༡. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་པུ་རི་ས་ཝ་ཏྠུ

དཱི་གྷཱ ཛཱ་ག་ར་ཏོ ར་ཏྟཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྩ པུ་རི་སཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.

རཱ་ཛཱ ཀི་ར པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཚ་ཎ་དི་ཝ་སེ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཾ ས་བྦ་སེ་ཏཾ ཨེ་ཀཾ པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཾ ནཱ་མ ཧ་ཏྠིཾ ཨ་བྷི་རུ་ཡ྄ཧ མ་ཧ་ནྟེ་ན རཱ་ཛཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ན་ག་རཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨུ་སྶཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ལེ་ཌྜུ་ད་ཎྜཱ་དཱི་ཧི པོ་ཐི་ཡ་མཱ་ནོ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ པ་ལཱ་ཡ་ནྟོ གཱི་ཝཾ པ་རི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ་པི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི་ཡེ་ཝ. རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཀི་ར སུ་དི་ནྣ་དཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ཕ་ལཾ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶཱ་པི དུ་གྒ་ཏ་པུ་རི་ས་སྶ བྷ་རི་ཡཱ ས་ཏྟ་བྷཱུ་མི་ཀ་སྶ པཱ་སཱ་ད་སྶ ཨུ་པ་རི་ཏ་ལེ ཋི་ཏཱ ཨེ་ཀཾ ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་པ་ག་ཙྪི. ར་ཉྙོ པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡོ ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ནྟ་རཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. སོ ཏ་སྶཱ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ ཧ་ཏྠི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏོ པ་ཏ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཁི་པྤཾ ན་ག་རཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟེ་པུ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཝི་སྶཱ་ས་ཀཾ ཨ་མ་ཙྩཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཏེ མ་ཡཱ ཨོ་ལོ་ཀི་ཏ་པཱ་སཱ་དོ དི་ཊྛོ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཏ་ཏྠེ་ཀཾ ཨི་ཏྠིཾ ཨ་དྡ་སཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་དྡ་སཾ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ག་ཙྪ, ཏ་སྶཱ ས་སཱ་མི་ཀ་ཨ་སཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི. སོ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶཱ ས་སཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ར་ཉྙོ ‘‘ས་སཱ་མི་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཨ་ཐ ར་ཉྙཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི ཏ་སྶཱ སཱ་མི་ཀཾ པ་ཀྐོ་སཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ སོ ག་ནྟྭཱ, ‘‘ཨེ་ཧི, བྷོ, རཱ་ཛཱ ཏཾ པ་ཀྐོ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘བྷ་རི་ཡཾ མེ ནི་སྶཱ་ཡ བྷ་ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ག་ནྟྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ རཱ་ཛཱ ‘‘མཾ ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་ལཾ, དེ་ཝ, ཨ་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སུ་ངྐཾ ད་དཱ་མི, གྷ་རེ་ཡེ་ཝ མེ ཛཱི་ཝི་ཀཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི. ‘‘ཏ་ཝ སུ་ངྐེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠི, ཨ་ཛྫ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཧཱི’’ཏི ཏ་སྶ ཕ་ལ་ཀ་ཉྩ ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཉྩ དཱ་པེ་སི. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི – ‘‘ཀ་ཉྩི་དེ་ཝ་སྶ དོ་སཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ གྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ བྷ་རི་ཡཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ སོ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་བྷཱི་ཏོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི.

རཱ་ཛཱ ཏ་སྶ དོ་སཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཀཱ་མ་པ་རི་ལཱ༹་ཧེ ཝ་ཌྜྷ་ནྟེ ‘‘ཨེ་ཀ་མ་སྶ དོ་སཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ཎཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨ་མྦྷོ ཨི་ཏོ ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྠ་ཀེ ན་དི་ཡཱ ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ག་ནྟྭཱ སཱ་ཡཾ མ་མ ནྷཱ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ ཀུ་མུ་དུ་པྤ་ལཱ་ནི ཙེ་ཝ ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏཱི་མ་ཏྟི་ཀ་ཉྩ ཨཱ་ཧ་ར. ས་ཙེ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ནཱ་ག་ཙྪ་སི, ཨཱ་ཎཾ ཏེ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སེ་ཝ་ཀོ ཀི་ར ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི དཱ་སེ་ཧི པ་ཏི་ཀི་ཊྛ་ཏ་རོ. དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ་ད་ཡོ ཧི དཱ་སཱ ‘‘སཱི་སཾ མེ རུ་ཛྫ་ཏི, པི་ཊྛི མེ རུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཙྪི་ཏུཾ ལ་བྷ་ནྟི་ཡེ་ཝ. སེ་ཝ་ཀ་སྶེ་ཏཾ ན་ཏྠི, ཨཱ་ཎ་ཏྟ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་སྨཱ སོ ‘‘ཨ་ཝ་སྶཾ མ་ཡཱ ག་ནྟ་བྦཾ, ཀུ་མུ་དུ་པྤ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏཱི་མ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཧཾ ཀུ་ཧིཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟོ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་བྷཱི་ཏོ ཝེ་གེ་ན གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘བྷ་དྡེ, ནི་ཊྛི་ཏཾ མེ བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨུ་དྡྷ་ན་མ་ཏྠ་ཀེ, སཱ་མཱི’’ཏི. སོ ཡཱ་ཝ བྷ་ཏྟཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི, ཏཱ་ཝ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨུ་ལུ༹་ངྐེ་ན ཀ་ཉྫི་ཀཾ ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷེ་ན བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ལླ་མེ་ཝ བྷ་ཏྟཾ པ་ཙྪི་ཡཾ ཨོ་པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ཡོ་ཛ་ནི་ཀཾ མ་གྒཾ པ་ཀྑ་ནྡོ, ཏ་སྶ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶེ་ཝ བྷ་ཏྟཾ པ་ཀྐཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཨ་ནུ་ཙྪི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ་ཝ ཐོ་ཀཾ བྷ་ཏྟཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ཨ་དྡྷི་ཀཾ དི་སྭཱ མ་ཡཱ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཐོ་ཀཾ ཨ་ནུ་ཙྪི་ཊྛཾ བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠི ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ སཱ་མཱི་ཏི. སོ ག་ཎྷི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི. ཨི་ཏ་རོ་པི བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ བྷ་ཏྟ་མུ་ཊྛིཾ ཨུ་ད་ཀེ ཁི་པི་ཏྭཱ མུ་ཁཾ ཝི་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟེ་ན ས་དྡེ་ན ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ན་དཱི་པ་དེ་སེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ ནཱ་གཱ སུ་པ་ཎྞཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཙ ཝ་ཙ་ནཾ མེ སུ་ཎ་ནྟུ, རཱ་ཛཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ཎཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘ཀུ་མུ་དུ་པྤ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏཱི་མ་ཏྟི་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’ཏི མཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི, ཨ་དྡྷི་ཀ་མ་ནུ་སྶ་སྶ ཙ མེ བྷ་ཏྟཾ དི་ནྣཾ, ཏཾ ས་ཧ་སྶཱ་ནི་སཾ་སཾ, ཨུ་ད་ཀེ མ་ཙྪཱ་ནཾ དི་ནྣཾ, ཏཾ ས་ཏཱ་ནི་སཾ་སཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པུ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ ད་མྨི, མ་ཡ྄ཧཾ ཀུ་མུ་དུ་པྤ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏཱི་མ་ཏྟི་ཀཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝེ་སི. ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠོ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཝེ་སེ་ན ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀིཾ ཝ་དེ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ པུ་ན་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཏཾ པ་ཏྟིཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘དེ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. པུ་ན་པི ‘‘དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘དེ་མི, སཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ སོ དྭེ ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཀུ་མུ་དུ་པྤ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏཱི་མ་ཏྟི་ཀཾ ཨ་དཱ་སི.

རཱ་ཛཱ པ་ན ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མ་ནུ་སྶཱ ནཱ་མ བ་ཧུ་མཱ་ཡཱ, ས་ཙེ སོ ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ལ་བྷེ་ཡྻ, ཀི་ཙྩཾ མེ ན ནི་པྥ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི. སོ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ མུ་དྡི་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་སི. ཨི་ཏ་རོ་པི པུ་རི་སོ ར་ཉྙོ ནྷཱ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ་མེ་ཝཱ་ག་ནྟྭཱ དྭཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ དྭཱ་ར་པཱ་ལཾ པ་ཀྐོ་སེ་ཏྭཱ ‘‘དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ, རཱ་ཛཱ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ མུ་དྡི་ཀཾ ད་ཏྭཱ རཱ་ཛ་གེ་ཧཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་སཱི’’ཏི. སོ ‘‘རཱ་ཛ་དཱུ་ཏོ ཨ་ཧཾ, དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ‘‘དྭཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ན་ཏྠི མེ ཨི་དཱ་ནི ཛཱི་ཝི་ཏཾ. ཀིཾ ནུ ཁོ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ དྭཱ་ར་སྶ ཨུ་པ་རི་ཨུ་མྨཱ་རེ མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜཾ ཁི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱུ་པ་རི པུ་པྥཱ་ནི ལ་གྒེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟོ, ‘‘ཨ་མྦྷོ, ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ ར་ཉྙོ མ་ཡཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཐ, རཱ་ཛཱ མཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་ནཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝི་ར་ཝི་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏྠ ནུ ཁོ ག་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ནཱ་མ མུ་དུ་ཧ་ད་ཡཱ, ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ནི་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་མ་ཀཱ་སི. ཨི་མེ ཧི ནཱ་མ ས་ཏྟཱ སུ་ཁི་ཏ་ཀཱ་ལེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་མྤི ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ དུ་ཀྑཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་ལེ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སོ་པི ‘‘མེ ཨ་ཉྙཾ ཏཱ་ཎཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ནི་པ་ཛྫི. ཨ་ཐ ར་ཉྙོ་པི ཏཾ ར་ཏྟིཾ ནི་དྡཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ ཏཾ ཨི་ཏྠིཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ ཀཱ་མ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཝི་བྷཱ་ཏ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཏཾ པུ་རི་སཾ གྷཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨི་ཏྠིཾ ཨཱ་ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི.

ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ་ཡེ་ཝ ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཱ་ཡ ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་རི་སཱ པ་ཀྐུ་ཐི་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཀྑ་ལི་ཡཱ ཏ་ཎྜུ་ལཱ ཝི་ཡ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ པ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཏིཾ་སཱ་ཡ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལཾ པ་ཏྭཱ ཨ་པ་རེ་ཧི ཏིཾ་སཱ་ཡ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི པུ་ན མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. ཏེ སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཨ་ཀྑ་རཾ ཝ་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་མེ་ཝ པ་ཝི་ཊྛཱ. རཱ་ཛཱ ནི་དྡཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མ་ས་མ་ན་ནྟ་རེ ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ བྷཱི་ཏོ ཨུ་ཏྲ་སྟ་མཱ་ན་སོ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མ་ཡ྄ཧཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ མེ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཡཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ མེ ར་ཛྫཾ ཝི་ན་སྶི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟོ ས་ཀ་ལ་ར་ཏྟིཾ ཨ་ཀྑཱི་ནི ནི་མཱི་ལེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. སོ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ ཨེ་ཝ པུ་རོ་ཧི་ཏཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ, མ་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མ་ས་མ་ན་ནྟ་རེ མ་ཧ་ནྟཱ བྷེ་ར་ཝ་ས་དྡཱ སུ་ཏཱ, ‘ར་ཛྫ་སྶ ཝཱ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཡཱ ཝཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཝཱ ཀ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’ཏི ན ཛཱ་ནཱ་མི, ཏེ་ན མེ ཏྭཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀིཾ ཏེ ས་དྡཱ སུ་ཏཱ་ཏི? ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ, དུ-ཨི་ཏི ས-ཨི་ཏི ན-ཨི་ཏི སོ-ཨི་ཏཱི་ཏི ཨི་མེ ས་དྡེ ཨ་སྶོ་སིཾ, ཨི་མེ་སཾ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ མ་ཧཱ་ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་སྶ ཝི་ཡ ན ཀི་ཉྩི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘པ་ན ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ མེ པ་རི་ཧཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི བྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ‘‘བྷཱ་རི་ཡཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀིཾ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ’’ཏི? ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཏེ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. སོ དྭི་གུ་ཎཾ བྷཱི་ཏོ, ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ, ཨ་ཏྠི ཀི་ཉྩི པ་ན པ་ཊི་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་ཏྠི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, མཱ བྷཱ་ཡི, ཨ་ཧཾ ཏ་ཡོ ཝེ་དེ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ས་བྦ་ས་ཏ་ཡ་ཉྙཾ ཡ་ཛི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་བྷི་སྶ་སི, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ཧ་ཏྠི་ས་ཏཾ ཨ་སྶ་ས་ཏཾ ཨུ་ས་བྷ་ས་ཏཾ དྷེ་ནུ་ས་ཏཾ ཨ་ཛ་ས་ཏཾ ཨུ་ར་བྦྷ་ས་ཏཾ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ས་ཏཾ སཱུ་ཀ་ར་ས་ཏཾ དཱ་ར་ཀ་ས་ཏཾ དཱ་རི་ཀཱ་ས་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀཾ པཱ་ཎ་ཛཱ་ཏིཾ ས་ཏཾ ས་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་པེ་ནྟོ ‘‘ས་ཙེ མི་ག་ཛཱ་ཏི་མེ་ཝ ག་ཎྷཱ་པེ་སྶཱ་མི, ‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་མེ་ཝ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏཱི’ཏི ཝ་ཀྑ་ནྟཱི’’ཏི ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་མ་ནུ་སྶེ་པི ག་ཎྷཱ་པེ་ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘མ་མ ཛཱི་ཝི་ཏ་མེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ ལཱ་བྷོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་པཱ་ཎེ སཱི་གྷཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་ཎ་ཏྟ་མ་ནུ་སྶཱ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རཾ ག་ཎྷིཾ་སུ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ཀོ་ས་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ –

‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ ཀོ་ས་ལ་སྶ མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙོ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏི, པ་ཉྩ ཙ ཨུ་ས་བྷ་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཝ་ཙྪ་ཏ་ར་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཝ་ཙྪ་ཏ་རི་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཨ་ཛ་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཨུ་ར་བྦྷ་ས་ཏཱ་ནི ཐཱུ་ཎཱུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཡ་ཉྙ་ཏྠཱ་ཡ. ཡེ་པི་སྶ ཏེ ཧོ་ནྟི དཱ་སཱ་ཏི ཝཱ པེ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཀ་མྨ་ཀ་རཱ་ཏི ཝཱ, ཏེ་པི ད་ཎྜ་ཏ་ཛྫི་ཏཱ བྷ་ཡ་ཏ་ཛྫི་ཏཱ ཨ་སྶུ་མུ་ཁཱ རུ་ད་མཱ་ནཱ པ་རི་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༢༠).

མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏུ་ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་དེ་ཝ་མཱ་ནོ མ་ཧཱ་ས་དྡ་མ་ཀཱ་སི, མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི་ཨུ་ནྡྲི་ཡ་ན་ས་དྡོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ མ་ལླི་ཀཱ དེ་ཝཱི ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨ་པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ནི, ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པཱ་ནི ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཀིཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ, མ་ལླི་ཀེ, ཏྭཾ མ་མ ཀ་ཎྞ་མཱུ་ལེ་ན ཨཱ་སི་ཝི་ས་མྤི ག་ཙྪ་ནྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཀིཾ པ་ནེ་ཏཾ, དེ་ཝཱ’’ཏི? ‘‘ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ མེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ནཱ་མ ས་དྡོ སུ་ཏོ, སྭཱ་ཧཾ པུ་རོ་ཧི་ཏཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཏེ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ས་བྦ་ས་ཏ་ཡ་ཉྙཾ ཡ་ཛི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་བྷི་སྶ་སཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ ‘‘མ་མ ཛཱི་ཝི་ཏ་མེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ ལཱ་བྷོ’’ཏི ཨི་མེ པཱ་ཎེ ག་ཎྷཱ་པེ་སི་ནྟི. མ་ལླི་ཀཱ དེ་ཝཱི, ‘‘ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལོ་སི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀི་ཉྩཱ་པི མ་ཧཱ་བྷ་ཀྑོ་སི, ཨ་ནེ་ཀ་སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཀ་ཏི་ཀཾ དོ་ཎ་པཱ་ཀཾ བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫ་སི, དྭཱི་སུ ར་ཊྛེ་སུ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སི, པ་ཉྙཱ པ་ན ཏེ མ་ནྡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་སི, དེ་ཝཱི’’ཏི? ‘‘ཀ་ཧཾ ཏ་ཡཱ ཨ་ཉྙ་སྶ མ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་ལཱ་བྷོ དི་ཊྛ་པུ་བྦོ, ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཀ་ཐཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨུ་པ་རི དུ་ཀྑཾ ཁི་པ་སི, དྷུ་ར་ཝི་ཧཱ་རེ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དཱི་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎོ ས་ཏྠཱ ཝ་ས་ཏི, ཏཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་སྶོ་ཝཱ་དཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ རཱ་ཛཱ ས་ལླ་ཧུ་ཀེ་ཧི ཡཱ་ནེ་ཧི མ་ལླི་ཀཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་ཏ་ཛྫི་ཏོ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི.

ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཧ་ནྡ ཀུ་ཏོ ནུ ཏྭཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨཱ་ག་ཙྪ་སི དི་ཝཱ དི་ཝ་སྶཱ’’ཏི པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཨཱ་ལ་པི. སོ ཏུ་ཎྷཱི་ཡེ་ཝ ནི་སཱི་དི. ཏ་ཏོ མ་ལླི་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི – ‘‘བྷ་ནྟེ, ར་ཉྙཱ ཀི་ར མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མ་ས་མ་ན་ནྟ་རེ ས་དྡོ སུ་ཏོ. ཨ་ཐ ནཾ པུ་རོ་ཧི་ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. པུ་རོ་ཧི་ཏོ ‘ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཏེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏ་ཏྠཱ་ཡ ས་བྦ་ས་ཏེ པཱ་ཎེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ག་ལ་ལོ་ཧི་ཏེ་ན ཡ་ཉྙེ ཡ་ཛི་ཏེ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་བྷི་སྶ་སཱི’ཏི ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ པཱ་ཎེ ག་ཎྷཱ་པེ་སི, ཏེ་ནཱ་ཡཾ མ་ཡཱ ཨི་དྷཱ་ནཱི་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ར, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀི་ནྟི ཏེ ས་དྡོ སུ་ཏོ’’ཏི? སོ ཨ་ཏྟ་ནཱ སུ་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཏཾ སུ་ཏྭཱ་ཝ ཨེ་ཀོ་བྷཱ་སོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘མཱ བྷཱ་ཡི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏ་ཝ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ན་ཏྠི, པཱ་པ་ཀ་མྨི་ནོ ས་ཏྠཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་ཀྑཾ ཨཱ་ཝཱི་ཀ་རོ་ནྟཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སཱུ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཏེ་ཧི ཀ་ཏ’’ནྟི? ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ན ཧི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སུ་ཎཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི –

ཨ་ཏཱི་ཏེ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ཡུ་ཀེ་སུ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཀ་སྶ་པོ བྷ་ག་ཝཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ བཱ་རཱ་ཎ་སི་མ་ག་མཱ་སི. བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཝཱ་སི་ནོ དྭེ་པི ཏ་ཡོ་པི བ་ཧུ་ཏ་རཱ་པི ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཡིཾ་སུ. ཏ་དཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀོ་ཊི་ཝི་བྷ་ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟཱ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ མ་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ གེ་ཧེ བ་ཧུ་དྷ་ནཾ, ཏེ་ན ཀིཾ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ བུ་དྡྷེ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནེ དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མ, སཱི་ལཾ ར་ཀྑི་སྶཱ་མ, པཱུ་ཛཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཀོ་པི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཏི་ཁི་ཎ་སུ་རཾ པི་ཝ་ནྟཱ མ་དྷུ་ར་མཾ་སཾ ཁཱ་ད་ནྟཱ ཝི་ཙ་རི་སྶཱ་མ, ཨི་དཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཕ་ལ’’ནྟི. ཨ་པ་རོ་པི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཏི་ཝ་སྶི་ཀ་ག་ནྡྷ་སཱ་ལི་བྷ་ཏྟཾ ནཱ་ན་གྒ་ར་སེ་ཧི བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ ཝི་ཙ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་པ་རོ་པི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ པཱུ་ཝ་ཁ་ཛྫ་ཀ་ཝི་ཀ་ཏིཾ པ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནྟཱ ཝི་ཙ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་པ་རོ་པི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ས་མྨཱ མ་ཡཾ ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ན ཀ་རི་སྶཱ་མ, ‘དྷ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ནི་ཙྪ་མཱ་ནཱ ཨི་ཏྠཱི ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ དྷ་ནེ་ན པ་ལོ་བྷེ་ཏྭཱ པཱ་ར་དཱ་རི་ཀ་ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ, སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་བྦེ་ཝ ཏ་སྶ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཊྛཾ་སུ.

ཏེ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ དྷ་ནཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི པཱ་ར་དཱ་རི་ཀ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟཱ. ཏེ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཱ་ཡ ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏིཾ་སཱ་ཡ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལཾ པ་ཏྭཱ པུ་ན་པི ཏིཾ་སཱ་ཡ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་མུ་ཁཾ པ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཨ་ཀྑ་རཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ, ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་མེ་ཝ པ་ཝི་ཊྛཱ. ‘‘ཝ་དེ་ཧི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པ་ཋ་མཾ ཏེ ཀིཾ ས་དྡོ ནཱ་མ སུ་ཏོ’’ཏི? ‘‘དུ-ཨི་ཏི, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏེ་ན ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ གཱ་ཐཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ –

‘‘དུ་ཛྫཱི་ཝི་ཏ་མ་ཛཱི་ཝི་མྷ, ཡེ ས་ནྟེ ན ད་ད་མྷ་སེ;

ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ བྷོ་གེ་སུ, དཱི་པཾ ནཱ་ཀ་མྷ ཨ་ཏྟ་ནོ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༤.༥༣; པེ. ཝ. ༨༠༤);

ཨ་ཐ ར་ཉྙོ ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ, ‘‘ཀིཾ ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, དུ་ཏི་ཡ་ས་དྡོ ཏ་ཏི་ཡ་ས་དྡོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ས་དྡོ སུ་ཏོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཝ་སེ་སཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ –

‘‘ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ནི ས་བྦ་སོ;

ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ, ཀ་དཱ ཨ་ནྟོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

‘‘ན་ཏྠི ཨ་ནྟོ ཀུ་ཏོ ཨ་ནྟོ, ན ཨ་ནྟོ པ་ཊི་དི་སྶ་ཏི;

ཏ་དཱ ཧི པ་ཀ་ཏཾ པཱ་པཾ, མ་མ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ མཱ་རི་སཱ.

‘‘སོ་ཧཾ ནཱུ་ན ཨི་ཏོ ག་ནྟྭཱ, ཡོ་ནིཾ ལ་དྡྷཱ་ན མཱ་ནུ་སིཾ;

ཝ་ད་ཉྙཱུ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ, ཀཱ་ཧཱ་མི ཀུ་ས་ལཾ བ་ཧུ’’ནྟི. (ཛཱ. ༡.༤.༥༤-༥༦; པེ. ཝ. ༨༠༢, ༨༠༣, ༨༠༥) –

པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཝ་ཏྭཱ ཏཱ་སཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏི ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཛ་ནཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ་པི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨེ་ཀ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཀྑ་རཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་མེ་ཝ པ་ཝི་ཊྛཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ར་ཉྙཱ ཀི་ར པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལེ་ན ཏ་སྶ ས་དྡ་སྶ སུ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏེ ཧེ་ཊྛཱ བྷ་སྶ་ནྟི ཨེ་ཝ, ཨ་ཛྫཱ་པི ཨེ་ཀཾ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཾ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི. ར་ཉྙོ ཏཾ དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་སཾ་ཝེ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. སོ ‘‘བྷཱ་རི་ཡཾ ཝ་ཏི་དཾ པཱ་ར་དཱ་རི་ཀ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ, ཨེ་ཀཾ ཀི་ར བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཱ་ཡ ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མྤི ནེ་སཾ དུ་ཀྑཱ མུ་ཙྩ་ན་ཀཱ་ལོ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཧ་མྤི པ་ར་དཱ་རེ སི་ནེ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ནི་དྡཾ ན ལ་བྷིཾ, ཨི་དཱ་ནི ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ར་དཱ་རེ མཱ་ན་སཾ ན བ་ནྡྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཛྫ མེ ར་ཏྟི་ཡཱ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝོ ཉཱ་ཏོ’’ཏི. སོ་པི པུ་རི་སོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སི་ནྣོ ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ལ་དྡྷོ མེ བ་ལ་ཝ་པྤ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ས་ཏྠཱ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ར་ཉྙཱ ཏཱ་ཝ ཨ་ཛྫ ར་ཏྟི་ཡཱ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝོ ཉཱ་ཏོ, ཨ་ཧཾ པ་ན ཧི་ཡྻོ ས་ཡ་མེ་ཝ ཡོ་ཛ་ན་སྶ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཉྙཱ་སི’’ནྟི. ས་ཏྠཱ དྭི་ནྣ་མྤི ཀ་ཐཾ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ར་ཏྟི དཱི་གྷཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཡོ་ཛ་ནཾ དཱི་གྷཾ ཧོ་ཏི, བཱ་ལ་སྶ པ་ན སཾ་སཱ་རོ དཱི་གྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –

༦༠. ‘‘དཱི་གྷཱ ཛཱ་ག་ར་ཏོ ར་ཏྟི, དཱི་གྷཾ ས་ནྟ་སྶ ཡོ་ཛ་ནཾ;

དཱི་གྷོ བཱ་ལཱ་ན སཾ་སཱ་རོ, ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ཏ’’ནྟི.

ཏ་ཏྠ དཱི་གྷཱཏི ར་ཏྟི ནཱ་མེ་སཱ ཏི་ཡཱ་མ་མ་ཏྟཱ་ཝ, ཛཱ་ག་ར་ནྟ་སྶ པ་ན དཱི་གྷཱ ཧོ་ཏི, དྭི་གུ་ཎ་ཏི་གུ་ཎཱ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཁཱ་ཡ་ཏི. ཏ་སྶཱ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ མ་ངྐུ་ཎ་ས་ངྒྷ་སྶ བྷ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ནཱ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ སེ་མཱ་ནོ མ་ཧཱ་ཀུ་སཱི་ཏོ་པི, སུ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ སི་རི་ས་ཡ་ནེ ས་ཡ་མཱ་ནོ ཀཱ་མ་བྷོ་གཱི་པི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ པ་ན པ་དྷཱ་ནཾ པ་ད་ཧ་ནྟོ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཙ, དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ ཙ, ཨཱ་ས་ན་ས་མཱི་པེ ཋ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ཙ, སཱི་ས་རོ་གཱ་དི་ཕུ་ཊྛོ ཝཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཙྪེ་ད་ནཱ་དིཾ པ་ཏྟོ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཙ, ར་ཏྟིཾ མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨ་དྡྷི་ཀོ ཙ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡོ་ཛ་ནནྟི ཡོ་ཛ་ན་མྤི ཙ་ཏུ་གཱ་ཝུ་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ས་ནྟ་སྶ པ་ན ཀི་ལ་ནྟ་སྶ དཱི་གྷཾ ཧོ་ཏི, དྭི་གུ་ཎ་ཏི་གུ་ཎཾ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏི. ས་ཀ་ལ་དི་ཝ་ས་ཉྷི མ་གྒཾ ག་ནྟྭཱ ཀི་ལ་ནྟོ པ་ཊི་པ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘པུ་ར་ཏོ གཱ་མོ ཀཱི་ཝ་དཱུ་རོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཐོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་པ་ར་མྤི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་ནཱ་པི ‘‘ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ པུ་ན ཐོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་པ་ར་མྤི པུ་ཙྪ་ཏི. སོ་པི ‘‘ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ཏི. སོ པུ་ཙྪི་ཏ་པུ་ཙྪི་ཏཱ ཡོ་ཛ་ན་ནྟེ་ཝ ཝ་ད་ནྟི, དཱི་གྷཾ ཝ་ཏི་དཾ ཡོ་ཛ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཡོ་ཛ་ནཾ དྭེ ཏཱི་ཎི ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཝི་ཡ མ་ཉྙེ་ཏི. བཱ་ལཱ་ནནྟི ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྠཾ པ་ན ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ བཱ་ལཱ་ནཾ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚ་སྶ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ་ནཾ ཡཾ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་བྷེ་དཾ ས་དྡྷ་མྨཾ ཉ་ཏྭཱ སཾ་སཱ་ར་སྶ ཨ་ནྟཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏཾ ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ཏཾ སཾ་སཱ་རོ དཱི་གྷོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. སོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ དཱི་གྷོ ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ – ‘‘ཨ་ན་མ་ཏ་གྒོ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཾ་སཱ་རོ, པུ་བྦཱ ཀོ་ཊི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༢༤). བཱ་ལཱ་ནཾ པ་ན པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཏི་དཱི་གྷོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.

དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ སོ པུ་རི་སོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྟོ, ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི.

རཱ་ཛཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཏེ ས་ཏྟེ བ་ནྡྷ་ནཱ མོ་ཙེ་སི. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ བ་ནྡྷ་ནཱ མུ་ཏྟཱ སཱི་སཾ ནྷ་ཏྭཱ ས་ཀཱ་ནི གེ་ཧཱ་ནི ག་ཙྪ་ནྟཱ ‘‘ཙི་རཾ ཛཱི་ཝ་ཏུ ནོ, ཨ་ཡྻཱ, མ་ལླི་ཀཱ དེ་ཝཱི, ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་བྷི་མྷཱ’’ཏི མ་ལླི་ཀཱ་ཡ གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐ་ཡིཾ་སུ. སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ – ‘‘ཨ་ཧོ པ་ཎྜི་ཏཱ ཝ་ཏཱ་ཡཾ, མ་ལླི་ཀཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྙཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཛ་ན་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ས་བྷཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ལླི་ཀཱ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྙཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་དཱ་ནཾ དེ་ཏི, པུ་བྦེ་པི ཨ་དཱ་སི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ནྟོ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི –

ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ར་ཉྙོ པུ་ཏྟོ ཨེ་ཀཾ ནི་གྲོ་དྷ་རུ་ཀྑཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ཡ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཡཱ་ཙི – ‘‘སཱ་མི དེ་ཝ་རཱ་ཛ, ཨི་མ་སྨིཾ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨེ་ཀ་ས་ཏ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཨེ་ཀ་ས་ཏ་ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཡོ, ས་ཙཱ་ཧཾ པི་ཏུ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ར་ཛྫཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི, ཨེ་ཏེ་སཾ ག་ལ་ལོ་ཧི་ཏེ་ན བ་ལིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ པི་ཏ་རི ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ ར་ཛྫཾ པ་ཏྭཱ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ མེ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ར་ཛྫཾ པ་ཏྟཾ, བ་ལི་མ་སྶཱ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་ཧ་ཏི་ཡཱ སེ་ནཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་པ་ར་མྤི ཨ་པ་ར་མྤཱི་ཏི ས་བྦེ རཱ་ཛཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཀ་ཏྭཱ ས་དྡྷིཾ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི་ཧི ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨུ་གྒ་སེ་ན་སྶ ནཱ་མ ས་བྦ་ཀ་ནི་ཊྛ་སྶ ར་ཉྙོ དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ ནཱ་མ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི ག་རུ་ག་བྦྷཱ, ཏཾ ཨོ་ཧཱ་ཡ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་ཛ་ནཾ ཝི་ས་པཱ་ན་ཀཾ པཱ་ཡེ་ཏྭཱ མཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ སོ་དྷཱ་པེ་སི. དེ་ཝ་ཏཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ རཱ་ཛཱ་ནོ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘མཾ ནི་སྶཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ ཨི་མེ’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ག་ལ་ལོ་ཧི་ཏེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ བ་ལིཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ས་ཙེ པ་ནཱ་ཡཾ ཨེ་ཏེ གྷཱ་ཏེ་སྶ་ཏི, ཛ་མྦུ་དཱི་པེ རཱ་ཛ་ཝཾ་སོ ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫི་སྶ་ཏི, རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ་པི, མེ ཨ་སུ་ཙི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ས་ཀྑི་སྶཱ་མི ནུ ཁོ ཨེ་ཏཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུ’’ནྟི. སཱ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟཱི ‘‘ནཱ་ཧཾ ས་ཀྑི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མྤི དེ་ཝ་ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ཏྭཾ ས་ཀྑི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཱ་ཡ་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་ཉྙ་མྤཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཀ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་དེ་ཝ་ཏཱ་ཡོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏཱ་ཧི་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘མ་ཡཾ ན ས་ཀྐོ་མ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན རཱ་ཛཱ ཨ་མྷེ་ཧི པུ་ཉྙེ་ན ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཝི་སི་ཊྛོ, ཏཾ པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཏེ་ཧི་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ས་ཀྐཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ, ‘‘དེ་ཝ, ཏུ་མྷེ་སུ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣེ་སུ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཝཾ་སོ ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ཧོ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཀྐོ ‘‘ཨ་ཧ་མྤི ནཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཨུ་པཱ་ཡཾ པ་ན ཏེ ཝ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་ཡཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི – ‘‘ག་ཙྪ, ཏྭཾ ར་ཉྙོ པ་སྶ་ནྟ་སྶེ་ཝ ར་ཏྟ་ཝ་ཏྠཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཀྑ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ག་མ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཧི. ཨ་ཐ ཏཾ རཱ་ཛཱ ‘དེ་ཝ་ཏཱ ག་ཙྪ་ཏི, ནི་ཝ་ཏྟཱ་པེ་སྶཱ་མི ན’ནྟི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཡཱ་ཙི་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ཝ་དེ་ཡྻཱ་སི ‘ཏྭཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏ་རཱ་ཛཱ་ནོ ས་དྡྷིཾ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི་ཧི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ག་ལ་ལོ་ཧི་ཏེ་ན བ་ལིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་སེ་ན་སྶ ར་ཉྙོ དེ་ཝིཾ ཨོ་ཧཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ, ནཱ་ཧཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སྶ བ་ལིཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི, ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ར ཝུ་ཏྟེ རཱ་ཛཱ ཏཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སྶ་ཏི, སཱ ར་ཉྙོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཛ་ན་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་དཱ་ནཾ ད་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་ཀྐོ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨི་མཾ ཨུ་པཱ་ཡཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. དེ་ཝ་ཏཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི.

རཱ་ཛཱ་པི ཏཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. སཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏེ་སཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ པ་རི་ཡ་ནྟེ ནི་སི་ནྣ་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ རཱ་ཛཱ་ན་མེ་ཝ ཝ་ནྡི. རཱ་ཛཱ ‘‘མ་ཡི ས་བྦ་རཱ་ཛ་ཛེ་ཊྛ་ཀེ ཋི་ཏེ ས་བྦ་ཀ་ནི་ཊྛཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་མི་ཀཾ ཝ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཏ་སྶཱ ཀུ་ཛ྄ཛྷི. ཨ་ཐ ནཾ སཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཏ་ཡི པ་ཊི་བ་དྡྷཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན མེ སཱ་མི་ཀོ ཨི་སྶ་རི་ཡ་སྶ དཱ་ཡ་ཀོ, ཨི་མཾ ཨ་ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ཏཾ ཝ་ནྡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི? རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ པ་སྶ་ནྟ་སྶེ་ཝ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ, ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ པུ་པྥ་མུ་ཊྛི་ནཱ པཱུ་ཛེ་སི. པུ་ན རཱ་ཛཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཙེ མཾ ན ཝ་ནྡ་སི, མ་ཡ྄ཧཾ ར་ཛྫ་སི་རི་དཱ་ཡི་ཀཾ ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ དེ་ཝ་ཏཾ ཀ་སྨཱ ན ཝ་ནྡ་སཱི’’ཏི? ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏ་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙེ ཋ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནོ ག་ཧི་ཏཱ, ན དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ དི་ནྣཱ’’ཏི. པུ་ན་པི ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ, ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ པཱུ་ཛེ་སི. པུ་ན སཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏྭཾ ‘དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ མེ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ རཱ་ཛཱ་ནོ ག་ཧེ་ཏྭཱ དི་ནྣཱ’ཏི ཝ་དེ་སི, ཨི་དཱ་ནི ཏེ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་རི ཝཱ་མ་པ་སྶེ རུ་ཀྑོ ཨ་གྒི་ནཱ ད་ཌྜྷོ, སཱ ཏཾ ཨ་གྒིཾ ནི་བྦཱ་པེ་ཏུཾ ཀ་སྨཱ ནཱ་ས་ཀྑི, ཡ་དི ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི. པུ་ན་པི ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ, ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ པཱུ་ཛེ་སི.

སཱ ཀ་ཐ་ཡ་མཱ་ནཱ ཋི་ཏཱ རོ་དི ཙེ་ཝ ཧ་སི ཙ. ཨ་ཐ ནཾ རཱ་ཛཱ ‘‘ཀིཾ ཨུ་མྨ་ཏྟི་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀ་སྨཱ དེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་སི’’? ‘‘ན མཱ་དི་སི་ཡོ ཨུ་མྨ་ཏྟི་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ‘‘ནཾ ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ རོ་ད་སི ཙེ་ཝ ཧ་ས་སི ཙཱ’’ཏི? ‘‘སུ་ཎཱ་ཧི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཧ་ཉྷི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཀུ་ལེ ཝ་ས་ནྟཱི སཱ་མི་ཀ་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཾ པཱ་ཧུ་ན་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶ བྷ་ཏྟཾ པ་ཙི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ‘མཾ་སཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’ཏི དཱ་སི་ཡཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ད་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ མཾ་སཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཡ ‘ན་ཏྠི མཾ་ས’ནྟི ཝུ་ཏྟེ གེ་ཧ་སྶ པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་གེ ས་ཡི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ལི༹་ཀཱ་ཡ སཱི་སཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟཾ ས་མྤཱ་དེ་སིཾ. སཱ་ཧཾ ཨེ་ཀི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ལི༹་ཀཱ་ཡ སཱི་སཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཏ་སྶཱ ལོ་མ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ སཱི་ས་ཙྪེ་དཾ པཱ་པུ་ཎིཾ, ‘ཏྭཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཛ་ནཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཀ་དཱ དུ་ཀྑཱ མུ་ཙྩི་སྶ་སཱི’ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཧཾ ཏ་ཝ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱི རོ་དི’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –

‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ ཀ་ཎྛཾ ཚེ་ཏྭཱ་ན, ལོ་མ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པ་ཙྩི་སཾ;

བ་ཧཱུ་ནཾ ཀ་ཎྛེ ཚེ་ཏྭཱ་ན, ཀ་ཐཾ ཀཱ་ཧ་སི ཁ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི.

ཨ་ཐ ‘‘ཀ་སྨཱ ཏྭཾ ཧ་ས་སཱི’’ཏི? ‘‘‘ཨེ་ཏ་སྨཱ དུ་ཀྑཱ མུ་ཏྟཱ་མྷཱི’ཏི ཏུ་སྶི་ཏྭཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. པུ་ན་པི ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ, ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་པྥ་མུ་ཊྛི་ནཱ པཱུ་ཛེ་སི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཨ་ཧོ མེ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ, ཨ་ཡཾ ཀི་ར ཨེ་ཀཾ ཨེ་ལི༹་ཀཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ནི་ར་ཡེ པ་ཀྐཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཏ་སྶཱ ལོ་མ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ སཱི་ས་ཙྪེ་དཾ པཱ་པུ་ཎི, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཛ་ནཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཀ་དཱ སོ་ཏྠིཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་བྦེ རཱ་ཛཱ་ནོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏ་རེ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ད་ཧ་ར་ད་ཧ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ས་བྦེ ཁ་མཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཀ་ས་ཀ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཧི་ཎི.

ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, མ་ལླི་ཀཱ དེ་ཝཱི, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྙཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་དཱ་ནཾ དེ་ཏི, པུ་བྦེ་པི ཨ་དཱ་སི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི – ‘‘ཏ་དཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཨ་ཧོ་སི, དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ, དེ་ཝཱི མ་ལླི་ཀཱ, རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཧ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ པུ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ནཱ་མ ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀོ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏི་ནོ ཧི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ སོ་ཙ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨཱ་ཧ –

‘‘ཨི་དྷ སོ་ཙ་ཏི པེ་ཙྩ སོ་ཙ་ཏི,

པཱ་པ་ཀཱ་རཱི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ སོ་ཙ་ཏི;

སོ སོ་ཙ་ཏི སོ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི,

དི་སྭཱ ཀ་མྨ་ཀི་ལི་ཊྛ་མ་ཏྟ་ནོ’’ཏི. (དྷ. པ. ༡༥);

‘‘ཨེ་ཝཾ ཙེ ས་ཏྟཱ ཛཱ་ནེ་ཡྻུཾ, དུ་ཀྑཱ་ཡཾ ཛཱ་ཏི་ས་མྦྷ་ཝོ;

ན པཱ་ཎོ པཱ་ཎི་ནཾ ཧ་ཉྙེ, པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏཱི ཧི སོ་ཙ་ཏཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡.༡༨);

ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་པུ་རི་ས་ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.