༡. ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏོ
༡. པ་ཋ་མ་ཝ་གྒོ
༡. ལོ་བྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཛ་ཧ་ཐཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ. སཱ པ་ནེ་སཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཡ་སྨཱ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཾ ཏཱ་ཝ ཝི་ཙཱ་རེ་སྶཱ་མ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཱ – ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶ་བྷེ་དཱ་ནི་པི སུ་ཏྟ་ནྟཱ་ནི སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་པ་ཊྛཱ་ན་ན་ཡེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་ཏཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི་སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་གྒ་བྷེ་དོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ཙ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ཙ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ; ཨེ་ཝཾ ཡ་དི་པི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན་པི སཾ་ས་གྒ་བྷེ་དོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དཱི་ཧི པ་ན པུ་ར་ཏོ ཋི་ཏེ་ཧི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་ས་གྒོ ན་ཏྠཱི་ཏི ནི་ར་ཝ་སེ་སོ པ་ཊྛཱ་ན་ན་ཡོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ སེ་ས་ནི་ཀྑེ་པཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ནི་ཀྑི་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་ཀྑེ་པོ, སུ་ཏྟཾ ཨེ་ཝ ནི་ཀྑེ་པོ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་ཀྑི་པ་ནཾ ནི་ཀྑེ་པོ, སུ་ཏྟ་སྶ ནི་ཀྑེ་པོ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ, སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, སོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝ་སོ་ཏི པུ་ཙྪཱ་ཝ་སོ. སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ. སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི, ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི ཐ-ཀཱ་ར་སྶ ཋ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, སཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་ཀྑི་པཱི་ཡ་ཏི སུ་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་ཀྑེ་པོ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི ཨེ་ཝ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. པུ་ཙྪཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪཱ, པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ ཨ་ཏྠོ, པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སཾ, ཏ་དེ་ཝ ནི་ཀྑེ་པ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ་ཏི པུ་ལླི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་པི་ཙ པ་རེ་སཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་པཱ་ཀཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཝི་སུཾ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཏྟོ, ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨ་ཏ་ནྟི་ཋ་པ་ན་ཏྠཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ. པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀཱ་ནཾ པ་ན པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཐཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ན་ཝ་རོ་དྷོ, པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ ཝཱ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཐཾ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ ཨ་ན་ཝ་རོ་དྷོ་ཏི? ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ. པ་རེ་ས་ཉྷི ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཧི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ (དཱི. ན. ༡.༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝ་ཎྞཱ་ཝ་ཎྞ་ཨཱ་མི་སུ་པྤཱ་དཱ་དི་དེ་ས་ནཱ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་རེ་སཾ པུ་ཙྪཾ ཝི་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་མེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སི་ཏོ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏོ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི.
ཡཱ་ནི བྷ་ག་ཝཱ པ་རེ་ཧི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷི་ཊྛོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ་སུ་ཏྟཾ, ཏུ་ཝ་ཊྚ་ཀ་སུ་ཏྟ་ནྟི་ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི (སུ. ནི. ༩༢༡ ཨཱ་ད་ཡོ; མ. ནི. ༡.༦༤ ཨཱ་ད་ཡོ), ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ནི་ཀྑེ་པོ.
ཡཱ་ནི པ་ན ‘‘པ་རི་པ་ཀྐཱ ཁོ རཱ་ཧུ་ལ་སྶ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ རཱ་ཧུ་ལཾ ཨུ་ཏྟ་རིཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཝི་ནེ་ཡྻ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཁ་ནྟིཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟཾ, དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་སུ་ཏྟ་ནྟི་ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི (མ. ནི. ༢.༡༠༧ ཨཱ་ད་ཡོ; ༣.༤༡༦ ཨཱ་ད་ཡོ; སཾ. ནི. ༣.༥༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༩-༢༠), ཏེ་སཾ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ནི་ཀྑེ་པོ.
བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དེ་ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ ཙ་ཏ་སྶོ པ་རི་སཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝ་ཎྞཱ ཙ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟི ‘‘བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ཏི, བྷ་ནྟེ, ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཨེ་ཝཾ པུ་ཊྛེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡཱ་ནི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི (སཾ. ནི. ༥.༡༨༦) ཏེ་སཾ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ.
ཡཱ་ནི པ་ན ཏཱ་ནི ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཾ, པུ་ཏྟ་མཾ་སཱུ་པ་མཾ, དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷཱུ་པ་མ་ནྟི་ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི (མ. ནི. ༡.༢༩; སཾ. ནི. ༢.༦༣), ཏེ་སཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ.
ཨེ་ཝ་མི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པེ་སུ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ནི་ཀྑེ་པོ. པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ. ཀེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན? ལོ་བྷེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱི་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀས་དྡོ ཨ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏྠེ ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ, ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ་ནྟི ཨི་ཏྠེ་ཀེ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༧). ཨ་ཏྠི སེ་ཊྛེ ‘‘ཙེ་ཏ་སོ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༢༨; པཱ་རཱ. ༡༡). ཨ་ཏྠི ཨ་ས་ཧཱ་ཡེ ‘‘ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༤༠༥). ཨ་ཏྠི ས་ངྑཱ་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཁ་ཎོ ཙ ས་མ་ཡོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༢༩). ཨི་དྷཱ་པི ས་ངྑཱ་ཡ་མེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ.
དྷ་མྨ-ས་དྡོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ས་ཙྩ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་པ་ཀ་ཏི་པུ་ཉྙཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཉེ་ཡྻ་ས་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༥.༧༣) པ་རི་ཡ་ཏྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༩༩) ས་ཙྩཱ་ནི. ‘‘ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨཱ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༡༣; ༣.༡༤༢) ས་མཱ་དྷི. ‘‘ས་ཙྩཾ དྷ་མྨོ དྷི་ཏི ཙཱ་གོ, ས་ཝེ པེ་ཙྩ ན སོ་ཙ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༡.༥༧) པ་ཉྙཱ. ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༩༨) པ་ཀ་ཏི. ‘‘དྷ་མྨོ ཧ་ཝེ ར་ཀྑ་ཏི དྷ་མྨ་ཙཱ་རི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༡༠.༡༠༢) པུ་ཉྙཾ. ‘‘ཏི་ཎྞཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཝ་དེ་ཡྻ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ་ན ཝཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༤༤༤) ཨཱ་པ་ཏྟི. ‘‘ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༢༡) སུ་ཉྙ་ཏཱ. ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་མུ་ཁེ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨༥) ཉེ་ཡྻོ. ‘‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡) ས་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷཱ་པི ས་བྷཱ་ཝོ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨནྟི ཨེ་ཀཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ས་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཀོ ཙ སོ དྷ་མྨོ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཀ་དྷ་མྨོ, ཏཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཾ.
བྷི་ཀྑ་ཝེཏི བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ལ་པ་ཏི, ན དྷ་མྨ་མེ་ཝ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི? ས་ཏི་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ. བྷི་ཀྑཱུ ཧི ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟཱ་པི དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟཱ་པི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟཱ་པི ནི་སི་ནྣཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ པ་ཋ་མཾ ཨ་ནཱ་ལ་པི་ཏྭཱ དྷ་མྨེ དེ་སི་ཡ་མཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཀིཾ་ནི་དཱ་ནཱ, ཀིཾ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. ཨཱ་ལ་པི་ཏེ པ་ན ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ས་ཏི་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཏེ་ན ཙ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་སི་དྡྷེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧཱི་ནཱ་དྷི་ཀ་ཛ་ན་སེ་ཝི་ཏཾ ཝུ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨུ་དྡྷ་ཏ་དཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ནི་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏི. ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་པྥཱ་ར་སོ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ན་ཡ་ན་ནི་པཱ་ཏ་པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁཱ་བྷི་མུ་ཁེ ཀ་རོ་ནྟོ ཏེ་ན ཙ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་དཱི་པ་ཀེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ནེ་སཾ སོ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ས་མྦོ་དྷ་ན་ཏྠེ་ན སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་པི ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ཡ་ཏྟཱ ཧི སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི.
ཨ་ཉྙེ་སུ་པི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ པ་རི་ས་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཀ་སྨཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི་ཏི? ཛེ་ཊྛ་སེ་ཊྛཱ་ས་ནྣ་ས་དཱ་ས་ནྣི་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦ་པ་རི་ས་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, པ་རི་སཱ་ཡ ཙ ཛེ་ཊྛཱ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ, སེ་ཊྛཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ཙ, ཨཱ་ས་ནྣཱ ཏ་ཏྠ ནི་སི་ནྣེ་སུ ས་མཱི་པ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ, ས་དཱ་ས་ནྣི་ཧི་ཏཱ ས་ཏྠུ་ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏྟཱ. ཨ་པི་ཙ ཏེ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཏི ཏེ ཨེ་ཝ ཨཱ་ལ་པི.
པ་ཛ་ཧ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནཾ, ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ, ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཾ, པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པྤ་ཧཱ་ནཾ, ནི་སྶ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ དཱི་པཱ་ལོ་ཀེ་ནེ་ཝ ཏ་མ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ལོ་བྷཱ་དི་ཀ་སྶ, ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་དི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ན་ཏྠ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ལོ་བྷཱ་དི་མ་ལ་སྶ, སཱི་ལེ་ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་དུ་སྶཱི་ལྱ་སྶ, ས་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དི་ཀ་སྶ, ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ་ན ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ, པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཝི་ས་མ་ཧེ་ཏུ་དི་ཊྛཱི་ནཾ, ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ་ན ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎེ་ན ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནེ་ན ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མཱ’’ཏི གཱ་ཧ་སྶ, མ་གྒཱ་མ་གྒ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ་ན ཨ་མ་གྒེ མ་གྒ་ས་ཉྙཱ་ཡ, ཨུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཱ, ཝ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡཱ, བྷ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྷ་ཡེ་སུ ཨ་བྷ་ཡ་ས་ཉྙཱ་ཡ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་སྶཱ་ད་ས་ཉྙཱ་ཡ, ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནེ་ན ཨ་བྷི་ར་ཏི་ས་ཉྙཱ་ཡ, མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ, ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ན དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ, ནི་བྦཱ་ནེ་ན པ་ཊི་ལོ་མ་བྷཱ་ཝ་སྶ, གོ་ཏྲ་བྷུ་ནཱ ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ.
ཡཾ པ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་བྷེ་དེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ གྷ་ཊ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨུ་ད་ཀ་པི་ཊྛེ སེ་ཝཱ་ལ་སྶ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཡཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ནཾ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ‘‘དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༢༧༧; ཝི་བྷ. ༦༢༨) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཀྑི་ཡ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ག་ཎ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ, ཨི་དཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཡཾ པ་ན ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ཏྟཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཡཾ པ་ན ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ནི་སྶ་ཊ་ཏྟཱ པ་ཧཱི་ན་ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ པ་ཧཱ་ནེ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་སྶ པ་ཧཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ པ་ཛ་ཧ་ཐཱཏི པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཐ, ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཧནྟི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. ཝོཏི ཨ་ཡཾ ཝོས་དྡོ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཀ་ར་ཎ་སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ནེ་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཀ་ཙྩི, པ་ན ཝོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ, ས་མ་གྒཱ ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༢༦) པ་ཙྩ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ག་ཙྪ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཎཱ་མེ་མི ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༥༧) ཨུ་པ་ཡོ་གེ. ‘‘ན ཝོ མ་མ ས་ནྟི་ཀེ ཝ་ཏྠ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༥༧) ཀ་ར་ཎེ. ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཝོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, སུ་བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༤༥) སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནེ. ‘‘ཡེ ཧི ཝོ ཨ་རི་ཡཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༥) པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ. ‘‘ཝ་ན་པ་ཏྠ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༩༠) ས་མྤ་དཱ་ནེ. ཨི་དྷཱ་པི ས་མྤ་དཱ་ནེ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ.
པཱ་ཊི་བྷོ་གོཏི པ་ཊི་བྷཱུ. སོ ཧི དྷཱ་ར་ཎ་ཀཾ པ་ཊི་ཙྩ དྷ་ནི་ཀ་སྶ, དྷ་ནི་ཀཾ པ་ཊི་ཙྩ དྷཱ་ར་ཎ་ཀ་སྶ པ་ཊི་ནི་དྷི་བྷཱུ་ཏོ དྷ་ནི་ཀ་ས་ནྟ་ཀ་སྶ ཏ་ཏོ ཧ་ར་ཎཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན བྷུ་ཉྫ་ནེ་ན བྷོ་གོ་ཏི པ་ཊི་བྷོ་གོ, པ་ཊི་བྷོ་གོ ཨེ་ཝ པཱ་ཊི་བྷོ་གོ. ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཧི ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་སྶ ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི. ཡོ ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ས་ཕ་ལོ སོ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒོ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཏཱ ནཱ་མ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ད་མ་ན་ཀུ་ས་ལོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མཾ ལ་ཧུ་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་པཱུ་ར་ཎ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན ཐི་རཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་སི ཡ་ཐཱ ཏཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ. བྷི་ནྣ་བྷཱུ་མི་ཀཱ་པི ཧི པ་ཊི་གྷ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ད་ཡོ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ ཀི་ལེ་སཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་ཊི་བྷོ་ག་བྷཱ་ཝེ ཋ་པེ་སི? ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ. པ་སྶ་ཏི ཧི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མ་ཡཱ ‘ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཛ་ཧ་ཐ, ཨ་ཧཾ ཝོ པཱ་ཊི་བྷོ་གོ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཏཱ་ཡཱ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་དྡྷཱ ཏཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་ཀྐཱ ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ས་མ་དྷི་ག་ནྟུཾ, ཡ་ཏོ དྷ་མྨ་སྶཱ་མི པ་ཋ་མ་མཱ་ཧ ‘ཨ་ཧཾ པཱ་ཊི་བྷོ་གོ’ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཏཱ་ཡ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་ཊི་བྷོ་ག་བྷཱ་ཝེ ཋ་པེ་སི.
ཀ་ཏ་མཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཏ་མནྟི པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. པུ་ཙྪཱ ཙ ནཱ་མེ་སཱ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ – ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ, དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ, ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ, ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ, ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་དི་ཊྛཾ ཨ་ཏུ་ལི་ཏཾ ཨ་ཏཱི་རི་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཉཱ་ཎཱ་ཡ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཏུ་ལ་ནཱ་ཡ ཏཱི་ར་ཎཱ་ཡ ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཉཱ་ཏཾ ཧོ་ཏི དི་ཊྛཾ ཏུ་ལི་ཏཾ ཏཱི་རི་ཏཾ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ. སོ ཨ་ཉྙེ་ཧི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ སཾ་ས་ཡ་པ་ཀྑ་ནྡོ ཧོ་ཏི ཝི་མ་ཏི་པ་ཀྑ་ནྡོ དྭེ་ལ༹ྷ་ཀ་ཛཱ་ཏོ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོ, ཀིཾ ནུ ཁོ, ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ’’ཏི, སོ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཨ་ནུ་མ་ཏི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི – ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱུ་པཾ ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༣.༥༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༢༡), ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ. བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི – ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཧཱ་རཱ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཋི་ཏི་ཡཱ ས་མྦྷ་ཝེ་སཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༡) ཨ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ.
ཏ་ཏྠ པུ་རི་མཱ ཏི་སྶོ པུ་ཙྪཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ན་ཏྠི. ཀ་སྨཱ? ཏཱི་སུ ཧི ཨ་དྡྷཱ་སུ ཀི་ཉྩི ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་དི་ཊྛཾ ཨ་ཏུ་ལི་ཏཾ ཨ་ཏཱི་རི་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏེ་ན ནེ་སཾ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ན་ཏྠི. ཡཾ པ་ན ཏེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཉྙེ་ན ས་མ་ཎེ་ན ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝཱ དེ་ཝེ་ན ཝཱ མཱ་རེ་ན ཝཱ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ཝཱ ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཏེ་ན ནེ་སཾ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ་པི ན་ཏྠི. ཡ་སྨཱ པ་ན བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ཨ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི ཏི་ཎྞ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ག་ཏ་སཾ་ས་ཡཱ, ཏེ་ན ནེ་སཾ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ་པི ན་ཏྠི. ཨི་ཏ་རཱ པ་ན དྭེ པུ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠི, ཏཱ་སུ ཨ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨི་དཱ་ནི ཏཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཡ པུ་ཊྛ་མ་ཏྠཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ལོ་བྷཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ལུ་བྦྷ་ནྟི ཏེ་ན, ས་ཡཾ ཝཱ ལུ་བྦྷ་ཏི, ལུ་བྦྷ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ནྟི ལོ་བྷོ. སྭཱ་ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ མ་ཀྐ་ཊཱ་ལེ་པོ ཝི་ཡ, ཨ་བྷི་ས་ངྒ་ར་སོ ཏ་ཏྟ་ཀ་པཱ་ལེ པ་ཀྑི་ཏྟ་མཾ་ས་པེ་སི ཝི་ཡ, ཨ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ ཏེ་ལ་ཉྫ་ན་རཱ་གོ ཝི་ཡ, སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སྶཱ་ད་ད་སྶ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནོ, ཏ་ཎྷཱ་ན་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནོ ཡ་ཏྠ ས་མུ་པྤ་ནྣོ, སཱི་གྷ་སོ་ཏཱ ན་དཱི ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ ཨ་པཱ་ཡ་མེ་ཝ ཏཾ ས་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཡཾ ལོ་བྷ་ས་དྡོ ས་བྦ་ལོ་བྷ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནོ, ཨི་དྷ པ་ན ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷོ.
པུ་ན བྷི་ཀྑ་ཝེཏི ཨཱ་ལ་པ་ནཾ དྷ་མྨ་སྶ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ད་ར་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ. པ་ཛ་ཧ་ཐཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཝི་ཧི་ཏོ, སོ ཙ པ་རི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཝི་སུ་ནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི་པི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཀི་ཙྩཱ་ནི ཝི་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘ལོ་བྷཾ པ་ཛ་ཧ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དོ་སཱ་དཱི་ན་མྤི པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ཝི་ས་ཡེ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀི་ཙྩེ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ ཝུ་ཏྟེ ཏ་སྶཱ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ནཾ སེ་ས་མ་གྒ་ངྒཱ་ན་མྤི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ཝི་ས་ཡ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་རི་པུ་ཎྞོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྱཱ་པཱ་རོ ཨི་དྷ ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ན་མྤི བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྱཱ་པཱ་ར་སྶ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦོ.
ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ལོ་བྷཾ པ་ཛ་ཧ་ཐཱཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ. སཱ ཙ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ, ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ ཙ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏི་སྶོ་པི པ་རི་ཉྙཱ བོ་དྷི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་ཧ ཕ་ལེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ལོ་བྷཾ པ་ཛ་ཧ་ཐཱཏི ས་ཧ ཕ་ལེ་ན ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི དེ་སི་ཏཱ. སཱ ཙ པ་ཊི་པ་དཱ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ…པེ… ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ ཙཱ་ཏི ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཧ ཕ་ལེ་ན ས་བྦཱ་པི ས་ཏྟ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཝ་མེ་ཏཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷི་ཀྐ་མ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་རི་ཉྙཱ་ཏྟ་ཡ་ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན ལོ་བྷཾ པ་ཛ་ཧི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན –
‘‘ཨ་ན་ཏྠ་ཛ་ན་ནོ ལོ་བྷོ, ལོ་བྷོ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཀོ་པ་ནོ;
བྷ་ཡ་མ་ནྟ་ར་ཏོ ཛཱ་ཏཾ, ཏཾ ཛ་ནོ ནཱ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.
‘‘ལུ་དྡྷོ ཨ་ཏྠཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ལུ་དྡྷོ དྷ་མྨཾ ན པ་སྶ་ཏི;
ཨ་ནྡྷ་ཏ་མཾ ཏ་དཱ ཧོ་ཏི, ཡཾ ལོ་བྷོ ས་ཧ་ཏེ ན་རཾ’’. (ཨི་ཏི་ཝུ. ༨༨);
ར་ཏྟོ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, རཱ་གེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟོ པཱ་ཎ་མྤི ཧ་ན་ཏི, ཨ་དི་ནྣ་མྤི ཨཱ་དི་ཡ་ཏི, ས་ནྡྷི་མྤི ཚི་ནྡ་ཏི, ནི་ལློ་པ་མྤི ཧ་ར་ཏི, ཨེ་ཀཱ་གཱ་རི་ཀ་མྤི ཀ་རོ་ཏི, པ་རི་པ་ནྠེ་པི ཏི་ཊྛ་ཏི, པ་ར་དཱ་ར་མྤི ག་ཙྪ་ཏི, མུ་སཱ་པི བྷ་ཎ་ཏི. ཏ་ད་པི ཏེ་སཾ བྷ་ཝ་ཏཾ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཛཱ་ན་ཏཾ ཨ་པ་སྶ་ཏཾ ཨ་ཝེ་ད་ཡ་ཏཾ ཏ་ཎྷཱ་ནུ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཏ་སྶི་ཏཾ ཝི་པྥ་ནྡི་ཏ་མེ་ཝ (ཨ. ནི. ༣.༥༤).
‘‘ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡོ པུ་རི་སོ, དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ན སཾ་ས་རཾ;
ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཾ, སཾ་སཱ་རཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏི’’. (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༥, ༡༠༥);
‘‘ན་ཏྠི རཱ་ག་ས་མོ ཨ་གྒི, ན་ཏྠི དོ་ས་ས་མོ ཀ་ལི’’. (དྷ. པ. ༢༠༢, ༢༥༡);
‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ཌ་ཡ྄ཧཱ་མི, ཙི་ཏྟཾ མེ པ་རི་ཌ་ཡ྄ཧ་ཏི’’. (སཾ. ནི. ༡.༢༡༢);
‘‘ཡེ རཱ་ག་ར་ཏྟཱ་ནུ་པ་ཏ་ནྟི སོ་ཏཾ, ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ མ་ཀྐ་ཊ་ཀོ་ཝ ཛཱ་ལ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༣༤༧) ཙ –
ཨེ་ཝ་མཱ་དི་སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ནཱ་ནཱ་ན་ཡེ་ཧི ལོ་བྷ་སྶ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་པི་ཙ ཚ དྷ་མྨཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧོ, ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གོ, ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཱ, བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ, ས་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཏི. ད་ས་ཝི་དྷ་ཉྷི ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶཱ་པི ཀཱ་མ་རཱ་གོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀེ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀེ ཨ་སུ་བྷེ ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶཱ་པི, མ་ན་ཙྪ་ཊྛེ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ཏི་ཀ་ཝཱ་ཊེ་ན པི་ཧི་ཏ་དྭཱ་ར་སྶཱ་པི, ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཝཱ ཨཱ་ལོ་པཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སེ ས་ཏི ཨུ་ད་ཀཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ཡཱ་པ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ནོ་པི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –
‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཉྩ ཨཱ་ལོ་པེ, ཨ་བྷུ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ པི་ཝེ;
ཨ་ལཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ, པ་ཧི་ཏ་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི. (ཐེ་ར་གཱ. ༩༨༣);
ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་ཏེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟེ སེ་ཝ་ནྟ་སྶཱ་པི, ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དཱི་སུ ད་ས་ཨ་སུ་བྷ་ནི་སྶི་ཏ་ས་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡ་པི པ་ཧཱི་ཡ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –
‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རོ, ཨ་ཡ་མཱ་ཧཱ་རོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཝཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཝཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀཱ་མ་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ལོ་བྷ་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཏཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལོ་བྷཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཾ པ་ཛ་ཧ་ཐ, ཨ་ཧཾ ཝོ པཱ་ཊི་བྷོ་གོ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ ‘‘ཀོ པ་ནེ་ཏྠ ལོ་བྷོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཀིཾ ཨ་ཏཱི་ཏོ, ཨ་ཐ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ, ཨུ་དཱ་ཧུ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི? ཀི་ཉྩེ་ཏྠ – ན ཏཱ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏོ ལོ་བྷོ པ་ཧཱི་ཡེ་ཡྻ, ན ཨ་ནཱ་ག་ཏོ ཝཱ ཏེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ནི་རུ་དྡྷཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཝཱ་ཡཱ་མོ ཙ ཨ་ཕ་ལོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ, ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཕ་ལོ ཝཱ་ཡཱ་མོ ཏ་སྶ ས་ར་ས་བྷ་ངྒ་ཏྟཱ, སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཱ ཙ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཙི་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ལོ་བྷོ སི་ཡཱ, ན ཙཱ་ཡཾ ན་ཡོ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ལོ་བྷོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཨི་དྷ ཏ་རུ་ཎ་རུ་ཀྑོ ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་ཕ་ལོ, ཏཾ པུ་རི་སོ ཀུ་ཋཱ་རི་ཡཱ མཱུ་ལེ ཚི་ནྡེ་ཡྻ, ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ཚེ་དེ ཨ་ས་ཏི ཡཱ་ནི ཕ་ལཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཡྻུཾ, ཏཱ་ནི རུ་ཀྑ་སྶ ཚི་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ཛཱ་ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ ན ཛཱ་ཡེ་ཡྻུཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ ཨ་ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧོ ལོ་བྷོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་གྷཱ་ཏ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ‘‘བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ བྷཱུ་མི ནཱ་མ. སཱ བྷཱུ་མི ཏེ་ན ལ་དྡྷཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷུ་པྤ་ནྣོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏུ་པྤ་ནྣོ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏུ་པྤ་ནྣོ ཨ་ས་མཱུ་ཧ་ཏུ་པྤ་ནྣོ་ཏི ཙ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ. ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ. ཨི་དཱ་ནི གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ. ཨི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཀེ་ན པ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི? བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝ. ཨ་ཉྙེ་སུ ཧི ཏཱ་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་གཱ་ཐཱ ཧོ་ནྟི, ཨི་དྷ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝ གཱ་ཐཱ་རུ་ཙི་ཀཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ གཱ་ཐཱ བྷཱ་སི་ཏཱ.
ཏ་ཏྠ ཡེ་ན ལོ་བྷེ་ན ལུ་དྡྷཱ་སེ, ས་ཏྟཱ ག་ཙྪ་ནྟི དུ་གྒ་ཏིནྟི ཡེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ས་ངྒ་ར་སེ་ན ལོ་བྷེ་ན ལུ་དྡྷཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རེ་སུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ གི་དྡྷཱ ག་དྷི་ཏཱ. སེཏི ཧི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ པ་ན ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ སེ-ཀཱ་རཱ་ག་མཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ལུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དཱི་སུ ཀི་ཉྩི སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནི ཙ ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ པཱ་ཎི་ནོ དུ་ཀྑ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ དུ་གྒ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏཾ ནི་ར་ཡཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནིཾ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་ཉྩ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ཙྪ་ནྟི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི.
ཏཾ ལོ་བྷཾ ས་མྨ་ད་ཉྙཱ་ཡ, པ་ཛ་ཧ་ནྟི ཝི་པ་སྶི་ནོཏི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ལོ་བྷཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཏོ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་མྨཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཧེ་ཏུ་ནཱ ཉཱ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ རཱུ་པཱ་དི་ཀེ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་སྶ་ན་ཏོ ཝི་པ་སྶི་ནོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་སེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནྟི, ན པུ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ དེ་ནྟི. པ་ཧཱ་ཡ ན པུ་ནཱ་ཡ་ནྟི, ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ ཀུ་དཱ་ཙ་ནནྟི ཨེ་ཝཾ ས་ཧ་ཛེ་ཀ་ཊྛ་པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛེ་ཧི ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཏཾ ལོ་བྷཾ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ པུ་ན པ་ཙྪཱ ཨི་མཾ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ལོ་ཀཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀ་དཱ་ཙི་པི ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ་ན དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི.
ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོཏི ནི་དཱ་ནཱ་ཝ་སཱ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཡཱ་ཝ གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཨ་ཏྠོ. ཨ་པི-ས་དྡོ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཏྠ་ས་མྤི་ཎྜ་ནོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཾ, པ་ཧཱ་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན མ་གྒ་ས་ཙྩཾ. ཨི་ཏ་རཾ ས་ཙྩ་དྭ་ཡ་ཉྩ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ན དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་མ་གྒ་ས་ཙྩཱ་ནི ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཉཱ་ཡ་ནྟི, ཨི་ཏ་རཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི སུ་ཏྟེ་སུ.
པ་ར་མ་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཱ ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. དོ་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ …པེ… དོ་སནྟི དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀ་རི་སྶཱ་མ. ཡ་སྨཱ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ དོ་ས་བ་ཧུ་ལཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ དོ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏྠཾ དེ་སི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘དོ་སཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཾ པ་ཛ་ཧ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཏྠ དོ་སནྟི ‘‘ཨ་ན་ཏྠཾ མེ ཨ་ཙ་རཱི་ཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏོ ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༩༦༠) ན་ཡེ་ན སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ན་ཝ་ནྣཾ, ‘‘ཨ་ཏྠཾ མེ ནཱ་ཙ་རཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ སི་དྡྷཱ་ནཾ ན་ཝ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ ཁཱ་ཎུ་ཀ་ཎྚ་ཀཱ་དི་ནཱ ཨ་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ. སོ ཧི དུ་སྶ་ནྟི ཏེ་ན, ས་ཡཾ ཝཱ དུ་སྶ་ཏི, དུ་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ནྟི དོ་སོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ ཙ་ཎྜི་ཀྐ་ལ་ཀྑ་ཎོ པ་ཧ་ཊཱ་སཱི་ཝི་སོ ཝི་ཡ, ཝི་ས་པྤ་ན་ར་སོ ཝི་ས་ནི་པཱ་ཏོ ཝི་ཡ, ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སྶ་ཡ་ད་ཧ་ན་ར་སོ ཝཱ དཱ་ཝ་གྒི ཝི་ཡ, དུ་སྶ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ ལ་དྡྷོ་ཀཱ་སོ ཝི་ཡ ས་པ་ཏྟོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་པ་ད་ཊྛཱ་ནོ ཝི་ས་སཾ་ས་ཊྛ་པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཛ་ཧ་ཐཱཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཐ. ཏ་ཏྠ ཡེ ཨི་མེ –
‘‘པ་ཉྩི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་གྷཱ་ཏ་པ་ཊི་ཝི་ན་ཡཱ, ཡ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཨཱ་གྷཱ་ཏོ ས་བྦ་སོ པ་ཊི་ཝི་ནེ་ཏ་བྦོ. ཀ་ཏ་མེ པ་ཉྩ? ཡ་སྨིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལེ ཨཱ་གྷཱ་ཏོ ཛཱ་ཡེ་ཐ, མེ་ཏྟཱ ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ…པེ… ཀ་རུ་ཎཱ…པེ… ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ཨ་ས་ཏི་ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཨཱ་གྷཱ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ནེ་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལེ ཨཱ་གྷཱ་ཏོ ཛཱ་ཡེ་ཐ, ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ ‘ཀ་མྨ་སྶ་ཀོ ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ ཀ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དོ…པེ… བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༥.༡༦༡) –
ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་པྤ་ཊི་ཝི་ན་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ.
‘‘པ་ཉྩི་མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨཱ་གྷཱ་ཏ་པ་ཊི་ཝི་ན་ཡཱ, ཡ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཨཱ་གྷཱ་ཏོ ས་བྦ་སོ པ་ཊི་ཝི་ནེ་ཏ་བྦོ. ཀ་ཏ་མེ པ་ཉྩ? ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཧོ་ཏི པ་རི་སུ་དྡྷ་ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ; ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་པི, ཨཱ་ཝུ་སོ, པུ་གྒ་ལེ ཨཱ་གྷཱ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ནེ་ཏ་བྦོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༥.༡༦༢) –
ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ་པི ན་ཡེ་ན པ་ཉྩ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་པ་ཊི་ཝི་ན་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་གྷཱ་ཏ་པ་ཊི་ཝི་ན་ཡ་ཝི་དྷི་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ. ཨ་པི་ཙ ཡོ –
‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་ད་ཎྜ་ཀེ་ན ཙེ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཀ་ཙེ་ན ཙོ་རཱ ཨོ་ཙ་ར་ཀཱ ཨ་ངྒ་མ་ངྒཱ་ནི ཨོ་ཀ་ནྟེ་ཡྻུཾ, ཏ་ཏྲཱ་པི ཡོ མ་ནོ པ་དཱུ་སེ་ཡྻ, ན མེ སོ ཏེ་ན སཱ་ས་ན་ཀ་རོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༣༢) ས་ཏྠུ ཨོ་ཝཱ་དོ.
‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཏེ་ན པཱ་པི་ཡོ, ཡོ ཀུ་དྡྷཾ པ་ཊི་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཀུ་དྡྷཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ, ས་ངྒཱ་མཾ ཛེ་ཏི དུ་ཛྫ་ཡཾ.
‘‘ཨུ་བྷི་ནྣ་མ་ཏྠཾ ཙ་ར་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་ར་སྶ ཙ;
པ་རཾ ས་ངྐུ་པི་ཏཾ ཉ་ཏྭཱ, ཡོ ས་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྨ་ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༨༨);
‘‘ས་ཏྟི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་པ་ཏྟ་ཀ་ནྟཱ ས་པ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཱ ཀོ་དྷ་ནཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི ཨི་ཏྠིཾ ཝཱ པུ་རི་སཾ ཝཱ. ཀ་ཏ་མེ ས་ཏྟ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་པ་ཏྟོ ས་པ་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཡཾ དུ་བྦ་ཎྞོ ཨ་སྶཱ’ཏི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་པ་ཏྟོ ས་པ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞ་ཝ་ཏཱ་ཡ ན་ནྡ་ཏི. ཀོ་དྷ་ནོ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལོ ཀོ་དྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཀོ་དྷ་པ་རེ་ཏོ ཀི་ཉྩཱ་པི སོ ཧོ་ཏི སུ་ནྷཱ་ཏོ སུ་ཝི་ལི་ཏྟོ ཀ་པྤི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶུ ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ཝ་ས་ནོ, ཨ་ཐ ཁོ སོ དུ་བྦ་ཎྞོ་ཝ ཧོ་ཏི ཀོ་དྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཋ་མོ དྷ་མྨོ ས་པ་ཏྟ་ཀ་ནྟོ ས་པ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎོ ཀོ་དྷ་ནཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི ཨི་ཏྠིཾ ཝཱ པུ་རི་སཾ ཝཱ.
‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་པ་ཏྟོ ས་པ་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཨི་ཙྪ་ཏི ‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཡཾ དུ་ཀྑཾ ས་ཡེ་ཡྻཱ’ཏི…པེ… ན པ་ཙུ་ར་ཏྠོ ཨ་སྶཱ་ཏི…པེ… ན བྷོ་ག་ཝཱ ཨ་སྶཱ་ཏི…པེ… ན ཡ་ས་ཝཱ ཨ་སྶཱ་ཏི…པེ… ན མི་ཏྟ་ཝཱ ཨ་སྶཱ་ཏི…པེ… ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཨ་པཱ་ཡཾ དུ་གྒ་ཏིཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་པ་ཏྟོ ས་པ་ཏྟ་སྶ སུ་ག་ཏི་ག་མ་ནེ ན་ནྡ་ཏི. ཀོ་དྷ་ནོ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལོ ཀོ་དྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཀོ་དྷ་པ་རེ་ཏོ ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏི, མ་ན་སཱ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏི. སོ ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་རི་ཏྭཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་རི་ཏྭཱ མ་ན་སཱ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་རི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ…པེ… ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི ཀོ་དྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༦༤).
‘‘ཀུ་དྡྷོ ཨ་ཏྠཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀུ་དྡྷོ དྷ་མྨཾ ན པ་སྶ་ཏི…པེ…. (ཨ. ནི. ༧.༦༤);
‘‘ཀོ་དྷཾ ཛ་ཧེ ཝི་པྤ་ཛ་ཧེ་ཡྻ མཱ་ནཾ, སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ས་བྦ་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ཡྻ. (དྷ. པ. ༢༢༡);
‘‘ཨ་ན་ཏྠ་ཛ་ན་ནོ ཀོ་དྷོ, ཀོ་དྷོ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཀོ་པ་ནོ…པེ…. (ཨ. ནི. ༧.༦༤);
‘‘ཀོ་དྷཾ ཚེ་ཏྭཱ སུ་ཁཾ སེ་ཏི, ཀོ་དྷཾ ཚེ་ཏྭཱ ན སོ་ཙ་ཏི;
ཀོ་དྷ་སྶ ཝི་ས་མཱུ་ལ་སྶ, མ་དྷུ་ར་གྒ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༨༧);
‘‘ཨེ་ཀཱ་པ་རཱ་དྷཾ ཁ་མ བྷཱུ་རི་པ་ཉྙ,
ན པ་ཎྜི་ཏཱ ཀོ་དྷ་བ་ལཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི. –
ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན དོ་སེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ དོ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ ཨཱ་ནི་སཾ་སེ ཙ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ དོ་སཾ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སོ དོ་སཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཐ, པ་ཛ་ཧ་ཐཱ་ཏི ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཏ་ཏྠ ནི་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དོ་སཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཾ པ་ཛ་ཧ་ཐཱ’’ཏི. དུ་ཊྛཱ་སེཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏེ་ན དཱུ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་དུ་ཊྛཱ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. མོ་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣. ཏ་ཏི་ཡེ མོ་ཧནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ. ཏ་ཉྷི དུ་ཀྑེ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ, དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡེ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ, དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷེ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ, དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་ད་མྤི མུ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཏེ་ན ས་ཡཾ ཝཱ མུ་ཡ྄ཧ་ཏི མུ་ཡ྄ཧ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ནྟི མོ་ཧོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཝཱ, ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ར་སོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་ཙྪཱ་ད་ན་ར་སོ ཝཱ, ཨ་ས་མྨཱ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ ཝཱ, ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་ད་ཊྛཱ་ནོ, ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་དྷཱ་པི པ་ཛ་ཧ་ཐཱཏི པ་ད་སྶ –
‘‘མཱུ་ལ༹ྷོ ཨ་ཏྠཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, མཱུ་ལ༹ྷོ དྷ་མྨཾ ན པ་སྶ་ཏི;
ཨ་ནྡྷ་ཏ་མཾ ཏ་དཱ ཧོ་ཏི, ཡཾ མོ་ཧོ ས་ཧ་ཏེ ན་རཾ’’. (ཨི་ཏི་ཝུ. ༨༨);
‘‘ཨ་ན་ཏྠ་ཛ་ན་ནོ མོ་ཧོ…པེ…. (ཨི་ཏི་ཝུ. ༨༨);
‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ (ཨི་ཏི་ཝུ. ༤༠);
‘‘མོ་ཧ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནོ ལོ་ཀོ, བྷ་བྦ་རཱུ་པོ་ཝ དི་སྶ་ཏི’’; (ཨུ་དཱ. ༧༠);
‘‘མོ་ཧོ ནི་དཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ’’ (ཨ. ནི. ༣.༣༤);
‘‘མཱུ་ལ༹ྷོ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, མོ་ཧེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་མྤི བྷ་ཡཾ ཝེ་རཾ པ་ས་ཝ་ཏི, ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་མྤི བྷ་ཡཾ ཝེ་རཾ པ་ས་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཙ –
ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ‘‘ཡོ ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་བྦོ སོ མོ་ཧ་ཧེ་ཏུ་ཀོ’’ཏི ཙ མོ་ཧེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ མོ་ཧ་པྤ་ཧཱ་ནེ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན མོ་ཧཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟཱ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལོ་བྷ་དོ་སེ་ཀ་ཊྛཾ མོ་ཧཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷོ ཨེ་ཝ ཧི མོ་ཧོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི. མཱུ་ལ༹ྷཱ་སེཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ན་ཝ་ཛྫཱ་དི་བྷེ་དེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏེ ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཏ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཀོ་དྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཀོ་དྷནྟི དོ་སཾ. དོ་སོ ཨེ་ཝ ཧི ཀོ་དྷ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྨཱ དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་པི་ཙ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཀོ་དྷོ, ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ར་སོ, ཙི་ཏྟ་སྶ བྱཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ, ཙེ་ཏ་སོ པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. མ་ཀྑ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥. པ་ཉྩ་མེ མ་ཀྑནྟི པ་ར་གུ་ཎ་མ་ཀྑ་ནཾ. ཡ་དི་པི ཧི སོ གཱུ་ཐཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རཾ པ་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་རཾ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ མ་ཀྑ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏ་ཐཱ་པི པ་རེ་སཾ གུ་ཎ་མ་ཀྑ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘པ་ར་གུ་ཎ་མ་ཀྑ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ཨུ་ད་ཀ་པུ་ཉྪ་ན་མི་ཝ ནྷཱ་ཏ་སྶ ས་རཱི་ར་ག་ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ པ་རེ་སཾ གུ་ཎེ མ་ཀྑེ་ཏི པུ་ཉྪ་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, པ་རེ་ཧི ཝཱ ཀ་ཏཱ་ནཾ མ་ཧ་ནྟཱ་ན་མྤི ཀཱ་རཱ་ནཾ ཁེ་པ་ན་ཏོ དྷཾ་ས་ན་ཏོ མ་ཀྑོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ པ་ར་གུ་ཎ་མ་ཀྑ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཏེ་སཾ ཝི་ནཱ་ས་ན་ར་སོ, ཏ་ད་ཝ་ཙྪཱ་ད་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན པ་རེ་སཾ གུ་ཎ་མ་ཀྑ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ དོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ཛ་ཧ་ཐཱཏི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཾ དོ་སཾ, དོ་སེ ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ, པ་ཧཱ་ནེ ཙ་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཀྑཱ་སེཏི མ་ཀྑི་ཏཱ མ་ཀྑི་ཏ་པ་ར་གུ་ཎཱ, པ་རེ་སཾ གུ་ཎཱ་ནཾ མ་ཀྑི་ཏཱ་རོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ་པི དྷཾ་སི་ཏ་གུ་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
པ་ཉྩ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. མཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦. ཚ་ཊྛེ མཱ་ནནྟི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཙེ་ཏ་སོ ཨུ་ནྣ་མ་ནཾ. སོ ཧི ‘‘སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན མ་ཉྙ་ནྟི ཏེ་ན, ས་ཡཾ ཝཱ མ་ཉྙ་ཏི, མཱ་ན་ནཾ ས་མྤ་གྒ་ཧོ་ཏི ཝཱ མཱ་ནོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སྭཱ་ཡཾ སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི མཱ་ནོ, ས་དི་སོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི མཱ་ནོ, ཧཱི་ནོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི མཱ་ནོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷོ. པུ་ན སེ་ཡྻ་སྶ སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི མཱ་ནོ, སེ་ཡྻ་སྶ ས་དི་སོ, སེ་ཡྻ་སྶ ཧཱི་ནོ; ས་དི་ས་སྶ སེ་ཡྻོ, ས་དི་ས་སྶ ས་དི་སོ, ས་དི་ས་སྶ ཧཱི་ནོ; ཧཱི་ན་སྶ སེ་ཡྻོ, ཧཱི་ན་སྶ ས་དི་སོ, ཧཱི་ན་སྶ ཧཱི་ནོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི མཱ་ནོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ན་ཝ་ཝི་དྷོ་པི ཨུ་ནྣ་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་ར་སོ, ས་མྤ་གྒ་ཧ་ར་སོ ཝཱ, ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ, ཀེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ ཝཱ, དི་ཊྛི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ལོ་བྷ་པ་ད་ཊྛཱ་ནོ ཨུ་མྨཱ་དོ ཝི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཛ་ཧ་ཐཱཏི ཏ་སྶ ས་བྦ་སྶ་པི ཨ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་པ་ར་ཝ་མྦྷ་ན་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ, ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡེ་སུ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་མྨ་སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀ་ར་ཎེ ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ, ཛཱ་ཏི་མ་ད་པུ་རི་ས་མ་དཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་མཱ་དཱ་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནི་ར་ཏི་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ས་བྷཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ ཙ་ཎྜཱ་ལོ ཝི་ཡ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་སུ ནཱི་ཙ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷོ ཨེ་ཝ ཧི མཱ་ནོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. མ་ཏྟཱ་སེཏི ཛཱ་ཏི་མ་ད་པུ་རི་ས་མ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན མཱ་ནེ་ན པ་མཱ་དཱ་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན མ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཙ་ར་ནྟཱ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཨི་མེ་སུ པ་ན པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཚ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ གཱ་ཐཱ་སུ ཝཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ཡེ ཨི་མེ ཨ་ཝི་ཧཱ ཨ་ཏ་པྤཱ སུ་ད་སྶཱ སུ་ད་སྶཱི ཨ་ཀ་ནི་ཊྛཱ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ, ཏེ་སུ ཨ་ཝི་ཧེ་སུ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ ཨ་ཝི་ཧཱ ནཱ་མ. ཏེ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི, ཨུ་པ་ཧ་ཙྩ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི, ཨ་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི, ས་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི, ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི་ཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཏ་པྤཱ, སུ་ད་སྶཱ, སུ་ད་སྶི་ནོ. ཨ་ཀ་ནི་ཊྛེ་སུ པ་ན ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡོ ཨ་ཝི་ཧཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨཱ་ཡུ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ཨ་ཝི་ཧཱ་དཱི་སུ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཉྩ་ཀ་པྤ་ས་ཏཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨཱ་ཡུ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་ཧ་ཙྩ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི ནཱ་མ. ཡོ ཨ་ས་ངྑཱ་རེ་ན ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་པྤ་ཡོ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་དུ་ཀྑེ་ན ཨ་ཀ་སི་རེ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ས་ས་ངྑཱ་རེ་ན ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་པྤ་ཡོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ དུ་ཀྑེ་ན ཀི་ཙྪེ་ན ཀ་སི་རེ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ས་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི ནཱ་མ. ཨི་ཏ་རོ པ་ན ཨ་ཝི་ཧཱ་དཱི་སུ ཨུ་དྡྷཾ་ཝཱ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་དྡྷ་མ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏཾ, ཝ་ཊྚ་སོ་ཏཾ, མ་གྒ་སོ་ཏ་མེ་ཝ ཝཱ་ཏི ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ. ཨ་ཝི་ཧཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ནི་ཊྛཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི, ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ན ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི, ན ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི, ན ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ན ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི་ཏི ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཐཾ? ཡོ ཨ་ཝི་ཧ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛཾ ག་ནྟྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཏ་ཡོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ སོ་དྷེ་ཏྭཱ སུ་ད་སྶཱི་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཋ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ན ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི ནཱ་མ. ཡོ ཨི་ཏོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་མེ་ཝ ག་ནྟྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ན ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཙ་ཏཱུ་སུ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ་སུ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ན ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ, ན ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི ནཱ་མཱ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཧེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ཀོ, དྭི་ནྣཾ ཀ་པྤ་ས་ཏཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ཀོ, པ་ཉྩ་ཀ་པྤ་ས་ཏེ ཨ་ས་མྤ་ཏྟེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ཀོ་ཏི ཏ་ཡོ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ནོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཝཱ ས་མ་ན་ནྟ་རཱ ཨ་པྤ་ཏྟཾ ཝཱ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ’’ནྟི (པུ. པ. ༣༦). ཝཱ-ས་དྡེ་ན ཧི པ་ཏྟ་མ་ཏྟོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཡོ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ནོ, ཨེ་ཀོ ཨུ་པ་ཧ་ཙྩ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི ཨེ་ཀོ ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ. ཏེ་སུ ཨ་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ནོ པ་ཉྩ, ས་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ནོ པ་ཉྩཱ་ཏི ད་ས ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཏ་པྤཱ་སུ་ད་སྶཱ་སུ་ད་སྶཱི་སཱུ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ད་ས་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རཱི་སཾ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛེ པ་ན ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཡོ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ནོ, ཨེ་ཀོ ཨུ་པ་ཧ་ཙྩ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི་ཏི ཨ་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ནོ ཙ་ཏྟཱ་རོ, ས་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ནོ ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཏི ཨ་ཊྛ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ ཨ་ཊྛ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་སཾ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ. ཏེ ས་བྦེ་པི ཨི་མེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཚ་ཊྛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ས་བྦ་པ་རི་ཉྙཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧. ས་ཏྟ་མེ ས་བྦནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧི ཨ་ཡཾ ས་བྦ-ས་དྡོ. སོ ཡེ་ན ཡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི; ཡ་ཐཱ ‘‘ས་བྦཾ རཱུ་པཾ, ས་བྦཱ ཝེ་ད་ནཱ, ས་བྦ་ས་ཀྐཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི. སོ པ་ནཱ་ཡཾ ས་བྦ-ས་དྡོ ས་པྤ་དེ་ས་ནི་པྤ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ དུ་ཝི་དྷོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ས་བྦ་ས་བྦཾ, པ་དེ་ས་ས་བྦཾ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་བྦཾ, ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་བྦ་ནྟི ཙ་ཏཱུ་སུ ཝི་ས་ཡེ་སུ དི་ཊྛ་པྤ་ཡོ་གོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་མུ་ཁེ ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ནི. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨༥) ས་བྦ་ས་བྦ་སྨིཾ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཝོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ, སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༤༥) པ་དེ་ས་ས་བྦ་སྨིཾ. ‘‘ས་བྦཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མི, ཙ་ཀྑུ་ཉྩེ་ཝ རཱུ་པ་ཉྩ…པེ…. མ་ན་ཉྩེ་ཝ དྷ་མྨེ ཙཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༢༣-༢༥) ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་བྦ་སྨིཾ. ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡) ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་བྦ་སྨིཾ. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ས་བྦ་སྨིཾ ཨཱ་ག་ཏོ ནི་པྤ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡོ, ཨི་ཏ་རེ་སུ ཏཱི་སུ་པི ཨཱ་ག་ཏོ ས་པྤ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡོ. ཨི་དྷ པ་ན ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་བྦ་སྨིཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ ཧི ཨི་དྷ ‘‘ས་བྦ’’ནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ག་ཧི་ཏཱ.
ཨ་ན་བྷི་ཛཱ་ནནྟི ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ, ཨི་མེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ, ཨི་མེ སཱ་ཝ་ཛྫཱ, ཨི་མེ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨི་མེ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཨི་མཱ་ནི དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ཨི་མཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ’’ནྟི ཙ ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦེ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻེ དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་བྷི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ན ཛཱ་ན་ནྟོ. ཨ་པ་རི་ཛཱ་ནནྟི ན པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟོ. ཡོ ཧི ས་བྦཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, སོ ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི – ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ? ས་བྦཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ – ‘‘ཨི་དཾ རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པཾ, ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ. ཨི་དཾ ནཱ་མཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ནཱ་མཾ, ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ’’ཏི བྷཱུ་ཏ་པྤ་སཱ་དཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཾ རཱུ་པཾ, ཕ་སྶཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཾ ནཱ་མ་ཉྩ, ལ་ཀྑ་ཎ་ར་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ. ཀ་ཏ་མཱ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ? ཨེ་ཝཾ ཉཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ས་བྦཾ ཏཱི་རེ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཏོ རོ་ག་ཏོ་ཏི དྭཱ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཨ་ཡཾ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ. ཀ་ཏ་མཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ? ཨེ་ཝཾ ཏཱི་ར་ཡི་ཏྭཱ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སྨིཾ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ.
དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི་ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡོ་པི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ. མ་གྒཱ་མ་གྒ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡོ ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནཱ་དི་ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཝཱ པ་ཉྙཱ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ. ཡོ ས་བྦཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, སོ ཨི་མཱ་ཧི ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཝི་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཝ་སེ་ན པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡོ པ་ནེ་ཝཾ ན པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པ་རི་ཛཱ་ན’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཝི་རཱ་ཛ་ཡནྟི ཏ་སྨིཾ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་ཝི་སེ་སེ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ན ཝི་རཱ་ཛ་ཡཾ, ན ཝི་ར་ཛྫ་ནྟོ; ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ རཱ་གོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་རཱ་གཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤ་ཛ་ཧནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཏྠ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ན པ་ཛ་ཧ་ནྟོ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནཱ་ད་ཡོ་པི མི་སྶ་ཀ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཧི ནཱ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཧི ཀ་མེ་ན ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནཱ་དཱི་ནི ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ མ་གྒ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཏཾ ས་བྦཾ ནི་པྥཱ་དེ་ནྟཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཨ་བྷ་བྦོ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡཱཏི ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་སྶ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཁེ་པ་ནཱ་ཡ ན བྷ་བྦོ, ནཱ་ལཾ ན ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་བྦ་ཉྩ ཁོཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀེ, ཁོ-ས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ཏོ ལ་དྡྷ་བྦཾ ཝི་སེ་སཾ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡ་སྶ ཙ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ པ་ན པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ ཝི་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ. ཨ་པི་ཙ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནནྟི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་བྦཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཙ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཀཱ་རཱ་དི་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟོ. ཝི་རཱ་ཛ་ཡནྟི ས་མྨ་དེ་ཝ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ཨ་ཝ་བོ་དྷེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷ་ཡཱ་དཱི་ན་ཝ་ནི་བྦི་དཱ་དི་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ར་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟ་མྤི རཱ་གཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ. པ་ཛ་ཧནྟི ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཀྑི་ཡཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནྟོ. བྷ་བྦོ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཝཾ ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་སྶ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་སྶ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ཁེ་པ་ནཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་པ་རི་ཀྑ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ བྷ་བྦོ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཡོ ས་བྦཾ ས་བྦ་ཏོ ཉ་ཏྭཱཏི ཡོ ཡུ་ཏྟ་ཡོ་གོ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ས་བྦཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ས་བྦ་ཏོ ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ དུ་ཀྑཱ་དི་པཱི་ལ༹་ནཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦ་ཏོཏི ས་བྦ་སྨཱ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ཙཱ་ཏི ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ན མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ཝཱ ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ. ས་བྦ་ཏྠེ་སུ ན ར་ཛྫ་ཏཱིཏི ས་བྦེ་སུ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ་སུ ས་ཀྐཱ་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ན ར་ཛྫ་ཏི, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན རཱ་གཾ ན ཛ་ནེ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་གཱ་ཧ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཏཾ ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ དི་ཊྛ་མཱ་ན་གྒཱ་ཧཱ་ནཾ ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་ཏྟ་ཡ་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ས ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ས-ཨི་ཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཝེ-ཏི བྱ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀཾ་སེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ས་བྦ་པ་རི་ཉྙཱཏི ས་བྦ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཏོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་བྦ་སྶ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. སོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ, ཨ་རི་ཡོ ཨེ་ཝ ཝཱ. ས་བྦ་དུ་ཀྑ་མུ་པ་ཙྩ་གཱཏི ས་བྦཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ཙྩ་གཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི, ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་ཏྟ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. མཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་པུ་བྦཾ ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ མཱ་ན་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. གཱ་ཐཱ་སུ པ་ན མཱ་ནུ་པེ་ཏཱ ཨ་ཡཾ པ་ཛཱཏི ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི པ་ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ཛཱཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ ཨི་མེ ས་ཏྟཱ མ་ཉྙ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན མཱ་ནེ་ན ཨུ་པེ་ཏཱ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. མཱ་ན་ག་ནྠཱ བྷ་ཝེ ར་ཏཱཏི ཀི་མི་ཀཱི་ཊ་པ་ཊ་ངྒཱ་དི་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་པི མཱ་ནེ་ན ག་ནྠི་ཏཱ མཱ་ན་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཧཾ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ན་བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ནི་ཙྩ་སུ་ཁ་ཨ་ཏྟཱ་དི་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཙ ཀཱ་མཱ་དི་བྷ་ཝེ ར་ཏཱ. མཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟཱཏི མཱ་ནཾ ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི ན པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟཱ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ཝཱ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱ, ‘‘མཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི ཀེ་ཙི པ་ཋ་ནྟི. ཨཱ་ག་ནྟཱ་རོ པུ་ན་བྦྷ་ཝནྟི པུ་ན ཨཱ་ཡཱ་ཏིཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝཾ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཝཱ པུ་ན་བྦྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཾ་སཱ་རཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ནྟཱ་རོ ཨུ་པ་ག་ནྟཱ་རོ ཧོ་ནྟི, བྷ་ཝ་ཏོ ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡེ ཙ མཱ་ནཾ པ་ཧ་ནྟྭཱ་ན, ཝི་མུ་ཏྟཱ མཱ་ན་ས་ངྑ་ཡེཏི ཡེ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སོ མཱ་ནཾ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ན་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་ངྑ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ ནི་བྦཱ་ནེ ཝཱ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་མུ་ཏྟཱ སུ་ཊྛུ མུ་ཏྟཱ. ཏེ མཱ་ན་ག་ནྠཱ་བྷི་བྷུ་ནོ, ས་བྦ་དུ་ཀྑ་མུ་པ་ཙྩ་གུནྟི ཏེ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་བྷ་ཝ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ས་བྦ་སོ མཱ་ན་ག་ནྠཾ མཱ་ན་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ, ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྨིཾ ས་ཏྟ་མ་སུ་ཏྟེ ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི.
ཨ་ཊྛ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩-༡༠. ལོ་བྷ་དོ་ས་པ་རི་ཉྙཱ་སུ་ཏྟ་དྭ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩-༡༠. ན་ཝ་མ་ད་ས་མེ་སུ ཨ་པུ་བྦཾ ན་ཏྠི. དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ནཾ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་ཐཱ དེ་སི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ན་ཝ་མ་ད་ས་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཋ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡-༣. མོ་ཧ་པ་རི་ཉྙཱ་དི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡-༡༣. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒེ་པི པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི སུ་ཏྟཱ་ནི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནེ་ཝ, ཏ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎ་མྤི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
༤. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ – ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ན-ཀཱ་རོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཏྠོ. ཨ་ཧནྟི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. ཨ་ཉྙནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ. ཨེ་ཀ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་མྤཱིཏི ཨེ་ཀ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་མྤི. ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱིཏི དྭེ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ – དི་ཊྛི་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙ ཉཱ་ཎ་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙ. ཏ་ཏྠ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༤.༢༠༠; པ་ཊི. མ. ༡.༡༣༠) ཨཱ་ག་ཏཱ ཨ་ཡཾ དི་ཊྛི་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ. ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ནོ ནི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༣.༣༥) པ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ ཨ་ཡཾ ཉཱ་ཎ་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ. ཨི་དྷཱ་པི ཉཱ་ཎ་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ‘‘ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙ པ་ད་སྶ ན-ཀཱ་རེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ས་བྦ་དྷ་མྨེ ཧ་ཏྠཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ་པི ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་མྤི ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
ཡེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝུ་ཏཱ པ་ཛཱ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནྟི སཾ་ས་ར་ནྟཱིཏི ཡེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ན དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ པ་སྶི་ཏུཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷི་ཏྭཱ ཋཱ་ནེ་ན ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ་ན ནི་ཝུ་ཏཱ ས་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏ་སཾ་སཱ་རེ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎེ ཀ་པྤེ མ་ཧ་ནྟེ་སུ ཙེ་ཝ ཁུ་དྡ་ཀེ་སུ ཙ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཏོ དྷཱ་ཝ་ནྟི ཙེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟི, ཙ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟ་ར་ས་ངྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནཾ, བྷ་ཝ་ནྟ་ར་ས་ངྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་ས་ར་ཎཾ. ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནཾ, དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན སཾ་ས་ར་ཎཾ. ཁ་ཎི་ཀ་མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནཾ, ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ སཾ་ས་ར་ཎཾ. ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནཾ, ‘‘ཙི་ཏྟ་མ་སྶ ཝི་དྷཱ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན སཾ་ས་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ན་སཾ་ས་ར་ཎཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཡ་ཐ་ཡི་དནྟི ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ. ཡ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ, ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ར་སྶ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ པཱུ་རེ་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི ཨ་ཝི་ནྡི་ཡཾ ནཱ་མ, ཨ་ལ་དྡྷ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཨ་ཝི་ནྡི་ཡཾ ཝི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ. ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དི ཝི་ནྡི་ཡཾ ནཱ་མ, ཏཾ ཝི་ནྡི་ཡཾ ན ཝི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ. ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ རཱ་ས་ཊྛཾ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཊྛཾ, དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ སུ་ཉྙ་ཊྛཾ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛཾ, ས་ཙྩཱ་ནཾ ཏ་ཐ་ཊྛཾ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ པཱི་ལ༹་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ. ཨ་ནྟ་ཝི་ར་ཧི་ཏེ སཾ་སཱ་རེ ས་ཏྟེ ཛ་ཝཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་དཱི་སུ ཛ་ཝ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ན ཛ་ཝ་ཏི, ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ. ཨ་པི་ཙ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཚཱ་ད་ན་ཏོ་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ.
ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ན ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནི་ཝུ་ཏཱ པ་ཛཱ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནྟི སཾ་ས་ར་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ པུ་རི་མ་སྶེ་ཝ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. པུ་རི་མཾ ཝཱ – ‘‘ཡ་ཐ་ཡི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨོ་པ་མྨ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨ་ཉྙེ དྷ་མྨཱ་ཏི? ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སེ་ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏཱ་དཱི་ན་ཝེ ཝི་ས་ཡེ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་ད་ཡོ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི.
ན་ཏྠ་ཉྙོཏི ཨཱ་དི་ཀཱ གཱ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན བྷཱ་སི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ནི་ཝུ་ཏཱཏི ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ པ་ལི་གུ་ཎྛི་ཏཱ, པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཧོ་ར་ཏྟནྟི དི་ཝཱ ཙེ་ཝ ར་ཏྟི་ཉྩ, ས་བྦ་ཀཱ་ལ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ མོ་ཧེ་ན ཨཱ་ཝུ་ཏཱཏི ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན མོ་ཧེ་ན ཨཱ་ཝུ་ཏཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མྤི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟི་ཡོ པ་ཛཱ སཾ་སཱ་རེ སཾ་ས་ར་ནྟི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པོ ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨོ་པི ཨེ་ཀ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་མྤི ན་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཡེ ཙ མོ་ཧཾ པ་ཧ་ནྟྭཱ་ན, ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷཾ པ་དཱ་ལ་ཡུནྟི ཡེ པ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒེ་ཧི ཝཱ ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཾ མོ་ཧཾ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མ་ཉཱ་ཎེ་ན མོ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏ་མེ་ཝ ཏ་མོ་རཱ་སིཾ པ་དཱ་ལ་ཡིཾ་སུ, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་མུ་ཙྪི་ནྡིཾ་སུ. ན ཏེ པུ་ན སཾ་ས་ར་ནྟཱིཏི ཏེ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ –
‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་པཱ་ཊི, དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ན ཙ;
ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ, སཾ་སཱ་རོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. –
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨི་མ་སྨིཾ སཾ་སཱ་རེ ན སཾ་ས་ར་ནྟི ན པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟི. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? ཧེ་ཏུ ཏེ་སཾ ན ཝི་ཛྫ་ཏི, ཡ་སྨཱ སཾ་སཱ་ར་སྶ ཧེ་ཏུ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, སཱ ཏེ་སཾ ན ཝི་ཛྫ་ཏི, ས་བྦ་སོ ན་ཏྠི ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥. པ་ཉྩ་མེ ཡ་སྶ ཝི་ཛྫ་ཏི, ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ དུ་ཀྑེ་ཧི, ཀ་མྨཾ ཝཱ ཝི་པཱ་ཀེ་ཧི, བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སེ ཝཱ བྷ་ཝ་ནྟ་རཱ་དཱི་ཧི སཾ་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཎྷཱ, ཏ་ས་ཏི ས་ཡཾ པ་རི་ཏ་ས་ཏི, ཏ་ས་ནྟི ཝཱ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ. ས་ཉྙུ་ཏྟཱཏི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་སུ བ་དྡྷཱ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ་པི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝོ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏཱ་དཱི་ན་ཝེ་ཧི བྷ་ཝེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ ས་ཏྟེ སཾ་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པུ་རི་མ་སུ་ཏྟེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨི་དྷ ཙ ཏ་ཎྷཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. ཀི་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་དྷཱ་ན་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ཙ, ཨེ་ཝཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ནེ་སཾ ཏ་ཎྷཱ་ཏི ཏ་ད་དྷཱི་ན་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ སུ་ཏྟ་དྭ་ཡེ ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་པི་ཙ ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ‘‘ནཱི་ཝ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཎྷཱ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑེ་ན ས་ཏྟེ སཾ་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི.
ད་སྶ་ན་ག་མ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝཱ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ཝི་པ་ཀྑ་ཏོ དྭ་ཡཾ དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཧི ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ནི་བྦཱ་ན་ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ན་སྶ ཙ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཱ, ཙ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ ག་མ་ན་སྶ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཱ་ཏི; ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝུ་ཏོ ཨ་ནྡྷཱི་ཀ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཡ སཾ་ཝུ་ཏོ བ་དྡྷོ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་ནྡྷོ ཝི་ཡ བ་དྡྷོ མ་ཧཱ་ཀ་ནྟཱ་རཾ, སཾ་སཱ་ར་ཀ་ནྟཱ་རཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ན་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་དྭ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མྤི དྭ་ཡཾ དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཏོ ཧི པུ་གྒ་ལོ བཱ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཧཱ་པེ་ཏི, ཨ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཀུ་ས་ལོ ཝི་ཡ ཨཱ་ཏུ་རོ ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཛཱ་ན་ནྟོ་པི བཱ་ལོ བཱ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཧཱ་པེ་ཏི, ཨ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཀ་རོ་ཏི ཛཱ་ན་ནྟོ ཝི་ཡ རོ་གཱི ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་སེ་ཝཱི. མ་ཀྐ་ཊཱ་ལེ་པོ་པ་མ་སུ་ཏྟཾ ཙེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ.
པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མྤེ་ཏྠ དྭ་ཡཾ དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སེ་སེ་ན ཧི ས་མྨོ་ཧ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཁེ་ཏྟཾ ཨ་ཏཱི་ཏོ ཨ་དྡྷཱ, པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཁེ་ཏྟཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ ཨ་དྡྷཱ. ཏ་ཐཱ ཧི བཱ་ལ་ཛ་ནོ ས་མྨོ་ཧ་བ་ཧུ་ལོ ཨ་ཏཱི་ཏ་མ་ནུ་སོ་ཙ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ཏི ས་བྦཾ ནེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཏྠ་ནཱ་བ་ཧུ་ལོ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ པ་ཛ་པྤ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ནྟི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ནེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཏཱ་སཾ པུ་བྦ་ནྟཱ་ཧ་ར་ཎེ་ན ཨ་པ་ར་ནྟ་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱ་ནེ་ན ཙ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི.
གཱ་ཐཱ་སུ ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡོཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ཧཱ་ཡོ. ཏ་ཎྷཱ ཧི ནི་རུ་ད་ཀ་ཀ་ནྟཱ་རེ མ་རཱི་ཙི་ཀཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀ་ས་ཉྙཱ ཝི་ཡ པི་པཱ་སཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱ་ར་དུ་ཀྑཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་མྤི ས་ཏྟཾ ཨ་སྶཱ་ད་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཧཱ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟཱི བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཨ་ནི་བྦི་ནྡཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྦྷ་མཱ་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཎྷཱ པུ་རི་ས་སྶ ‘‘དུ་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ན་ནུ ཙ ཨ་ཉྙེ་པི ཀི་ལེ་སཱ་ད་ཡོ བྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཝ? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ན པ་ན ཏ་ཐཱ ཝི་སེ་ས་པྤ་ཙྩ་ཡོ ཡ་ཐཱ ཏ་ཎྷཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཝི་ནཱ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཙ ཝི་ནཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཀུ་ས་ལེ་ཧི བྷ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་པྤ་ཙྩ་ཡོ, ཡ་ཏོ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝནྟི ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ. སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ སཾ་སཱ་རོ, ཏཾ ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ ཏ་ཏོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སཱ. ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཝཱ ཨ་ཉྙོ་པི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ, ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ. ཏཾ ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཾ སཾ་སཱ་རཾ ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཊི་པཱ་ཊིཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི.
ཨེ་ཏ་མཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ, ཏ་ཎྷཾ དུ་ཀྑ་སྶ ས་མྦྷ་ཝནྟི ཨེ་ཏཾ ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ས་མྦྷ་ཝཾ ས་མུ་ད་ཡཾ ཏ་ཎྷཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ཉ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཏ་མཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཉ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ སཾ་སཱ་ར་ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དོ་སཾ ཉ་ཏྭཱ. ཏ་ཎྷཾ དུ་ཀྑ་སྶ ས་མྦྷ་ཝནྟི ཏ་ཎྷ་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཉ་ཏྭཱ. ཝཱི་ཏ་ཏ་ཎྷོ ཨ་ནཱ་དཱ་ནོ, ས་ཏོ བྷི་ཀྑུ, པ་རི་བྦ་ཛེཏི ཨེ་ཝཾ ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཏ་ཎྷཾ ཝི་ག་མེ་ནྟོ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སོ ཝཱི་ཏ་ཏ་ཎྷོ ཝི་ག་ཏ་ཏ་ཎྷོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་སུ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཝཱ ཨཱ་དཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་དཱ་ནོ, ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ཏྠ ས་ཏོ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ས་ཏོ བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་སོ བྷི་ཀྑུ པ་རི་བྦ་ཛེ ཙ་རེ་ཡྻ, ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན ཝཱ ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཉྩ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. པ་ཋ་མ་སེ་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦. ཚ་ཊྛེ སེ་ཁ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ན་ཊྛེ་ན སེ་ཁོ? སེ་ཀྑ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏོ སེ་ཁོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, སེ་ཁོ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑུ, སེ་ཁཱ་ཡ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི…པེ… སེ་ཁེ་ན ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁོ, བྷི་ཀྑུ, སེ་ཁོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༣).
ཨ་པི་ཙ སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི སེ་ཁོ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑུ, ཏ་སྨཱ སེ་ཁོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀི་ཉྩ སི་ཀྑ་ཏི? ཨ་དྷི་སཱི་ལ་མྤི སི་ཀྑ་ཏི, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མྤི སི་ཀྑ་ཏི, ཨ་དྷི་པ་ཉྙ་མྤི སི་ཀྑ་ཏི. སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑུ, ཏ་སྨཱ སེ་ཁོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༨༦).
ཡོ་པི ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཡ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ པུ་བྦ་ར་ཏྟཱ་པ་ར་ར་ཏྟཾ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི – ‘‘ཨ་ཛྫ ཝཱ སྭེ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ཨ་དྷི་ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི, སོ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི སེ་ཁོ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ་ཝ སེ་ཁོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་པི. ཨ་པྤ་ཏྟཾ མཱ་ན་སཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སོ. མཱ་ན་སནྟི ‘‘ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ཙ་རོ པཱ་སོ, ཡྭཱ་ཡཾ ཙ་ར་ཏི མཱ་ན་སོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༥༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༣༣) ཨེ་ཏྠ རཱ་གོ མཱ་ན་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཙི་ཏྟཾ མ་ནོ མཱ་ན་ས’’ནྟི (དྷ. ས. ༦༣, ༦༥) ཨེ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སོ སེ་ཁོ, ཀཱ་ལཾ ཀ་ཡི་རཱ ཛ་ནེ སུ་ཏཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༥༩) ཨེ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. ཨི་དྷཱ་པི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏེ་ན ཨ་པྤ་ཏྟ་ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨ་ནུ་ཏྟ་རནྟི སེ་ཊྛཾ, ཨ་ས་དི་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཡོ་གེ་ཧི ཁེ་མཾ ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏ་ནྟི ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ན་སྶཱཏི དྭེ པ་ཏྠ་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་པ་ཏྠ་ནཱ, ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡ་པ་ཏྠ་ནཱ ཙ. ‘‘པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཧི ཛ་པྤི་ཏཱ་ནི, པ་ཝེ་དྷི་ཏཾ ཝཱ་པི པ་ཀ་པྤི་ཏེ་སཱུ’’ཏི (སུ. ནི. ༩༠༨; མ་ཧཱ་ནི. ༡༣༧) ཨེ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་པ་ཏྠ་ནཱ.
‘‘ཚི་ནྣཾ པཱ་པི་མ་ཏོ སོ་ཏཾ, ཝི་དྡྷ་སྟཾ ཝི་ན་ལཱི༹་ཀ་ཏཾ;
པཱ་མོ་ཛྫ་བ་ཧུ་ལཱ ཧོ་ཐ, ཁེ་མཾ པ་ཏྠེ་ཐ བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི. (མ. ནི. ༡.༣༥༢);
ཨེ་ཏྠ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡ་པ་ཏྠ་ནཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏེ་ན པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ན་སྶཱ་ཏི ཏཾ ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་སྶ ཏ་ནྣི་ནྣ་སྶ ཏ་པྤོ་ཎ་སྶ ཏ་པྤ་བྦྷཱ་ར་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཧ་ར་ཏོཏི ཨེ་ཀཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་པ་རི་པ་ཏ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཧ་ར་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཏི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནྟོ ས་དྡྷཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་དྡེ་ས་ན་ཡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀནྟི ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ བྷ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ. ཨ་ངྒནྟི ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨི་ཏི ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ. ན ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་ངྒ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་མྤི ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ཡཾ ཨེ་ཝཾ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, པ་ཐ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཨ་ནི་ཙྩཱ་དཱི་སུ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ན་ཡེ་ནེ་ཝ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀེ་ན ཝཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱ ཨ་ནྭཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱ ཨཱ་བྷོ་གོ ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཨ་ཡཾ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ.
ཨི་དཱ་ནི ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ་ནི་སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀུ་ས་ལཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོཏི ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷོ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ’’ནྟི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ – ཡ་དི་པི ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན སེ་ཀྑ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ, ཙ་ཏུ་མ་གྒ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ན ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐ་ཡི་སྶཱ་མ. ཡོ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཛྫཱ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ ཁ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑཾ, ཏ་ཎྷཱ ས་མུ་ད་ཡོ, ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ནི་རོ་དྷོ, ནི་རོ་དྷ་ས་མྤཱ་པ་ཀོ མ་གྒོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པུ་བྦེ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནོ. སོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒཾ ས་མཱ་རུ་ལ༹ྷོ ས་མཱ་ནོ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀེ ཁ་ནྡྷེ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཨུ་པཱ་ཡེ་ན པ་ཐེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཏི ཙེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ཏི ཙ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཧི ཨི་དྷ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སཱི་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཡཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ པུ་རི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ ཏ་ཎྷཱ, ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ, ཨ་ཡ་ཉྩ ས་མུ་ད་ཡོ ཨི་དཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཡ་དི་དཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ནཱ་མ, ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི. ནི་རོ་དྷ་ས་མྤཱ་པ་ཀཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ, ‘‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཨུ་པཱ་ཡེ་ན པ་ཐེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཏི ཙེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ཏི ཙ.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨུ་པཱ་ཡོ – ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ནཱ་མ ཁ་ནྡྷེ ཧོ་ཏི, ན ཝི་ཝ་ཊྚེ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ – ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ, ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༨) ན་ཡེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ནི ཙ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏི. ཏཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དྷ་མྨེ ‘‘ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏི. ཏ་ཏོ ‘‘ཨི་མེ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏི. ཏེ པ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ནཱ་མ་ཉྩ རཱུ་པ་ཉྩཱ་ཏི དྭེ བྷཱ་གཱ ཧོ་ནྟི. ཨི་ད་ཉྩ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ས་ཧེ་ཏུ ས་པྤ་ཙྩ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཀོ ཧེ་ཏུ, ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དི་ཀོ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཧེ་ཏུ་པྤ་ཙྩ་ཡེ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏི. སོ ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ཉྩ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ནྟི, ཧུ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏི, ‘‘ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་ཊི་པཱི་ལི༹་ཏ་ཏྟཱ དུ་ཀྑཱ’’ཏི དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏི, ‘‘ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནྟོ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨོ་བྷཱ་སཱ་དི་ཀེ ཝི་པ་སྶ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ‘ཨ་མ་གྒོ’ཏི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒོ’’ཏི མ་གྒཱ་མ་གྒཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ བྷ་ངྒ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནི ཙ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཱ་ད་ཡོ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ཨེ་ཀ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨེ་ཀཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ན ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏི. ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑཾ པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ, ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཧཱ་ན་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ས་བྦཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ནི་རོ་དྷཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ས་བྦཾ ཀུ་ས་ལཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཧི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཀུ་ཙྪི་ཏ་ས་ལ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཀུ་ས་ལོ, ཏ་སྨི་ཉྩ བྷཱ་ཝི་ཏེ ས་བྦེ་པི ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀུ་ས་ལཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༢༡). ཨ་པ་ར་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ནྣ་སྶེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཾ – ཨ་རི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་སྶ་ཏི, ཨ་རི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༥༥).
ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – སི་ཀྑ་ཏི, སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཏ་སྶ ཨ་ཏྠི, སི་ཀྑ་ན་སཱི་ལོ་ཏི ཝཱ སེ་ཁོ. སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཡཾ ཨི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི བྷི་ཀྑུ. ཏ་སྶ སེ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཡ་ཐཱ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཨེ་ཝཾ བ་ཧུ་ཀཱ་རོ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རོ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ ན་ཏྠི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཡོ་ནི་སོ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ པ་ད་ཧཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ད་ཧ་ནྟོ, ཁ་ཡཾ དུ་ཀྑ་སྶ པཱ་པུ་ཎེ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎེ ཨ་དྷི་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ བ་ཧུ་ཀཱ་རོ་ཏི.
ཚ་ཊྛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. དུ་ཏི་ཡ་སེ་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧. ས་ཏྟ་མེ བཱ་ཧི་རནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ བ་ཧི བྷ་ཝཾ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱཏི ཡ་སྶ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་གྷ་སྶ གྷཱ་ཏཱ, ཧི་ཏ་སྶ ཝི་དྷཱ་ཏཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ མི་ཏྟོ ཧོ་ཏི, སོ པུ་གྒ་ལོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ སུ་ཏ་ས་མྤ་ནྣོ ཙཱ་ག་ས་མྤ་ནྣོ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ས་ཏི་ས་མྤ་ནྣོ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ནྣོ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ནྣོ. ཏ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་དྡ་ཧ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བོ་དྷིཾ, ཏེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ས་ཏྟེ་སུ ཧི་ཏ་སུ་ཁེ་སི་ཏཾ ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏི ག་རུ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ ཙོ་ད་ཀོ པཱ་པ་ག་ར་ཧཱི ཝ་ཏྟཱ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ, སུ་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀཱ་ནཾ ག་མྦྷཱི་རཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ་ནཾ ཀ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི, ཙཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པྤི་ཙྪོ ཧོ་ཏི ས་ནྟུ་ཊྛོ པ་ཝི་ཝི་ཏྟོ ཨ་སཾ་ས་ཊྛོ, ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཧོ་ཏི, ས་ཏི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི ཧོ་ཏི པ་ར་མེ་ན ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཙི་ར་ཀ་ཏ་མྤི ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏ་མྤི ས་རི་ཏཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ, ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟོ ཧོ་ཏི ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོ, པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. སོ ས་ཏི་ཡཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཏི་ཡོ ས་མ་ནྭེ་ས་ནྟོ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཨ་བྱ་གྒ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡེ་ན ས་ཏྟེ ཨ་ཧི་ཏ་ཏོ ནི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –
‘‘པི་ཡོ ག་རུ བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ, ཝ་ཏྟཱ ཙ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ;
ག་མྦྷཱི་ར་ཉྩ ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྟཱ, ནོ ཙཱ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛ་ཀོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༡༡༣);