༢. མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨུ་ཡྻུ་ཉྫ་ནྟཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི ས་མ་ཡེ ས་ཏྠཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶོ ‘‘ཨ་དྡྷ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སི. ཝ་ཏྟཾ ཀི་རེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་རི་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་པ་ཙ་ན་ཙཱི་ཝ་ར་ར་ཛ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྭཱ སུ་ཁཾ ག་མི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨ་དྡྷ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པ་ནཾ. བྷི་ཀྑཱུ་སུ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟེ་སུ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ་པི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི དྷོ་ཝི. བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡིཾ་སུ ‘‘ཐེ་རོ ཀ་སྨཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི དྷོ་ཝ་ཏི, ཨི་མ་སྨིཾ ན་ག་རེ ཨ་ནྟོ ཙ བ་ཧི ཙ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས མ་ནུ་སྶ་ཀོ་ཊི་ཡོ ཝ་ས་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡེ ཐེ་ར་སྶ ན ཉཱ་ཏ་ཀཱ, ཏེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ, ཡེ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ, ཏེ ཉཱ་ཏ་ཀཱ. ཏེ ཐེ་ར་སྶ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་མྨཱ་ན་ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ས ཀ་ཧཾ ག་མི་སྶ་ཏི? ས་ཙེ་པི ག་ཙྪེ་ཡྻ, མཱ་པ་མཱ་ད་ཀ་ནྡ་ར་ཏོ པ་རཾ ན ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཀི་ར ཡཾ ཀ་ནྡ་རཾ པ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཏུ་མྷེ ཨི་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ཐ, མཱ པ་མ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏཾ ‘‘མཱ་པ་མཱ་ད་ཀ་ནྡ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ཏྠཱ་པི ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མ་ནྟོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ན་ག་རེ ཨ་ནྟོ ཙ བ་ཧི ཙ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས མ་ནུ་སྶ་ཀོ་ཊི་ཡོ ཝ་ས་ནྟི. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ མ་ངྒ་ལཱ་མ་ངྒ་ལ་ཊྛཱ་ནེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ག་ནྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ན ས་ཀྐཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཏུ་ཙྪཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཀཾ ནུ ཁོ ནི་ཝ་ཏྟེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི? ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི –‘‘ཀ་སྶ་པ་སྶ ཧེ་ཏེ མ་ནུ་སྶཱ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཙ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ ཙ, ཀ་སྶ་པཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཐེ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་སྶ་པ, ན ས་ཀྐཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཏུ་ཙྪཾ ཀཱ་ཏུཾ, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ མ་ངྒ་ལཱ་མ་ངྒ་ལ་ཊྛཱ་ནེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏྭཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་སཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ནི་ཝ་ཏྟ་སྶཱུ’’ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཐེ་རོ པ་རི་སཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ནི་ཝ་ཏྟི. བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡིཾ་སུ ‘‘དི་ཊྛཾ ཝོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ན་ནུ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ཀ་སྨཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི དྷོ་ཝ་ཏི, ན ཨེ་སོ ས་ཏྠཱ་རཱ ས་དྡྷིཾ ག་མི་སྶ་ཏཱི’ཏི, ཡཾ ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཝ ཛཱ་ཏ’’ནྟི. ས་ཏྠཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཀ་ཐེ་ཐཱ’’ཏི? ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ས་བྦཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏུ་མྷེ ཀ་སྶ་པཾ ‘ཀུ་ལེ་སུ ཙ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཙ ལ་གྒོ’ཏི ཝ་དེ་ཐ, སོ ‘མ་མ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི ནི་ཝ་ཏྟོ. ཨེ་སོ ཧི པུ་བྦེ པ་ཏྠ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ‘ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨ་ལ་གྒོ ཙ་ནྡཱུ་པ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ན་ཏྠེ་ཏ་སྶ ཀུ་ལེ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡེ ཝཱ ལ་གྒོ, ཨ་ཧཾ ཙ་ནྡོ་པ་མ་པྤ་ཊི་པ་ད་ཉྩེ་ཝ (སཾ. ནི. ༢.༡༤༦) ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་པྤ་ཊི་པ་ད་ཉྩ ཀ་ཐེ་ནྟོ མ་མ པུ་ཏྟཾ ཀ་སྶ་པཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠཱ་རཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཀ་དཱ པ་ན ཐེ་རེ་ན པ་ཏྠ་ནཱ ཋ་པི་ཏཱ’’ཏི? ‘‘སོ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ཏོ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྠ་ཀེ པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ནཱ་མ བུ་དྡྷོ ལོ་ཀེ ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཏེ་ན ཋ་པི་ཏ་པ་ཏྠ་ནཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཐེ་ར་སྶ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏཾ ཐེ་ར་པཱ་ལི༹་ཡཾ (ཐེ་ར་གཱ. ༡༠༥༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ. ས་ཏྠཱ པ་ན ཨི་མཾ ཐེ་ར་སྶ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཧཾ ཙ་ནྡོ་པ་མ་པྤ་ཊི་པ་ད་ཉྩེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་པྤ་ཊི་པ་ད་ཉྩ མ་མ པུ་ཏྟཾ ཀ་སྶ་པཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སིཾ, མ་མ པུ་ཏྟ་སྶ ཀ་སྶ་པ་སྶ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཝཱ ཀུ་ལེ་སུ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རེ་སུ ཝཱ པ་རི་ཝེ་ཎེ་སུ ཝཱ ལ་གྒོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, པ་ལླ་ལེ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཙ་རི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟོ རཱ་ཛ་ཧཾ་སོ ཝི་ཡ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ལ་གྒོ་ཡེ་ཝ མ་མ པུ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༩༡. ‘‘ཨུ་ཡྻུ་ཉྫ་ནྟི ས་ཏཱི་མ་ནྟོ, ན ནི་ཀེ་ཏེ ར་མ་ནྟི ཏེ;
ཧཾ་སཱ་ཝ པ་ལླ་ལཾ ཧི་ཏྭཱ, ཨོ་ཀ་མོ་ཀཾ ཛ་ཧ་ནྟི ཏེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨུ་ཡྻུ་ཉྫ་ནྟི ས་ཏཱི་མ་ནྟོཏི ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་གུ་ཎེ་སུ ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝུ་ཊྛཱ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཧི ཡུ་ཉྫ་ནྟི གྷ་ཊེ་ནྟི. ན ནི་ཀེ་ཏེ ར་མ་ནྟི ཏེཏི ཏེ་སཾ ཨཱ་ལ་ཡེ ར་ཏི ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཧཾ་སཱ་ཝཱཏི དེ་ས་ནཱ་སཱི་ས་མེ་ཏཾ, ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣེ པ་ལླ་ལེ ས་ཀུ་ཎཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གོ་ཙ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ‘‘མ་མ ཨུ་ད་ཀཾ, མ་མ པ་དུ་མཾ, མ་མ ཨུ་པྤ་ལཾ, མ་མ ཀ་ཎྞི་ཀཱ’’ཏི ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཀ་ཉྩི ཨཱ་ལ་ཡཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ན་པེ་ཀྑཱ་ཝ ཏཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཀཱི་ལ༹་མཱ་ནཱ ག་ཙྪ་ནྟི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝི་ཧ་ར་ནྟཱ་པི ཀུ་ལཱ་དཱི་སུ ཨ་ལ་གྒཱ ཨེ་ཝ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ ག་མ་ན་ས་མ་ཡེ་པི ཏཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟཱ ‘‘མ་མ ཝི་ཧཱ་རོ, མ་མ པ་རི་ཝེ་ཎཾ, མ་མཱུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ’’ཏི ཨ་ནཱ་ལ་ཡཱ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨོ་ཀ་མོ་ཀནྟི ཨཱ་ལ་ཡཱ་ལ་ཡཾ, ས་བྦཱ་ལ་ཡེ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ དུ་ཏི་ཡཾ.