༣. ལཱ་ཛ་དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ་ཝ་ཏྠུ
པུ་ཉྙ་ཉྩེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ལཱ་ཛ་དེ་ཝ་དྷཱི་ཏ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཏྠུ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ.
ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཧི མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ པི་པྤ་ལི་གུ་ཧཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨེ་ཀཾ སཱ་ལི་ཁེ་ཏྟ་པཱ་ལི་ཀཾ ཨི་ཏྠིཾ སཱ་ལི་སཱི་སཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ལཱ་ཛེ ཀུ་རུ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་དྡྷཱ ནུ ཁོ, ཨ་སྶ་དྡྷཱ’’ཏི ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ‘‘ས་དྡྷཱ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཀྑི་སྶ་ཏི ནུ ཁོ མེ ས་ངྒ་ཧཾ ཀཱ་ཏུཾ, ནོ’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཝི་སཱ་ར་དཱ ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏཱ མ་མ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཀ་ཏྭཱ ཙ པ་ན མ་ཧཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ལ་བྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་མཱ་དཱ་ཡ སཱ་ལི་ཁེ་ཏྟ་ས་མཱི་པེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏཱ ཐེ་རཾ དི་སྭཱ་ཝ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ཕུ་ཊྛ་ས་རཱི་རཱ ‘‘ཏི་ཊྛ་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ལཱ་ཛེ ཨཱ་དཱ་ཡ ཝེ་གེ་ན ག་ནྟྭཱ ཐེ་ར་སྶ པ་ཏྟེ ཨཱ་ཀི་རི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སྶ བྷཱ་གི་ནཱི ཨ་སྶ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཐེ་རོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་མ་ཀཱ་སི. སཱ་པི ཐེ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ནི་ཝ་ཏྟི. ཏཱ་ཡ ཙ པ་ན ཀེ་དཱ་ར་མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ག་མ་ན་མ་གྒེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ བི་ལེ གྷོ་ར་ཝི་སོ ས་པྤོ ནི་པ་ཛྫི. སོ ཐེ་ར་སྶ ཀཱ་སཱ་ཡ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཛ་ངྒྷཾ ཌཾ་སི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ཨི་ཏ་རཱ དཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི ཏཾ པ་དེ་སཾ པཱ་པུ་ཎི. ས་པྤོ བི་ལཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏཾ ཌཾ་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ པཱ་ཏེ་སི. སཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟེ་ན ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ ཏིཾ་ས་ཡོ་ཛ་ནི་ཀེ ཀ་ན་ཀ་ཝི་མཱ་ནེ སུ་ཏྟ་པྤ་བུ་དྡྷཱ ཝི་ཡ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏེ་ན ཏི་གཱ་ཝུ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི. སཱ དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཾ ཨེ་ཀཾ དི་བྦ་ཝ་ཏྠཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝུ་ཏཱ པུ་བྦ་ཀ་མྨ་པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ སུ་ཝ་ཎྞ་ལཱ་ཛ་བྷ་རི་ཏེ་ན ཨོ་ལ་མྦ་ཀེ་ན སུ་ཝ་ཎྞ་ས་ར་ཀེ་ན པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏེ ཝི་མཱ་ན་དྭཱ་རེ ཋི་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མེ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟི ལ་དྡྷཱ’’ཏི དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟཱི ‘‘ཨ་ཡྻ་སྶ མེ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་སྶ དི་ནྣ་ལཱ་ཛ་ནི་སྶ་ནྡེ་ན སཱ ལ་དྡྷཱ’’ཏི ཨ་ཉྙཱ་སི.
སཱ ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཏྟ་ཀེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ན དཱ་ནི མ་ཡཱ པ་མ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཡྻ་སྶ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཐཱ་ཝ་རཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པཱ་ཏོ་ཝ ཀ་ན་ཀ་མ་ཡཾ ས་མྨ་ཛྫ་ནི་ཉྩེ་ཝ ཀ་ཙ་ཝ་ར་ཚ་ཌྜ་ན་ཀ་ཉྩ པ་ཙྪིཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ནྟྭཱ ཐེ་ར་སྶ པ་རི་ཝེ་ཎཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡ་པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་སི. ཐེ་རོ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀེ་ན་ཙི ད་ཧ་རེ་ན ཝཱ སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན ཝཱ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་སི. སཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཀཱ་སི, ཐེ་རོ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ས་ལླ་ཀྑེ་སི. ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ པ་ན ཐེ་རོ ཏ་སྶཱ ས་མྨ་ཛྫ་ནི་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཏཱ་ལ་ཙྪི་དྡཱ་དཱི་ཧི ཙ པ་ཝི་ཊྛཾ ས་རཱི་རོ་བྷཱ་སཾ དི་སྭཱ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཀོ ཨེ་ས ས་མྨ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ ལཱ་ཛ་དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ’’ཏི. ‘‘ན་ནུ མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མི་ཀཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, སཱ་ལི་ཁེ་ཏྟཾ ར་ཀྑ་མཱ་ནཱ ལཱ་ཛེ ད་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི ས་པྤེ་ན ད་ཊྛཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, མ་ཡཱ ཨ་ཡྻཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟི ལ་དྡྷཱ, ཨི་དཱ་ནི་པི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ‘ས་མྤ་ཏྟིཾ ཐཱ་ཝ་རཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ་མྷི, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཧི་ཡྻོ་པི པ་རེ་པི ཏ་ཡཱ་ཝེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏཾ, ཏ་ཡཱ་ཝ པཱ་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པི་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཨ་པེ་ཧི དེ་ཝ་དྷཱི་ཏེ, ཏ་ཡཱ ཀ་ཏཾ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏཾ་ཝ ཧོ་ཏུ, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨི་མཾ ཋཱ་ནཾ མཱ ཨཱ་ག་མཱི’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, མཱ མཾ ནཱ་སེ་ཐ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཏྟིཾ མེ ཐི་རཾ ཀཱ་ཏུཾ དེ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་པེ་ཧི དེ་ཝ་དྷཱི་ཏེ, མཱ མཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཙི་ཏྟ་བཱི་ཛ་ནིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣེ་ཧི དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀེ་ཧི ‘མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་སྶ ཀི་ར ཨེ་ཀཱ དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡ་པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་སཱི’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཀ་རི, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨི་དྷ མཱ ཨཱ་ག་མི, པ་ཊི་ཀྐ་མཱ’’ཏི. སཱ ‘‘མཱ མཾ, བྷ་ནྟེ, ནཱ་སེ་ཐཱ’’ཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཡཱ་ཙི་ཡེ་ཝ. ཐེ་རོ ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་ཝཾ པ་མཱ་ཎཾ ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི ཨ་ཙྪ་རཾ པ་ཧ་རི. སཱ ཏ་ཏྠ ས་ཎྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ, ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ཡཱ ལ་དྡྷ་ས་མྤ་ཏྟིཾ མཱ ནཱ་སེ་ཐ, ཐཱ་ཝ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ དེ་ཐཱ’’ཏི རོ་ད་ནྟཱི ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཏ་སྶཱ རོ་དི་ཏ་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཨོ་བྷཱ་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ ས་མྨུ་ཁེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཝི་ཡ ‘‘དེ་ཝ་དྷཱི་ཏེ མ་མ པུ་ཏྟ་སྶ ཀ་སྶ་པ་སྶ སཾ་ཝ་ར་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ བྷཱ་རོ, པུ་ཉྙ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ པ་ན ‘ཨ་ཡཾ ནོ ཨ་ཏྠོ’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ པུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ བྷཱ་རོ. པུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི ཨི་དྷ ཙེ་ཝ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཙ སུ་ཁ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༡༨. ‘‘པུ་ཉྙ་ཉྩེ པུ་རི་སོ ཀ་ཡི་རཱ, ཀ་ཡི་རཱ ནཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ;
ཏ་མྷི ཚ་ནྡཾ ཀ་ཡི་རཱ་ཐ, སུ་ཁོ པུ་ཉྙ་སྶ ཨུ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ས་ཙེ པུ་རི་སོ པུ་ཉྙཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ མེ པུ་ཉྙཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ལཾ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཨ་ནོ་ར་མི་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་རོ་ཐེ་ཝ. ཏ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ་པི ཏ་མྷི པུ་ཉྙེ ཚ་ནྡཾ རུ་ཙིཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རོ་ཐེ་ཝ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? སུ་ཁོ པུ་ཉྙ་སྶ ཨུ་ཙྩ་ཡོ. པུ་ཉྙ་སྶ ཧི ཨུ་ཙྩ་ཡོ ཝུ་ཌྜྷི ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ སུ་ཁོ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ པ་ཉྩ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྠ་ཀེ ཋི་ཏཱ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎཱི་ཏི.
ལཱ་ཛ་དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏི་ཡཾ.