༡. རཱ་དྷ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ནི་དྷཱི་ནཾ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཱ་རནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ རཱ་དྷ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར གི་ཧི་ཀཱ་ལེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ དུ་གྒ་ཏ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་ཧོ་སི. སོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏ་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟོ པ་རི་ཝེ་ཎཾ ས་མྨ་ཛྫ་ནྟོ མུ་ཁ་དྷོ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནི ད་ད་ནྟོ ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་རེ་ཡེ་ཝ ཝ་སི. བྷི་ཀྑཱུ་པི ནཾ ས་ངྒ་ཎྷིཾ་སུ, པ་བྦཱ་ཛེ་ཏུཾ པ་ན ན ཨི་ཙྪ་ནྟི. སོ པ་བྦ་ཛྫཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ ཀི་སོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལེ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ར་ཧཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ཝི་ཧཱ་ར་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཀིཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟོ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ལ་བྷ་སི ནེ་སཾ ས་ནྟི་ཀཱ ས་ངྒ་ཧ’’ནྟི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ ལ་བྷཱ་མི, ན པ་ན མཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ནྟཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ནི་དཱ་ནེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏྠི ཀོ་ཙི ཨི་མ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ས་ར་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་རཱ་མི, ཨ་ཡཾ མེ རཱ་ཛ་ག་ཧེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་ཧ་ཊཾ ཀ་ཊ་ཙྪུ་བྷི་ཀྑཾ དཱ་པེ་སི, ཨི་མ་མ་སྶཱ་ཧཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ས་རཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ས་ཏྠཱ་རཱ ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏཱུ་པ་ཀཱ་རཾ དུ་ཀྑ་ཏོ མོ་ཙེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, པ་བྦཱ་ཛེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. ཏ་སྶ བྷ་ཏྟ་གྒེ ཨཱ་ས་ན་པ་རི་ཡ་ནྟེ ཨཱ་ས་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི་པི ཀི་ལ་མ་ཏི. ཐེ་རོ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐཱ་མི, ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ནཾ ‘‘ཨི་དཾ ཏེ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཨི་དཾ ཏེ ན ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཨོ་ཝ་དི ཨ་ནུ་སཱ་སི. སོ སུ་ཝ་ཙོ ཨ་ཧོ་སི པ་ད་ཀྑི་ཎ་གྒཱ་ཧཱི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི.
ཐེ་རོ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་ཝ་ཙོ ནུ ཁོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཏེ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སུ་ཝ་ཙོ, ཀི་སྨི་ཉྩི དོ་སེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ན ཀུ་དྡྷ་པུ་བྦོ’’ཏི. ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀེ ལ་བྷ་ནྟོ ཀི་ཏྟ་ཀེ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘བྷ་ནྟེ, བ་ཧུ་ཀེ་པི ག་ཎྷེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ – ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ཀི་ར ཀ་ཏ་ཉྙཱུ ཀ་ཏ་ཝེ་དཱི, ཀ་ཊ་ཙྪུ་བྷི་ཀྑཱ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ས་རི་ཏྭཱ དུ་གྒ་ཏ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. ཐེ་རོ་པི ཨོ་ཝཱ་ད་ཀྑ་མོ ཨོ་ཝཱ་ད་ཀྑ་མ་མེ་ཝ ལ་བྷཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པི སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཀ་ཏ་ཉྙཱུ ཀ་ཏ་ཝེ་དཱི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ –
‘‘ཨ་ལཱི་ན་ཙི་ཏྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ, པ་ཧ་ཊྛཱ མ་ཧ་ཏཱི ཙ་མཱུ;
ཀོ་ས་ལཾ སེ་ནཱ་ས་ནྟུ་ཊྛཾ, ཛཱི་ཝ་གྒཱ་ཧཾ ཨ་གཱ་ཧ་ཡི.
‘‘ཨེ་ཝཾ ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ, བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ;
བྷཱ་ཝ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ དྷ་མྨཾ, ཡོ་ག་ཀྑེ་མ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ;
པཱ་པུ་ཎེ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན, ས་བྦ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཀྑ་ཡ’’ནྟི. (ཛཱ. ༡.༢.༡༡-༡༢) –
ཨི་མཾ དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏེ ཨ་ལཱི་ན་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི. ཏ་དཱ ཀི་ར ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ཧི པཱ་ད་སྶ ཨ་རོ་ག་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ཉ་ཏྭཱ ས་བྦ་སེ་ཏ་སྶ ཧ་ཏྠི་པོ་ཏ་ཀ་སྶ དཱ་ཡ་ཀོ ཨེ་ཀ་ཙཱ་རི་ཀོ ཧ་ཏྠཱི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཐེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ རཱ་དྷ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ རཱ་དྷེ་ན ཝི་ཡ སུ་ཝ་ཙེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨོ་ཝ་དི་ཡ་མཱ་ནེ་ན་པི ན ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ, ཨོ་ཝཱ་ད་དཱ་ཡ་ཀོ པ་ན ནི་དྷི་ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཎ་ཀོ ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༧༦. ‘‘ནི་དྷཱི་ནཾ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཱ་རཾ, ཡཾ པ་སྶེ ཝ་ཛྫ་ད་སྶི་ནཾ;
ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཝཱ་དིཾ མེ་དྷཱ་ཝིཾ, ཏཱ་དི་སཾ པ་ཎྜི་ཏཾ བྷ་ཛེ;
ཏཱ་དི་སཾ བྷ་ཛ་མཱ་ན་སྶ, སེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི ན པཱ་པི་ཡོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ནི་དྷཱི་ནནྟི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ་ནཾ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་པཱུ་རཱ་ནཾ ནི་དྷི་ཀུ་མྦྷཱི་ནཾ. པ་ཝ་ཏྟཱ་རནྟི ཀི་ཙྪ་ཛཱི་ཝི་ཀེ དུ་གྒ་ཏ་མ་ནུ་སྶེ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཧི, སུ་ཁེ་ན ཛཱི་ཝ་ནཱུ་པཱ་ཡཾ ད་སྶེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནི་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ནེ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སུ་ཁེ་ན ཛཱི་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏཱ་རཾ ཝི་ཡ. ཝ་ཛྫ་ད་སྶི་ནནྟི དྭེ ཝ་ཛྫ་ད་སྶི་ནོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ནཾ ཨ་སཱ་རུ་པྤེ་ན ཝཱ ཁ་ལི་ཏེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ར་ནྡྷ་ག་ཝེ་ས་ཀོ ཙ, ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ ཉཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཉཱ་ཏཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ སཱི་ལཱ་དཱི་ན་མ་སྶ ཝུ་དྡྷི་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཏཾ ཝ་ཛྫཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ནེ་ན ཨུ་ལླུ་མྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏོ ཙ. ཨ་ཡཾ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི དུ་གྒ་ཏ་མ་ནུ་སྶོ ‘‘ཨི་མཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱ་པི པོ་ཐེ་ཏྭཱ་པི ནི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟེ ཀོ་པཾ ན ཀ་རོ་ཏི, པ་མུ་དི་ཏོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ པུ་གྒ་ལེ ཨ་སཱ་རུ་པྤཾ ཝཱ ཁ་ལི་ཏཾ ཝཱ དི་སྭཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟེ ཀོ་པོ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ, ཏུ་ཊྛེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ཧ་ནྟཾ ཝོ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ཨོ་ཝ་ད་ནྟེ་ཧི པུ་ན་པི མཾ ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཝཱ་དིནྟི ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཱ་རུ་པྤཾ ཝཱ ཁ་ལི་ཏཾ ཝཱ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ མུ་ཁོ་ད་ཀ་དཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ས་ཙེ ནཾ ཝ་ཀྑཱ་མི, ན མཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མེ པ་རི་ཧཱ་ནི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཝི་ས་ཧ་ནྟོ ན ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཝཱ་དཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. སོ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ ཀ་ཙ་ཝ་རཾ ཨཱ་ཀི་ར་ཏི. ཡོ པ་ན ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཝ་ཛྫཾ དི་སྭཱ ཝ་ཛྫཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཏ་ཛྫེ་ནྟོ པ་ཎཱ་མེ་ནྟོ ད་ཎྜ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་རཱ ཏཾ ནཱི་ཧ་ར་ནྟོ སི་ཀྑཱ་པེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཝཱ་དཱི ནཱ་མ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ནི་གྒ་ཡ྄ཧ ནི་གྒ་ཡ྄ཧཱ་ཧཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཝ་ཀྑཱ་མི, པ་ཝ་ཡ྄ཧ པ་ཝ་ཡ྄ཧ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཝ་ཀྑཱ་མི, ཡོ སཱ་རོ སོ ཋ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༩༦). མེ་དྷཱ་ཝིནྟི དྷ་མྨོ་ཛ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. ཏཱ་དི་སནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པ་ཎྜི་ཏཾ བྷ་ཛེ་ཡྻ པ་ཡི་རུ་པཱ་སེ་ཡྻ. ཏཱ་དི་ས་ཉྷི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ བྷ་ཛ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ སེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི, ན པཱ་པི་ཡོ ཝ་ཌྜྷི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ནོ པ་རི་ཧཱ་ནཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
རཱ་དྷ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.