༣. ཀུ་ཎྜ་ལ་ཀེ་སི་ཏྠེ་རཱི་ཝ་ཏྠུ

ཡོ ཙ གཱ་ཐཱ་ས་ཏཾ བྷཱ་སེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀུ་ཎྜ་ལ་ཀེ་སིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.

རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཀི་ར ཨེ་ཀཱ སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ ཨ་ཧོ་སི ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ པཱ་སཱ་དི་ཀཱ. ཏ་སྨི་ཉྩ ཝ་ཡེ ཋི་ཏཱ ནཱ་རི་ཡོ པུ་རི་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཧོ་ནྟི པུ་རི་ས་ལོ་ལཱ. ཨ་ཐ ནཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ས་ཏྟ་བྷཱུ་མི་ཀ་སྶ པཱ་སཱ་ད་སྶ ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལེ སི་རི་ག་བྦྷེ ནི་ཝཱ་སཱ་པེ་སུཾ. ཨེ་ཀ་མེ་ཝ་སྶཱ དཱ་སིཾ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཾ ཨ་དཾ་སུ. ཨ་ཐེ་ཀཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཾ ཙོ་ར་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བཱ་ཧཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཀ་སཱ་ཧི པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནཾ ན་ཡིཾ་སུ. སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨེ་ཏ’’ནྟི པཱ་སཱ་ད་ཏ་ལེ ཋ་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི ཏཾ དི་སྭཱ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མ་ཉྩ་ཀེ ནི་པ་ཛྫི. ཨ་ཐ ནཾ མཱ་ཏཱ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀིཾ ཨི་དཾ, ཨ་མྨཱ’’ཏི? ‘‘ས་ཙེ ཨེ་ཏཾ ‘ཙོ་རོ’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་ཡྻ་མཱ་ནཾ པུ་རི་སཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མི, ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མི. ནོ ཙེ ལ་བྷི་སྶཱ་མི, ཛཱི་ཝི་ཏཾ མེ ན་ཏྠི, ཨི་དྷེ་ཝ མ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་མྨ, མཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཙ གོ་ཏྟེ་ན ཙ བྷོ་གེ་ན ཙ ས་དི་སཾ ཨ་ཉྙཾ སཱ་མི་ཀཾ ལ་བྷི་སྶ་སཱི’’ཏི. ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཨི་མཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནཱ མ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. མཱ་ཏཱ དྷཱི་ཏ་རཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི པི་ཏུ་ནོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. སོ་པི ནཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ‘‘ཀིཾ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏཾ ཙོ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ རཱ་ཛ་པུ་རི་ས་སྶ ས་ཧ་སྶ་བྷ་ཎྜི་ཀཾ པེ་སེ་སི – ‘‘ཨི་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏཾ པུ་རི་སཾ མ་ཡ྄ཧཾ དེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘མཱ་རི་ཏོ, དེ་ཝ, ཙོ་རོ’’ཏི ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. སེ་ཊྛི་པི ཏ་སྶ དྷཱི་ཏ་རཾ ཨ་དཱ་སི.

སཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘སཱ་མི་ཀཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་བྦཱ་བྷ་ར་ཎ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཏ་སྶ ཡཱ་གུ་ཨཱ་དཱི་ནི སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི, ཙོ་རོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཀ་དཱ ནུ ཁོ ཨི་མཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨཱ་བྷ་ར་ཎཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ སུ་རཱ་གེ་ཧེ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ ཁཱ་དི་ཏུཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི? སོ ‘‘ཨ་ཏྠེ་ཀོ ཨུ་པཱ་ཡོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མ་ཉྩ་ཀེ ནི་པ་ཛྫི, ཨ་ཐ ནཾ སཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཏེ, སཱ་མི, རུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ན ཀི་ཉྩི མེ, བྷ་དྡེ་ཏི, ཀ་ཙྩི པ་ན མེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཀུ་དྡྷཱ’’ཏི? ‘‘ན ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, བྷ་དྡེ’’ཏི. ཨ་ཐ ‘‘ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏ’’ནྟི? ‘‘བྷ་དྡེ, ཨ་ཧཾ ཏཾ དི་ཝ་སཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ནི་ཡྻ་མཱ་ནོ ཙོ་ར་པ་པཱ་ཏེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ་ཡ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ བ་ལི་ཀ་མྨཾ པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་བྷིཾ, ཏྭ་མྤི མ་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་དྡྷཱ, ‘ཏཾ མེ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ བ་ལི་ཀ་མྨཾ ཋ་པི་ཏ’ནྟི ཙི་ནྟེ་མི, བྷ་དྡེ’’ཏི. ‘‘སཱ་མི, མཱ ཙི་ནྟ་ཡི, ཀ་རི་སྶཱ་མི བ་ལི་ཀ་མྨཾ, ཝ་དེ་ཧི, ཀེ་ན་ཏྠོ’’ཏི? ‘‘ཨ་པྤོ་ད་ཀ་མ་དྷུ་པཱ་ཡ་སེ་ན ཙ ལཱ་ཛ་པ་ཉྩ་མ་ཀ་པུ་པྥེ་ཧི ཙཱ’’ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ, སཱ་མི, ཨ་ཧཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི སཱ ས་བྦཾ བ་ལི་ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཧི, སཱ་མི, ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷ་དྡེ, ཏ་ཝ ཉཱ་ཏ་ཀེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ མ་ཧ་གྒྷཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ལ་ངྐ་རོ་ཧི, ཧ་ས་ནྟཱ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ སུ་ཁཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. སཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི.

ཨ་ཐ ནཾ སོ པ་བྦ་ཏ་པཱ་དཾ ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་དྡེ, ཨི་ཏོ པ་རཾ ཨུ་བྷོ་ཝ ཛ་ནཱ ག་མི་སྶཱ་མ, སེ་ས་ཛ་ནཾ ཡཱ་ན་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་ཝ་ཏྟཱ་པེ་ཏྭཱ བ་ལི་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ས་ཡཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི. སཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. ཙོ་རོ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙོ་ར་པ་པཱ་ཏ་པ་བྦ་ཏཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི. ཏ་སྶ ཧི ཨེ་ཀེ་ན པ་སྶེ་ན མ་ནུ་སྶཱ ཨ་བྷི་རུ་ཧ་ནྟི, ཨེ་ཀཾ པ་སྶཾ ཚི་ནྣ་པ་པཱ་ཏཾ. པ་བྦ་ཏ་མ་ཏྠ་ཀེ ཋི་ཏཱ ཏེ་ན པ་སྶེ་ན ཙོ་རེ པཱ་ཏེ་ནྟི. ཏེ ཁ་ཎྜཱ་ཁ་ཎྜཾ ཧུ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཙོ་ར་པ་པཱ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ ཏ་སྶ པ་བྦ་ཏ་སྶ མ་ཏྠ་ཀེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘བ་ལི་ཀ་མྨཾ ཏེ, སཱ་མི, ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སི. པུ་ན ཏཱ་ཡ ‘‘ཀ་སྨཱ, སཱ་མི, ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ན མ་ཡ྄ཧཾ བ་ལི་ཀ་མྨེ་ན་ཏྠོ, ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ པ་ན ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ་མྷཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ, སཱ་མཱི’’ཏི? ‘‘ཏཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ ཏ་ཝ ཨཱ་བྷ་ར་ཎཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. སཱ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་ཏ་ཛྫི་ཏཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘སཱ་མི, ཨ་ཧ་ཉྩ ཨཱ་བྷ་ར་ཎཱ་ནི ཙ ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀཱ་ནེ་ཝ, ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་སཱི’’ཏི? སོ, ‘‘མཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཡཱ་ཙི་ཡ་མཱ་ནོ་པི ‘‘མཱ་རེ་མི ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀིཾ ཏེ མ་མ མ་ར་ཎེ་ན? ཨི་མཱ་ནི ཨཱ་བྷ་ར་ཎཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ དེ་ཧི, ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མཾ ‘མ་ཏཱ’ཏི དྷཱ་རེ་ཧི, དཱ་སཱི ཝཱ ཏེ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –

‘‘ཨི་དཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀེ་ཡཱུ་རཾ, མུ་ཏྟཱ ཝེ་ལུ༹་རི་ཡཱ བ་ཧཱུ;

ས་བྦཾ ཧ་ར་སྶུ བྷ་དྡ་ནྟེ, མཾ ཙ དཱ་སཱི་ཏི སཱ་ཝ་ཡཱ’’ཏི. (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༣.༢༧);

ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཙོ་རོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཏྭཾ ག་ནྟྭཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་སྶ་སི, མཱ་རེ་སྶཱ་མི་ཡེ་ཝ, མཱ ཏྭཾ བཱ་ལ༹ྷཾ པ་རི་དེ་ཝ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –

‘‘མཱ བཱ་ལ༹ྷཾ པ་རི་དེ་ཝེ་སི, ཁི་པྤཾ བ་ནྡྷཱ་ཧི བྷ་ཎྜི་ཀཾ;

ན ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨ་ཏྠི, ས་བྦཾ ག་ཎྷཱ་མི བྷ་ཎྜ་ཀ’’ནྟི. –

སཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧོ ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ བྷཱ་རི་ཡཾ. པ་ཉྙཱ ནཱ་མ ན པ་ཙི་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏཱ, ཛཱ་ནི་སྶཱ་མི་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི, ཨ་ཐ ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘སཱ་མི, ཡ་དཱ ཏྭཾ ‘ཙོ་རོ’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ནཱི་ཡ་སི, ཏ་དཱ་ཧཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑིཾ, ཏེ ས་ཧ་སྶཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ གེ་ཧེ ཀ་རིཾ་སུ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཧཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཀཱ, ཨ་ཛྫ མེ སུ་དི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ནྡི་ཏུཾ དེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་དྡེ, སུ་དི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ནྡཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཏ་ནྟེ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ སཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ‘‘སཱ་མི, ཨི་དཾ ཏེ པ་ཙྪི་མ་ད་སྶ་ནཾ, ཨི་དཱ་ནི ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝཱ མ་མ ད་སྶ་ནཾ, མ་ཡ྄ཧཾ ཝཱ ཏ་ཝ ད་སྶ་ནཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི པུ་ར་ཏོ ཙ པ་ཙྪ་ཏོ ཙ ཨཱ་ལི་ངྒི་ཏྭཱ པ་མ་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཏ་ནྟེ ཋི་ཏཾ པི་ཊྛི་པ་སྶེ ཋ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ཁ་ནྡྷེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན པི་ཊྛི་ཀ་ཙྪཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཏ་པ་པཱ་ཏེ ཁི་པི. སོ པ་བྦ་ཏ་ཀུ་ཙྪི་ཡཾ པ་ཊི་ཧ་ཏོ ཁ་ཎྜཱ་ཁ་ཎྜི་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི. ཙོ་ར་པ་པཱ་ཏ་མ་ཏྠ་ཀེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཏེ་སཾ དྭི་ནྣ་མྤི ཀི་རི་ཡཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –

‘‘ན ཧི ས་བྦེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ, པུ་རི་སོ ཧོ་ཏི པ་ཎྜི་ཏོ;

ཨི་ཏྠཱི་པི པ་ཎྜི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི. (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༣.༣༡);

སཱ་པི ཙོ་རཾ པ་པཱ་ཏེ ཁི་པི་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ གེ་ཧཾ ག་མི་སྶཱ་མི, ‘སཱ་མི་ཀོ ཏེ ཀུ་ཧི’ནྟི པུ་ཙྪི་སྶ་ནྟི, ས་ཙཱ་ཧཾ ཨེ་ཝཾ པུ་ཊྛཱ ‘མཱ་རི་ཏོ མེ’ཏི ཝ་ཀྑཱ་མི, ‘དུ་བྦི་ནཱི་ཏེ ས་ཧ་སྶཾ ད་ཏྭཱ ཏཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ནཾ མཱ་རེ་སཱི’ཏི མཾ མུ་ཁ་ས་ཏྟཱི་ཧི ཝི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ནྟི, ‘ཨཱ་བྷ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ སོ མཾ མཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སཱི’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ན ས་དྡ་ཧི་སྶ་ནྟི, ཨ་ལཾ མེ གེ་ཧེ་ནཱ’’ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝཱ་བྷ་ར་ཎཱ་ནི ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཝི་ཙ་ར་ནྟཱི ཨེ་ཀཾ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ནཾ ཨ་སྶ་མཾ པ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ ནཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སུཾ. སཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ་ཝ པུ་ཙྪི – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཀིཾ ཨུ་ཏྟ་མ’’ནྟི? ‘‘བྷ་དྡེ, ད་ས་སུ ཝཱ ཀ་སི་ཎེ་སུ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ, ཝཱ་ད་ས་ཧ་སྶཾ ཝཱ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཡཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠོ’’ཏི. ‘‘ཛྷཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ཧཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཝཱ་ད་ས་ཧ་སྶཾ པ་ན ཨུ་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མི, ཨ་ཡྻཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ཏེ ཝཱ་ད་ས་ཧ་སྶཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཏེ སི་པྤཾ, ཨི་དཱ་ནི ཏྭཾ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཏ་ལེ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཧཱི’’ཏི ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཛ་མྦུ་སཱ་ཁཾ ད་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སུཾ – ‘‘ག་ཙྪ, བྷ་དྡེ, ས་ཙེ ཀོ་ཙི གི་ཧི་བྷཱུ་ཏོ ཏ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ པཱ་ད་པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ བྷ་ཝཱ་ཧི, ས་ཙེ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛཱ་ཧཱི’’ཏི.

སཱ ནཱ་མེ་ན ཛ་མྦུ་པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ ནཱ་མ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ དི་ཊྛེ དི་ཊྛེ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟཱི ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ནཱ་ཧོ་སི. ‘‘ཨི་ཏོ ཛ་མྦུ་པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ་ཝ མ་ནུ་སྶཱ པ་ལཱ་ཡ་ནྟི. སཱ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ བྷི་ཀྑཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟཱི གཱ་མ་དྭཱ་རེ ཝཱ་ལུ་ཀ་རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཛ་མྦུ་སཱ་ཁཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཛ་མྦུ་སཱ་ཁཾ མ་དྡ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ གཱ་མཾ པཱ་ཝི་སི. ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ནཱ་ཧོ་སི. སཱ་པི མི་ལཱ་ཏཱ་ཡ ཛ་མྦུ་སཱ་ཁཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ ཛ་མྦུ་སཱ་ཁཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཙ་ར་ནྟཱི སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཏྭཱ གཱ་མ་དྭཱ་རེ ཝཱ་ལུ་ཀ་རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ ཛ་མྦུ་སཱ་ཁཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི. ས་མྦ་ཧུ་ལཱ གཱ་མ་དཱ་ར་ཀཱ ཛ་མྦུ་སཱ་ཁཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཏ་དཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩོ ན་ག་རཱ ནི་ཀྑ་ནྟོ ཏེ དཱ་ར་ཀེ ཛ་མྦུ་སཱ་ཁཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ དི་སྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི པུ་ཙྪི. དཱ་ར་ཀཱ ཐེ་ར་སྶ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑིཾ་སུ. ‘‘ཏེ་ན ཧི དཱ་ར་ཀཱ ཨི་མཾ སཱ་ཁཾ མ་དྡ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘བྷཱ་ཡཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཧཾ པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མི, མ་དྡ་ཐ ཏུ་མྷེ’’ཏི. ཏེ ཐེ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏུ་སྶཱ་ཧཱ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ མ་དྡ་ནྟཱ ཛ་མྦུ་སཱ་ཁཾ ཨུ་ཀྑི་པིཾ་སུ. པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏེ པ་རི་བྷཱ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ མ་མ པ་ཉྷེ་ན ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཀ་སྨཱ མེ སཱ་ཁཾ མ་དྡ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་ཡྻེ་ན་མྷཱ མ་དྡཱ་པི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ་ཧི མེ སཱ་ཁཱ མ་དྡཱ་པི་ཏཱ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་གི་ནཱི’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི.

སཱ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་ཀ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི, ས་ཀ་ལ་ན་ག་རཾ ས་ངྑུ་བྷི. ‘‘དྭི་ནྣཾ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཎི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ནཱ་ག་རཱ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ཐེ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ ཐེ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, པུ་ཙྪཱ་མི ཏེ པ་ཉྷ’’ནྟི. ‘‘པུ་ཙྪ, བྷ་གི་ནཱི’’ཏི. སཱ ཝཱ་ད་ས་ཧ་སྶཾ པུ་ཙྪི, པུ་ཙྪི་ཏཾ པུ་ཙྪི་ཏཾ ཐེ་རོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཐེ་རོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨེ་ཝ ཏེ པ་ཉྷཱ, ཨ་ཉྙེ་པི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨེ་ཝ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཏ་ཡཱ བ་ཧཱུ པ་ཉྷཱ པུ་ཊྛཱ, མ་ཡ་མྤི ཨེ་ཀཾ པུ་ཙྪཱ་མ, ཝི་སྶ་ཛྫི་སྶ་སི ནོ’’ཏི? ‘‘ཛཱ་ན་མཱ་ནཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་སྶཱ་མི པུ་ཙྪ་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ཐེ་རོ ‘‘ཨེ་ཀཾ ནཱ་མ ཀི’’ནྟི (ཁུ. པཱ. ༤.༡) པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི. སཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནཱ་མེ་ས ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱི ‘‘ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘བུ་དྡྷ་པ་ཉྷོ ནཱ་མ, བྷ་གི་ནཱི’’ཏི. ‘‘མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཏཾ དེ་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ས་ཙེ མཱ་དི་སཱ བྷ་ཝི་སྶ་སི, ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི མཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཐཱ’’ཏི. ཐེ་རོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. སཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ལ་དྡྷཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཀུ་ཎྜ་ལ་ཀེ་སི་ཏྠེ་རཱི ནཱ་མ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ནེ་ཝ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི.

བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ – ‘‘ཀུ་ཎྜ་ལ་ཀེ་སི་ཏྠེ་རི་ཡཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཉྩ བ་ཧུཾ ན་ཏྠི, པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཉྩ་སྶཱ མ་ཏྠ་ཀཾ པ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀེ་ན ཀི་ར ཙོ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་ཧཱ་ས་ངྒཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཛི་ནི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཡཱ དེ་སི་ཏ་དྷ་མྨཾ ‘ཨ་པྤཾ ཝཱ བ་ཧུཾ ཝཱ’ཏི པ་མཱ་ཎཾ མཱ ག་ཎྷ་ཐ, ཨ་ན་ཏྠ་ཀཾ པ་ད་ས་ཏ་མྤི སེ་ཡྻོ ན ཧོ་ཏི, དྷ་མྨ་པ་དཾ པ་ན ཨེ་ཀ་མྤི སེ་ཡྻོ་ཝ. ཨ་ཝ་སེ་ས་ཙོ་རེ ཛི་ན་ནྟ་སྶ ཙ ཛ་ཡོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ཀི་ལེ་ས་ཙོ་རེ ཛི་ན་ནྟ་སྶེ་ཝ པ་ན ཛ་ཡོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –

༡༠༢. ‘‘ཡོ ཙ གཱ་ཐཱ་ས་ཏཾ བྷཱ་སེ, ཨ་ན་ཏྠ་པ་ད་སཾ་ཧི་ཏཱ;

ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ སེ་ཡྻོ, ཡཾ སུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྨ་ཏི.

༡༠༣. ‘‘ཡོ ས་ཧ་སྶཾ ས་ཧ་སྶེ་ན, ས་ངྒཱ་མེ མཱ་ནུ་སེ ཛི་ནེ;

ཨེ་ཀ་ཉྩ ཛེ་ཡྻ་མ་ཏྟཱ་ནཾ, ས ཝེ ས་ངྒཱ་མ་ཛུ་ཏྟ་མོ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་ས་ཏནྟི ཡོ ཙ པུ་གྒ་ལོ ས་ཏ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ བ་ཧཱུ་པི གཱ་ཐཱ བྷཱ་སེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་ཏྠ་པ་ད་སཾ་ཧི་ཏཱཏི ཨཱ་ཀཱ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཏྠ་ཀེ་ཧི པ་དེ་ཧི སཾ་ཧི་ཏཱ. དྷ་མྨ་པ་དནྟི ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀཾ ཁ་ནྡྷཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ, ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི? ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ དྷ་མྨ་པ་དཾ, ཨ་བྱཱ་པཱ་དོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ དྷ་མྨ་པ་དཾ, ས་མྨཱ་ས་ཏི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ དྷ་མྨ་པ་དཾ, ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ དྷ་མྨ་པ་ད’’ནྟི (ཨ. ནི. ༤.༣༠) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ དྷ་མྨ་པ་དེ་སུ ཨེ་ཀ་མྤི དྷ་མྨ་པ་དཾ སེ་ཡྻོ. ཡོ ས་ཧ་སྶཾ ས་ཧ་སྶེ་ནཱཏི ཡོ ཨེ་ཀོ ས་ངྒཱ་མ་ཡོ་དྷོ ས་ཧ་སྶེ་ན གུ་ཎི་ཏཾ ས་ཧ་སྶཾ མཱ་ནུ་སེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་ངྒཱ་མེ ཛི་ནེ་ཡྻ, ད་ས་མ་ནུ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཛི་ནི་ཏྭཱ ཛ་ཡཾ ཨཱ་ཧ་རེ་ཡྻ, ཨ་ཡ་མྤི ས་ངྒཱ་མ་ཛི་ན་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་མོ པ་ཝ་རོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཉྩ ཛེ་ཡྻ་མ་ཏྟཱ་ནནྟི ཡོ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མྨ་ས་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ལོ་བྷཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཛ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཛི་ནེ་ཡྻ. ས ཝེ ས་ངྒཱ་མ་ཛུ་ཏྟ་མོཏི སོ ས་ངྒཱ་མ་ཛི་ནཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མོ པ་ཝ་རོ ས་ངྒཱ་མ་སཱི་ས་ཡོ་དྷོ་ཏི.

དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.

ཀུ་ཎྜ་ལ་ཀེ་སི་ཏྠེ་རཱི་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏི་ཡཾ.