༧. ཨ་ར་ཧ་ནྟ་ཝ་གྒོ
༡. ཛཱི་ཝ་ཀ་པ་ཉྷ་ཝ་ཏྠུ
ག་ཏ་དྡྷི་ནོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛཱི་ཝ་ཀ་མྦ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཛཱི་ཝ་ཀེ་ན པུ་ཊྛ་པ་ཉྷཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཛཱི་ཝ་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཁ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༢༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ.
ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་ན ས་མ་ཡེ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ པ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ‘‘ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་དྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི སི་ལཾ པ་ཝི་ཛ྄ཛྷི. ཏཾ དྭེ པ་བྦ་ཏ་ཀཱུ་ཊཱ་ནི ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ. ཏ་ཏོ བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ག་ཏཱ པ་པ་ཊི་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ལོ་ཧི་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི, བྷུ་སཱ ཝེ་ད་ནཱ པ་ཝ་ཏྟིཾ་སུ. བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠཱ་རཾ མ་དྡ་ཀུ་ཙྪིཾ ན་ཡིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཏ་ཏོ་པི ཛཱི་ཝ་ཀ་མྦ་ཝ་ནཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཏ་ཏྠ མཾ ནེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ཀ་མྦ་ཝ་ནཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཛཱི་ཝ་ཀོ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ཎ་པ་ཊི་ཀ་མྨ་ཏྠཱ་ཡ ཏི་ཁི་ཎ་བྷེ་ས་ཛྫཾ ད་ཏྭཱ ཝ་ཎཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ཡཱ ཨ་ནྟོ་ན་ག་རེ ཨེ་ཀ་སྶ མ་ནུ་སྶ་སྶ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀ་ཏཾ, ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ པུ་ན ཨཱ་ག་མི་སྶཱ་མི, ཨི་དཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཡཱ་ཝ མ་མཱ་ག་མ་ནཱ བ་དྡྷ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏཱུ’’ཏི. སོ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ དྭཱ་ར་པི་ད་ཧ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ དྭཱ་རཾ ན ས་མྤཱ་པུ་ཎི. ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་ཧོ མ་ཡཱ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, ཡྭཱ་ཧཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཝི་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པཱ་དེ ཏི་ཁི་ཎ་བྷེ་ས་ཛྫཾ ད་ཏྭཱ ཝ་ཎཾ བ་ནྡྷིཾ, ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ མོ་ཙ་ན་ཝེ་ལཱ, ཏ་སྨིཾ ཨ་མུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་རེ པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ, ཛཱི་ཝ་ཀོ སཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ དྭཱ་རཾ ན ས་མྤཱ་པུ་ཎི, ‘ཨ་ཡཾ ཝ་ཎ་སྶ མོ་ཙ་ན་ཝེ་ལཱ’ཏི པ་ན ཙི་ནྟེ་སི, མོ་ཙེ་སི ན’’ནྟི. ཐེ་རོ མོ་ཙེ་སི, ཝ་ཎོ རུ་ཀྑ་ཏོ ཚ་ལླི ཝི་ཡ ཨ་པ་ག་ཏོ. ཛཱི་ཝ་ཀོ ཨ་ནྟོ་ཨ་རུ་ཎེ་ཡེ་ཝ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཝེ་གེ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ས་རཱི་རེ ཝོ པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི པུ་ཙྪི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཁོ, ཛཱི་ཝ་ཀ, བོ་དྷི་མ་ཎྜེ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཝཱུ་པ་ས་ནྟོ’’ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༩༠. ‘‘ག་ཏ་དྡྷི་ནོ ཝི་སོ་ཀ་སྶ, ཝི་པྤ་མུ་ཏྟ་སྶ ས་བྦ་དྷི;
ས་བྦ་ག་ནྠ་པྤ་ཧཱི་ན་སྶ, པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ག་ཏ་དྡྷི་ནོཏི ག་ཏ་མ་གྒ་སྶ ཀ་ནྟཱ་ར་དྡྷཱ ཝ་ཊྚ་དྡྷཱ་ཏི དྭེ ཨ་དྡྷཱ ནཱ་མ. ཏེ་སུ ཀ་ནྟཱ་ར་པ་ཊི་པ་ནྣོ ཡཱ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨ་དྡྷི་ཀོ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན པ་ཏྟེ ག་ཏ་དྡྷི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ་པི ས་ཏྟཱ ཡཱ་ཝ ཝ་ཊྚེ ཝ་ས་ནྟི, ཏཱ་ཝ ཨ་དྡྷི་ཀཱ ཨེ་ཝ. ཀ་སྨཱ? ཝ་ཊྚ་སྶ ཨ་ཁེ་པི་ཏ་ཏྟཱ. སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ་པི ཨ་དྡྷི་ཀཱ ཨེ་ཝ, ཝ་ཊྚཾ པ་ན ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ག་ཏ་དྡྷི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ག་ཏ་དྡྷི་ནོ. ཝི་སོ་ཀ་སྶཱཏི ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལ་ཀ་སྶ སོ་ཀ་སྶ ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་སོ་ཀ་སྶ. ཝི་པྤ་མུ་ཏྟ་སྶ ས་བྦ་དྷཱིཏི ས་བྦེ་སུ ཁ་ནྡྷཱ་དི་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟ་སྶ, ས་བྦ་ག་ནྠ་པྤ་ཧཱི་ན་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ག་ནྠཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ས་བྦཱ་ག་ནྠ་པྤ་ཧཱི་ན་སྶ. པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱིཏི དུ་ཝི་དྷོ པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཀཱ་ཡི་ཀོ ཙེ་ཏ་སི་ཀོ ཙཱ་ཏི. ཏེ་སུ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ སཱི་ཏུ་ཎྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡི་ཀ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཨ་ནི་བྦུ་ཏོ་ཝ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ཀོ པུ་ཙྪ་ཏི. ས་ཏྠཱ པ་ན དྷ་མྨ་རཱ་ཛ་ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཝི་དྷི་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཾ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ, ‘‘ཛཱི་ཝ་ཀ, པ་ར་མ་ཏྠེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཛཱི་ཝ་ཀ་པ་ཉྷ་ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.
༢. མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨུ་ཡྻུ་ཉྫ་ནྟཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི ས་མ་ཡེ ས་ཏྠཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶོ ‘‘ཨ་དྡྷ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སི. ཝ་ཏྟཾ ཀི་རེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་རི་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་པ་ཙ་ན་ཙཱི་ཝ་ར་ར་ཛ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྭཱ སུ་ཁཾ ག་མི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨ་དྡྷ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པ་ནཾ. བྷི་ཀྑཱུ་སུ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟེ་སུ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ་པི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི དྷོ་ཝི. བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡིཾ་སུ ‘‘ཐེ་རོ ཀ་སྨཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི དྷོ་ཝ་ཏི, ཨི་མ་སྨིཾ ན་ག་རེ ཨ་ནྟོ ཙ བ་ཧི ཙ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས མ་ནུ་སྶ་ཀོ་ཊི་ཡོ ཝ་ས་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡེ ཐེ་ར་སྶ ན ཉཱ་ཏ་ཀཱ, ཏེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ, ཡེ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ, ཏེ ཉཱ་ཏ་ཀཱ. ཏེ ཐེ་ར་སྶ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་མྨཱ་ན་ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ས ཀ་ཧཾ ག་མི་སྶ་ཏི? ས་ཙེ་པི ག་ཙྪེ་ཡྻ, མཱ་པ་མཱ་ད་ཀ་ནྡ་ར་ཏོ པ་རཾ ན ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཀི་ར ཡཾ ཀ་ནྡ་རཾ པ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཏུ་མྷེ ཨི་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ཐ, མཱ པ་མ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏཾ ‘‘མཱ་པ་མཱ་ད་ཀ་ནྡ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ཏྠཱ་པི ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མ་ནྟོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ན་ག་རེ ཨ་ནྟོ ཙ བ་ཧི ཙ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས མ་ནུ་སྶ་ཀོ་ཊི་ཡོ ཝ་ས་ནྟི. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ མ་ངྒ་ལཱ་མ་ངྒ་ལ་ཊྛཱ་ནེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ག་ནྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ན ས་ཀྐཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཏུ་ཙྪཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཀཾ ནུ ཁོ ནི་ཝ་ཏྟེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི? ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི –‘‘ཀ་སྶ་པ་སྶ ཧེ་ཏེ མ་ནུ་སྶཱ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཙ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ ཙ, ཀ་སྶ་པཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཐེ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་སྶ་པ, ན ས་ཀྐཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཏུ་ཙྪཾ ཀཱ་ཏུཾ, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ མ་ངྒ་ལཱ་མ་ངྒ་ལ་ཊྛཱ་ནེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏྭཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་སཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ནི་ཝ་ཏྟ་སྶཱུ’’ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཐེ་རོ པ་རི་སཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ནི་ཝ་ཏྟི. བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡིཾ་སུ ‘‘དི་ཊྛཾ ཝོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ན་ནུ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ཀ་སྨཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི དྷོ་ཝ་ཏི, ན ཨེ་སོ ས་ཏྠཱ་རཱ ས་དྡྷིཾ ག་མི་སྶ་ཏཱི’ཏི, ཡཾ ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཝ ཛཱ་ཏ’’ནྟི. ས་ཏྠཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཀ་ཐེ་ཐཱ’’ཏི? ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ས་བྦཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏུ་མྷེ ཀ་སྶ་པཾ ‘ཀུ་ལེ་སུ ཙ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཙ ལ་གྒོ’ཏི ཝ་དེ་ཐ, སོ ‘མ་མ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི ནི་ཝ་ཏྟོ. ཨེ་སོ ཧི པུ་བྦེ པ་ཏྠ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ‘ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨ་ལ་གྒོ ཙ་ནྡཱུ་པ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ཀུ་ལཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ན་ཏྠེ་ཏ་སྶ ཀུ་ལེ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡེ ཝཱ ལ་གྒོ, ཨ་ཧཾ ཙ་ནྡོ་པ་མ་པྤ་ཊི་པ་ད་ཉྩེ་ཝ (སཾ. ནི. ༢.༡༤༦) ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་པྤ་ཊི་པ་ད་ཉྩ ཀ་ཐེ་ནྟོ མ་མ པུ་ཏྟཾ ཀ་སྶ་པཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠཱ་རཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཀ་དཱ པ་ན ཐེ་རེ་ན པ་ཏྠ་ནཱ ཋ་པི་ཏཱ’’ཏི? ‘‘སོ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ཏོ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྠ་ཀེ པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ནཱ་མ བུ་དྡྷོ ལོ་ཀེ ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཏེ་ན ཋ་པི་ཏ་པ་ཏྠ་ནཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཐེ་ར་སྶ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏཾ ཐེ་ར་པཱ་ལི༹་ཡཾ (ཐེ་ར་གཱ. ༡༠༥༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ. ས་ཏྠཱ པ་ན ཨི་མཾ ཐེ་ར་སྶ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཧཾ ཙ་ནྡོ་པ་མ་པྤ་ཊི་པ་ད་ཉྩེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་པྤ་ཊི་པ་ད་ཉྩ མ་མ པུ་ཏྟཾ ཀ་སྶ་པཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སིཾ, མ་མ པུ་ཏྟ་སྶ ཀ་སྶ་པ་སྶ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཝཱ ཀུ་ལེ་སུ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རེ་སུ ཝཱ པ་རི་ཝེ་ཎེ་སུ ཝཱ ལ་གྒོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, པ་ལླ་ལེ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཙ་རི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟོ རཱ་ཛ་ཧཾ་སོ ཝི་ཡ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ལ་གྒོ་ཡེ་ཝ མ་མ པུ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༩༡. ‘‘ཨུ་ཡྻུ་ཉྫ་ནྟི ས་ཏཱི་མ་ནྟོ, ན ནི་ཀེ་ཏེ ར་མ་ནྟི ཏེ;
ཧཾ་སཱ་ཝ པ་ལླ་ལཾ ཧི་ཏྭཱ, ཨོ་ཀ་མོ་ཀཾ ཛ་ཧ་ནྟི ཏེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨུ་ཡྻུ་ཉྫ་ནྟི ས་ཏཱི་མ་ནྟོཏི ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་གུ་ཎེ་སུ ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝུ་ཊྛཱ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཧི ཡུ་ཉྫ་ནྟི གྷ་ཊེ་ནྟི. ན ནི་ཀེ་ཏེ ར་མ་ནྟི ཏེཏི ཏེ་སཾ ཨཱ་ལ་ཡེ ར་ཏི ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཧཾ་སཱ་ཝཱཏི དེ་ས་ནཱ་སཱི་ས་མེ་ཏཾ, ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣེ པ་ལླ་ལེ ས་ཀུ་ཎཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གོ་ཙ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ‘‘མ་མ ཨུ་ད་ཀཾ, མ་མ པ་དུ་མཾ, མ་མ ཨུ་པྤ་ལཾ, མ་མ ཀ་ཎྞི་ཀཱ’’ཏི ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཀ་ཉྩི ཨཱ་ལ་ཡཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ན་པེ་ཀྑཱ་ཝ ཏཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཀཱི་ལ༹་མཱ་ནཱ ག་ཙྪ་ནྟི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝི་ཧ་ར་ནྟཱ་པི ཀུ་ལཱ་དཱི་སུ ཨ་ལ་གྒཱ ཨེ་ཝ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ ག་མ་ན་ས་མ་ཡེ་པི ཏཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟཱ ‘‘མ་མ ཝི་ཧཱ་རོ, མ་མ པ་རི་ཝེ་ཎཾ, མ་མཱུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ’’ཏི ཨ་ནཱ་ལ་ཡཱ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨོ་ཀ་མོ་ཀནྟི ཨཱ་ལ་ཡཱ་ལ་ཡཾ, ས་བྦཱ་ལ་ཡེ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. བེ་ལ་ཊྛ་སཱི་ས་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཡེ་སཾ ས་ནྣི་ཙ་ཡོ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ བེ་ལ་ཊྛ་སཱི་སཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་རཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཨེ་ཀཾ ཝཱི་ཐིཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་པ་རཾ ཝཱི་ཐིཾ ཙ་རི་ཏྭཱ སུ་ཀྑཾ ཀཱུ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏྭཱ ‘‘ནི་བ་དྡྷཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ནཱ་མ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ ཛྷཱ་ན་སུ་ཁེ་ན ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠེ ས་ཏི ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ཉ་ཏྭཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ནི་དཱ་ནེ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ་པི ཐེ་རེ་ན པ་ན ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟེ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ དོ་སཱ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༩༢. ‘‘ཡེ་སཾ ས་ནྣི་ཙ་ཡོ ན་ཏྠི, ཡེ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ;
སུ་ཉྙ་ཏོ ཨ་ནི་མི་ཏྟོ ཙ, ཝི་མོ་ཀྑོ ཡེ་སཾ གོ་ཙ་རོ;
ཨཱ་ཀཱ་སེ་ཝ ས་ཀུ་ནྟཱ་ནཾ, ག་ཏི ཏེ་སཾ དུ་ར་ནྣ་ཡཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་ཙ་ཡོཏི དྭེ ས་ནྣི་ཙ་ཡཱ – ཀ་མྨ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ ཙ, པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ ཙ. ཏེ་སུ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ ནཱ་མ, ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ནྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨེ་ཀཾ གུ་ལ༹་པི་ཎྜཾ, ཙ་ཏུ་བྷཱ་ག་མ་ཏྟཾ ས་པྤིཾ, ཨེ་ཀ་ཉྩ ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹ཾ ཋ་པེ་ནྟ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ ན་ཏྠི, ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཧོ་ཏི. ཡེ་སཾ ཨ་ཡཾ དུ་ཝི་དྷོ་པི ས་ནྣི་ཙ་ཡོ ན་ཏྠི. པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱཏི ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ. ཡཱ་གུ་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཡཱ་གུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཛཱ་ན་ནཾ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ, ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན པ་ན བྷོ་ཛ་ན་སྶ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཾ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ, ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཨ་པ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཉཱ་ཎཾ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ. ཨི་མཱ་ཧི ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི ཡེ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ. སུ་ཉྙ་ཏོ ཨ་ནི་མི་ཏྟོ ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑོ་པི ག་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝ. ཏཱི་ཎི་པི ཙེ་ཏཱ་ནི ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཝ ནཱ་མཱ་ནི. ནི་བྦཱ་ན་ཉྷི རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཉྙ་ཏོ, ཏེ་ཧི ཙ ཝི་མུ་ཏྟ་ནྟི སུ་ཉྙ་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑོ, ཏ་ཐཱ རཱ་གཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏེ་ཧི ཙ ཝི་མུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ནི་མི་ཏྟོ ཝི་མོ་ཀྑོ, རཱ་གཱ་དི་པ་ཎི་དྷཱི་ནཾ པ་ན ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏཾ, ཏེ་ཧི ཙ ཝི་མུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ཏི་ཝི་དྷོ ཝི་མོ་ཀྑོ ཡེ་སཾ གོ་ཙ་རོ. ག་ཏི ཏེ་སཾ དུ་ར་ནྣ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ཏཱ་ནཾ ས་ཀུ་ཎཱ་ནཾ པ་ད་ནི་ཀྑེ་པ་སྶ ཨ་ད་སྶ་ནེ་ན ག་ཏི དུ་ར་ནྣ་ཡཱ ན ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡེ་སཾ ཨ་ཡཾ དུ་ཝི་དྷོ ས་ནྣི་ཙ་ཡོ ན་ཏྠི, ཨི་མཱ་ཧི ཙ ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ, ཡེ་ས་ཉྩ ཨ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ ཝི་མོ་ཀྑོ གོ་ཙ་རོ, ཏེ་སཾ ཏ་ཡོ བྷ་ཝཱ, ཙ་ཏ་སྶོ ཡོ་ནི་ཡོ, པ་ཉྩ ག་ཏི་ཡོ, ས་ཏྟ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ, ན་ཝ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སཱ་ཏི ཨི་མེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཨི་མི་ནཱ ནཱ་མ ག་ཏཱ་ཏི ག་མ་ན་སྶ ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཏོ ག་ཏི དུ་ར་ནྣ་ཡཱ ན ས་ཀྐཱ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུ་ནྟི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
བེ་ལ་ཊྛ་སཱི་ས་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཡ་སྶཱ་ས་ཝཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི དི་ཝ་སེ ཐེ་རོ ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་རོ ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊཱ་དཱི་སུ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཡེ་ས་ཏི. ཏ་སྶ ཨི་ཏོ ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པུ་རཱ་ཎ་དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཛཱ་ལི་ནཱི ནཱ་མ དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི. སཱ ཐེ་རཾ ཙོ་ལ༹་ཀཱ་ནི པ་རི་ཡེ་ས་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཏེ་ར་ས་ཧ་ཏྠཱ་ཡ་ཏཱ་ནི ཙ་ཏུ་ཧ་ཏྠ་ཝི་ཏྠ་ཏཱ་ནི ཏཱི་ཎི དི་བྦ་དུ་སྶཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ཨི་མཱ་ནི ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ད་སྶཱ་མི, ཐེ་རོ ན ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཙོ་ལ༹་ཀཱ་ནི པ་རི་ཡེ་ས་མཱ་ན་སྶ པུ་ར་ཏོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊེ ཡ་ཐཱ ནེ་སཾ ད་ས་ནྟ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཋ་པེ་སི. ཐེ་རོ ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ཙོ་ལ༹་ཀ་པ་རི་ཡེ་ས་མཱ་ནཾ ཙ་ར་ནྟོ ནེ་སཾ ད་ས་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་མཱ་ནོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི དི་བྦ་དུ་སྶཱ་ནི དི་སྭཱ ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ཝ་ཏ ཨི་ད’’ནྟི ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐཱ་མི. ཨ་ཐ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་ར་ཎ་དི་ཝ་སེ ས་ཏྠཱ པ་ཉྩ་ས་ཏ་བྷི་ཀྑུ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ནི་སཱི་དི, ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ་པི ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སཱི་དིཾ་སུ, ཙཱི་ཝ་རཾ སི་བྦེ་ཏུཾ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དི, སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ མ་ཛ྄ཛྷེ, ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ཨ་གྒེ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ སུ་ཏྟཾ ཝ་ཊྚེ་སི, ས་ཏྠཱ སཱུ་ཙི་པཱ་ས་ཀེ ཨཱ་ཝུ་ཎི, མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རོ ཡེ་ན ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ, ཏཾ ཏཾ ཨུ་པ་ནེ་ནྟོ ཝི་ཙ་རི.
དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ་པི ཨ་ནྟོ་གཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘‘བྷོ་ནྟཱ ཨ་ཡྻ་སྶ ནོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་ར་སྶ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཏྠཱ ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀ་པ་རི་ཝུ་ཏོ པ་ཉྩ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ནི་སཱི་དི, ཡཱ་གུ་ཨཱ་དཱི་ནི ཨཱ་དཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི བྷི་ཀྑཾ ས་མཱ་ད་པེ་སི. མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རོ་པི ཨ་ནྟ་རཱ་བྷ་ཏྟེ མ་ཧཱ་ཛ་མྦུ་པེ་སིཾ ཨཱ་ཧ་རི, པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཾ ཁཱ་དི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ་སུ. ས་ཀྐོ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ བྷཱུ་མི་པ་རི་བྷ་ཎྜ་མ་ཀཱ་སི, བྷཱུ་མི ཨ་ལ་ཏྟ་ཀ་ར་ས་ར་ཉྫི་ཏཱ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་རི་བྷུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་ནཾ མ་ཧཱ་རཱ་སི ཨ་ཧོ་སི. བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡིཾ་སུ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀིཾ ཨེ་ཝཾ་བ་ཧུ་ཀེ་ཧི ཡཱ་གུ་ཨཱ་དཱི་ཧི, ན་ནུ ནཱ་མ པ་མཱ་ཎཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ནཱ་མ ཨཱ་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཙ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ ཙ ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡུཾ, ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏི་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ ཉཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ མ་ཉྙེ’’ཏི, ཨ་ཐ ནེ ས་ཏྠཱ ‘‘ཀིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཐེ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་དཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ‘ཨི་དཾ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷེ་ན ཨཱ་ཧ་རཱ་པི་ཏ’ནྟི མ་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ པུ་ཏྟོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཝ་དེ་ཏི. ན ཧི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟི, ཨ་ཡཾ པ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༩༣. ‘‘ཡ་སྶཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ, ཨཱ་ཧཱ་རེ ཙ ཨ་ནི་སྶི་ཏོ;
སུ་ཉྙ་ཏོ ཨ་ནི་མི་ཏྟོ ཙ, ཝི་མོ་ཀྑོ ཡ་སྶ གོ་ཙ་རོ;
ཨཱ་ཀཱ་སེ་ཝ ས་ཀུ་ནྟཱ་ནཾ, པ་དཾ ཏ་སྶ དུ་ར་ནྣ་ཡ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱ་ས་ཝཱཏི ཡ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ. ཨཱ་ཧཱ་རེ ཙ ཨ་ནི་སྶི་ཏོཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་སྨི་ཉྩ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ཡེ་ཧི ཨ་ནི་སྶི་ཏོ. པ་དཾ ཏ་སྶ དུ་ར་ནྣ་ཡནྟི ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཀུ་ཎཱ་ནཾ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པཱ་དེ་ཧི ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ག་ཏཱ, ཨི་དཾ ཋཱ་ནཾ ཨུ་རེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ག་ཏཱ, ཨི་དཾ སཱི་སེ་ན, ཨི་དཾ པ་ཀྑེ་ཧཱི’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཉཱ་ཏུཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ‘‘ནི་ར་ཡ་པ་དེ་ན ཝཱ ག་ཏོ, ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་པ་དེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་དཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ནཱ་མ ན ས་ཀྐོ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཡ་སྶི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ པུ་བྦཱ་རཱ་མེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི ས་མ་ཡེ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་ཡཱ པཱ་སཱ་ད་སྶ ཧེ་ཊྛཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ནི་སཱི་དི. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཏྠེ་རོ ཨ་ཝ་ནྟཱི་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི. སོ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ དཱུ་ར་ཏོ་པི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ ནི་སཱི་ད་ནྟཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ ཨཱ་ས་ནཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ དྭཱི་ཧི དེ་ཝ་ལོ་ཀེ་ཧི དེ་ཝ་པ་རི་སཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དི་བྦ་ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི ས་ཏྠཱ་རཾ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཏྠེ་རཾ ཨ་དི་སྭཱ ཀིཾ ནུ ཁོ མ་མ, ཨ་ཡྻོ, ན དི་སྶ་ཏི, སཱ་དྷུ ཁོ པ་ན་སྶ ས་ཙེ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཏི. ཐེ་རོ་པི ཏཾ ཁ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་སི. ས་ཀྐོ ཐེ་རཾ དི་སྭཱ གོ་པྥ་ཀེ་སུ ད་ལ༹ྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་དྷུ ཝ་ཏ མེ, ཨ་ཡྻོ, ཨཱ་ག་ཏོ, ཨ་ཧཾ ཨ་ཡྻ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་སཱི་སཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་བྷོ་ཧི ཧ་ཏྠེ་ཧི པཱ་དེ ས་མྦཱ་ཧི་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡིཾ་སུ. ‘‘ས་ཀྐོ མུ་ཁཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཝ་སེ་ས་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ས་ཀྐཱ་རཾ ཨ་ཀ་རི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནཾ དི་སྭཱ ཝེ་གེ་ན གོ་པྥ་ཀེ་སུ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘སཱ་དྷུ ཝ་ཏ མེ, ཨ་ཡྻོ, ཨཱ་ག་ཏོ, ཨ་ཧཾ ཨ་ཡྻ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་སཱི་སཱ་མཱི’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་བྷོ་ཧི ཧ་ཏྠེ་ཧི པཱ་དེ ས་མྦཱ་ཧི་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ པུ་ཏྟེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནེ་ན ས་དི་སཱ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རཱ བྷི་ཀྑཱུ དེ་ཝཱ་ན་མྤི མ་ནུ་སྶཱ་ན་མྤི པི་ཡཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༩༤. ‘‘ཡ་སྶི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ས་མ་ཐ་ངྒ་ཏཱ་ནི,
ཨ་སྶཱ ཡ་ཐཱ སཱ་ར་ཐི་ནཱ སུ་ད་ནྟཱ;
པ་ཧཱི་ན་མཱ་ན་སྶ ཨ་ནཱ་ས་ཝ་སྶ,
དེ་ཝཱ་པི ཏ་སྶ པི་ཧ་ཡ་ནྟི ཏཱ་དི་ནོ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཚེ་ཀེ་ན སཱ་ར་ཐི་ནཱ སུ་ད་ནྟཱ ཨ་སྶཱ ཝི་ཡ ཚ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ས་མ་ཐཾ ད་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ ནི་བྦི་སེ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱ་ནི, ཏ་སྶ ན་ཝ་ཝི་དྷཾ མཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ཋི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཧཱི་ན་མཱ་ན་སྶ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་ས་ཝ་སྶ. ཏཱ་དི་ནོཏི ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ དེ་ཝཱ་པི པི་ཧ་ཡ་ནྟི, མ་ནུ་སྶཱ་པི ད་སྶ་ན་ཉྩ ཨཱ་ག་མ་ན་ཉྩ པ་ཏྠེ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ པ་ཉྩ་མཾ.
༦. སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
པ་ཐ་ཝི་ས་མོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི ས་མ་ཡེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶོ ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་ཀྑ་མི. ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ བྷི་ཀྑཱུ ཐེ་རཾ ཨ་ནུ་ག་ཙྪིཾ་སུ. ཐེ་རོ ཙ ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནེ བྷི་ཀྑཱུ ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟཱ་པེ་སི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊོ བྷི་ཀྑུ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མ་མྤི ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟཱ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི ཐེ་རོ མ་ཧཱ་བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ནྟ་རེ ཏཾ ན ས་ལླ་ཀྑེ་སི. སོ ‘‘ཨ་ཉྙེ ཝི་ཡ བྷི་ཀྑཱུ ན མཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཐེ་རེ ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷི. ཐེ་ར་སྶ་པི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཀ་ཎྞོ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་རཱི་རཾ ཕུ་སི, ཏེ་ནཱ་པི ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷི་ཡེ་ཝ. སོ ‘‘དཱ་ནི ཐེ་རོ ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ མཾ, བྷ་ནྟེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀོ་མྷཱི་ཏི ཀ་ཎྞ་ས་ཀྑ་ལིཾ བྷི་ནྡ་ནྟོ ཝི་ཡ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཁ་མཱ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་ནྟོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠཱ ཐེ་རཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་སི.
ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རོ ཙ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ཙ ཙི་ནྟེ་སུཾ – ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་གྒ་ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏ་རཱ ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་པ་ཧ་ཊ་བྷཱ་ཝཾ ས་ཏྠཱ ནོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ པ་ན ན་དཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི པ་རི་སཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཏེ ཀུ་ཉྩི་ཀ་ཧ་ཏྠཱ པ་རི་ཝེ་ཎ་དྭཱ་རཱ་ནི ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཐཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ, ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཐཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ, ཨི་དཱ་ནཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༡༡) མ་ཧཱ་བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་སུཾ. ཐེ་རོ་པི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཏ་མ་ཏྠཾ པུ་ཙྪི. ཐེ་རོ ‘‘ནཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ མ་ཡཱ པ་ཧ་ཊོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྶ ནཱུ་ན, བྷ་ནྟེ, ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི ཨ་ནུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཨ་སྶ, སོ ཨི་དྷ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རིཾ ཨཱ་ས་ཛྫ ཨ་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷ་ནྟེ, པ་ཐ་ཝི་ཡཾ སུ་ཙི་མྤི ནི་ཀྑི་པ་ནྟི, ཨ་སུ་ཙི་མྤི ནི་ཀྑི་པ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཐ་ཝཱི་ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཏ་ཉྩ ཨཱ་པོ་ཏེ་ཛོ་ཝཱ་ཡོ ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎ་ཙ་ཎྜཱ་ལ་ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ཨུ་ས་བྷ་ཚི་ནྣ་ཝི་སཱ་ཎ་ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཏ་ཉྩ ཨ་ཧི་ཀུ་ཎ་པཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་ཊྚི་ཡ་ན་ཉྩ མེ་ད་ཀ་ཐཱ་ལི་ཀཱ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཉྩ པ་ཀཱ་སེ་སི. ཨི་མཱ་ཧི ཙ པ་ན ན་ཝ་ཧི ཨུ་པ་མཱ་ཧི ཐེ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ ཀ་ཐེ་ནྟེ ན་ཝ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ཀ་མྤི. ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎ་ཙ་ཎྜཱ་ལ་ཀུ་མཱ་ར་ཀ་མེ་ད་ཀ་ཐཱ་ལི་ཀོ པ་མཱ་ནཾ པ་ན ཨཱ་ཧ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་སྶཱུ་ནི ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ་སུ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་གོ ཨུ་ད་པཱ་དི.
ཐེ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ཡེ་ཝ ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ན་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རེ ཌཱ་ཧོ ཨུ་པྤ་ཛྫི, སོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དེ་སུ པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ན་དོ་སཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཙྩ་ཡཾ དེ་སེ་སི. ས་ཏྠཱ ཐེ་རཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཁ་མ ཨི་མ་སྶ མོ་གྷ་པུ་རི་ས་སྶ, ཡཱ་ཝ་སྶ ས་ཏྟ་དྷཱ མུ་དྡྷཱ ན ཕ་ལ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ‘‘ཁ་མཱ་མ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ, ཁ་མ་ཏུ ཙ མེ སོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ, ས་ཙེ མ་ཡ྄ཧཾ དོ་སོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷི་ཀྑཱུ ཀ་ཐ་ཡིཾ་སུ ‘‘པ་སྶ་ཐ དཱ་ནཱ་ཝུ་སོ, ཐེ་ར་སྶ ཨ་ནོ་པ་མ་གུ་ཎཾ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ནཱ་མ མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ན་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་པ་རི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཀོ་པཾ ཝཱ དོ་སཾ ཝཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཁ་མཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ས་ཏྠཱ ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀིཾ ཀ་ཐེ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ན བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཀྐཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ས་དི་སཱ་ནཾ ཀོ་པཾ ཝཱ དོ་སཾ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ, མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི་ས་དི་སཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ས་དི་སཾ པ་ས་ནྣ་ཨུ་ད་ཀ་ར་ཧ་ད་ས་དི་ས་ཉྩ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༩༥. ‘‘པ་ཐ་ཝི་ས་མོ ནོ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི,
ཨི་ནྡ་ཁི་ལུ་པ་མོ ཏཱ་དི སུ་བྦ་ཏོ;
ར་ཧ་དོ་ཝ ཨ་པེ་ཏ་ཀ་དྡ་མོ,
སཾ་སཱ་རཱ ན བྷ་ཝ་ནྟི ཏཱ་དི་ནོ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་ཐཱ ནཱ་མ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ སུ་ཙཱི་ནི ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ནི་པི ནི་ཀྑི་པ་ནྟི, ཨ་སུ་ཙཱི་ནི མུ་ཏྟ་ཀ་རཱི་སཱ་དཱི་ནི་པི ནི་ཀྑི་པ་ནྟི, ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ན་ག་ར་དྭཱ་རེ ནི་ཁཱ་ཏཾ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཾ དཱ་ར་ཀཱ་ད་ཡོ ཨོ་མུ་ཏྟེ་ནྟི་པི ཨཱུ་ཧ་ད་ནྟི་པི, ཨ་པ་རེ པ་ན ཏཾ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི ས་ཀྐ་རོ་ནྟི. ཏ་ཏྠ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་སྶ ཙ ནེ་ཝ ཨ་ནུ་རོ་དྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཝི་རོ་དྷོ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡྭཱ་ཡཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཊྛ་ཧི ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཱ་དི, ཝ་ཏཱ་ནཾ སུ་ནྡ་ར་ཏཱ་ཡ སུ་བྦ་ཏོ. སོ ‘‘ཨི་མེ མཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ཀྐ་རོ་ནྟི, ཨི་མེ པ་ན ན ས་ཀྐ་རོ་ནྟཱི’’ཏི ས་ཀྐཱ་ར་ཉྩ ཨ་ས་ཀྐཱ་ར་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟེ་སུ ནེ་ཝ ཨ་ནུ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ནོ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཐ་ཝི་ས་མོ ཙ ཨི་ནྡ་ཁི་ལུ་པ་མོ ཨེ་ཝ ཙ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་པ་ག་ཏ་ཀ་དྡ་མོ ར་ཧ་དོ པ་ས་ནྣོ་ད་ཀོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་ག་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ རཱ་ག་ཀ་དྡ་མཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀ་དྡ་མོ ཝི་པྤ་ས་ནྣོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏཱ་དི་ནོཏི ཏ་སྶ པ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ སུ་ག་ཏི་དུ་གྒ་ཏཱི་སུ སཾ་ས་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སཾ་སཱ་རཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ན་ཝ བྷི་ཀྑུ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ཚ་ཊྛཾ.
༧. ཀོ་ས་མྦི་ཝཱ་སཱི་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་སཱ་མ་ཎེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ས་ནྟཾ ཏ་སྶ མ་ནཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་སྶ སཱ་མ་ཎེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀོ ཀི་ར ཀོ་ས་མྦི་ཝཱ་སཱི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ལ་དྡྷུ་པ་ས་མྤ་དོ ‘‘ཀོ་ས་མྦི་ཝཱ་སཱི་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡི. ཏ་སྶ ཀོ་ས་མྦི་ཡཾ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩེ་ཝ ས་པྤི་ཕཱ་ཎི་ཏ་ཉྩ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཐེ་རོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ ཨི་དཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ’’ཏི. ‘‘ན་ནུ མ་ཡཱ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ ཝ་སྶཾ ཝཱ་སི་ཏཱ, ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ ཝི་ཧཱ་རེ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶཱ ཨི་མཾ ལཱ་བྷཾ ལ་བྷ་ནྟི, ག་ཎྷ་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཧོ་ཏུ, ཨུ་པཱ་ས་ཀ, ན མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ, བྷ་ནྟེ’’ཏི? ‘‘མ་མ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ སཱ་མ་ཎེ་རོ་པི ན་ཏྠི, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི. ‘‘ས་ཙེ, བྷ་ནྟེ, ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ན་ཏྠི, མ་མ པུ་ཏྟོ ཨ་ཡྻ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ སཱ་མ་ཎེ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཐེ་རོ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སི. ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ས་ཏྟ་ཝ་སྶི་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟཾ ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཐཱ’’ཏི ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ཐེ་རོ ཀེ་སེ ཏེ་མེ་ཏྭཱ ཏ་ཙ་པ་ཉྩ་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. སོ ཁུ་ར་གྒེ་ཡེ་ཝ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི.
ཐེ་རོ ཏཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སཾ ཏ་ཏྠ ཝ་སི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏྠཱ་རཾ པ་སྶི་སྶཱ་མཱི’’ཏི སཱ་མ་ཎེ་རཾ བྷ་ཎྜ་ཀཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨེ་ཀཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པཱ་ཝི་སི. སཱ་མ་ཎེ་རོ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཛ་གྒི. ཏ་སྶ ཏཾ པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཝི་ཀཱ་ལོ ཛཱ་ཏོ, ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ཨ་ཐ ནཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་སི་ནྣཾ ཐེ་རོ པུ་ཙྪི – ‘‘སཱ་མ་ཎེ་ར, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏ’’ནྟི? ‘‘བྷ་ནྟེ, པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏུཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ནཱ་ལ་ཏྠ’’ནྟི. ‘‘ཏེ་ན ཧི མ་མ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཝ་ས, དུ་ཀྑཾ ཏེ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ བ་ཧི ཝ་སི་ཏུ’’ནྟི ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པཱ་ཝི་སི. ཐེ་རོ པ་ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ནི་པ་ནྣ་མ་ཏྟོ་ཝ ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་མི. སཱ་མ་ཎེ་རོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཛྫ མེ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏ་ཏི་ཡོ དི་ཝ་སོ ཨེ་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝ་ས་ནྟ་སྶ, ‘ས་ཙེ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་དྡཱ་ཡི་སྶཱ་མི, ཐེ་རོ ས་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ’ཏི ནི་སི་ནྣ་ཀོ་ཝ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ མ་ཉྩ་ཀ་ས་མཱི་པེ པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཀོ་ཝ ར་ཏྟིཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སི. ཐེ་རོ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལེ པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘སཱ་མ་ཎེ་རཾ ནི་ཀྑ་མཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི མ་ཉྩ་ཀ་པ་སྶེ ཋ་པི་ཏ་བཱི་ཛ་ནིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བཱི་ཛ་ནི་པ་ཏྟ་སྶ ཨ་གྒེ་ན སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ཀ་ཊ་སཱ་ར་ཀཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ བཱི་ཛ་ནིཾ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་ཀྑི་པ་ནྟོ ‘‘སཱ་མ་ཎེ་ར, བ་ཧི ནི་ཀྑ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ, བཱི་ཛ་ནི་པ་ཏྟ་ད་ཎྜ་ཀོ ཨ་ཀྑི་མྷི པ་ཊི་ཧ་ཉྙི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་ཀྑི བྷི་ཛྫི. སོ ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘བ་ཧི ནི་ཀྑ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ཀྑི མེ, བྷ་ནྟེ, བྷི་ནྣ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི. ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཙ པ་ན ‘‘ཨ་ཀྑི མེ བྷི་ནྣ’’ནྟི ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ཨ་ཀྑིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན མུ་ཊྛི་ས་མྨུ་ཉྫ་ནིཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ཉྩ མུ་ཁ་དྷོ་ཝ་ན་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ མུ་ཁ་དྷོ་ཝ་ནོ་ད་ཀ་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝེ་ཎཾ ས་མྨ་ཛྫི. སོ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ ད་ད་མཱ་ནོ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ཧ་ཏྠེ་ན ཨ་དཱ་སི.
ཨ་ཐ ནཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སི་ཀྑི་ཏོ ཝ་ཏཱ་ཡཾ སཱ་མ་ཎེ་རོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཛཱ་ནཱ་མ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ‘‘ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི, ཨེ་ཀོ པ་ན མེ ཧ་ཏྠོ ན ཏུ་ཙྪོ་ཏི. ‘‘ཀིཾ སཱ་མ་ཎེ་རཱ’’ཏི? སོ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཐེ་རོ སུ་ཏྭཱ་ཝ སཾ་ཝི་གྒ་མཱ་ན་སོ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མ་ཡཱ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཁ་མཱ་ཧི མེ, ས་པྤུ་རི་ས, ནཱ་ཧ་མེ་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་མི, ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ མེ ཧོ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ས་ཏྟ་ཝ་སྶི་ཀ་དཱ་ར་ཀ་སྶ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཾ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ནཾ སཱ་མ་ཎེ་རོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཐེ་སིཾ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ནྟེ་ན མ་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ནེ་ཝེ་ཏྠ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ དོ་སོ ཨ་ཏྠི, ན མ་ཡ྄ཧཾ. ཝ་ཊྚ་སྶེ་ཝེ་སོ དོ་སོ, མཱ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྠ, མ་ཡཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཾ ར་ཀྑ་ནྟེ་ནེ་ཝ ནཱ་རོ་ཙི་ཏ’’ནྟི. ཐེ་རོ སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན ཨ་སྶཱ་སི་ཡ་མཱ་ནོ་པི ཨ་ན་སྶཱ་སི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་སཾ་ཝེ་གོ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ བྷ་ཎྜ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ པཱ་ཡཱ་སི. ས་ཏྠཱ་པི་སྶ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ་ཝ ནི་སཱི་དི. སོ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ས་མྨོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཁ་མ་ནཱི་ཡཾ ཏེ བྷི་ཀྑུ, ཀི་ཉྩི ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ཨ་ཕཱ་སུ་ཀཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཁ་མ་ནཱི་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ན་ཏྠི མེ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ཨ་ཕཱ་སུ་ཀཾ, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན མེ ཨ་ཡཾ ད་ཧ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རོ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་གུ་ཎོ ན དི་ཊྛ་པུ་བྦོ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཏཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. སོ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ, མ་ཡཱ ཁ་མཱ་པི་ཡ་མཱ་ནོ མཾ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་སི ‘ནེ་ཝེ་ཏྠ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ དོ་སོ ཨ་ཏྠི, ན མ་ཡ྄ཧཾ. ཝ་ཊྚ་སྶེ་ཝེ་སོ དོ་སོ, ཏུ་མྷེ མཱ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྠཱ’ཏི, ཨི་ཏི མཾ ཨ་སྶཱ་སེ་སི་ཡེ་ཝ, མ་ཡི ནེ་ཝ ཀོ་པཾ, ན དོ་ས་མ་ཀཱ་སི, ན མེ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ དི་ཊྛ་པུ་བྦོ’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘བྷི་ཀྑུ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ནཱ་མ ན ཀ་སྶ་ཙི ཀུ་པྤ་ནྟི, ན དུ་སྶ་ནྟི, ས་ནྟི་ནྡྲི་ཡཱ ས་ནྟ་མཱ་ན་སཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༩༦. ‘‘ས་ནྟཾ ཏ་སྶ མ་ནཾ ཧོ་ཏི, ས་ནྟཱ ཝཱ་ཙཱ ཙ ཀ་མྨ ཙ;
ས་མྨ་ད་ཉྙཱ ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ, ཨུ་པ་ས་ནྟ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ས་ནྟཾ ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནཾ ས་ནྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨུ་པ་ས་ནྟཾ ནི་བྦུ་ཏཾ. ཏ་ཐཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ་ཙཱ ཙ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཉྩ ས་ནྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་མྨ་ད་ཉྙཱ ཝི་མུ་ཏྟ་སྶཱཏི ན་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ. ཨུ་པ་ས་ནྟ་སྶཱཏི ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ས་མེ་ན ཨུ་པ་ས་ནྟ་སྶ. ཏཱ་དི་ནོཏི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་སྶཱ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཀོ་ས་མྦི་ཝཱ་སཱི་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. སེ་ས་མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶཱ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཀོ་ས་མྦི་ཝཱ་སཱི་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་སཱ་མ་ཎེ་ར་ཝ་ཏྠུ ས་ཏྟ་མཾ.
༨. སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨ་སྶ་དྡྷོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི ས་མ་ཡེ ཏིཾ་ས་མ་ཏྟཱ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དི་སྭཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ས་དྡ་ཧ་སི ཏྭཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ བྷཱ་ཝི་ཏཾ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཾ ཨ་མ་ཏོ་ག་དྷཾ ཧོ་ཏི ཨ་མ་ཏ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༥.༥༡༤) ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི. ཐེ་རོ ‘‘ན ཁྭཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་དྡྷཱ་ཡ ག་ཙྪཱ་མི, ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ…པེ… ཨ་མ་ཏ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ. ཡེ་ས་ཉྷེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ ཨ་སྶ ཨ་དི་ཊྛཾ ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ ཨ་ཕ་སྶི་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ, ཏེ ཏ་ཏྠ པ་རེ་སཾ ས་དྡྷཱ་ཡ ག་ཙྪེ་ཡྻུཾ. ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ…པེ… ཨ་མ་ཏ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༥.༥༡༤) ཨེ་ཝཾ ཏཾ པ་ཉྷཾ བྱཱ་ཀཱ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ མི་ཙྪཱ་ག་ཧ་ཎཾ ནེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི, ཨ་ཛྫཱ་པི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ན ས་དྡ་ཧ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ ‘‘ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་དེ་ཐ. ཨ་ཧ་ཉྷི ‘པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨ་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨ་ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་དྡ་ཧ་སི ཏྭཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ’ཏི པུ་ཙྪིཾ. སོ ‘ཨེ་ཝཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཏྠི ནཱ་མཱ་ཏི ན ས་དྡ་ཧཱ་མི, བྷ་ནྟེ’ཏི ཀ་ཐེ་སི. ན དི་ནྣ་སྶ ཝཱ ཀ་ཏ་སྶ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ན ས་དྡ་ཧ་ཏི, ནཱ་པི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ གུ་ཎཾ ན ས་དྡ་ཧ་ཏི. ཨེ་སོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷེ་སུ ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སུ པ་རེ་སཾ ས་དྡྷཱ་ཡ ན ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཛྫོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༩༧. ‘‘ཨ་སྶ་དྡྷོ ཨ་ཀ་ཏ་ཉྙཱུ ཙ, ས་ནྡྷི་ཙྪེ་དོ ཙ ཡོ ན་རོ,
ཧ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སོ ཝ་ནྟཱ་སོ, ས ཝེ ཨུ་ཏྟ་མ་པོ་རི་སོ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཐོ – ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་གུ་ཎཾ པ་རེ་སཾ ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་དྡ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་སྶ་དྡྷོ. ཨ་ཀ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀ་ཏ་ཉྙཱུ, ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་བྦཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཊྚ་ས་ནྡྷིཾ, སཾ་སཱ་ར་ས་ནྡྷིཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ས་ནྡྷི་ཙྪེ་དོ. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་བཱི་ཛ་སྶ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཱ་ཝ་ཀཱ་སོ ཧ་ཏོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཧ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སོ. ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ,ས་བྦཱ ཨཱ་སཱ ཨི་མི་ནཱ ཝ་ནྟཱ་ཏི ཝ་ནྟཱ་སོ. སོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ན་རོ. པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ པུ་རི་སེ་སུ ཨུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ་ཏི པུ་རི་སུ་ཏྟ་མོཏི.
གཱ་ཐཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཏེ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཱ ཏིཾ་ས་མ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. སེ་ས་ཛ་ན་སྶཱ་པི ས་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡ་རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
གཱ་མེ ཝཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡ་རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཧི སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ས་ཏྟཱ་སཱི་ཏི་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙཱ་ལཱ, ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱ, སཱི་སཱུ་པ་ཙཱ་ལཱ་ཏི ཏི་སྶོ བྷ་གི་ནི་ཡོ, ཙུ་ནྡོ ཨུ་པ་སེ་ནོ་ཏི ཨི་མེ དྭེ ཙ བྷཱ་ཏ་རོ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. རེ་ཝ་ཏ་ཀུ་མཱ་རོ ཨེ་ཀོ་ཝ གེ་ཧེ ཨ་ཝ་སི་ཊྛོ. ཨ་ཐ་སྶ མཱ་ཏཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མ་མ པུ་ཏྟོ ཨུ་པ་ཏི་སྶོ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དྷ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཏི་སྶོ ཙ བྷ་གི་ནི་ཡོ དྭེ ཙ བྷཱ་ཏ་རོ པ་བྦཱ་ཛེ་སི, རེ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀོ་ཝ ཨ་ཝ་སེ་སོ. ས་ཙེ ཨི་མ་མྤི པ་བྦཱ་ཛེ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ནོ དྷ་ནཾ ན་སྶི་སྶ་ཏི, ཀུ་ལ་ཝཾ་སོ པ་ཙྪི་ཛྫི་སྶ་ཏི, ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ནཾ གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ་ན བ་ནྡྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ་པི པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི ‘‘ས་ཙེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, རེ་ཝ་ཏོ པ་བྦ་ཛི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨཱ་ག་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ནཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཡྻཱ་ཐ, མ་མ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀཱ, ཀིཾ ཏེ་ཧི ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏེ་ཧི, ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ ཙ པི་ཏཱ ཙཱ’’ཏི. མཱ་ཏཱ་པི་སྶ རེ་ཝ་ཏ་ཀུ་མཱ་རཾ ས་ཏྟ་ཝ་སྶི་ཀ་མེ་ཝ གྷ་ར་བ་ནྡྷ་ནེ་ན བ་ནྡྷི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀེ ཀུ་ལེ དཱ་རི་ཀཾ ཝཱ་རེ་ཏྭཱ དི་ཝ་སཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཀུ་མཱ་རཾ མ་ཎྜེ་ཏྭཱ པ་སཱ་དྷེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ཏཱ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཉཱ་ཏི་གྷ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ཐ ནེ་སཾ ཀ་ཏ་མ་ངྒ་ལཱ་ནཾ དྭི་ནྣ་མྤི ཉཱ་ཏ་ཀེ་སུ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ་སུ ཨུ་ད་ཀ་པཱ་ཏི་ཡཾ ཧ་ཏྠེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ མ་ངྒ་ལཱ་ནི ཝ་ཏྭཱ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཝུ་ཌྜྷིཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནཱ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ‘‘ཏ་ཝ ཨ་ཡྻི་ཀཱ་ཡ དི་ཊྛ་དྷ་མྨཾ པ་སྶ, ཨ་ཡྻི་ཀཱ ཝི་ཡ ཙི་རཾ ཛཱི་ཝ, ཨ་མྨཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. རེ་ཝ་ཏ་ཀུ་མཱ་རོ ‘‘ཀོ ནུ ཁོ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཡྻི་ཀཱ་ཡ དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏ་རཱ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཡྻི་ཀཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཨ་ཐ ནཾ ཨཱ་ཧཾ་སུ, ‘‘ཏཱ་ཏ, ཀིཾ ན པ་སྶ་སི ཨི་མཾ ཝཱི་ས་ཝ་སྶ་ས་ཏི་ཀཾ ཁ་ཎྜ་ད་ནྟཾ པ་ལི་ཏ་ཀེ་སཾ ཝ་ལི་ཏྟ་ཙཾ ཏི་ལ་ཀཱ་ཧ་ཏ་ག་ཏྟཾ གོ་པཱ་ན་སི་ཝ་ངྐཾ, ཨེ་སཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཡྻི་ཀཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན ཨ་ཡ་མྤི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ས་ཙེ ཛཱི་ཝི་སྶ་ཏི, བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་མྤི ནཱ་མ ས་རཱི་རཾ ཛ་རཱ་ཡ ཨི་མཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏི, ཨི་མཾ མེ བྷཱ་ཏ་རཱ ཨུ་པ་ཏི་སྶེ་ན དི་ཊྛཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་ཛྫེ་ཝ མ་ཡཱ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ.
སོ ཐོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་རཱི་ར་ཀི་ཙྩཾ ཨ་པ་དི་སི་ཏྭཱ ‘‘ཋ་པེ་ཐ ཏཱ་ཝ ཡཱ་ནཾ, ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཡཱ་ནཱ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ གུ་མྦེ ཐོ་ཀཾ པ་པ་ཉྩཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ག་མཱ་སི. པུ་ན་པི ཐོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་པ་དེ་སེ་ན ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་རུ་ཧི, པུ་ན་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཀཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨི་མ་སྶ ཨུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ནཱ་ཏི་ད་ལ༹ྷཾ ཨཱ་ར་ཀྑཾ ཀ་རིཾ་སུ. སོ པུ་ན་པི ཐོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་པ་དེ་སེ་ན ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ པཱ་ཛེ་ནྟོ པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ཐ, མ་ཡཾ པ་ཙྪ་ཏོ ས་ཎི་ཀཾ ཨཱ་ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ གུ་མྦཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཨ་ཧོ་སི. ཉཱ་ཏ་ཀཱ་པི་སྶ ‘‘པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཡཱ་ནཾ པཱ་ཛེ་ནྟཱ ག་མིཾ་སུ. སོ་པི ཏ་ཏོ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ཏིཾ་ས་མ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ས་ནྟི, ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་བྦཱ་ཛེ་ཐ མཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏྭཾ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོ, མ་ཡཾ ཏེ རཱ་ཛ་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨ་མ་ཙྩ་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་མ, ཀ་ཐཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི? ‘‘ཏུ་མྷེ མཾ, བྷ་ནྟེ, ན ཛཱ་ནཱ་ཐཱ’’ཏི? ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱ་ཝུ་སོ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཧཾ ཨུ་པ་ཏི་སྶ་སྶ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏི་ཀོ’’ཏི. ‘‘ཀོ ཨེ་ས ཨུ་པ་ཏི་སྶོ ནཱ་མཱ’’ཏི? ‘‘བྷ་ནྟེ, བྷ་དྡ་ནྟཱ མ་མ བྷཱ་ཏ་རཾ ‘སཱ་རི་པུ་ཏྟོ’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་སྨཱ མ་ཡཱ ‘ཨུ་པ་ཏི་སྶོ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ན ཛཱ་ན་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏྭཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏི་ཀོ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཨེ་ཧི, བྷཱ་ཏ་རཱ ཏེ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ ཨཱ་བྷ་ར་ཎཱ་ནི ཨོ་མུ་ཉྩཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ སཱ་ས་ནཾ པ་ཧི་ཎིཾ་སུ. ཐེ་རོ ཏཾ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི – ‘‘བྷ་ནྟེ, ‘ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཀི་ར རེ་ཝ་ཏོ པ་བྦཱ་ཛི་ཏོ’ཏི སཱ་ས་ནཾ པ་ཧི་ཎིཾ་སུ, ག་ནྟྭཱ ཏཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཧི ཏཱ་ཝ, སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ནྟུཾ ན ཨ་དཱ་སི. ཐེ་རོ པུ་ན ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ཏྠཱ་རཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཧི ཏཱ་ཝ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, མ་ཡ་མྤི ཨཱ་ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ནེ་ཝ ག་ནྟུཾ ཨ་དཱ་སི.
སཱ་མ་ཎེ་རོ་པི ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ཨི་དྷ ཝ་སི་སྶཱ་མི, ཉཱ་ཏ་ཀཱ མཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ པ་ཀྐོ་སི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཏ་ཏོ ཏིཾ་ས་ཡོ་ཛ་ནི་ཀེ ཋཱ་ནེ ཁ་དི་ར་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེ་ཡེ་ཝ ཏེ་མཱ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཐེ་རོ་པི པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ པུ་ན ཏ་ཏྠ ག་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་པུ་ཙྪི. ས་ཏྠཱ ‘‘མ་ཡ་མྤི ག་མི་སྶཱ་མ, སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ’’ཏི པ་ཉྩ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ནི་ཀྑ་མི. ཐོ་ཀཾ ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ དྭེ་དྷཱ་པ་ཐེ ཋ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, རེ་ཝ་ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་མ་ན་མ་གྒེ་སུ ཨ་ཡཾ པ་རི་ཧཱ་ར་པ་ཐོ ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ནི་ཀོ མ་ནུ་སྶཱ་ཝཱ་སོ, ཨ་ཡཾ ཨུ་ཛུ་མ་གྒོ ཏིཾ་ས་ཡོ་ཛ་ནི་ཀོ ཨ་མ་ནུ་སྶ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ, ཀ་ཏ་རེ་ན ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘སཱི་ཝ་ལི, པ་ན, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ས་ཙེ, སཱི་ཝ་ལི, ཨཱ་ག་ཏོ, ཨུ་ཛུ་མ་གྒ་མེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཀི་ར ‘‘ཨ་ཧཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མི, ཨུ་ཛུ་མ་གྒཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཛ་ནཱ་ནཾ པུ་ཉྙ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཏ’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ, སཱི་ཝ་ལི, ཨཱ་ག་ཏོ, ཨུ་ཛུ་མ་གྒཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠ་རི པ་ན ཏཾ མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ནྣེ དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཡྻ་སྶ སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཡོ་ཛ་ནེ ཝི་ཧཱ་རེ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ག་ནྟུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ པཱ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ དི་བྦ་ཡཱ་གུ་ཨཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཡྻོ, ནོ སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་རོ ཀ་ཧཾ ནི་སི་ནྣོ’’ཏི ཝི་ཙ་ར་ནྟི. ཐེ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་ཧ་ཊཾ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་པེ་སི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏྠཱ ས་པ་རི་ཝཱ་རོ ཏིཾ་ས་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཾ ཀ་ནྟཱ་རཾ སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་ར་སྶ པུ་ཉྙཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནོ་ཝ ཨཱ་ག་མཱ་སི. རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་རོ་པི ས་ཏྠུ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཉ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་ས་ཏཱ་ནི, པ་ཉྩ ཙ་ངྐ་མ་ན་ས་ཏཱ་ནི, པ་ཉྩ་ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ན་ས་ཏཱ་ནི ཙ མཱ་པེ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ མཱ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་སི. ཏ་སྨིཾ ཝ་ས་མཱ་ནོ་པི སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་ར་སྶེ་ཝ པུ་ཉྙཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི.
ཏ་ཏྠ པ་ན དྭེ མ་ཧ་ལླ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠུ ཁ་དི་ར་ཝ་ནཾ པ་ཝི་ས་ན་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ན་ཝ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཀིཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ, ས་ཏྠཱ ‘སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ ཀ་ནི་ཊྛོ’ཏི མུ་ཁོ་ལོ་ཀ་ན་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ན་ཝ་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ས་ཏྠཱ་པི ཏཾ དི་ཝ་སཾ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལེ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཉྙཱ་སི. ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ མཱ་ས་མ་ཏྟཾ ཝ་སི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མ་ན་དི་ཝ་སེ ཡ་ཐཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏེ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཉྩ ཨུ་ད་ཀ་ཏུ་མྦ་ཉྩ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་ནི ཙ པ་མུ་སྶ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟ་ཀཱ་ལེ ཨི་དྡྷིཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ཨ་ཐ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘མ་ཡཱ ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ པ་མུ་ཊྛཾ, མ་ཡཱ་པི པ་མུ་ཊྛ’’ནྟི ཨུ་བྷོ་པི ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཁ་དི་ར་རུ་ཀྑ་ཀ་ཎྚ་ཀེ་ཧི ཝི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཁ་དི་ར་རུ་ཀྑེ ཨོ་ལ་མྦ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་ཎྜ་ཀཾ དི་སྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པུ་ན མཱ་ས་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་ར་སྶ པུ་ཉྙཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནོ པ་ཊི་ག་ནྟྭཱ པུ་བྦཱ་རཱ་མཾ པཱ་ཝི་སི.
ཨ་ཐ ཏེ མ་ཧ་ལླ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ པཱ་ཏོ་ཝ མུ་ཁཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷ་ཏྟ་དཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ གྷ་རཾ ཡཱ་གུཾ པི་ཝི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ག་ནྟྭཱ ཡཱ་གུཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ཁ་ཛྫ་ཀཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནེ ཝི་སཱ་ཁཱ པུ་ཙྪི – ‘‘ཏུ་མྷེ་པི, བྷ་ནྟེ, ས་ཏྠཱ་རཱ ས་དྡྷིཾ རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་མི་ཏྠཱ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་མ, ཨུ་པཱ་སི་ཀེ་ཏི, ར་མ་ཎཱི་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཐེ་ར་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ‘‘ཀུ་ཏོ ཏ་སྶ ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏཱ སེ་ཏ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཁ་དི་ར་རུ་ཀྑ་ག་ཧ་ནཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ས་དི་སཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀེ’’ཏི. ཨ་ཐ་ཉྙེ དྭེ ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ག་མིཾ་སུ. ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཏེ་ས་མྤི ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀཾ ད་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ པ་ཊི་པུ་ཙྪི. ཏེ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀེ ཝ་ཎྞེ་ཏུཾ, སུ་དྷ་མྨ་དེ་ཝ་ས་བྷཱ་ས་དི་སཾ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ ཝི་ཡ ཐེ་ར་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨཱ་ག་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་དིཾ་སུ, ཨི་མེ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་ད་ནྟི, པ་ཋ་མཾ ཨཱ་ག་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ པ་མུ་སྶི་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཝི་སྶ་ཊྛ་ཀཱ་ལེ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ག་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཨི་མེ པ་ན ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ནི་མྨི་ཏ་ཀཱ་ལེ ག་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏྠཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏ་ཏོ མུ་ཧུ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ས་ཏྠཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི. སཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ པ་རི་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་ཝ་སཱ་ནེ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཊི་པུ་ཙྪི – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ག་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩེ རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ‘ཁ་དི་ར་ག་ཧ་ནཾ ཨ་ར་ཉྙ’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ‘ར་མ་ཎཱི་ཡ’ནྟི, ཀིཾ ནུ ཁོ ཨེ་ཏ’’ནྟི? ཏཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨུ་པཱ་སི་ཀེ གཱ་མོ ཝཱ ཧོ་ཏུ ཨ་ར་ཉྙཾ ཝཱ, ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཏཾ ར་མ་ཎཱི་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༩༨. ‘‘གཱ་མེ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ་ར་ཉྙེ, ནི་ནྣེ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ ཐ་ལེ;
ཡ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཏཾ བྷཱུ་མི་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ར་ཧ་ནྟོ གཱ་མ་ནྟེ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀཾ ན ལ་བྷ་ནྟི, ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀཾ པ་ན ལ་བྷ་ནྟེ་ཝ. ཏེ་ས་ཉྷི དི་བྦ་པ་ཊི་བྷཱ་གཱ་ནི་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཙི་ཏྟཾ ཙཱ་ལེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ གཱ་མོ ཝཱ ཧོ་ཏུ ཨ་ར་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ, ཡ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཏཾ བྷཱུ་མི་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀནྟི སོ བྷཱུ་མི་པ་དེ་སོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀེ་ན ནུ ཁོ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་རོ ས་ཏྟ་དི་ཝ་ས་ས་ཏྟ་མཱ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི མཱ་ཏུ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཝ་སི, ཀེ་ན ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི, ཀེ་ན ནི་སྶ་ནྡེ་ན ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི? ས་ཏྠཱ ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀིཾ ཀ་ཐེ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་དཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་སྶཱ་ཡ་སྨ་ཏོ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ –
བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཀ་པྤེ ཝི་པ་སྶཱི བྷ་ག་ཝཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་རི་ཏྭཱ པི་ཏུ ན་ག་རཾ པ་ཙྩཱ་ག་མཱ་སི. རཱ་ཛཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་དཱ་ནཾ ས་ཛྫེ་ཏྭཱ ནཱ་ག་རཱ་ནཾ སཱ་ས་ནཾ པེ་སེ་སི ‘‘ཨཱ་ག་ནྟྭཱ མ་ཡ྄ཧཾ དཱ་ནེ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི. ཏེ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ར་ཉྙཱ དི་ནྣ་དཱ་ན་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏ་རཾ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་ཏྠཱ་རཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ དཱ་ནཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ སཱ་ས་ནཾ པ་ཧི་ཎིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏེ་སཾ དཱ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨི་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི པུ་ན་དི་ཝ་ས་ཏྠཱ་ཡ ས་ཏྠཱ་རཾ ནི་མ་ནྟེ་སི, ནེ་ཝ རཱ་ཛཱ ནཱ་ག་རེ པ་རཱ་ཛེ་ཏུཾ ས་ཀྑི, ན ནཱ་ག་རཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ. ནཱ་ག་རཱ ཚ་ཊྛེ ཝཱ་རེ ‘‘སྭེ དཱ་ནི ཡ་ཐཱ ‘ཨི་མ་སྨིཾ དཱ་ནེ ཨི་དཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ, ཨེ་ཝཾ དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ དཱ་ནཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨེ་ཏྠ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱ ཨ་ལླ་མ་དྷུ་མེ་ཝ ན ཨ་དྡ་སཾ་སུ. པ་ཀྐ་མ་དྷུ པ་ན བ་ཧུཾ ཨ་ཏྠི. ཏེ ཨ་ལླ་མ་དྷུ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཙ་ཏཱུ་སུ ན་ག་ར་དྭཱ་རེ་སུ ཙ་ཏྟཱ་རི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཧི་ཎིཾ་སུ. ཨ་ཐེ་ཀོ ཛ་ན་པ་ད་མ་ནུ་སྶོ གཱ་མ་བྷོ་ཛ་ཀཾ པ་སྶི་ཏུཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ མ་དྷུ་པ་ཊ་ལཾ དི་སྭཱ མ་ཀྑི་ཀཱ པ་ལཱ་པེ་ཏྭཱ སཱ་ཁཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ སཱ་ཁཱ་ད་ཎྜ་ཀེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷིཾ མ་དྷུ་པ་ཊ་ལཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ‘‘གཱ་མ་བྷོ་ཛ་ཀ་སྶ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ན་ག་རཾ པཱ་ཝི་སི. མ་དྷུ་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ག་ཏོ ཏཾ དི་སྭཱ, ‘‘ཨ་མྦྷོ, ཝི་ཀྐི་ཎི་ཡཾ མ་དྷུ’’ནྟི པུ་ཙྪི. ‘‘ན ཝི་ཀྐི་ཎི་ཡཾ, སཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཧ་ནྡ, ཨི་མཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མཾ མ་དྷུ་པ་ཊ་ལཾ པཱ་ད་མ་ཏྟ་མྤི ན ཨ་གྒྷ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ དེ་ཏི. བ་ཧུ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ཀོ མ་ཉྙེ, མ་ཡཱ ཝ་ཌྜྷེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ‘‘ན དེ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ, ‘‘ཏེ་ན ཧི དྭེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘དྭཱི་ཧི་པི ན དེ་མཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཝ་ཌྜྷེ་སི, ཡཱ་ཝ སོ ‘‘ཏེ་ན ཧི ཨི་དཾ ས་ཧ་སྶཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི བྷ་ཎྜི་ཀཾ ཨུ་པ་ནེ་སི.
ཨ་ཐ ནཾ སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཏྭཾ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནཾ ཋ་པ་ནོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷ་སི, པཱ་ད་མྤི ན ཨ་གྒྷ་ན་ཀཾ མ་དྷུཾ ‘ས་ཧ་སྶཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དེ་ཧཱི’ཏི ཝ་ད་སི, ‘ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏ’’’ནྟི? ‘ཛཱ་ནཱ་མ་ཧཾ, བྷོ, ཨི་མི་ནཱ པ་ན མེ ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ནེ་ཝཾ ཝ་དཱ་མཱི’ཏི. ‘‘ཀིཾ ཀ་མྨཾ, སཱ་མཱི’’ཏི? ‘‘ཨ་མྷེ་ཧི ཝི་པ་སྶཱི་བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་ཊྛ་ས་ཊྛི་ས་མ་ཎ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་ར་སྶ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ས་ཛྫི་ཏཾ, ཏ་ཏྲེ་ཀཾ ཨ་ལླ་མ་དྷུ་མེ་ཝ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ, ས་ནྟེ, ནཱ་ཧཾ མཱུ་ལེ་ན ད་སྶཱ་མི, ས་ཙེ ‘‘ཨ་ཧ་མྤི དཱ་ནེ པ་ཏྟིཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མི, ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ག་ནྟྭཱ ནཱ་ག་རཱ་ནཾ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ནཱ་ག་རཱ ཏ་སྶ ས་དྡྷཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ, ‘‘སཱ་དྷུ, པ་ཏྟི་ཀོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནིཾ་སུ, ཏེ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀཾ ད་ཏྭཱ མ་ཧ་ཏིཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏིཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ མ་དྷུ་པ་ཊ་ལཾ པཱི་ལཱ༹་པེ་སུཾ. ཏེ་ནེ་ཝ མ་ནུ་སྶེ་ན པ་ཎྞཱ་ཀཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ད་དྷི་ཝཱ་ར་ཀོ་པི ཨཱ་ཧ་ཊོ ཨ་ཏྠི, སོ ཏ་མྤི ད་དྷིཾ པཱ་ཏི་ཡཾ ཨཱ་ཀི་རི་ཏྭཱ ཏེ་ན མ་དྷུ་ནཱ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་དཱ་སི. ཏཾ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎི ཨུ་ཏྟ་རི་མྤི ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ ཨ་ཧོ་སི་ཡེ་ཝ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཐོ་ཀཾ མ་དྷུ ཀ་ཐཾ ཏཱ་ཝ བ་ཧཱུ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱི’’ཏི ན ཙི་ནྟེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཉྷི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་པུ་ཎི. བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡོ ན ཙི་ནྟེ་ཏ་བྦོ. ཙ་ཏྟཱ་རི ཧི ‘‘ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་ནཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༧༧) ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨུ་མྨཱ་ད་སྶེ་ཝ བྷཱ་གཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི. སོ པུ་རི་སོ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡུ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ ཙ་ཝི་ཏྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ པི་ཏུ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ར་ཛྫཾ པཱ་པུ་ཎི. སོ ‘‘ཨེ་ཀཾ ན་ག་རཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ནྟྭཱ པ་རི་ཝཱ་རེ་སི, ནཱ་ག་རཱ་ན་ཉྩ སཱ་ས་ནཾ པ་ཧི་ཎི ‘‘ར་ཛྫཾ ཝཱ མེ དེ་ནྟུ ཡུ་དྡྷཾ ཝཱ’’ཏི. ཏེ ‘‘ནེ་ཝ ར་ཛྫཾ ད་སྶཱ་མ, ན ཡུ་དྡྷ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཙཱུ་ལ༹་དྭཱ་རེ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ དཱ་རཱུ་ད་ཀཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཧ་ར་ནྟི, ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟི.
ཨི་ཏ་རོ་པི ཙ་ཏྟཱ་རི མ་ཧཱ་དྭཱ་རཱ་ནི ར་ཀྑ་ནྟོ ས་ཏྟ་མཱ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ན་ག་རཾ ཨུ་པ་རུ་ནྡྷི. ཨ་ཐ་སྶ མཱ་ཏཱ ‘‘ཀིཾ མེ པུ་ཏྟོ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ དེ་ཝཱི’’ཏི ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘བཱ་ལོ མ་མ པུ་ཏྟོ, ག་ཙྪ་ཐ, ཏ་སྶ ‘ཙཱུ་ལ༹་དྭཱ་རཱ་ནི་པི པི་དྷཱ་ཡ ན་ག་རཾ ཨུ་པ་རུ་ནྡྷ་ཏཱུ’ཏི ཝ་དེ་ཐཱ’’ཏི. སོ མཱ་ཏུ སཱ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. ནཱ་ག་རཱ་པི བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏུཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཨ་ཏྟ་ནོ རཱ་ཛཱ་ནཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ར་ཛྫཾ ཨ་དཾ་སུ. སོ ཨི་མཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡུ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝཱ་ཡཾ པ་ཐ་ཝཱི ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟཾ ཨུ་སྶ་ནྣཱ, ཏཱ་ཝ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཙཱུ་ལ༹་དྭཱ་རཱ་ནཾ པི་ད་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ མཱ་ཏུ ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་མཱ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་ནྟོ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ཝ་སི་ཏྭཱ ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནི ཡོ་ནི་མུ་ཁེ ཏི་རི་ཡཾ ནི་པ་ཛྫི. ཨེ་ཝཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱི་ཝ་ལི, ཏ་དཱ ན་ག་རཾ ཨུ་པ་རུ་ནྡྷི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་ཀ་མྨེ་ན ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཙཱུ་ལ༹་དྭཱ་རཱ་ནཾ པི་ད་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ མཱ་ཏུ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཝ་སི. ན་ཝ་མ་དྷུ་ནོ དི་ནྣ་ཏྟཱ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟོ ཛཱ་ཏོ་ཏི.
པུ་ནེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ – ‘‘ཨ་ཧོ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ལཱ་བྷོ, ཨ་ཧོ པུ་ཉྙཾ, ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ཀེ་ན པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་ས་ཏཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཏྟ་སྶ ནེ་ཝ པུ་ཉྙཾ ཨ་ཏྠི, ན པཱ་པཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་མ་སྶ པ་ཧཱི་ན’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་གྒེ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘ཡོ་དྷ པུ་ཉྙ་ཉྩ པཱ་པ་ཉྩ, ཨུ་བྷོ ས་ངྒ་མུ་པ་ཙྩ་གཱ;
ཨ་སོ་ཀཾ ཝི་ར་ཛཾ སུ་དྡྷཾ, ཏ་མ་ཧཾ བྲཱུ་མི བྲཱ་ཧྨ་ཎ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༤༡༢);
ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡ་རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ན་ཝ་མཾ.
༡༠. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཨི་ཏྠི་ཝ་ཏྠུ
ར་མ་ཎཱི་ཡཱ་ནཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨི་ཏྠིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀོ ཀི་ར པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཛི་ཎྞ་ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཀཱ ན་ག་ར་སོ་བྷི་ནཱི ཨི་ཏྠཱི པུ་རི་སེ་ན ས་དྡྷིཾ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ག་མི་སྶཱ་མི, ཏྭཾ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ས་ངྐེ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ག་མཱ་སི. སོ པུ་རི་སོ ནཱ་ག་ཙྪི. སཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་མ་གྒཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི ཏཾ ཨ་དི་སྭཱ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏྭཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་ཙ་ར་མཱ་ནཱ ཏཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཐེ་རཾ པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཾ དི་སྭཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ཉྙཾ ཀ་ཉྩི ཨ་དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ པུ་རི་སོ ཨེ་ཝ, ཨི་མ་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་མོ་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཋ་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྠ་སཱ་ཊ་ཀཾ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཀེ་སེ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ཏི, པཱ་ཎིཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཧ་ས་ཏི. ཐེ་ར་སྶ སཾ་ཝེ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཕ་རི. སོ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨི་ད’’ནྟི ཙི་ནྟེ་སི. ས་ཏྠཱ་པི ‘‘མ་མ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི ག་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀཱ ནུ ཁོ པ་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ ཏཾ ཨི་ཏྠིཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནཱ་ཙཱ་ར་ཀི་རི་ཡཾ, ཐེ་ར་སྶ ཙ སཾ་ཝེ་གུ་པྤ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་སི – ‘‘བྷི་ཀྑུ, ཀཱ་མ་ག་ཝེ་ས་ཀཱ་ནཾ ཨ་ར་མ་ཎ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ་ནཾ ར་མ་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ ཨོ་བྷཱ་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༩༩. ‘‘ར་མ་ཎཱི་ཡཱ་ནི ཨ་ར་ཉྙཱ་ནི, ཡ་ཏྠ ན ར་མ་ཏཱི ཛ་ནོ;
ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ ར་མི་སྶ་ནྟི, ན ཏེ ཀཱ་མ་ག་ཝེ་སི་ནོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ར་ཉྙཱ་ནཱིཏི སུ་པུ་པྥི་ཏ་ཏ་རུ་ཝ་ན་ས་ཎྜ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ་ནི ཝི་མ་ལ་ས་ལི་ལ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནི ཨ་ར་ཉྙཱ་ནི ནཱ་མ ར་མ་ཎཱི་ཡཱ་ནི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡེ་སུ ཨ་ར་ཉྙེ་སུ ཝི་ཀ་སི་ཏེ་སུ པ་དུ་མ་ཝ་ནེ་སུ གཱ་མ་མ་ཀྑི་ཀཱ ཝི་ཡ ཀཱ་མ་ག་ཝེ་ས་ཀོ ཛ་ནོ ན ར་མ་ཏི. ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱཏི ཝི་ག་ཏ་རཱ་གཱ པ་ན ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ནཱ་མ བྷ་མ་ར་མ་དྷུ་ཀ་རཱ ཝི་ཡ པ་དུ་མ་ཝ་ནེ་སུ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་སུ ཨ་ར་ཉྙེ་སུ ར་མི་སྶ་ནྟི. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? ན ཏེ ཀཱ་མ་པ་ཝེ་སི་ནོ, ཡ་སྨཱ ཏེ ཀཱ་མ་ག་ཝེ་སི་ནོ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ སོ ཐེ་རོ ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣོ་ཝ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ ཐུ་ཏིཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པཱ་དེ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ག་མཱ་སཱི་ཏི.
ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཨི་ཏྠི་ཝ་ཏྠུ ད་ས་མཾ.
ཨ་ར་ཧ་ནྟ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་ཏྟ་མོ ཝ་གྒོ.