ཏི. རཱ་ཛཱ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨ་ཛྫེ་ཝ མཾ ཁཱ་དི་སྶ་སི, ཨུ་དཱ་ཧུ ནི་བ་དྡྷཾ ཁཱ་དི་སྶ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ལ་བྷ་ནྟོ ནི་བ་དྡྷཾ ཁཱ་དི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཨི་མཾ ཨ་ཛྫ མི་གཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ མཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཧི, ཨ་ཧཾ ཏེ སྭེ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཡ བྷ་ཏྟ་པཱ་ཏི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཾ མ་ནུ་སྶཾ པེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཧོ་ཧི, ཨ་པེ་སི་ཏ་དི་ཝ་སེ ཏ་ཉྙེ་ཝ ཁཱ་དི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ཧཾ བཱ་རཱ་ཎ་སི་རཱ་ཛཱ, མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཡ་ཀྑོ པ་ཊི་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. སོ ན་ག་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཙ་ར་ཀ་སྶ ཨ་མ་ཙྩ་སྶ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི པུ་ཙྪི. ‘‘དི་ཝ་ས་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཀ་ཏོ, དེ་ཝཱ’’ཏི? ‘‘ན ཀ་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཝོ ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི མཱ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྠ, བ་ཧཱུ བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རེ མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཏྭཾ ཨེ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ར, མ་ཡ྄ཧཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ དེ་ཧཱི’’ཏི.
ཨ་མ་ཙྩོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ དེ་ཝ་སི་ཀཾ བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་ར་ཏོ མ་ནུ་སྶཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་པཱ་ཏིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཉྩི ཨ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ཡ་ཀྑ་སྶ པེ་སེ་སི. ཡ་ཀྑོ བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶཾ ཁཱ་ད་ཏི. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རཱ་ནི ནི་མྨ་ནུ་སྶཱ་ནི ཛཱ་ཏཱ་ནི. རཱ་ཛཱ བྷ་ཏྟ་ཧཱ་ར་ཀཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡེ་ན ཀ་མྤི. ཨ་ཐ ནཾ ཨ་མ་ཙྩོ ཨ་སྶཱ་སེ་ཏྭཱ ‘‘དེ་ཝ, ཛཱི་ཝི་ཏཱ་སཱ་ཏོ དྷ་ནཱ་སཱ་ཝ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ, ཧ་ཏྠི་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ཧ་སྶ་བྷ་ཎྜི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘ཀོ ཨི་མཾ དྷ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་ཀྑ་སྶ བྷ་ཏྟཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་མི་སྶ་ཏཱི’ཏི བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་རེ་སི. ཨ་ཐ ཏཾ སུ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཨ་ཧཾ བྷ་ཏི་ཡཱ མཱ་ས་ཀ་ཌྜྷ་མཱ་ས་ཀཾ ས་ངྒྷ་རི་ཏྭཱ ཀི་ཙྪེ་ན མཱ་ཏ་རཾ པོ་སེ་མི, ཨི་མཾ དྷ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མཱ་ཏུ ད་ཏྭཱ ཡ་ཀྑ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་མི་སྶཱ་མི, ས་ཙེ ཡ་ཀྑཾ ད་མེ་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ, ནོ ཙེ ས་ཀྑི་སྶཱ་མི, མཱ་ཏཱ མེ སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཏ་མ་ཏྠཾ མཱ་ཏུ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ལཾ ཏཱ་ཏ, ན མ་མ ཨ་ཏྠོ དྷ་ནེ་ནཱ’’ཏི དྭེ ཝཱ་རེ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ ཏཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་ཝ ‘‘ཨཱ་ཧ་ར་ཐ, ཨ་ཡྻ, ས་ཧ་སྶཾ, ཨ་ཧཾ བྷ་ཏྟཾ ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཧ་སྶཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མཱ་ཏུ ད་ཏྭཱ ‘‘ཨ་མྨ, མཱ ཙི་ནྟ་ཡི, ཨ་ཧཾ ཡ་ཀྑཾ ད་མེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སོ་ཏྠིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཨ་ཛྫེ་ཝ ཏ་ཝ ཨ་སྶུ་ཀི་ལི་ནྣ་མུ་ཁཾ ཧཱ་སཱ་པེ་ནྟོ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི མཱ་ཏ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་པུ་རི་སེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ཏ་ཏོ ར་ཉྙཱ ‘‘ཏཱ་ཏ, ཏྭཾ བྷ་ཏྟཾ ཧ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨཱ་མ, དེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀིཾ ཏེ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་དུ་ཀཱ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི? ‘‘དེ་ཝ, སོ ཡ་ཀྑོ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏ་ཀེ ཁཱ་དི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ པཱ་དུ་ཀཱ་སུ ཋ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཀིཾ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཚ་ཏྟཾ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཨི་དཾ ཀི་མ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི? ‘‘དེ་ཝ, ཡ་ཀྑོ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཀྑ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ཋི་ཏ་ཀེ ཁཱ་དི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ཨ་ཧཾ ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཚ་ཏྟ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ཋ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཀིཾ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་གྒཾ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཀོ ཨ་ཏྠོ’’ཏི? ‘‘དེ་ཝ, ཨ་མ་ནུ་སྶཱ་པི ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཧ་ཏྠཱ་ནཾ བྷཱ་ཡ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཀིཾ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏིཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ན་ཀ་བྷ་ཏྟཾ དེ་ཐ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི? ‘‘དེ་ཝ, མཱ་དི་ས་སྶ ནཱ་མ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ མ་ཏྟི་ཀ་པཱ་ཏི་ཡཱ ལཱུ་ཁ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཧ་རི་ཏུཾ ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ’’ནྟི. ‘‘སཱ་དྷུ, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི རཱ་ཛཱ ས་བྦཾ དཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རེ པ་ཊི་པཱ་དེ་སི.
བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, མཱ བྷཱ་ཡི་ཏྠ, ཨ་ཛྫཱ་ཧཾ ཡ་ཀྑཾ ད་མེ་ཏྭཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སོ་ཏྠིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི རཱ་ཛཱ་ནཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ མ་ནུ་སྶེ རུ་ཀྑ་སྶཱ་ཝི་དཱུ་རེ ཋ་པེ་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་དུ་ཀཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ ཁ་གྒཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟཾ མ་ཏྠ་ཀེ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཉྩ་ན་པཱ་ཏི་ཡཱ བྷ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་ཀྑ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ པཱ་ཡཱ་སི. ཡ་ཀྑོ མ་གྒཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་རི་སོ ན ཨ་ཉྙེ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ ཨཱ་ག་མ་ན་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཨེ་ཏི, ཀིཾ ནུ ཁོ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་སི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ་པི རུ་ཀྑ་ས་མཱི་པཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་སི་ཏུ་ཎྜེ་ན བྷ་ཏྟ་པཱ་ཏིཾ ཨ་ནྟོ་ཚཱ་ཡཱ་ཡ ཀ་རི་ཏྭཱ ཚཱ་ཡཱ་ཡ པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋི་ཏོ པ་ཋ་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
༡༥. ‘‘རཱ་ཛཱ ཏེ བྷ་ཏྟཾ པཱ་ཧེ་སི, སུ་ཙིཾ མཾ་སཱུ་པ་སེ་ཙ་ནཾ;
མ་གྷ་དེ་ཝ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠེ, ཨེ་ཧི ནི་ཀྑ་མྨ བྷུ་ཉྫ་སཱུ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ པཱ་ཧེ་སཱིཏི པ་ཧི་ཎི. མ་གྷ་དེ་ཝ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠེཏི མ་གྷ་དེ་ཝོ་ཏི ཝ་ཊ་རུ་ཀྑོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠེ་ཏི དེ་ཝ་ཏཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཡ་ཀྑོ ‘‘ཨི་མཾ པུ་རི་སཾ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ཚཱ་ཡཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛཾ ཁཱ་དི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༦. ‘‘ཨེ་ཧི མཱ་ཎ་ཝ ཨོ་རེ་ན, བྷི་ཀྑ་མཱ་དཱ་ཡ སཱུ་པི་ཏཾ;
ཏྭ་ཉྩ མཱ་ཎ་ཝ བྷི་ཀྑཱ ཙ, ཨུ་བྷོ བྷ་ཀྑཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཐཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑནྟི མ་མ ནི་བ་དྡྷ་བྷི་ཀྑཾ. སཱུ་པི་ཏནྟི སཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ.
ཏ་ཏོ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༡༧. ‘‘ཨ་པྤ་ཀེ་ན ཏུ་ཝཾ ཡ་ཀྑ, ཐུ་ལླ་མ་ཏྠཾ ཛ་ཧི་སྶ་སི;
བྷི་ཀྑཾ ཏེ ནཱ་ཧ་རི་སྶ་ནྟི, ཛ་ནཱ མ་ར་ཎ་ས་ཉྙི་ནོ.
༡༨. ‘‘ལ་དྡྷཱ་ཡ ཡ་ཀྑཱ ཏ་ཝ ནི་ཙྩ་བྷི་ཀྑཾ, སུ་ཙིཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ར་ས་སཱ ཨུ་པེ་ཏཾ;
བྷི་ཀྑ་ཉྩ ཏེ ཨཱ་ཧ་རི་ཡོ ན་རོ ཨི་དྷ, སུ་དུ་ལླ་བྷོ ཧེ་ཧི་ཏི བྷ་ཀྑི་ཏེ མ་ཡཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཐུ་ལླ་མ་ཏྠནྟི ཨ་པྤ་ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ཏྠཾ ཛ་ཧི་སྶ་སཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ནཱ་ཧ་རི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ར་ཎ་ས་ཉྙི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ན ཨཱ་ཧ་རི་སྶ་ནྟི, ཨ་ཐ ཏྭཾ མི་ལཱ་ཏ་སཱ་ཁོ ཝི་ཡ རུ་ཀྑོ ནི་རཱ་ཧཱ་རོ དུ་བྦ་ལོ བྷ་ཝི་སྶ་སཱི་ཏི. ལ་དྡྷཱ་ཡནྟི ལ་དྡྷ་ཨ་ཡཾ ལ་དྡྷཱ་ག་མ་ནཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་མྨ ཡ་ཀྑ, ཡཾ ཨ་ཧཾ ཨ་ཛྫ ཨཱ་ཧ་རིཾ, ཨི་དཾ ཏ་ཝ ནི་ཙྩ་བྷི་ཀྑཾ སུ་ཙིཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ ར་སེ་ན ཨུ་པེ་ཏཾ ལ་དྡྷཱ་ག་མ་ནཾ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཏེ ཨཱ་ག་ཙྪི་སྶ་ཏི. ཨཱ་ཧ་རི་ཡོཏི ཨཱ་ཧ་ར་ཎ་ཀོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ས་ཙེ ཏྭཾ ཨི་མཾ བྷི་ཀྑཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཾ མཾ བྷ་ཀྑ་སི, ཨ་ཐེ་ཝཾ མ་ཡི བྷ་ཀྑི་ཏེ བྷི་ཀྑ་ཉྩ ཏེ ཨཱ་ཧ་ར་ཎ་ཀོ ཨ་ཉྙོ ན་རོ ཨི་དྷ སུ་དུ་ལླ་བྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ? མཱ་དི་སོ ཧི བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཨ་ཉྙོ པ་ཎྜི་ཏ་མ་ནུ་སྶོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, མ་ཡི པ་ན ཁཱ་དི་ཏེ སུ་ཏ་ནུ་པི ནཱ་མ ཡ་ཀྑེ་ན ཁཱ་དི་ཏོ, ཨ་ཉྙ་སྶ ཀ་སྶ སོ ལ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི བྷ་ཏྟཱ་ཧ་ར་ཎ་ཀཾ ན ལ་བྷི་སྶ་སི, ཨ་ཐ ཏེ ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷོ་ཛ་ནཾ དུ་ལླ་བྷཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི རཱ་ཛཱ་ནཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ན ལ་བྷི་སྶ་སི. ཀ་སྨཱ? རུ་ཀྑ་ཏོ བ་ཧི་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་ཙེ པ་ནི་དཾ བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ མཾ པ་ཧི་ཎི་སྶ་སི, ཨ་ཧཾ ཏེ ར་ཉྙོ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ནི་བ་དྡྷཾ བྷ་ཏྟཾ པེ་སེ་སྶཱ་མི, ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཙ ཏེ ཁཱ་དི་ཏུཾ ན ད་སྶཱ་མི, ཨ་ཧ་མྤི ཏ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ ཋཱ་ནེ ན ཋ་སྶཱ་མི, པཱ་དུ་ཀཱ་སུ ཋ་སྶཱ་མི, རུ་ཀྑ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ་མྤི ཏེ ན ཋ་སྶཱ་མི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཚ་ཏྟ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ་མེ་ཝ ཋ་སྶཱ་མི, ས་ཙེ པ་ན མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་སི, ཁ་གྒེ་ན ཏཾ དྭི་དྷཱ བྷི་ནྡི་སྶཱ་མི, ཨ་ཧ་ཉྷི ཨ་ཛྫ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ས་ཛྫོ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར ནཾ མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ཏ་ཛྫེ་སི.
ཡ་ཀྑོ ‘‘ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཾ མཱ་ཎ་ཝོ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༡༩. ‘‘མ་མེ་ཝ སུ་ཏ་ནོ ཨ་ཏྠོ, ཡ་ཐཱ བྷཱ་ས་སི མཱ་ཎ་ཝ;
མ་ཡཱ ཏྭཾ ས་མ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ, སོ་ཏྠིཾ པ་སྶཱ་ཧི མཱ་ཏ་རཾ.
༢༠. ‘‘ཁ་གྒཾ ཚ་ཏྟ་ཉྩ པཱ་ཏི་ཉྩ, ག་ཙྪ་མཱ་དཱ་ཡ མཱ་ཎ་ཝ;
སོ་ཏྠིཾ པ་སྶ་ཏུ ཏེ མཱ་ཏཱ, ཏྭ་ཉྩ པ་སྶཱ་ཧི མཱ་ཏ་ར’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ སུ་ཏ་ནོཏི བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཡ་ཐཱ བྷཱ་ས་སཱིཏི ཡ་ཐཱ ཏྭཾ བྷཱ་ས་སི, ཏ་ཐཱ ཡོ ཨེ་ས ཏ་ཡཱ བྷཱ་སི་ཏོ ཨ་ཏྠོ, ཨེ་སོ མ་མེ་ཝ་ཏྠོ, མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ ཝ་ཌྜྷཱི་ཏི.
ཡ་ཀྑ་སྶ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ‘‘མ་མ ཀ་མྨཾ ནི་པྥ་ནྣཾ, ད་མི་ཏོ མེ ཡ་ཀྑོ, བ་ཧུ་ཉྩ དྷ་ནཾ ལ་དྡྷཾ, ར་ཉྙོ ཙ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ཡ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨོ་སཱ་ན་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༡. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཡ་ཀྑ སུ་ཁཱི ཧོ་ཧི, ས་ཧ ས་བྦེ་ཧི ཉཱ་ཏི་བྷི;
དྷ་ན་ཉྩ མེ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ, ར་ཉྙོ ཙ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ’’ནྟི. –
ཝ་ཏྭཱ ཙ པ་ན ཡ་ཀྑཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ས་མྨ, ཏྭཾ པུ་བྦེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཀྑ་ལོ༹ ཕ་རུ་སོ པ་རེ་སཾ ལོ་ཧི་ཏ་མཾ་ས་བྷ་ཀྑོ ཡ་ཀྑོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟོ, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནི མཱ ཀ་རཱི’’ཏི སཱི་ལེ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ, དུ་སྶཱི་ལྱེ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཡ་ཀྑཾ པ་ཉྩ་སུ སཱི་ལེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཏེ ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སེ་ན, ཨེ་ཧི ན་ག་ར་དྭཱ་རེ ཏཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་བྷ་ཏྟ་ལཱ་བྷིཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཡ་ཀྑེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཁ་གྒཱ་དཱི་ནི ཡ་ཀྑཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ‘‘སུ་ཏ་ནུ མཱ་ཎ་ཝོ ཡ་ཀྑཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏཱི’’ཏི ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ཨ་མ་ཙྩ་པ་རི་ཝུ་ཏོ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཀྑཾ ན་ག་ར་དྭཱ་རེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་བྷ་ཏྟ་ལཱ་བྷི་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ནཱ་ག་རེ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ གུ་ཎཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཡ་ཉྩ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཨོ་ཝཱ་དེ ཋ་ཏྭཱ དཱ་ནཱ་དཱི་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ས་གྒ་པ་རཱ་ཡ་ཎོ ཨ་ཧོ་སི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི, ས་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ མཱ་ཏུ་པོ་ས་ཀ་བྷི་ཀྑུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. ཏ་དཱ ཡ་ཀྑོ ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལོ ཨ་ཧོ་སི, རཱ་ཛཱ ཨཱ་ན་ནྡོ, མཱ་ཎ་ཝོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི་ནྟི.
སུ་ཏ་ནུ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཏ་ཏི་ཡཱ.
[༣༩༩] ༤. མཱ་ཏུ་པོ་ས་ཀ་གི་ཛ྄ཛྷ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏེ ཀ་ཐཾ ནུ ཀ་རི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨེ་ཀཾ མཱ་ཏུ་པོ་ས་ཀ་བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཏྠུ སཱ་མ་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ༢.༢༢.༢༩༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ གི་ཛ྄ཛྷ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཝུ་དྡྷེ པ་རི་ཧཱི་ན་ཙ་ཀྑུ་ཀེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ གི་ཛ྄ཛྷ་གུ་ཧཱ་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ གོ་མཾ་སཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པོ་སེ་སི. ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ སུ་སཱ་ནེ ཨེ་ཀོ ནེ་སཱ་དོ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ གི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པཱ་སེ ཨོ་ཌྜེ་སི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ གོ་མཾ་སཱ་དིཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ སུ་སཱ་ནཾ པ་ཝི་ཊྛོ པཱ་དེ་ན པཱ་སེ བ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ན ཙི་ནྟེ་སི, ཝུ་དྡྷེ པ་རི་ཧཱི་ན་ཙ་ཀྑུ་ཀེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ མེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཡཱ་པེ་སྶ་ནྟི, མ་མ བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་མྤི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨ་ནཱ་ཐཱ ནི་པྤ་ཙྩ་ཡཱ པ་བྦ་ཏ་གུ་ཧཱ་ཡ་མེ་ཝ སུ་སྶི་ཏྭཱ མ་རི་སྶ་ནྟི མ་ཉྙེ’’ཏི ཝི་ལ་པ་ནྟོ པ་ཋ་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༢. ‘‘ཏེ ཀ་ཐཾ ནུ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, ཝུ་དྡྷཱ གི་རི་ད་རཱི་ས་ཡཱ;
ཨ་ཧཾ བ་དྡྷོ་སྨི པཱ་སེ་ན, ནི་ལཱི་ཡ་སྶ ཝ་སཾ ག་ཏོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ནི་ལཱི་ཡ་སྶཱཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀ་སྶ ནེ་སཱ་ད་པུ་ཏྟ་སྶ.
ཨ་ཐ ནེ་སཱ་ད་པུ་ཏྟོ གི་ཛ྄ཛྷ་རཱ་ཛ་སྶ པ་རི་དེ་ཝི་ཏ་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༣. ‘‘ཀིཾ གི་ཛ྄ཛྷ པ་རི་དེ་ཝ་སི, ཀཱ ནུ ཏེ པ་རི་དེ་ཝ་ནཱ;
ན མེ སུ་ཏོ ཝཱ དི་ཊྛོ ཝཱ, བྷཱ་ས་ནྟོ མཱ་ནུ་སིཾ དི་ཛོ’’ཏི.
གི་ཛ྄ཛྷོ ཨཱ་ཧ –
༢༤. ‘‘བྷ་རཱ་མི མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ, ཝུ་དྡྷེ གི་རི་ད་རཱི་ས་ཡེ;
ཏེ ཀ་ཐཾ ནུ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, ཨ་ཧཾ ཝ་སཾ ག་ཏོ ཏ་ཝཱ’’ཏི.
ནེ་སཱ་དོ ཨཱ་ཧ –
༢༥. ‘‘ཡཾ ནུ གི་ཛ྄ཛྷོ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཾ, ཀུ་ཎ་པཱ་ནི ཨ་ཝེ་ཀྑ་ཏི;
ཀ་སྨཱ ཛཱ་ལ་ཉྩ པཱ་ས་ཉྩ, ཨཱ་ས་ཛྫཱ་པི ན བུ་ཛ྄ཛྷ་སཱི’’ཏི.
གི་ཛ྄ཛྷ་རཱ་ཛཱ ཨཱ་ཧ –
༢༦. ‘‘ཡ་དཱ པ་རཱ་བྷ་ཝོ ཧོ་ཏི, པོ་སོ ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་ངྑ་ཡེ;
ཨ་ཐ ཛཱ་ལ་ཉྩ པཱ་ས་ཉྩ, ཨཱ་ས་ཛྫཱ་པི ན བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི.
༢༧. ‘‘བྷ་ར་སྶུ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ, ཝུ་དྡྷེ གི་རི་ད་རཱི་ས་ཡེ;
མ་ཡཱ ཏྭཾ ས་མ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ, སོ་ཏྠིཾ པ་སྶཱ་ཧི ཉཱ་ཏ་ཀེ.
༢༨. ‘‘ཨེ་ཝཾ ལུ་དྡ་ཀ ན་ནྡ་སྶུ, ས་ཧ ས་བྦེ་ཧི ཉཱ་ཏི་བྷི;
བྷ་རི་སྶཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ, ཝུ་དྡྷེ གི་རི་ད་རཱི་ས་ཡེ’’ཏི. –
ནེ་སཱ་ད་པུ་ཏྟེ་ན དུ་ཏི་ཡཱ, གི་ཛ྄ཛྷེ་ན ཏ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ.
ཏ་ཏྠ ཡཾ ནཱུཏི ཡཾ ནུ ཨེ་ཏཾ ལོ་ཀེ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི. གི་ཛ྄ཛྷོ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཾ, ཀུ་ཎ་པཱ་ནི ཨ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱིཏི ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཋི་ཏཱ་ནི་པི ཀུ་ཎ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏི, ཏཾ ཡ་དི ཏ་ཐཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཏྭཾ ཨི་མཾ ཛཱ་ལ་ཉྩ པཱ་ས་ཉྩ ཨཱ་ས་ཛྫཱ་པི ན བུ་ཛ྄ཛྷ་སི, ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་པི ན ཛཱ་ནཱ་སཱི་ཏི.
པ་རཱ་བྷ་ཝོཏི ཝི་ནཱ་སོ. བྷ་ར་སྶཱུཏི ཨི་དཾ སོ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ གི་ཛ྄ཛྷ་རཱ་ཛཱ པ་རི་དེ་ཝ་ནྟོ ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་དེ་ཝ་ཏི, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ པ་རི་དེ་ཝ་ཏི, ནཱ་ཡཾ མཱ་རེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཏུ་སྶི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ, ཝ་ཏྭཱ ཙ པ་ན པི་ཡ་ཙི་ཏྟེ་ན མུ་དུ་ཙི་ཏྟེ་ན པཱ་སཾ མོ་ཙེ་སི.
ཨ་ཐ་སྶ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ མ་ར་ཎ་མུ་ཁཱ པ་མུ་ཏྟོ སུ་ཁི་ཏོ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨོ་སཱ་ན་གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ མུ་ཁ་པཱུ་རཾ མཾ་སཾ ཨཱ་དཱ་ཡ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨ་དཱ་སི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི, ས་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ མཱ་ཏུ་པོ་ས་ཀ་བྷི་ཀྑུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི.
ཏ་དཱ ནེ་སཱ་ད་པུ་ཏྟོ ཚ་ནྣོ ཨ་ཧོ་སི, མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱ་ནི, གི་ཛ྄ཛྷ་རཱ་ཛཱ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི་ནྟི.
མཱ་ཏུ་པོ་ས་ཀ་གི་ཛ྄ཛྷ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ.
[༤༠༠] ༥. ད་བྦྷ་པུ་པྥ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ནུ་ཏཱི་ར་ཙཱ་རཱི བྷ་དྡ་ནྟེཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨུ་པ་ན་ནྡཾ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. སོ ཧི སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་གུ་ཎེ པ་ཧཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཏ་ཎྷོ ཨ་ཧོ་སི. ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ དྭེ ཏ་ཡོ ཝི་ཧཱ་རེ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཚ་ཏྟཾ ཝཱ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛིཾ ཝཱ ཨུ་ད་ཀ་ཏུ་མྦཾ ཝཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་ཡཾ ཝ་ས་ཏི. སོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཛ་ན་པ་ད་ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ནཱ་མ ཨ་པྤི་ཙྪེ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཀཱ་སེ ཙ་ནྡཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ཝི་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་ས་དཱི་པ་ཀཾ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་པ་ཊི་པ་དཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ མ་ནཱ་པཱ་ནི པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་ཏྟཱ་ནི ཙེ་ཝ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཙ ག་ཎྷིཾ་སུ. སོ ཏཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶོ པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཡཱ་ན་ཀཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ར་ཉྙ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པི་ཊྛི་བྷཱ་གེ པཱ་དེ ཝ་ལླི་ཡཱ པ་ལི་བུ་དྡྷོ ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩི ལ་དྡྷ་བྦཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པཱ་ཝི་སི. ཏ་ཏྠ པ་ན དྭེ མ་ཧ་ལླ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪིཾ་སུ. ཏེ དྭེ ཙ ཐཱུ་ལ་སཱ་ཊ་ཀེ ཨེ་ཀ་ཉྩ སུ་ཁུ་མ་ཀ་མྦ་ལཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ བྷཱ་ཛེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཐེ་རོ ནོ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ ‘‘མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨི་མཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ བྷཱ་ཛེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་མ, ཨི་མཾ ནོ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཝཱ་དོ ཧོ་ཏི, ཨི་དཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ དེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. སོ ‘‘སཱ་དྷུ བྷཱ་ཛེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི དྭེ ཐཱུ་ལ་སཱ་ཊ་ཀེ དྭི་ནྣ་མྤི བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཀ་མྦ་ལཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི.
ཏེ་པི ཐེ་རཱ ཀ་མྦ་ལེ སཱ་ལ་ཡཱ ཏེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷིཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ལ་བྦྷ་ཏི ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཝི་ལོ་པཾ ཁཱ་དི་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧཾ་སུ. བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་པ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཨཱ་བྷ་ཏཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་རཱ་སིཾ དི་སྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་པུ་ཉྙོ་སི ཏྭཾ ཨཱ་ཝུ་སོ, བ་ཧུཾ ཏེ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་དྡྷ’’ནྟི ཝ་དིཾ་སུ. སོ ‘‘ཀུ་ཏོ མེ ཨཱ་ཝུ་སོ, པུ་ཉྙཾ, ཨི་མི་ནཱ མེ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨི་དཾ ལ་དྡྷ’’ནྟི ས་བྦཾ ཀ་ཐེ་སི. བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨུ་པ་ན་ནྡོ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོ མ་ཧཱ་ཏ་ཎྷོ མ་ཧཱ་ལོ་བྷོ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་པ་ན་ནྡེ་ན པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཀ་ཏཾ, པ་ར་སྶ པ་ཊི་པ་དཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཋ་མཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ པ་རོ ཨོ་ཝ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.
‘‘ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ, པ་ཏི་རཱུ་པེ ནི་ཝེ་ས་ཡེ;
ཨ་ཐ་ཉྙ་མ་ནུ་སཱ་སེ་ཡྻ, ན ཀི་ལི་སྶེ་ཡྻ པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི. (དྷ. པ. ༡༥༨) –
ཨི་མཱ་ཡ དྷ་མྨ་པ་དེ གཱ་ཐཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་པ་ན་ནྡོ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པེ་ས མ་ཧཱ་ཏ་ཎྷོ མ་ཧཱ་ལོ་བྷོ་ཝ, ན ཙ པ་ན ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པེ་ས ཨི་མེ་སཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཝི་ལུ་མྤི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ན་དཱི་ཏཱི་རེ རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་དཱ ཨེ་ཀོ སི་ངྒཱ་ལོ མཱ་ཡཱ་ཝིཾ ནཱ་མ བྷ་རི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ན་དཱི་ཏཱི་རེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝ་སི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ སི་ངྒཱ་ལཱི སི་ངྒཱ་ལཾ ཨཱ་ཧ ‘‘དོ་ཧ་ལོ༹ མེ སཱ་མི, ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཨ་ལླ་རོ་ཧི་ཏ་མ་ཙྪཾ ཁཱ་དི་ཏུཾ ཨི་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི. སི་ངྒཱ་ལོ ‘‘ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐཱ ཧོ་ཧི, ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མི ཏེ’’ཏི ན་དཱི་ཏཱི་རེ ཙ་ར་ནྟོ ཝ་ལླི་ཡཱ པཱ་དེ པ་ལི་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏཱི་ར་མེ་ཝ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ག་མྦྷཱི་ར་ཙཱ་རཱི ཙ ཨ་ནུ་ཏཱི་ར་ཙཱ་རཱི ཙཱ་ཏི དྭེ ཨུ་དྡཱ མ་ཙྪེ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཱ ཏཱི་རེ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཏེ་སུ ག་མྦྷཱི་ར་ཙཱ་རཱི མ་ཧ་ནྟཾ རོ་ཧི་ཏ་མ་ཙྪཾ དི་སྭཱ ཝེ་གེ་ན ཨུ་ད་ཀེ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏཾ ན་ངྒུ་ཊྛེ ག་ཎྷི. བ་ལ་ཝཱ མ་ཙྪོ པ་རི་ཀ་ཌྜྷ་ནྟོ ཡཱ་སི. སོ ག་མྦྷཱི་ར་ཙཱ་རཱི ཨུ་དྡོ ‘‘མ་ཧཱ་མ་ཙྪོ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ནོ པ་ཧོ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཧི མེ ས་ཧཱ་ཡོ ཧོ་ཧཱི’’ཏི ཨི་ཏ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ལླ་པ་ནྟོ པ་ཋ་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༩. ‘‘ཨ་ནུ་ཏཱི་ར་ཙཱ་རཱི བྷ་དྡ་ནྟེ, ས་ཧཱ་ཡ་མ་ནུ་དྷཱ་ཝ མཾ;
མ་ཧཱ མེ ག་ཧི་ཏོ མ་ཙྪོ, སོ མཾ ཧ་ར་ཏི ཝེ་ག་སཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ས་ཧཱ་ཡ་མ་ནུ་དྷཱ་ཝ མནྟི ས་ཧཱ་ཡ ཨ་ནུ་དྷཱ་ཝ མཾ, ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན མ-ཀཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ་ཧཾ ཨི་མི་ནཱ མ་ཙྪེ་ན ན སཾ་ཧཱི་རཱ་མི, ཨེ་ཝཾ མཾ ན་ངྒུ་ཊྛ་ཁ་ཎྜེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏྭཾ ཨ་ནུ་དྷཱ་ཝཱ་ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རོ དུ་ཏི་ཡཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༣༠. ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་ཙཱ་རཱི བྷ་དྡ་ནྟེ, ད་ལ༹ྷཾ ག་ཎྷཱ་ཧི ཐཱ་མ་སཱ;
ཨ་ཧཾ ཏཾ ཨུ་དྡྷ་རི་སྶཱ་མི, སུ་པ་ཎྞོ ཨུ་ར་གཱ་མི་ཝཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཐཱ་མ་སཱཏི ཐཱ་མེ་ན. ཨུ་དྡྷ་རི་སྶཱ་མཱིཏི ནཱི་ཧ་རི་སྶཱ་མི. སུ་པ་ཎྞོ ཨུ་ར་གཱ་མི་ཝཱཏི ག་རུ་ལོ༹ ས་པྤཾ ཝི་ཡ.
ཨ་ཐ དྭེ་པི ཏེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ རོ་ཧི་ཏ་མ་ཙྪཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཐ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ མཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཏྭཾ བྷཱ་ཛེ་ཧི, ཏྭཾ བྷཱ་ཛེ་ཧཱི’’ཏི ཀ་ལ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ བྷཱ་ཛེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ སི་ངྒཱ་ལོ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ. ཏེ ཏཾ དི་སྭཱ ཨུ་བྷོ་པི པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ, ས་མྨ, ད་བྦྷ་པུ་པྥ་མ་ཙྪོ ཨ་མྷེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ, ཏཾ ནོ བྷཱ་ཛེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཝཱ་དོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ས་མ་བྷཱ་གཾ ནོ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ དེ་ཧཱི’’ཏི ཏ་ཏི་ཡཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧཾ་སུ –
༣༡. ‘‘ཝི་ཝཱ་དོ ནོ ས་མུ་པྤ་ནྣོ, ད་བྦྷ་པུ་པྥ སུ་ཎོ་ཧི མེ;
ས་མེ་ཧི མེ་དྷ་གཾ ས་མྨཱ, ཝི་ཝཱ་དོ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ད་བྦྷ་པུ་པྥཱཏི ད་བྦྷ་པུ་པྥ་ས་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཨཱ་ལ་པ་ནྟི. མེ་དྷ་གནྟི ཀ་ལ་ཧཾ.
ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ སི་ངྒཱ་ལོ ཨ་ཏྟ་ནོ བ་ལཾ དཱི་པེ་ནྟོ –
༣༢. ‘‘དྷ་མྨ་ཊྛོ་ཧཾ པུ་རེ ཨཱ་སིཾ, བ་ཧཱུ ཨ་ཌྜཱ མེ ཏཱི་རི་ཏཱ;
ས་མེ་མི མེ་དྷ་གཾ ས་མྨཱ, ཝི་ཝཱ་དོ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏ’’ནྟི. –
ཨི་དཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ བྷཱ་ཛེ་ནྟོ –
༣༣. ‘‘ཨ་ནུ་ཏཱི་ར་ཙཱ་རི ན་ངྒུ་ཊྛཾ, སཱི་སཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཙཱ་རི་ནོ;
ཨ་ཙྩཱ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཁ་ཎྜོ, དྷ་མྨ་ཊྛ་སྶ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. –
ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ – ཨ་ཧཾ པུ་བྦེ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ་མ་ཙྩོ ཨཱ་སིཾ, ཏེ་ན མ་ཡཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ བ་ཧཱུ ཨ་ཌྜཱ ཏཱི་རི་ཏཱ, ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ་དཱི་ནཾ བ་ཧཱུ ཨ་ཌྜཱ ཏཱི་རི་ཏཱ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཱ, སྭཱ་ཧཾ ཏུ་མྷཱ་དི་སཱ་ནཾ ས་མ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ་ནཾ ཨ་ཌྜཾ ཏཱི་རེ་ཏུཾ ཀིཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཨ་ཧཾ ཝོ ས་མེ་མི མེ་དྷ་གཾ, ས་མྨཱ མཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝི་ཝཱ་དོ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏཱུ་ཏི.
ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ མ་ཙྪཾ ཏ་ཡོ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏཱི་ར་ཙཱ་རི ཏྭཾ ན་ངྒུ་ཊྛཾ ག་ཎྷ, སཱི་སཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཙཱ་རི་ནོ ཧོ་ཏུ. ཨ་ཙྩཱ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཁ་ཎྜོཏི ཨ་པི་ཙ ཨ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཙྩཱཏི ཨ་ཏི་ཙྩ, ཨི་མེ དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཨ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཁ་ཎྜོ དྷ་མྨ་ཊྛ་སྶ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སཱ་མི་ཀ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཏཾ མ་ཙྪཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ ཀ་ལ་ཧཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ན་ངྒུ་ཊྛ་ཉྩ སཱི་ས་ཉྩ ཁཱ་ད་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཁ་ཎྜཾ མུ་ཁེ་ན ཌཾ་སི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ལཱ་ཡི. ཏེ ས་ཧ་སྶཾ པ་རཱ་ཛི་ཏཱ ཝི་ཡ དུ་མྨུ་ཁཱ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ གཱ་ཐ་མཱ་ཧཾ་སུ –
༣༤. ‘‘ཙི་ར་མྤི བྷ་ཀྑོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ས་ཙེ ན ཝི་ཝ་དེ་མ་སེ;
ཨ་སཱི་ས་ཀཾ ཨ་ན་ངྒུ་ཊྛཾ, སི་ངྒཱ་ལོ ཧ་ར་ཏི རོ་ཧི་ཏ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཙི་ར་མྤཱིཏི དྭེ ཏ་ཡོ དི་ཝ་སེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.