༥. བཱ་ལ་ཝ་གྒོ
༡. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་པུ་རི་ས་ཝ་ཏྠུ
དཱི་གྷཱ ཛཱ་ག་ར་ཏོ ར་ཏྟཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྩ པུ་རི་སཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
རཱ་ཛཱ ཀི་ར པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཚ་ཎ་དི་ཝ་སེ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཾ ས་བྦ་སེ་ཏཾ ཨེ་ཀཾ པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཾ ནཱ་མ ཧ་ཏྠིཾ ཨ་བྷི་རུ་ཡ྄ཧ མ་ཧ་ནྟེ་ན རཱ་ཛཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ན་ག་རཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨུ་སྶཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ལེ་ཌྜུ་ད་ཎྜཱ་དཱི་ཧི པོ་ཐི་ཡ་མཱ་ནོ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ པ་ལཱ་ཡ་ནྟོ གཱི་ཝཾ པ་རི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ་པི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི་ཡེ་ཝ. རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཀི་ར སུ་དི་ནྣ་དཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ཕ་ལཾ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶཱ་པི དུ་གྒ་ཏ་པུ་རི་ས་སྶ བྷ་རི་ཡཱ ས་ཏྟ་བྷཱུ་མི་ཀ་སྶ པཱ་སཱ་ད་སྶ ཨུ་པ་རི་ཏ་ལེ ཋི་ཏཱ ཨེ་ཀཾ ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་པ་ག་ཙྪི. ར་ཉྙོ པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡོ ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ནྟ་རཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. སོ ཏ་སྶཱ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ ཧ་ཏྠི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏོ པ་ཏ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཁི་པྤཾ ན་ག་རཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟེ་པུ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཝི་སྶཱ་ས་ཀཾ ཨ་མ་ཙྩཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཏེ མ་ཡཱ ཨོ་ལོ་ཀི་ཏ་པཱ་སཱ་དོ དི་ཊྛོ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཏ་ཏྠེ་ཀཾ ཨི་ཏྠིཾ ཨ་དྡ་སཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་དྡ་སཾ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ག་ཙྪ, ཏ་སྶཱ ས་སཱ་མི་ཀ་ཨ་སཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི. སོ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶཱ ས་སཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ར་ཉྙོ ‘‘ས་སཱ་མི་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཨ་ཐ ར་ཉྙཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི ཏ་སྶཱ སཱ་མི་ཀཾ པ་ཀྐོ་སཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ སོ ག་ནྟྭཱ, ‘‘ཨེ་ཧི, བྷོ, རཱ་ཛཱ ཏཾ པ་ཀྐོ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘བྷ་རི་ཡཾ མེ ནི་སྶཱ་ཡ བྷ་ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ག་ནྟྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ རཱ་ཛཱ ‘‘མཾ ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་ལཾ, དེ་ཝ, ཨ་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སུ་ངྐཾ ད་དཱ་མི, གྷ་རེ་ཡེ་ཝ མེ ཛཱི་ཝི་ཀཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི. ‘‘ཏ་ཝ སུ་ངྐེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠི, ཨ་ཛྫ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཧཱི’’ཏི ཏ་སྶ ཕ་ལ་ཀ་ཉྩ ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཉྩ དཱ་པེ་སི. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི – ‘‘ཀ་ཉྩི་དེ་ཝ་སྶ དོ་སཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ གྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ བྷ་རི་ཡཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ སོ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་བྷཱི་ཏོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི.
རཱ་ཛཱ ཏ་སྶ དོ་སཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཀཱ་མ་པ་རི་ལཱ༹་ཧེ ཝ་ཌྜྷ་ནྟེ ‘‘ཨེ་ཀ་མ་སྶ དོ་སཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ཎཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨ་མྦྷོ ཨི་ཏོ ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྠ་ཀེ ན་དི་ཡཱ ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ག་ནྟྭཱ སཱ་ཡཾ མ་མ ནྷཱ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ ཀུ་མུ་དུ་པྤ་ལཱ་ནི ཙེ་ཝ ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏཱི་མ་ཏྟི་ཀ་ཉྩ ཨཱ་ཧ་ར. ས་ཙེ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ནཱ་ག་ཙྪ་སི, ཨཱ་ཎཾ ཏེ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སེ་ཝ་ཀོ ཀི་ར ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི དཱ་སེ་ཧི པ་ཏི་ཀི་ཊྛ་ཏ་རོ. དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ་ད་ཡོ ཧི དཱ་སཱ ‘‘སཱི་སཾ མེ རུ་ཛྫ་ཏི, པི་ཊྛི མེ རུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཙྪི་ཏུཾ ལ་བྷ་ནྟི་ཡེ་ཝ. སེ་ཝ་ཀ་སྶེ་ཏཾ ན་ཏྠི, ཨཱ་ཎ་ཏྟ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་སྨཱ སོ ‘‘ཨ་ཝ་སྶཾ མ་ཡཱ ག་ནྟ་བྦཾ, ཀུ་མུ་དུ་པྤ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏཱི་མ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཧཾ ཀུ་ཧིཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟོ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་བྷཱི་ཏོ ཝེ་གེ་ན གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘བྷ་དྡེ, ནི་ཊྛི་ཏཾ མེ བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨུ་དྡྷ་ན་མ་ཏྠ་ཀེ, སཱ་མཱི’’ཏི. སོ ཡཱ་ཝ བྷ་ཏྟཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི, ཏཱ་ཝ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨུ་ལུ༹་ངྐེ་ན ཀ་ཉྫི་ཀཾ ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷེ་ན བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ལླ་མེ་ཝ བྷ་ཏྟཾ པ་ཙྪི་ཡཾ ཨོ་པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ཡོ་ཛ་ནི་ཀཾ མ་གྒཾ པ་ཀྑ་ནྡོ, ཏ་སྶ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶེ་ཝ བྷ་ཏྟཾ པ་ཀྐཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཨ་ནུ་ཙྪི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ་ཝ ཐོ་ཀཾ བྷ་ཏྟཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ཨ་དྡྷི་ཀཾ དི་སྭཱ མ་ཡཱ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཐོ་ཀཾ ཨ་ནུ་ཙྪི་ཊྛཾ བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠི ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ སཱ་མཱི་ཏི. སོ ག་ཎྷི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི. ཨི་ཏ་རོ་པི བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ བྷ་ཏྟ་མུ་ཊྛིཾ ཨུ་ད་ཀེ ཁི་པི་ཏྭཱ མུ་ཁཾ ཝི་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟེ་ན ས་དྡེ་ན ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ན་དཱི་པ་དེ་སེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ ནཱ་གཱ སུ་པ་ཎྞཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཙ ཝ་ཙ་ནཾ མེ སུ་ཎ་ནྟུ, རཱ་ཛཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ཎཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘ཀུ་མུ་དུ་པྤ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏཱི་མ་ཏྟི་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’ཏི མཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི, ཨ་དྡྷི་ཀ་མ་ནུ་སྶ་སྶ ཙ མེ བྷ་ཏྟཾ དི་ནྣཾ, ཏཾ ས་ཧ་སྶཱ་ནི་སཾ་སཾ, ཨུ་ད་ཀེ མ་ཙྪཱ་ནཾ དི་ནྣཾ, ཏཾ ས་ཏཱ་ནི་སཾ་སཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པུ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ ད་མྨི, མ་ཡ྄ཧཾ ཀུ་མུ་དུ་པྤ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏཱི་མ་ཏྟི་ཀཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝེ་སི. ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠོ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཝེ་སེ་ན ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀིཾ ཝ་དེ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ པུ་ན་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཏཾ པ་ཏྟིཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘དེ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. པུ་ན་པི ‘‘དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘དེ་མི, སཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ སོ དྭེ ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཀུ་མུ་དུ་པྤ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏཱི་མ་ཏྟི་ཀཾ ཨ་དཱ་སི.
རཱ་ཛཱ པ་ན ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མ་ནུ་སྶཱ ནཱ་མ བ་ཧུ་མཱ་ཡཱ, ས་ཙེ སོ ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ལ་བྷེ་ཡྻ, ཀི་ཙྩཾ མེ ན ནི་པྥ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི. སོ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ མུ་དྡི་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་སི. ཨི་ཏ་རོ་པི པུ་རི་སོ ར་ཉྙོ ནྷཱ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ་མེ་ཝཱ་ག་ནྟྭཱ དྭཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ དྭཱ་ར་པཱ་ལཾ པ་ཀྐོ་སེ་ཏྭཱ ‘‘དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ, རཱ་ཛཱ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ མུ་དྡི་ཀཾ ད་ཏྭཱ རཱ་ཛ་གེ་ཧཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་སཱི’’ཏི. སོ ‘‘རཱ་ཛ་དཱུ་ཏོ ཨ་ཧཾ, དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ‘‘དྭཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ན་ཏྠི མེ ཨི་དཱ་ནི ཛཱི་ཝི་ཏཾ. ཀིཾ ནུ ཁོ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ དྭཱ་ར་སྶ ཨུ་པ་རི་ཨུ་མྨཱ་རེ མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜཾ ཁི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱུ་པ་རི པུ་པྥཱ་ནི ལ་གྒེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟོ, ‘‘ཨ་མྦྷོ, ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ ར་ཉྙོ མ་ཡཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཐ, རཱ་ཛཱ མཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་ནཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝི་ར་ཝི་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏྠ ནུ ཁོ ག་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ནཱ་མ མུ་དུ་ཧ་ད་ཡཱ, ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ནི་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་མ་ཀཱ་སི. ཨི་མེ ཧི ནཱ་མ ས་ཏྟཱ སུ་ཁི་ཏ་ཀཱ་ལེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་མྤི ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ དུ་ཀྑཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་ལེ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སོ་པི ‘‘མེ ཨ་ཉྙཾ ཏཱ་ཎཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ནི་པ་ཛྫི. ཨ་ཐ ར་ཉྙོ་པི ཏཾ ར་ཏྟིཾ ནི་དྡཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ ཏཾ ཨི་ཏྠིཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ ཀཱ་མ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཝི་བྷཱ་ཏ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཏཾ པུ་རི་སཾ གྷཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨི་ཏྠིཾ ཨཱ་ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ་ཡེ་ཝ ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཱ་ཡ ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་རི་སཱ པ་ཀྐུ་ཐི་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཀྑ་ལི་ཡཱ ཏ་ཎྜུ་ལཱ ཝི་ཡ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ པ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཏིཾ་སཱ་ཡ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལཾ པ་ཏྭཱ ཨ་པ་རེ་ཧི ཏིཾ་སཱ་ཡ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི པུ་ན མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. ཏེ སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཨ་ཀྑ་རཾ ཝ་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་མེ་ཝ པ་ཝི་ཊྛཱ. རཱ་ཛཱ ནི་དྡཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མ་ས་མ་ན་ནྟ་རེ ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ བྷཱི་ཏོ ཨུ་ཏྲ་སྟ་མཱ་ན་སོ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མ་ཡ྄ཧཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ མེ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཡཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ མེ ར་ཛྫཾ ཝི་ན་སྶི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟོ ས་ཀ་ལ་ར་ཏྟིཾ ཨ་ཀྑཱི་ནི ནི་མཱི་ལེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. སོ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ ཨེ་ཝ པུ་རོ་ཧི་ཏཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ, མ་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མ་ས་མ་ན་ནྟ་རེ མ་ཧ་ནྟཱ བྷེ་ར་ཝ་ས་དྡཱ སུ་ཏཱ, ‘ར་ཛྫ་སྶ ཝཱ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཡཱ ཝཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཝཱ ཀ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’ཏི ན ཛཱ་ནཱ་མི, ཏེ་ན མེ ཏྭཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀིཾ ཏེ ས་དྡཱ སུ་ཏཱ་ཏི? ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ, དུ-ཨི་ཏི ས-ཨི་ཏི ན-ཨི་ཏི སོ-ཨི་ཏཱི་ཏི ཨི་མེ ས་དྡེ ཨ་སྶོ་སིཾ, ཨི་མེ་སཾ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ མ་ཧཱ་ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་སྶ ཝི་ཡ ན ཀི་ཉྩི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘པ་ན ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ མེ པ་རི་ཧཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི བྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ‘‘བྷཱ་རི་ཡཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀིཾ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ’’ཏི? ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཏེ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. སོ དྭི་གུ་ཎཾ བྷཱི་ཏོ, ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ, ཨ་ཏྠི ཀི་ཉྩི པ་ན པ་ཊི་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་ཏྠི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, མཱ བྷཱ་ཡི, ཨ་ཧཾ ཏ་ཡོ ཝེ་དེ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ས་བྦ་ས་ཏ་ཡ་ཉྙཾ ཡ་ཛི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་བྷི་སྶ་སི, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ཧ་ཏྠི་ས་ཏཾ ཨ་སྶ་ས་ཏཾ ཨུ་ས་བྷ་ས་ཏཾ དྷེ་ནུ་ས་ཏཾ ཨ་ཛ་ས་ཏཾ ཨུ་ར་བྦྷ་ས་ཏཾ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ས་ཏཾ སཱུ་ཀ་ར་ས་ཏཾ དཱ་ར་ཀ་ས་ཏཾ དཱ་རི་ཀཱ་ས་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀཾ པཱ་ཎ་ཛཱ་ཏིཾ ས་ཏཾ ས་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་པེ་ནྟོ ‘‘ས་ཙེ མི་ག་ཛཱ་ཏི་མེ་ཝ ག་ཎྷཱ་པེ་སྶཱ་མི, ‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་མེ་ཝ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏཱི’ཏི ཝ་ཀྑ་ནྟཱི’’ཏི ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་མ་ནུ་སྶེ་པི ག་ཎྷཱ་པེ་ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘མ་མ ཛཱི་ཝི་ཏ་མེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ ལཱ་བྷོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་པཱ་ཎེ སཱི་གྷཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་ཎ་ཏྟ་མ་ནུ་སྶཱ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རཾ ག་ཎྷིཾ་སུ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ཀོ་ས་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ –
‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ ཀོ་ས་ལ་སྶ མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙོ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏི, པ་ཉྩ ཙ ཨུ་ས་བྷ་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཝ་ཙྪ་ཏ་ར་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཝ་ཙྪ་ཏ་རི་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཨ་ཛ་ས་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ ཨུ་ར་བྦྷ་ས་ཏཱ་ནི ཐཱུ་ཎཱུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཡ་ཉྙ་ཏྠཱ་ཡ. ཡེ་པི་སྶ ཏེ ཧོ་ནྟི དཱ་སཱ་ཏི ཝཱ པེ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཀ་མྨ་ཀ་རཱ་ཏི ཝཱ, ཏེ་པི ད་ཎྜ་ཏ་ཛྫི་ཏཱ བྷ་ཡ་ཏ་ཛྫི་ཏཱ ཨ་སྶུ་མུ་ཁཱ རུ་ད་མཱ་ནཱ པ་རི་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༢༠).
མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏུ་ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་དེ་ཝ་མཱ་ནོ མ་ཧཱ་ས་དྡ་མ་ཀཱ་སི, མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི་ཨུ་ནྡྲི་ཡ་ན་ས་དྡོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ མ་ལླི་ཀཱ དེ་ཝཱི ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨ་པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ནི, ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པཱ་ནི ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཀིཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ, མ་ལླི་ཀེ, ཏྭཾ མ་མ ཀ་ཎྞ་མཱུ་ལེ་ན ཨཱ་སི་ཝི་ས་མྤི ག་ཙྪ་ནྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཀིཾ པ་ནེ་ཏཾ, དེ་ཝཱ’’ཏི? ‘‘ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ མེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ནཱ་མ ས་དྡོ སུ་ཏོ, སྭཱ་ཧཾ པུ་རོ་ཧི་ཏཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཏེ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ས་བྦ་ས་ཏ་ཡ་ཉྙཾ ཡ་ཛི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་བྷི་སྶ་སཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ ‘‘མ་མ ཛཱི་ཝི་ཏ་མེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ ལཱ་བྷོ’’ཏི ཨི་མེ པཱ་ཎེ ག་ཎྷཱ་པེ་སི་ནྟི. མ་ལླི་ཀཱ དེ་ཝཱི, ‘‘ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལོ་སི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀི་ཉྩཱ་པི མ་ཧཱ་བྷ་ཀྑོ་སི, ཨ་ནེ་ཀ་སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཀ་ཏི་ཀཾ དོ་ཎ་པཱ་ཀཾ བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫ་སི, དྭཱི་སུ ར་ཊྛེ་སུ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སི, པ་ཉྙཱ པ་ན ཏེ མ་ནྡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་སི, དེ་ཝཱི’’ཏི? ‘‘ཀ་ཧཾ ཏ་ཡཱ ཨ་ཉྙ་སྶ མ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་ལཱ་བྷོ དི་ཊྛ་པུ་བྦོ, ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཀ་ཐཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨུ་པ་རི དུ་ཀྑཾ ཁི་པ་སི, དྷུ་ར་ཝི་ཧཱ་རེ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དཱི་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎོ ས་ཏྠཱ ཝ་ས་ཏི, ཏཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་སྶོ་ཝཱ་དཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ རཱ་ཛཱ ས་ལླ་ཧུ་ཀེ་ཧི ཡཱ་ནེ་ཧི མ་ལླི་ཀཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་ཏ་ཛྫི་ཏོ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི.
ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཧ་ནྡ ཀུ་ཏོ ནུ ཏྭཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨཱ་ག་ཙྪ་སི དི་ཝཱ དི་ཝ་སྶཱ’’ཏི པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཨཱ་ལ་པི. སོ ཏུ་ཎྷཱི་ཡེ་ཝ ནི་སཱི་དི. ཏ་ཏོ མ་ལླི་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི – ‘‘བྷ་ནྟེ, ར་ཉྙཱ ཀི་ར མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མ་ས་མ་ན་ནྟ་རེ ས་དྡོ སུ་ཏོ. ཨ་ཐ ནཾ པུ་རོ་ཧི་ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. པུ་རོ་ཧི་ཏོ ‘ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཏེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏ་ཏྠཱ་ཡ ས་བྦ་ས་ཏེ པཱ་ཎེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ག་ལ་ལོ་ཧི་ཏེ་ན ཡ་ཉྙེ ཡ་ཛི་ཏེ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་བྷི་སྶ་སཱི’ཏི ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ པཱ་ཎེ ག་ཎྷཱ་པེ་སི, ཏེ་ནཱ་ཡཾ མ་ཡཱ ཨི་དྷཱ་ནཱི་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ར, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀི་ནྟི ཏེ ས་དྡོ སུ་ཏོ’’ཏི? སོ ཨ་ཏྟ་ནཱ སུ་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཏཾ སུ་ཏྭཱ་ཝ ཨེ་ཀོ་བྷཱ་སོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘མཱ བྷཱ་ཡི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏ་ཝ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ན་ཏྠི, པཱ་པ་ཀ་མྨི་ནོ ས་ཏྠཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་ཀྑཾ ཨཱ་ཝཱི་ཀ་རོ་ནྟཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སཱུ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཏེ་ཧི ཀ་ཏ’’ནྟི? ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ན ཧི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སུ་ཎཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི –
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ཡུ་ཀེ་སུ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཀ་སྶ་པོ བྷ་ག་ཝཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ བཱ་རཱ་ཎ་སི་མ་ག་མཱ་སི. བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཝཱ་སི་ནོ དྭེ་པི ཏ་ཡོ་པི བ་ཧུ་ཏ་རཱ་པི ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཡིཾ་སུ. ཏ་དཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀོ་ཊི་ཝི་བྷ་ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟཱ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ མ་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ གེ་ཧེ བ་ཧུ་དྷ་ནཾ, ཏེ་ན ཀིཾ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ བུ་དྡྷེ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནེ དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མ, སཱི་ལཾ ར་ཀྑི་སྶཱ་མ, པཱུ་ཛཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཀོ་པི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཏི་ཁི་ཎ་སུ་རཾ པི་ཝ་ནྟཱ མ་དྷུ་ར་མཾ་སཾ ཁཱ་ད་ནྟཱ ཝི་ཙ་རི་སྶཱ་མ, ཨི་དཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཕ་ལ’’ནྟི. ཨ་པ་རོ་པི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཏི་ཝ་སྶི་ཀ་ག་ནྡྷ་སཱ་ལི་བྷ་ཏྟཾ ནཱ་ན་གྒ་ར་སེ་ཧི བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ ཝི་ཙ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་པ་རོ་པི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ པཱུ་ཝ་ཁ་ཛྫ་ཀ་ཝི་ཀ་ཏིཾ པ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནྟཱ ཝི་ཙ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་པ་རོ་པི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ས་མྨཱ མ་ཡཾ ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ན ཀ་རི་སྶཱ་མ, ‘དྷ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ནི་ཙྪ་མཱ་ནཱ ཨི་ཏྠཱི ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ དྷ་ནེ་ན པ་ལོ་བྷེ་ཏྭཱ པཱ་ར་དཱ་རི་ཀ་ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ, སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་བྦེ་ཝ ཏ་སྶ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཊྛཾ་སུ.
ཏེ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ དྷ་ནཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི པཱ་ར་དཱ་རི་ཀ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟཱ. ཏེ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཱ་ཡ ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏིཾ་སཱ་ཡ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལཾ པ་ཏྭཱ པུ་ན་པི ཏིཾ་སཱ་ཡ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་མུ་ཁཾ པ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཨ་ཀྑ་རཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ, ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་མེ་ཝ པ་ཝི་ཊྛཱ. ‘‘ཝ་དེ་ཧི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པ་ཋ་མཾ ཏེ ཀིཾ ས་དྡོ ནཱ་མ སུ་ཏོ’’ཏི? ‘‘དུ-ཨི་ཏི, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏེ་ན ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ གཱ་ཐཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ –
‘‘དུ་ཛྫཱི་ཝི་ཏ་མ་ཛཱི་ཝི་མྷ, ཡེ ས་ནྟེ ན ད་ད་མྷ་སེ;
ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ བྷོ་གེ་སུ, དཱི་པཾ ནཱ་ཀ་མྷ ཨ་ཏྟ་ནོ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༤.༥༣; པེ. ཝ. ༨༠༤);
ཨ་ཐ ར་ཉྙོ ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ, ‘‘ཀིཾ ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, དུ་ཏི་ཡ་ས་དྡོ ཏ་ཏི་ཡ་ས་དྡོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ས་དྡོ སུ་ཏོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཝ་སེ་སཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ –
‘‘ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ནི ས་བྦ་སོ;
ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ, ཀ་དཱ ཨ་ནྟོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ན་ཏྠི ཨ་ནྟོ ཀུ་ཏོ ཨ་ནྟོ, ན ཨ་ནྟོ པ་ཊི་དི་སྶ་ཏི;
ཏ་དཱ ཧི པ་ཀ་ཏཾ པཱ་པཾ, མ་མ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ མཱ་རི་སཱ.
‘‘སོ་ཧཾ ནཱུ་ན ཨི་ཏོ ག་ནྟྭཱ, ཡོ་ནིཾ ལ་དྡྷཱ་ན མཱ་ནུ་སིཾ;
ཝ་ད་ཉྙཱུ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ, ཀཱ་ཧཱ་མི ཀུ་ས་ལཾ བ་ཧུ’’ནྟི. (ཛཱ. ༡.༤.༥༤-༥༦; པེ. ཝ. ༨༠༢, ༨༠༣, ༨༠༥) –
པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཝ་ཏྭཱ ཏཱ་སཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏི ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཛ་ནཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ་པི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨེ་ཀ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཀྑ་རཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་མེ་ཝ པ་ཝི་ཊྛཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ར་ཉྙཱ ཀི་ར པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལེ་ན ཏ་སྶ ས་དྡ་སྶ སུ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏེ ཧེ་ཊྛཱ བྷ་སྶ་ནྟི ཨེ་ཝ, ཨ་ཛྫཱ་པི ཨེ་ཀཾ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཾ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི. ར་ཉྙོ ཏཾ དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་སཾ་ཝེ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. སོ ‘‘བྷཱ་རི་ཡཾ ཝ་ཏི་དཾ པཱ་ར་དཱ་རི་ཀ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ, ཨེ་ཀཾ ཀི་ར བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཱ་ཡ ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མྤི ནེ་སཾ དུ་ཀྑཱ མུ་ཙྩ་ན་ཀཱ་ལོ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཧ་མྤི པ་ར་དཱ་རེ སི་ནེ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ནི་དྡཾ ན ལ་བྷིཾ, ཨི་དཱ་ནི ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ར་དཱ་རེ མཱ་ན་སཾ ན བ་ནྡྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཛྫ མེ ར་ཏྟི་ཡཱ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝོ ཉཱ་ཏོ’’ཏི. སོ་པི པུ་རི་སོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སི་ནྣོ ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ལ་དྡྷོ མེ བ་ལ་ཝ་པྤ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ས་ཏྠཱ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ར་ཉྙཱ ཏཱ་ཝ ཨ་ཛྫ ར་ཏྟི་ཡཱ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝོ ཉཱ་ཏོ, ཨ་ཧཾ པ་ན ཧི་ཡྻོ ས་ཡ་མེ་ཝ ཡོ་ཛ་ན་སྶ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཉྙཱ་སི’’ནྟི. ས་ཏྠཱ དྭི་ནྣ་མྤི ཀ་ཐཾ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ར་ཏྟི དཱི་གྷཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཡོ་ཛ་ནཾ དཱི་གྷཾ ཧོ་ཏི, བཱ་ལ་སྶ པ་ན སཾ་སཱ་རོ དཱི་གྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༦༠. ‘‘དཱི་གྷཱ ཛཱ་ག་ར་ཏོ ར་ཏྟི, དཱི་གྷཾ ས་ནྟ་སྶ ཡོ་ཛ་ནཾ;
དཱི་གྷོ བཱ་ལཱ་ན སཾ་སཱ་རོ, ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ཏ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ དཱི་གྷཱཏི ར་ཏྟི ནཱ་མེ་སཱ ཏི་ཡཱ་མ་མ་ཏྟཱ་ཝ, ཛཱ་ག་ར་ནྟ་སྶ པ་ན དཱི་གྷཱ ཧོ་ཏི, དྭི་གུ་ཎ་ཏི་གུ་ཎཱ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཁཱ་ཡ་ཏི. ཏ་སྶཱ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ མ་ངྐུ་ཎ་ས་ངྒྷ་སྶ བྷ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ནཱ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ སེ་མཱ་ནོ མ་ཧཱ་ཀུ་སཱི་ཏོ་པི, སུ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ སི་རི་ས་ཡ་ནེ ས་ཡ་མཱ་ནོ ཀཱ་མ་བྷོ་གཱི་པི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ པ་ན པ་དྷཱ་ནཾ པ་ད་ཧ་ནྟོ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཙ, དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ ཙ, ཨཱ་ས་ན་ས་མཱི་པེ ཋ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ཙ, སཱི་ས་རོ་གཱ་དི་ཕུ་ཊྛོ ཝཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཙྪེ་ད་ནཱ་དིཾ པ་ཏྟོ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཙ, ར་ཏྟིཾ མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨ་དྡྷི་ཀོ ཙ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡོ་ཛ་ནནྟི ཡོ་ཛ་ན་མྤི ཙ་ཏུ་གཱ་ཝུ་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ས་ནྟ་སྶ པ་ན ཀི་ལ་ནྟ་སྶ དཱི་གྷཾ ཧོ་ཏི, དྭི་གུ་ཎ་ཏི་གུ་ཎཾ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏི. ས་ཀ་ལ་དི་ཝ་ས་ཉྷི མ་གྒཾ ག་ནྟྭཱ ཀི་ལ་ནྟོ པ་ཊི་པ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘པུ་ར་ཏོ གཱ་མོ ཀཱི་ཝ་དཱུ་རོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཐོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་པ་ར་མྤི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་ནཱ་པི ‘‘ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ པུ་ན ཐོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་པ་ར་མྤི པུ་ཙྪ་ཏི. སོ་པི ‘‘ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ཏི. སོ པུ་ཙྪི་ཏ་པུ་ཙྪི་ཏཱ ཡོ་ཛ་ན་ནྟེ་ཝ ཝ་ད་ནྟི, དཱི་གྷཾ ཝ་ཏི་དཾ ཡོ་ཛ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཡོ་ཛ་ནཾ དྭེ ཏཱི་ཎི ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཝི་ཡ མ་ཉྙེ་ཏི. བཱ་ལཱ་ནནྟི ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྠཾ པ་ན ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ བཱ་ལཱ་ནཾ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚ་སྶ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ་ནཾ ཡཾ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་བྷེ་དཾ ས་དྡྷ་མྨཾ ཉ་ཏྭཱ སཾ་སཱ་ར་སྶ ཨ་ནྟཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏཾ ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ཏཾ སཾ་སཱ་རོ དཱི་གྷོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. སོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ དཱི་གྷོ ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ – ‘‘ཨ་ན་མ་ཏ་གྒོ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཾ་སཱ་རོ, པུ་བྦཱ ཀོ་ཊི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༢༤). བཱ་ལཱ་ནཾ པ་ན པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཏི་དཱི་གྷོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ སོ པུ་རི་སོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྟོ, ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི.
རཱ་ཛཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཏེ ས་ཏྟེ བ་ནྡྷ་ནཱ མོ་ཙེ་སི. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ བ་ནྡྷ་ནཱ མུ་ཏྟཱ སཱི་སཾ ནྷ་ཏྭཱ ས་ཀཱ་ནི གེ་ཧཱ་ནི ག་ཙྪ་ནྟཱ ‘‘ཙི་རཾ ཛཱི་ཝ་ཏུ ནོ, ཨ་ཡྻཱ, མ་ལླི་ཀཱ དེ་ཝཱི, ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་བྷི་མྷཱ’’ཏི མ་ལླི་ཀཱ་ཡ གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐ་ཡིཾ་སུ. སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ – ‘‘ཨ་ཧོ པ་ཎྜི་ཏཱ ཝ་ཏཱ་ཡཾ, མ་ལླི་ཀཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྙཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཛ་ན་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ས་བྷཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ལླི་ཀཱ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྙཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་དཱ་ནཾ དེ་ཏི, པུ་བྦེ་པི ཨ་དཱ་སི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ནྟོ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི –
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ར་ཉྙོ པུ་ཏྟོ ཨེ་ཀཾ ནི་གྲོ་དྷ་རུ་ཀྑཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ཡ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཡཱ་ཙི – ‘‘སཱ་མི དེ་ཝ་རཱ་ཛ, ཨི་མ་སྨིཾ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨེ་ཀ་ས་ཏ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཨེ་ཀ་ས་ཏ་ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཡོ, ས་ཙཱ་ཧཾ པི་ཏུ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ར་ཛྫཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི, ཨེ་ཏེ་སཾ ག་ལ་ལོ་ཧི་ཏེ་ན བ་ལིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ པི་ཏ་རི ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ ར་ཛྫཾ པ་ཏྭཱ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ མེ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ར་ཛྫཾ པ་ཏྟཾ, བ་ལི་མ་སྶཱ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་ཧ་ཏི་ཡཱ སེ་ནཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་པ་ར་མྤི ཨ་པ་ར་མྤཱི་ཏི ས་བྦེ རཱ་ཛཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཀ་ཏྭཱ ས་དྡྷིཾ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི་ཧི ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨུ་གྒ་སེ་ན་སྶ ནཱ་མ ས་བྦ་ཀ་ནི་ཊྛ་སྶ ར་ཉྙོ དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ ནཱ་མ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི ག་རུ་ག་བྦྷཱ, ཏཾ ཨོ་ཧཱ་ཡ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་ཛ་ནཾ ཝི་ས་པཱ་ན་ཀཾ པཱ་ཡེ་ཏྭཱ མཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ སོ་དྷཱ་པེ་སི. དེ་ཝ་ཏཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ རཱ་ཛཱ་ནོ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘མཾ ནི་སྶཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ ཨི་མེ’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ག་ལ་ལོ་ཧི་ཏེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ བ་ལིཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ས་ཙེ པ་ནཱ་ཡཾ ཨེ་ཏེ གྷཱ་ཏེ་སྶ་ཏི, ཛ་མྦུ་དཱི་པེ རཱ་ཛ་ཝཾ་སོ ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫི་སྶ་ཏི, རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ་པི, མེ ཨ་སུ་ཙི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ས་ཀྑི་སྶཱ་མི ནུ ཁོ ཨེ་ཏཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུ’’ནྟི. སཱ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟཱི ‘‘ནཱ་ཧཾ ས་ཀྑི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མྤི དེ་ཝ་ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ཏྭཾ ས་ཀྑི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཱ་ཡ་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་ཉྙ་མྤཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཀ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་དེ་ཝ་ཏཱ་ཡོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏཱ་ཧི་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘མ་ཡཾ ན ས་ཀྐོ་མ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན རཱ་ཛཱ ཨ་མྷེ་ཧི པུ་ཉྙེ་ན ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཝི་སི་ཊྛོ, ཏཾ པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཏེ་ཧི་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ས་ཀྐཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ, ‘‘དེ་ཝ, ཏུ་མྷེ་སུ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣེ་སུ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཝཾ་སོ ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ཧོ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཀྐོ ‘‘ཨ་ཧ་མྤི ནཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཨུ་པཱ་ཡཾ པ་ན ཏེ ཝ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་ཡཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི – ‘‘ག་ཙྪ, ཏྭཾ ར་ཉྙོ པ་སྶ་ནྟ་སྶེ་ཝ ར་ཏྟ་ཝ་ཏྠཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཀྑ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ག་མ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཧི. ཨ་ཐ ཏཾ རཱ་ཛཱ ‘དེ་ཝ་ཏཱ ག་ཙྪ་ཏི, ནི་ཝ་ཏྟཱ་པེ་སྶཱ་མི ན’ནྟི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཡཱ་ཙི་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ཝ་དེ་ཡྻཱ་སི ‘ཏྭཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏ་རཱ་ཛཱ་ནོ ས་དྡྷིཾ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི་ཧི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ག་ལ་ལོ་ཧི་ཏེ་ན བ་ལིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་སེ་ན་སྶ ར་ཉྙོ དེ་ཝིཾ ཨོ་ཧཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ, ནཱ་ཧཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སྶ བ་ལིཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི, ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ར ཝུ་ཏྟེ རཱ་ཛཱ ཏཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སྶ་ཏི, སཱ ར་ཉྙོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཛ་ན་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་དཱ་ནཾ ད་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་ཀྐོ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨི་མཾ ཨུ་པཱ་ཡཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. དེ་ཝ་ཏཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི.
རཱ་ཛཱ་པི ཏཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. སཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏེ་སཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ པ་རི་ཡ་ནྟེ ནི་སི་ནྣ་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ རཱ་ཛཱ་ན་མེ་ཝ ཝ་ནྡི. རཱ་ཛཱ ‘‘མ་ཡི ས་བྦ་རཱ་ཛ་ཛེ་ཊྛ་ཀེ ཋི་ཏེ ས་བྦ་ཀ་ནི་ཊྛཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་མི་ཀཾ ཝ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཏ་སྶཱ ཀུ་ཛ྄ཛྷི. ཨ་ཐ ནཾ སཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཏ་ཡི པ་ཊི་བ་དྡྷཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན མེ སཱ་མི་ཀོ ཨི་སྶ་རི་ཡ་སྶ དཱ་ཡ་ཀོ, ཨི་མཾ ཨ་ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ཏཾ ཝ་ནྡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི? རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ པ་སྶ་ནྟ་སྶེ་ཝ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ, ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ པུ་པྥ་མུ་ཊྛི་ནཱ པཱུ་ཛེ་སི. པུ་ན རཱ་ཛཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཙེ མཾ ན ཝ་ནྡ་སི, མ་ཡ྄ཧཾ ར་ཛྫ་སི་རི་དཱ་ཡི་ཀཾ ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ དེ་ཝ་ཏཾ ཀ་སྨཱ ན ཝ་ནྡ་སཱི’’ཏི? ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏ་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙེ ཋ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནོ ག་ཧི་ཏཱ, ན དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ དི་ནྣཱ’’ཏི. པུ་ན་པི ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ, ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ པཱུ་ཛེ་སི. པུ་ན སཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏྭཾ ‘དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ མེ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ རཱ་ཛཱ་ནོ ག་ཧེ་ཏྭཱ དི་ནྣཱ’ཏི ཝ་དེ་སི, ཨི་དཱ་ནི ཏེ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་རི ཝཱ་མ་པ་སྶེ རུ་ཀྑོ ཨ་གྒི་ནཱ ད་ཌྜྷོ, སཱ ཏཾ ཨ་གྒིཾ ནི་བྦཱ་པེ་ཏུཾ ཀ་སྨཱ ནཱ་ས་ཀྑི, ཡ་དི ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི. པུ་ན་པི ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ, ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ པཱུ་ཛེ་སི.
སཱ ཀ་ཐ་ཡ་མཱ་ནཱ ཋི་ཏཱ རོ་དི ཙེ་ཝ ཧ་སི ཙ. ཨ་ཐ ནཾ རཱ་ཛཱ ‘‘ཀིཾ ཨུ་མྨ་ཏྟི་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀ་སྨཱ དེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་སི’’? ‘‘ན མཱ་དི་སི་ཡོ ཨུ་མྨ་ཏྟི་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ‘‘ནཾ ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ རོ་ད་སི ཙེ་ཝ ཧ་ས་སི ཙཱ’’ཏི? ‘‘སུ་ཎཱ་ཧི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཧ་ཉྷི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཀུ་ལེ ཝ་ས་ནྟཱི སཱ་མི་ཀ་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཾ པཱ་ཧུ་ན་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶ བྷ་ཏྟཾ པ་ཙི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ‘མཾ་སཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’ཏི དཱ་སི་ཡཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ད་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ མཾ་སཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཡ ‘ན་ཏྠི མཾ་ས’ནྟི ཝུ་ཏྟེ གེ་ཧ་སྶ པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་གེ ས་ཡི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ལི༹་ཀཱ་ཡ སཱི་སཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟཾ ས་མྤཱ་དེ་སིཾ. སཱ་ཧཾ ཨེ་ཀི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ལི༹་ཀཱ་ཡ སཱི་སཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཏ་སྶཱ ལོ་མ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ སཱི་ས་ཙྪེ་དཾ པཱ་པུ་ཎིཾ, ‘ཏྭཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཛ་ནཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཀ་དཱ དུ་ཀྑཱ མུ་ཙྩི་སྶ་སཱི’ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཧཾ ཏ་ཝ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱི རོ་དི’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ ཀ་ཎྛཾ ཚེ་ཏྭཱ་ན, ལོ་མ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པ་ཙྩི་སཾ;
བ་ཧཱུ་ནཾ ཀ་ཎྛེ ཚེ་ཏྭཱ་ན, ཀ་ཐཾ ཀཱ་ཧ་སི ཁ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི.
ཨ་ཐ ‘‘ཀ་སྨཱ ཏྭཾ ཧ་ས་སཱི’’ཏི? ‘‘‘ཨེ་ཏ་སྨཱ དུ་ཀྑཱ མུ་ཏྟཱ་མྷཱི’ཏི ཏུ་སྶི་ཏྭཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. པུ་ན་པི ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ, ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་པྥ་མུ་ཊྛི་ནཱ པཱུ་ཛེ་སི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཨ་ཧོ མེ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ, ཨ་ཡཾ ཀི་ར ཨེ་ཀཾ ཨེ་ལི༹་ཀཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ནི་ར་ཡེ པ་ཀྐཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཏ་སྶཱ ལོ་མ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ སཱི་ས་ཙྪེ་དཾ པཱ་པུ་ཎི, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཛ་ནཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཀ་དཱ སོ་ཏྠིཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་བྦེ རཱ་ཛཱ་ནོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏ་རེ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ད་ཧ་ར་ད་ཧ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ས་བྦེ ཁ་མཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཀ་ས་ཀ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཧི་ཎི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, མ་ལླི་ཀཱ དེ་ཝཱི, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྙཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་དཱ་ནཾ དེ་ཏི, པུ་བྦེ་པི ཨ་དཱ་སི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི – ‘‘ཏ་དཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ཨ་ཧོ་སི, དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ, དེ་ཝཱི མ་ལླི་ཀཱ, རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཧ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ པུ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ནཱ་མ ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀོ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏི་ནོ ཧི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ སོ་ཙ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨཱ་ཧ –
‘‘ཨི་དྷ སོ་ཙ་ཏི པེ་ཙྩ སོ་ཙ་ཏི,
པཱ་པ་ཀཱ་རཱི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ སོ་ཙ་ཏི;
སོ སོ་ཙ་ཏི སོ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི,
དི་སྭཱ ཀ་མྨ་ཀི་ལི་ཊྛ་མ་ཏྟ་ནོ’’ཏི. (དྷ. པ. ༡༥);
‘‘ཨེ་ཝཾ ཙེ ས་ཏྟཱ ཛཱ་ནེ་ཡྻུཾ, དུ་ཀྑཱ་ཡཾ ཛཱ་ཏི་ས་མྦྷ་ཝོ;
ན པཱ་ཎོ པཱ་ཎི་ནཾ ཧ་ཉྙེ, པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏཱི ཧི སོ་ཙ་ཏཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡.༡༨);
ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་པུ་རི་ས་ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.
༢. མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཝ་ཏྠུ
ཙ་ར་ཉྩེ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪེ་ཡྻཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. དེ་ས་ནཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ.
ཐེ་རཾ ཀི་ར རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ནི་སྶཱ་ཡ པི་པྤ་ལི་གུ་ཧཱ་ཡཾ ཝ་ས་ནྟཾ དྭེ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཝ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཏེ་ན ཀ་ཏཾ ཀ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏཾ ཝི་ཡ ད་སྶེ་ནྟོ མུ་ཁོ་ད་ཀ་ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, མུ་ཁོ་ད་ཀ་ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཱ་ནི མེ པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏཱ་ནི, མུ་ཁཾ དྷོ་ཝ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་ནྷཱ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ མ་ཡཱ ཀ་ཏཾ ཀ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི, ཧོ་ཏུ, ཀ་ཏྟ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་མ་སྶ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏ་སྶ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ སུ་པ་ནྟ་སྶེ་ཝ ནྷཱ་ནོ་ད་ཀཾ ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ གྷ་ཊེ ཀ་ཏྭཱ པི་ཊྛི་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཋ་པེ་སི, ཨུ་ད་ཀ་ཏཱ་པ་ན་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ན ནཱ་ལི༹་མ་ཏྟཾ ཨུ་ད་ཀཾ སེ་སེ་ཏྭཱ ཨུ་སུ་མཾ མུ་ཉྩ་ནྟཾ ཋ་པེ་སི. ཏཾ ཨི་ཏ་རོ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ པ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨུ་སུ་མཾ ནི་ཀྑ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨུ་ད་ཀཾ ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཋ་པི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝེ་གེ་ན ག་ནྟྭཱ ཐེ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཨུ་ད་ཀཾ ཋ་པི་ཏཾ, ནྷཱ་ཡ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཐེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ཀོ་ཊྛ་ཀཾ པཱ་ཝི་སི. ཐེ་རོ ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཧཾ ཨུ་ད་ཀཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ད་ཧ་རོ ཨ་གྒི་སཱ་ལཾ ག་ནྟྭཱ བྷཱ་ཛ་ནེ ཨུ་ལུ༹་ངྐཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཏུ་ཙྪ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘པ་སྶ་ཐ དུ་ཊྛ་སྶ ཀ་མྨཾ ཏུ་ཙྪ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ནེ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཀུ་ཧིཾ ག་ཏོ, ཨ་ཧཾ ‘ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཨུ་ད་ཀ’ནྟི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི’’ནྟི ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ གྷ་ཊཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཏྠཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨི་ཏ་རོ་པི པི་ཊྛི་ཀོ་ཊྛ་ཀ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཋ་པེ་སི.
ཐེ་རོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ད་ཧ་རོ ‘ཨུ་ད་ཀཾ མེ ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཋ་པི་ཏཾ, ཨེ་ཐ, བྷ་ནྟེ, ནྷཱ་ཡ་ཐཱ’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ གྷ་ཊཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཀིཾ ནུ ཁོ ཨེ་ཏ’’ནྟི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨེ་ས ད་ཧ་རོ ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཏཾ ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཀ་ཏཾ ཝི་ཡ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ སཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཨོ་ཝཱ་ད་མ་དཱ་སི, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ ‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཏ’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ནོ ཨ་ཀ་ཏཾ, ཏྭཾ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ‘ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཨུ་ད་ཀཾ ཋ་པི་ཏཾ, ནྷཱ་ཡ་ཐ, བྷ་ནྟེ’ཏི ཝ་ཏྭཱ མ་ཡི པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཋི་ཏེ གྷ་ཊཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ ག་ཙྪ་སི, པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. སོ ‘‘པ་སྶ་ཐ ཐེ་ར་སྶ ཀ་མྨཾ, ཨུ་ད་ཀ་མ་ཏྟ་ཀཾ ནཱ་མ ནི་སྶཱ་ཡ མཾ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་སཱི’’ཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཐེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ན པཱ་ཝི་སི. ཐེ་རོ ཨི་ཏ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཾ པ་དེ་སཾ ཨ་ག་མཱ་སི. སོ ཏ་སྨིཾ ག་ཏེ ཐེ་ར་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཐེ་རོ ཀ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི པུ་ཊྛོ ‘‘ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཕཱ་སུ་ཀཾ ཛཱ་ཏཾ, ཝི་ཧཱ་རེ་ཡེ་ཝ ནི་སི་ནྣོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀིཾ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀི་ར ནཱ་མ ཨཱ་ཧཱ་རཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་དཾ་སུ. སོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ་ཝ ཏཾ བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཏོ. ཐེ་རོ་པི ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ མ་ཧ་ནྟཾ སུ་ཁུ་མ་ཝ་ཏྠཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ག་ཏ་ད་ཧ་ར་སྶ ཨ་དཱ་སི. སོ ཏཾ ར་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི.
ཐེ་རོ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀི་ར ཨ་ཕཱ་སུ་ཀཾ ཛཱ་ཏ’ནྟི ཨ་མྷེ་ཧི ད་ཧ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་རོ པེ་སི་ཏོ, པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཝོ ཕཱ་སུ་ཀཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སི. ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ན ག་ནྟྭཱ ཏཾ ད་ཧ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏ་ཡཱ ཀི་ར ཧི་ཡྻོ, ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་ཏཾ, ཨི་དཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ན ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ, ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཐེ་རེ ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ‘‘པུ་རི་མ་དི་ཝ་སེ ཨུ་ད་ཀ་མ་ཏྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ མཾ མུ་སཱ་ཝཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཛྫ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་ཀུ་ལེ བྷ་ཏྟ་མུ་ཊྛི་ཡཱ བྷུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎཱ མཾ ‘ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཏྠ་མྤི ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་སྶེ་ཝ དི་ནྣཾ, ཨ་ཧོ ཐེ་ར་སྶ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ, ཛཱ་ནི་སྶཱ་མི་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཐེ་རེ གཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ནྟེ ས་ཡཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཨོ་ཧཱི་ཡི་ཏྭཱ ད་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་ག་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་ཡ ཨ་གྒིཾ ད་ཏྭཱ ཡཾ ན ཛྷཱ་ཡ་ཏི, ཏཾ མུ་གྒ་རེ་ན པ་ཧ་ར་ནྟོ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཏོ. སོ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི.
མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སི – ‘‘ཐེ་ར་སྶ ཀི་ར ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ ཨོ་ཝཱ་ད་མ་ཏྟཾ ཨ་ས་ཧ་ནྟོ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ ཛྷཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཐེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ རཱ་ཛ་ག་ཧཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མོ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཱ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི པུ་ཊྛོ ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧ་ཏོ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘མ་མ པུ་ཏྟ་སྶ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་སྶ ཁ་མ་ནཱི་ཡ’’ནྟི? ‘‘ཁ་མ་ནཱི་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཀོ པ་ན ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ ཨོ་ཝཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ ཛྷཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཏོ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ‘‘ན སོ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཨོ་ཝཱ་དཾ སུ་ཏྭཱ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, པུ་བྦེ་པི ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཡེ་ཝ. ན ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཀུ་ཊིཾ དཱུ་སེ་ཏི, པུ་བྦེ་པི དཱུ་སེ་སི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི –
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ ཧི་མ་ཝ་ནྟ་པ་དེ་སེ ཨེ་ཀོ སི་ངྒི་ལ་ས་ཀུ་ཎོ ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་སི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ དེ་ཝེ ཝ་སྶ་ནྟེ ཨེ་ཀོ མ་ཀྐ་ཊོ སཱི་ཏེ་ན ཀ་མྤ་མཱ་ནོ ཏཾ པ་དེ་སཾ ཨ་ག་མཱ་སི. སི་ངྒི་ལོ ཏཾ དི་སྭཱ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘མ་ནུ་སྶ་སྶེ་ཝ ཏེ སཱི་སཾ, ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ ཙ ཝཱ་ན་ར;
ཨ་ཐ ཀེ་ན ནུ ཝ་ཎྞེ་ན, ཨ་གཱ་རཾ ཏེ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༤.༨༡);
མ་ཀྐ་ཊོ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི མེ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ ཨ་ཏྠི, ཡཱ་ཡ པ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་གཱ་རཾ ཀ་རེ་ཡྻཾ, སཱ མེ པ་ཉྙཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘མ་ནུ་སྶ་སྶེ་ཝ མེ སཱི་སཾ, ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ ཙ སི་ངྒི་ལ;
ཡཱ་ཧུ སེ་ཊྛཱ མ་ནུ་སྶེ་སུ, སཱ མེ པ་ཉྙཱ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༤.༨༢);
ཨ་ཐ ནཾ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཏ་ཝ ཀ་ཐཾ གྷ་རཱ་ཝཱ་སོ ཨི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ག་ར་ཧ་ནྟོ སི་ངྒི་ལོ ཨི་མཾ གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ –
‘‘ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ, ལ་ཧུ་ཙི་ཏྟ་སྶ དུ་བྦྷི་ནོ;
ནི་ཙྩཾ ཨ་དྡྷུ་ཝ་སཱི་ལ་སྶ, སུ་ཁ་བྷཱ་ཝོ ན ཝི་ཛྫ་ཏི.
‘‘སོ ཀ་ར་སྶུ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ, ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་སྶུ སཱི་ལི་ཡཾ;
སཱི་ཏ་ཝཱ་ཏ་པ་རི་ཏྟཱ་ཎཾ, ཀ་ར་སྶུ ཀུ་ཊ་ཝཾ ཀ་པཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༤.༨༣-༨༤);
མ་ཀྐ་ཊོ ‘‘ཨ་ཡཾ མཾ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟཾ ལ་ཧུ་ཙི་ཏྟཾ མི་ཏྟ་དུ་བྦྷིཾ ཨ་དྡྷུ་ཝ་སཱི་ལཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨི་དཱ་ནི་སྶ མི་ཏྟ་དུ་བྦྷི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀཾ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ཀི་རི. ས་ཀུ་ཎོ ཏ་སྨིཾ ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟེ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀེ་ན པ་སྶེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི – ‘‘ཏ་དཱ མ་ཀྐ་ཊོ ཀུ་ཊི་དཱུ་ས་ཀ་བྷི་ཀྑུ ཨ་ཧོ་སི, སི་ངྒི་ལ་ས་ཀུ་ཎོ ཀ་སྶ་པོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི. ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པི སོ ཨོ་ཝཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཀུ་ཊིཾ དཱུ་སེ་སི, མ་མ པུ་ཏྟ་སྶ ཀ་སྶ་པ་སྶ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན བཱ་ལེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝ་ས་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་ཀ་སྶེ་ཝ ནི་ཝཱ་སོ སེ་ཡྻོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༦༡. ‘‘ཙ་ར་ཉྩེ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪེ་ཡྻ, སེ་ཡྻཾ ས་དི་ས་མ་ཏྟ་ནོ;
ཨེ་ཀ་ཙ་རི་ཡཾ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཡི་རཱ, ན་ཏྠི བཱ་ལེ ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཙ་རནྟི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཙཱ་རཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ མ་ན་སཱ་ཙཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ཡྻཾ ས་དི་ས་མ་ཏྟ་ནོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་གུ་ཎེ་ཧི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རཾ ཝཱ ས་དི་སཾ ཝཱ ན ལ་བྷེ་ཡྻ ཙེ. ཨེ་ཀ་ཙ་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏེ་སུ ཧི སེ་ཡྻཾ ལ་བྷ་མཱ་ནོ སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ས་དི་སཾ ལ་བྷ་མཱ་ནོ ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི, ཧཱི་ནེ་ན པ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝ་ས་ནྟོ ཨེ་ཀ་ཏོ སཾ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གཾ ཀ་རོ་ནྟོ སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པུ་གྒ་ལོ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦོ ན བྷ་ཛི་ཏ་བྦོ ན པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏ་བྦོ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ནུ་དྡ་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ’’ཏི (པུ. པ. ༡༢༡; ཨ. ནི. ༣.༢༦). ཏ་སྨཱ ས་ཙེ ཀཱ་རུ་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙྩ ‘‘ཨ་ཡཾ མཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི ཝ་ཌྜྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏ་མྷཱ པུ་གྒ་ལཱ ཀི་ཉྩི ཨ་པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟོ ཏཾ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ. ནོ ཙེ ས་ཀྐོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙ་རི་ཡཾ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཡི་རཱ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཐི་རཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? ན་ཏྠི བཱ་ལེ ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱཏི ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ ནཱ་མ ཙཱུ་ལ༹་སཱི་ལཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སཱི་ལཾ མ་ཧཱ་སཱི་ལཾ ད་ས ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཏེ་ར་ས དྷུ་ཏ་ངྒ་གུ་ཎཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་གུ་ཎཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ཕ་ལཱ་ནི ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ. ཨ་ཡཾ ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ་གུ་ཎོ བཱ་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ ན་ཏྠཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ བྷི་ཀྑུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྟོ, ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ, དེ་ས་ནཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སཱ་ཏྠི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཝ་ཏྠུ དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. ཨཱ་ན་ནྡ་སེ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ
པུ་ཏྟཱ མ་ཏྠཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨཱ་ན་ནྡ་སེ་ཊྛིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀི་ར ཨཱ་ན་ནྡ་སེ་ཊྛི ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀོ་ཊི་ཝི་བྷ་ཝོ མ་ཧཱ་མ་ཙྪ་རཱི ཨ་ཧོ་སི. སོ ཨ་ནྭ་ཌྜྷ་མཱ་སཾ ཉཱ་ཏ་ཀེ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ པུ་ཏྟཾ མཱུ་ལ་སི་རིཾ ནཱ་མ ཏཱི་སུ ཝེ་ལཱ་སུ ཨེ་ཝཾ ཨོ་ཝ་ད་ཏི – ‘‘ཨི་དཾ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ ‘བ་ཧཱུ’’’ཏི མཱ ས་ཉྙཾ ཀ་རི, ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ དྷ་ནཾ ན དཱ་ཏ་བྦཾ, ན་ཝཾ དྷ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀེ་ཀ་མྤི ཧི ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ཝ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ པ་ན ཁཱི་ཡ་ཏེ་ཝ. ཏ་སྨཱ –
‘‘ཨ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ ཁ་ཡཾ དི་སྭཱ, ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་ཙ་ཡཾ;
མ་དྷཱུ་ན་ཉྩ ས་མཱ་ཧཱ་རཾ, པ་ཎྜི་ཏོ གྷ་ར་མཱ་ཝ་སེ’’ཏི.
སོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྩ མ་ཧཱ་ནི་དྷི་ཡོ པུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ དྷ་ན་ནི་སྶི་ཏོ མ་ཙྪེ་ར་མ་ལ་མ་ལི་ནོ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་སྶེ་ཝ ན་ག་ར་སྶ ཨེ་ཀ་སྨིཾ དྭཱ་ར་གཱ་མ་ཀེ ཙ་ཎྜཱ་ལཱ་ནཾ ཀུ་ལ་ས་ཧ་སྶཾ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི. ཏ་ཏྠེ་ཀི་སྶཱ ཙ་ཎྜཱ་ལི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. རཱ་ཛཱ ཏ་སྶ ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཾ སུ་ཏྭཱ པུ་ཏྟ་མ་སྶ མཱུ་ལ་སི་རིཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ སེ་ཊྛི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི. ཏ་མྤི ཙ་ཎྜཱ་ལ་ཀུ་ལ་ས་ཧ་སྶཾ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ བྷ་ཏི་ཡཱ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་མཱ་ནཾ ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནེ་ཝ བྷ་ཏིཾ ལ་བྷ་ཏི, ན ཡཱ་པ་ན་མ་ཏྟ་ཏོ པ་རཾ བྷ་ཏྟ་པི་ཎྜ་མྤི. ཏེ ‘‘མ་ཡཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་པི པི་ཎྜ་བྷ་ཏྟ་མྤི ན ལ་བྷཱ་མ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནྟ་རེ ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཎྞི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཧུ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཝི་སུཾ ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ཝ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཀུ་ལེ ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཎྞཱི ཨུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི ཏ་སྶ མཱ་ཏ་རཾ ནཱི་ཧ་རིཾ་སུ.
སཱ་པི ཡཱ་ཝ་སྶཱ སོ ཀུ་ཙྪི་ག་ཏོ, ཏཱ་ཝ ཡཱ་པ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཀི་ཙྪེ་ན ལ་བྷི་ཏྭཱ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡི. ཏ་སྶ ཧ་ཏྠཱ ཙ པཱ་དཱ ཙ ཨ་ཀྑཱི་ནི ཙ ཀ་ཎྞཱ ཙ ནཱ་སཱ ཙ མུ་ཁ་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ན ཨ་ཧེ་སུཾ. སོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན ཨ་ངྒ་ཝེ་ཀ་ལླེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པཾ་སུ་པི་སཱ་ཙ་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་ཏི་ཝི་རཱུ་པོ ཨ་ཧོ་སི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཏཾ མཱ་ཏཱ ན པ་རི་ཙྩ་ཛི. ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཝ་སི་ཏ་པུ་ཏྟ་སྨི་ཉྷི སི་ནེ་ཧོ བ་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི. སཱ ཏཾ ཀི་ཙྪེ་ན པོ་ས་ཡ་མཱ་ནཱ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཏ་དི་ཝ་སེ ཀི་ཉྩི ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ གེ་ཧེ ཀ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ག་ཏ་དི་ཝ་སེ བྷ་ཏིཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཀཱ་ལེ སཱ ཀ་པཱ་ལ་ཀཾ ཧ་ཏྠེ ཋ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཏཱ་ཏ, མ་ཡཾ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ པ་ཏྟཱ, ཨི་དཱ་ནི ན ས་ཀྐོ་མི ཏཾ པོ་སེ་ཏུཾ, ཨི་མ་སྨིཾ ན་ག་རེ ཀ་པ་ཎ་དྡྷི་ཀཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་ཡ་ཏྟ་བྷ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝཱ་ཧཱི’’ཏི ཏཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. སོ གྷ་ར་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཙ་ར་ནྟོ ཨཱ་ན་ནྡ་སེ་ཊྛི་ཀཱ་ལེ ནི་ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཛཱ་ཏི་སྶ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གེ་ཧཾ པཱ་ཝི་སི. ཏཱི་སུ པ་ན དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ་སུ ན ཀོ་ཙི ས་ལླ་ཀྑེ་སི. ཙ་ཏུ་ཏྠེ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ མཱུ་ལ་སི་རི་སེ་ཊྛི་ནོ པུ་ཏྟ་ཀཱ དི་སྭཱ ཨུ་བྦི་གྒ་ཧ་ད་ཡཱ པ་རོ་དིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནཾ སེ་ཊྛི་པུ་རི་སཱ ‘‘ནི་ཀྑ་མ ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཎྞཱི’’ཏི པོ་ཐེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་ངྐཱ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཁི་པིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན པ་ཙྪཱ་ས་མ་ཎེ་ན པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ཏཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྟོ ཐེ་རཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཏེ་ན པུ་ཊྛོ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. ཐེ་རོ མཱུ་ལ་སི་རིཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་སི. ཨ་ཐ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀཱ་ཡོ ས་ནྣི་པ་ཏི. ས་ཏྠཱ མཱུ་ལ་སི་རིཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་སི ཨེ་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘པི་ཏཱ ཏེ ཨཱ་ན་ནྡ་སེ་ཊྛཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནྟཾ ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ་སེ་ཊྛི པུ་ཏྟ་སྶ ཏེ པ་ཉྩ མ་ཧཱ་ནི་དྷི་ཡོ ཨཱ་ཙི་ཀྑཱ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཙི་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ ས་དྡ་ཧཱ་པེ་སི. སོ ས་ཏྠཱ་རཾ ས་ར་ཎཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༦༢. ‘‘པུ་ཏྟཱ མ་ཏྠི དྷ་ན་མྨ་ཏྠི, ཨི་ཏི བཱ་ལོ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི;
ཨ་ཏྟཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ པུ་ཏྟཱ ཀུ་ཏོ དྷ་ན’’ནྟི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – པུ་ཏྟཱ མེ ཨ་ཏྠི, དྷ་ནཾ མེ ཨ་ཏྠི, ཨི་ཏི བཱ་ལོ པུ་ཏྟ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙེ་ཝ དྷ་ན་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙ ཧ་ཉྙ་ཏི ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི དུ་ཀྑ་ཡ་ཏི, ‘‘པུ་ཏྟཱ མེ ན་སྶིཾ་སཱུ’’ཏི ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི, ‘‘ན་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི, ‘‘ན་སྶི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི. དྷ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ཏི ཚ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི. ‘‘པུ་ཏྟེ པོ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ར་ཏྟི་ཉྩ དི་ཝཱ ཙ ཐ་ལ་ཛ་ལ་པ་ཐཱ་དཱི་སུ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ་པི ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི, ‘‘དྷ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀ་སི་ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟོ་པི ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ཝི་ཧ་ཉྙ་སྶ ཙ ཨ་ཏྟཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ན་ཏྠི ཏེ་ན ཝི་གྷཱ་ཏེ་ན དུ་ཀྑི་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཁི་ཏཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མྤི་སྶ ཨ་ཏྟཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ན་ཏྠི, མ་ར་ཎ་མ་ཉྩེ ནི་པ་ནྣ་སྶ མཱ་ར་ཎ་ནྟི་ཀཱ་ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཧི ཨ་གྒི་ཛཱ་ལཱ་ཧི ཝི་ཡ པ་རི་ཌ་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་སྶ ཚི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ས་ནྡྷི་བ་ནྡྷ་ནེ་སུ, བྷི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ཊྛི་ས་ངྒྷཱ་ཊེ་སུ ནི་མཱི་ལེ་ཏྭཱ པ་ར་ལོ་ཀཾ ཨུ་མྨཱི་ལེ་ཏྭཱ ཨི་དྷ་ལོ་ཀཾ པ་སྶ་ནྟ་སྶཱ་པི དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ནྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ བྷོ་ཛེ་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ པོ་སི་ཏོ་པི ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་ཀྑ་པ་རི་ཏྟཱ་ཎཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ན་ཏྠི. ཀུ་ཏོ པུ་ཏྟཱ ཀུ་ཏོ དྷ་ནཾ པུ་ཏྟཱ ཝཱ དྷ་ནཾ ཝཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀི་མེ་ཝ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, ཨཱ་ན་ནྡ་སེ་ཊྛི་ནོ་པི ཀ་སྶ་ཙི ཀི་ཉྩི ཨ་ད་ཏྭཱ པུ་ཏྟ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ དྷ་ནཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏྭཱ པུ་བྦེ ཝཱ མ་ར་ཎ་མ་ཉྩེ ནི་པ་ནྣ་སྶ, ཨི་དཱ་ནི ཝཱ ཨི་མཾ དུ་ཀྑཾ པ་ཏྟ་སྶ ཀུ་ཏོ པུ་ཏྟཱ ཀུ་ཏོ དྷ་ནཾ. པུ་ཏྟཱ ཝཱ དྷ་ནཾ ཝཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀིཾ དུ་ཀྑཾ ཧ་རིཾ་སུ, ཀིཾ ཝཱ སུ་ཁཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཡིཾ་སཱུ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི. དེ་ས་ནཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སཱ་ཏྠི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཨཱ་ན་ནྡ་སེ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ག་ཎྛི་བྷེ་ད་ཀ་ཙོ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཡོ བཱ་ལོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ག་ཎྛི་བྷེ་ད་ཀ་ཙོ་རེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏེ ཀི་ར དྭེ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟེ་ན མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཨ་སྶོ་སི, ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཡ྄ཧཱུ་པ་གཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་མཱ་ནོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎི, ཨི་ཏ་རོ ཨེ་ཀ་སྶ དུ་སྶ་ནྟེ བ་དྡྷཾ པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀ་མ་ཏྟཾ ལ་བྷི. ཏ་སྶ ཏཾ གེ་ཧེ པཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ཛཱ་ཏཾ, ཨི་ཏ་ར་སྶ གེ་ཧེ ན པ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཙོ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨུ་པྤ་ཎྜ་ཡ་མཱ་ནོ ‘‘ཏྭཾ ཨ་ཏི་པ་ཎྜི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ གེ་ཧེ པཱ་ཀ་བྷ་ཏྟ་མཱུ་ལ་མྤི ན ནི་པྥཱ་དེ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་ཏ་རོ པ་ན ‘‘བཱ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཉཱ་ཏཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༦༣. ‘‘ཡོ བཱ་ལོ མ་ཉྙ་ཏི བཱ་ལྱཾ, པ་ཎྜི་ཏོ ཝཱ་པི ཏེ་ན སོ;
བཱ་ལོ ཙ པ་ཎྜི་ཏ་མཱ་ནཱི, ས ཝེ ‘བཱ་ལོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཡོ བཱ་ལོཏི ཡོ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལོ ཨ་པ་ཎྜི་ཏོ ས་མཱ་ནོ ‘‘བཱ་ལོ ཨ་ཧ’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ བཱ་ལྱཾ བཱ་ལ་བྷཱ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏེ་ན སོཏི ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན སོ པུ་གྒ་ལོ པ་ཎྜི་ཏོ ཝཱ་པི ཧོ་ཏི པ་ཎྜི་ཏ་ས་དི་སོ ཝཱ. སོ ཧི ‘‘བཱ་ལོ ཨ་ཧ’’ནྟི ཛཱ་ན་མཱ་ནོ ཨ་ཉྙཾ པ་ཎྜི་ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟོ ཏེ་ན པ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཨོ་ཝ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཡ་མཱ་ནོ ཏཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ཎྷི་ཏྭཱ པ་ཎྜི་ཏོ ཝཱ ཧོ་ཏི པ་ཎྜི་ཏ་ཏ་རོ ཝཱ. ས ཝེ བཱ་ལོཏི ཡོ ཙ བཱ་ལོ ས་མཱ་ནོ ‘‘ཀོ ཨ་ཉྙོ མ་ཡཱ ས་དི་སོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཝཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ ཝཱ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རོ ཝཱ དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་རོ ཝཱ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཎྜི་ཏ་མཱ་ནཱི ཧོ་ཏི. སོ ཨ་ཉྙཾ པ་ཎྜི་ཏཾ ཨ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟོ ཨ་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟོ ནེ་ཝ པ་རི་ཡ་ཏྟིཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ན པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པཱུ་རེ་ཏི, ཨེ་ཀ་ནྟ་བཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. སོ ག་ཎྛི་བྷེ་ད་ཀ་ཙོ་རོ ཝི་ཡ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས ཝེ ‘བཱ་ལོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཉཱ་ཏ་ཀེ་ཧི ས་དྡྷིཾ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎཱི་ཏི.
ག་ཎྛི་བྷེ་ད་ཀ་ཙོ་ར་ཝ་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ཨུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝ་མྤི ཙེ བཱ་ལོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་སུ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟེ་སུ དྷ་མྨ་ས་བྷཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཁ་ནྡྷཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ཛཱ་ན་མཱ་ནཾ ‘‘ཀོ ཨེ་སོ, བུ་དྡྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་མཱ་ནོ ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༦༤. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝ་མྤི ཙེ བཱ་ལོ, པ་ཎྜི་ཏཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི;
ན སོ དྷ་མྨཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ད་བྦཱི སཱུ་པ་ར་སཾ ཡ་ཐཱ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – བཱ་ལོ ནཱ་མེ་ས ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝ་མྤི པ་ཎྜི་ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟོ ‘‘ཨི་དཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ ཝཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཙཱ་རོ, ཨ་ཡཾ ཝི་ཧཱ་རོ, ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཙཱ་རོ, ཨ་ཡཾ གོ་ཙ་རོ, ཨི་དཾ སཱ་ཝ་ཛྫཾ, ཨི་དཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ, ཨི་དཾ སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨི་དཾ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨི་དཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ, ཨི་དཾ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨཾ ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ད་བྦཱི སཱུ་པ་ར་སཾ ཡ་ཐཱཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ད་བྦཱི ཡཱ་ཝ པ་རི་ཀྑ་ཡཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡ སཱུ་པ་ཝི་ཀ་ཏི་ཡཱ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་པི ‘‘ཨི་དཾ ལོ་ཎི་ཀཾ, ཨི་དཾ ཨ་ལོ་ཎི་ཀཾ, ཨི་དཾ ཏི་ཏྟ་ཀཾ, ཨི་དཾ ཁཱ་རི་ཀཾ, ཨི་དཾ ཀ་ཊུ་ཀཾ, ཨི་དཾ ཨ་མྦི་ལཾ, ཨི་དཾ ཨ་ན་མྦི་ལཾ, ཨི་དཾ ཀ་སཱ་ཝ’’ནྟི སཱུ་པ་ར་སཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ བཱ་ལོ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝ་མྤི པ་ཎྜི་ཏཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་མཱ་ནོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ དྷ་མྨཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཱ་ནི ཝི་མུ་ཙྩིཾ་སཱུ་ཏི.
ཨུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ པ་ཉྩ་མཾ.
༦. ཏིཾ་ས་མ་ཏྟ་པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ
མུ་ཧུ་ཏྟ་མ་པི ཙེ ཝི་ཉྙཱུཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཏིཾ་ས་མ་ཏྟེ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏེ་ས་ཉྷི བྷ་ག་ཝཱ ཨི་ཏྠིཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཀ་པྤཱ་སི་ཀ་ཝ་ན་ས་ཎྜེ པ་ཋ་མཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. ཏ་དཱ ཏེ ས་བྦེ་ཝ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་མ་ཡ་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏེ་ར་ས དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ པུ་ན་པི དཱི་གྷ་སྶ ཨ་དྡྷུ་ནོ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ས་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏི་མེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཁི་པྤ་མེ་ཝ དྷ་མྨོ ཝི་ཉྙཱ་ཏོ’’ཏི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ཏཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པི ཨི་མེ ཏིཾ་ས་མ་ཏྟཱ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ དྷུ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏུ་ཎྜི་ལ་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ༡.༦.༨༨ ཨཱ་ད་ཡོ) མ་ཧཱ་ཏུ་ཎྜི་ལ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ་པི ཁི་པྤ་མེ་ཝ དྷ་མྨཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ པ་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡིཾ་སུ, ཏེ ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཨེ་ཏ་ར་ཧི ནི་སི་ནྣཱ་ས་ནེ་ཡེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༦༥. ‘‘མུ་ཧུ་ཏྟ་མ་པི ཙེ ཝི་ཉྙཱུ, པ་ཎྜི་ཏཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི;
ཁི་པྤཾ དྷ་མྨཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཛི་ཝ྄ཧཱ སཱུ་པ་ར་སཾ ཡ་ཐཱ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཝི་ཉྙཱུ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སོ མུ་ཧུ་ཏྟ་མ་པི ཙེ ཨ་ཉྙཾ པ་ཎྜི་ཏཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི, སོ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ པ་རི་པུ་ཙྪ་ནྟོ ཁི་པྤམེ་ཝ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ གྷ་ཊེ་ནྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཨ་ནུ་པ་ཧ་ཏ་ཛི་ཝ྄ཧཱ་པ་སཱ་དོ པུ་རི་སོ ར་ས་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ཛི་ཝ྄ཧ་གྒེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ལོ་ཎི་ཀཱ་དི་བྷེ་དཾ ར་སཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཎྜི་ཏོ ཁི་པྤ་མེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་མྤི ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཏིཾ་ས་མ་ཏྟ་པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ ཚ་ཊྛཾ.
༧. སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་ཀུ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ
ཙ་ར་ནྟི བཱ་ལཱ དུ་མྨེ་དྷཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་ཀུ་ཊྛིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་ཀུ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ ཨུ་དཱ་ནེ (ཨུ་དཱ. ༤༣) ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ.
ཏ་དཱ ཧི སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་ཀུ་ཊྛི པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ ནི་སི་ནྣོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་གུ་ཎཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ཝི་ས་ཧ་ནྟོ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ་ལེ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ ‘‘ཨ་ཡཾ སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་ཀུ་ཊྛི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནེ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་གུ་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཝཱི་མཾ་སི་སྶཱ་མི ན’’ནྟི ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋི་ཏོ་ཝ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘སུ་པྤ་བུ་དྡྷ, ཏྭཾ མ་ནུ་སྶ་ད་ལི་དྡོ མ་ནུ་སྶ་ཝ་རཱ་ཀོ, ཨ་ཧཾ ཏེ ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ དྷ་ནཾ ད་སྶཱ་མི, ‘བུ་དྡྷོ ན བུ་དྡྷོ, དྷ་མྨོ ན དྷ་མྨོ, ས་ངྒྷོ ན ས་ངྒྷོ, ཨ་ལཾ མེ བུ་དྡྷེ་ན, ཨ་ལཾ མེ དྷ་མྨེ་ན, ཨ་ལཾ མེ ས་ངྒྷེ་ནཱ’ཏི ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀོ་སི ཏྭ’’ནྟི? ‘‘ཨ་ཧཾ ས་ཀྐོ’’ཏི. ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ, ཨ་ཧི་རི་ཀ ཏྭཾ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པོ, ཏྭཾ མཾ ‘‘དུ་གྒ་ཏོ ད་ལི་དྡོ ཀ་པ་ཎོ’’ཏི ཝ་དེ་སི, ནེ་ཝཱ་ཧཾ དུ་གྒ་ཏོ, ན ད་ལི་དྡོ, སུ་ཁ་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཧ་མ་སྨི མ་ཧ་དྡྷ་ནོ –
‘‘ས་དྡྷཱ་དྷ་ནཾ སཱི་ལ་དྷ་ནཾ, ཧི་རཱི ཨོ་ཏྟ་པྤི་ཡཾ དྷ་ནཾ;
སུ་ཏ་དྷ་ན་ཉྩ ཙཱ་གོ ཙ, པ་ཉྙཱ ཝེ ས་ཏྟ་མཾ དྷ་ནཾ.
‘‘ཡ་སྶ ཨེ་ཏེ དྷ་ནཱ ཨ་ཏྠི, ཨི་ཏྠི་ཡཱ པུ་རི་ས་སྶ ཝཱ;
‘ཨ་ད་ལི་དྡོ’ཏི ཏཾ ཨཱ་ཧུ, ཨ་མོ་གྷཾ ཏ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ’’ནྟི. (ཨ. ནི. ༧.༥-༦) –
ཨི་མཱ་ནི མེ ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་ཨ་རི་ཡ་དྷ་ནཱ་ནི ས་ནྟི, ཡེ་ས་ཉྷི ཨི་མཱ་ནི ས་ཏྟ དྷ་ནཱ་ནི ས་ནྟི, ན ཏེ བུ་དྡྷེ་ཧི ཝཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ་ཧི ཝཱ ‘‘ད་ལི་དྡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི. ས་ཀྐོ ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨོ་ཧཱ་ཡ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་བྦཾ ཏཾ ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཨ་ཐ ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ན ཁོ, ས་ཀྐ, ས་ཀྐཱ ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ས་ཏེ་ན་པི ས་ཧ་སྶེ་ན་པི སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་ཀུ་ཊྛིཾ ‘བུ་དྡྷོ ན བུ་དྡྷོ’ཏི ཝཱ, ‘དྷ་མྨོ ན དྷ་མྨོ’ཏི ཝཱ, ‘ས་ངྒྷོ ན ས་ངྒྷོ’ཏི ཝཱ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏུ’’ནྟི. སུ་པྤ་བུ་དྡྷོ་པི ཁོ ཀུ་ཊྛི ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ཀ་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ ས་མྨོ་ད་མཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་གུ་ཎཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཨ་ཐ ནཾ ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟཾ གཱ་ཝཱི ཏ་རུ་ཎ་ཝ་ཙྪཱ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སི.
སཱ ཀི་ར ཨེ་ཀཱ ཡ་ཀྑི་ནཱི པུ་ཀྐུ་སཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཾ, བཱ་ཧི་ཡཾ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡཾ, ཏ་མྦ་དཱ་ཋི་ཀ་ཙོ་ར་གྷཱ་ཏ་ཀཾ, སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་ཀུ་ཊྛི་ནྟི ཨི་མེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ གཱ་ཝཱི ཧུ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སི. ཏེ ཀི་ར ཨ་ཏཱི་ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ན་ག་ར་སོ་བྷི་ནིཾ ག་ཎི་ཀཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ནེ་ཏྭཱ དི་ཝ་སཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ཉྙོ ན་ཏྠི, ཨི་མི་སྶཱ ཨ་མྷེ་ཧི དི་ནྣཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ ས་བྦ་ཉྩ པ་སཱ་དྷ་ན་བྷ་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི. སཱ ཏེ་སཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མེ ནི་ལླ་ཛྫཱ, མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨ་བྷི་ར་མི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི མཾ མཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ, ཛཱ་ནི་སྶཱ་མི ནེ་སཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི ཏེ་ཧི མཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ ‘‘ཨ་ཧཾ ཡ་ཀྑི་ནཱི ཧུ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ མཾ ཨེ་ཏེ མཱ་རེ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཏེ མཱ་རེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་སྶ ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཨི་མེ མཱ་རེ་སི. ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྶ ཀཱ ག་ཏི, ཀེ་ན ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀུ་ཊྛི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ’’ཏི པུ་ཙྪིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཏ་ག་ར་སི་ཁི་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ དི་སྭཱ ནི་ཊྛུ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་པ་ས་བྱཾ ཀ་ཏྭཱ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཨི་དཱ་ནི ཀུ་ཊྛི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཉྩ བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཊུ་ཀ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༦༦. ‘‘ཙ་ར་ནྟི བཱ་ལཱ དུ་མྨེ་དྷཱ, ཨ་མི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱ;
ཀ་རོ་ནྟཱ པཱ་པ་ཀཾ ཀ་མྨཾ, ཡཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཊུ་ཀ་པྥ་ལ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཙ་ར་ནྟཱིཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི. བཱ་ལཱཏི ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་ཏྠ་ཉྩ པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྠ་ཉྩ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨི་དྷ བཱ་ལཱ ནཱ་མ. དུ་མྨེ་དྷཱཏི དུ་པྤ་ཉྙཱ. ཨ་མི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝི་ཡ ཝེ་རི་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ. ཀ་ཊུ་ཀ་པྥ་ལནྟི ཏི་ཁི་ཎ་ཕ་ལཾ དུ་ཀྑ་ཕ་ལ་ནྟི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་ཀུ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ཀ་སྶ་ཀ་ཝ་ཏྠུ
ན ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ སཱ་དྷཱུཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ཀ་སྶ་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར སཱ་ཝ་ཏྠི་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨེ་ཀཾ ཁེ་ཏྟཾ ཀ་ས་ཏི. ཙོ་རཱ ཨུ་ད་ཀ་ནི་དྡྷ་མ་ནེ་ན ན་ག་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཌྜྷ་ཀུ་ལེ ཨུ་མ་ངྒཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ བ་ཧུཾ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀ་ནི་དྡྷ་མ་ནེ་ནེ་ཝ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ. ཨེ་ཀོ ཙོ་རོ ཏེ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ས་ཧ་སྶ་ཏྠ་ཝི་ཀཾ ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཀཱ་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ཁེ་ཏྟཾ ག་ནྟྭཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ བྷ་ཎྜཾ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཀ་ཏོ པ་ཏ་མཱ་ནཾ ས་ཧ་སྶ་ཏྠ་ཝི་ཀཾ ན ས་ལླ་ཀྑེ་སི. ཏཾ དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཾ ཀ་སྶ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་ཛཱ་ལ་སྶ ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ཊྛཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཡ་མཱ་ནོ ཨི་དཾ ཨ་དྡ་ས – ‘‘ཨ་ཡཾ ཀ་སྶ་ཀོ པཱ་ཏོ་ཝ ཀ་སི་ཏུཾ ག་མི་སྶ་ཏི, བྷ་ཎྜ་སཱ་མི་ཀཱ ཙོ་རཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་དཾ ག་ནྟྭཱ ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཀ་ཏོ པ་ཏ་མཱ་ནཾ ས་ཧ་སྶ་ཏྠ་ཝི་ཀཾ དི་སྭཱ ཨེ་ཏཾ ག་ཎྷི་སྶ་ནྟི, མཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཉྙོ ས་ཀྑཱི ནཱ་མ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ་པི་སྶ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ མ་ཡཱ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. སོ་པི ཀ་སྶ་ཀོ པཱ་ཏོ་ཝ ཀ་སི་ཏུཾ ག་ཏོ. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན པ་ཙྪཱ་ས་མ་ཎེ་ན ཏ་ཏྠ ཨ་ག་མཱ་སི. ཀ་སྶ་ཀོ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ ག་ནྟྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པུ་ན ཀ་སི་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི. ས་ཏྠཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཝ་ཏྭཱ་ཝ ས་ཧ་སྶ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་ཡ པ་ཏི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཏཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་སྶ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ’’ཏི. ‘‘པ་སྶཱ་མི, བྷ་ནྟེ, གྷོ་ར་ཝི་སོ’’ཏི.
ཀ་སྶ་ཀོ ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘མ་མ ཝེ་ལཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ཝེ་ལཱ་ཡ ཝཱ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ, ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ ཀི་རེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ས་ཏྠ་རི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་ནྟེ ‘‘མཱ་རེ་སྶཱ་མི ན’’ནྟི པ་ཏོ་ད་ལ་ཊྛིཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཏོ ས་ཧ་སྶ་བྷ་ཎྜི་ཀཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ས་ཏྠཱ་རཱ ཀ་ཐི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ནི་ཝ་ཏྟོ, ཨ་བྱ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ ཋ་པེ་ཏྭཱ པཾ་སུ་ནཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ པུ་ན ཀ་སི་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི. མ་ནུ་སྶཱ ཙ ཝི་བྷཱ་ཏཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ གེ་ཧེ ཙོ་རེ་ཧི ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ དི་སྭཱ པ་དཱ་ནུ་པ་དཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ ཏཾ ཁེ་ཏྟཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྠ ཙོ་རེ་ཧི བྷ་ཎྜ་སྶ བྷཱ་ཛི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཀ་སྶ་ཀ་སྶ པ་ད་ཝ་ལ་ཉྫཾ ཨ་དྡ་སཾ་སུ. ཏེ ཏ་སྶ པ་དཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ག་ནྟྭཱ ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡ ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ དི་སྭཱ པཾ་སུཾ ཝི་ཡཱུ་ཧི་ཏྭཱ ཐ་ཝི་ཀཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཏྭཾ གེ་ཧཾ ཝི་ལུ་མྤི་ཏྭཱ ཁེ་ཏྟཾ ཀ་ས་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཝི་ཙ་ར་སཱི’’ཏི ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱ པོ་ཐེ་ཏྭཱ ནེ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ད་སྶ་ཡིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝ་དྷཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ ཏཾ པ་ཙྪཱ་བཱ་ཧཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀ་སཱ་ཧི ཏཱ་ལེ༹་ནྟཱ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནཾ ན་ཡིཾ་སུ. སོ ཀ་སཱ་ཧི ཏཱ་ལི༹་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་སྶཱ་ན་ནྡ, ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ་ཏི, པ་སྶཱ་མི བྷ་ག་ཝཱ གྷོ་ར་ཝི་སོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ ‘‘ཏྭཾ ས་ཏྠུ ཙེ་ཝ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ ཙ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི, ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ – ‘‘རཱ་ཛཱ་ནཾ ད་ཊྛུཾ ལ་བྷ་མཱ་ནོ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀཾ ནེ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཀ་ཐ་ཡིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནཾ རཱ་ཛཱ ‘‘ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. སོ ‘‘ནཱ་ཧཾ, དེ་ཝ, ཙོ་རོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཀ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. རཱ་ཛཱ ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ བྷ་ཎེ ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ས་ཀྑིཾ ཨ་པ་དི་ས་ཏི, ན ཡུ་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་སྶ དོ་སཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏུཾ, ཨ་ཧ་མེ་ཏྠ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ པུ་ཙྪི – ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཀ་ཙྩི ཏུ་མྷེ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཀ་སྶ་ཀ་སྶ ཀ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཏཱ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ཝོ ཏ་ཏྠ དི་ཊྛ’’ནྟི? ‘‘ས་ཧ་སྶ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘དི་སྭཱ ཀིཾ ཨ་ཝོ་ཙུ་ཏྠཱ’’ཏི? ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, ས་ཙཱ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཏུ་མྷཱ་དི་སཾ ཨ་པ་དི་སཾ ནཱ་ཀ་རི་སྶ, ན ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨ་ལ་བྷི་སྶ, ཏུ་མྷེ་ཧི པ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་དྡྷ’’ནྟི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨཱ་མ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཧ་མྤི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ ག་ཏོ, པ་ཎྜི་ཏེ་ན ནཱ་མ ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་ནུ་ཏ་པྤཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༦༧. ‘‘ན ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ སཱ་དྷུ, ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏ་པྤ་ཏི;
ཡ་སྶ ཨ་སྶུ་མུ་ཁོ རོ་དཾ, ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ན ཏཾ ཀ་མྨནྟི ཡཾ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ས་མ་ཏྠཾ དུ་ཀྑུ་དྲ་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ནུ་ཏ་པྤ་ཏི ཨ་ནུ་སོ་ཙ་ཏི, ཏཾ ཀ་ཏཾ ན སཱ་དྷུ ན སུ་ནྡ་རཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ. ཡ་སྶ ཨ་སྶུ་མུ་ཁོཏི ཡ་སྶ ཨ་སྶཱུ་ཧི ཏི་ནྟ་མུ་ཁོ རོ་ད་ནྟོ ཝི་པཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཀ་སྶ་ཀོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྟོ, ས་མྤ་ཏྟ་བྷི་ཀྑཱུ་པི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཀ་སྶ་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. སུ་མ་ན་མཱ་ལཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཏ་ཉྩ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ སཱ་དྷཱུཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སུ་མ་ནཾ ནཱ་མ མཱ་ལཱ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར དེ་ཝ་སི་ཀཾ བི་མྦི་སཱ་ར་རཱ་ཛཱ་ནཾ པཱ་ཏོ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཧི སུ་མ་ན་པུ་པྥ་ནཱ་ལཱི༹་ཧི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ཊྛ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ལ་བྷ་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཏ་སྨིཾ པུ་པྥཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་མ་ཏྟེ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཚ་བྦ་ཎྞ་རཾ་སི་ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ཏཱ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ཧ་ཏི་ཡཱ བུ་དྡྷ་ལཱི་ལཱ༹་ཡ ན་ག་རཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཨེ་ཀ་དཱ ཚ་བྦ་ཎྞ་རཾ་སི་ཡོ ཙཱི་ཝ་རེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀོ ཝི་ཡ ཙ་ར་ཏི ཏིཾ་ས་ཡོ་ཛ་ན་མ་གྒཾ ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལ་སྶ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཝི་ཡ, ཨེ་ཀ་དཱ ཚ་བྦ་ཎྞ་རཾ་སི་ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཏ་སྨི་མྤི དི་ཝ་སེ ས་རཱི་ར་ཏོ ཚ་བྦ་ཎྞ་རཾ་སི་ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ མ་ཧ་ནྟེ་ན བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ཧ་ཏི་ཡཱ བུ་དྡྷ་ལཱི་ལཱ༹་ཡ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པཱ་ཝི་སི. མཱ་ལཱ་ཀཱ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ར་ཏ་ན་གྒྷི་ཡ་ས་དི་སཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཨ་སཱི་ཏཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་རཱི་ར་སོ་བྷ་གྒཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ས་ཏྠུ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ‘‘ཨི་མེ་ཧི པུ་པྥེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པཱུ་ཛེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པུ་ན ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མཱ་ནི ར་ཉྙོ ནི་བ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་པུ་པྥཱ་ནི, རཱ་ཛཱ ཨི་མཱ་ནི ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ མཾ བ་ནྡྷཱ་པེ་ཡྻ ཝཱ གྷཱ་ཏཱ་པེ་ཡྻ ཝཱ ར་ཊྛ་ཏོ ཝཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཡྻ, ཀིཾ ནུ ཁོ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི? ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘‘རཱ་ཛཱ མཾ གྷཱ་ཏེ་ཏུ ཝཱ བ་ནྡྷཱ་པེ་ཏུ ཝཱ ར་ཊྛ་ཏོ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏུ ཝཱ, སོ ཧི མ་ཡ྄ཧཾ ད་ད་མཱ་ནོ་པི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་ཏྟཾ དྷ་ནཾ ད་དེ་ཡྻ, ས་ཏྠུ་པཱུ་ཛཱ པ་ན མེ ཨ་ནེ་ཀཱ་སུ ཀ་པྤ་ཀོ་ཊཱི་སུ ཨ་ལཾ ཧི་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཝ སུ་ཁཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཛི.
སོ ‘‘ཡཱ་ཝ མེ པ་ས་ནྣཾ ཙི་ཏྟཾ ན པ་ཏི་ཀུ་ཊ་ཏི, ཏཾ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ པཱུ་ཛཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛོ ཨུ་ད་གྒུ་ད་གྒོ ས་ཏྠཱ་རཾ པཱུ་ཛེ་སི. ཀ་ཐཾ? པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ དྭེ་ཝ པུ་པྥ་མུ་ཊྛི་ཡོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨུ་པ་རི ཁི་པི, ཏཱ ཨུ་པ་རི་མ་ཏྠ་ཀེ ཝི་ཏཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཨ་པ་རཱ དྭེ མུ་ཊྛི་ཡོ ཁི་པི, ཏཱ ད་ཀྑི་ཎ་ཧ་ཏྠ་པ་སྶེ་ན མཱ་ལཱ་པ་ཊ་ཙྪ་ནྣེ་ན ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཨ་པ་རཱ དྭེ མུ་ཊྛི་ཡོ ཁི་པི, ཏཱ པི་ཊྛི་པ་སྶེ་ན ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཨ་པ་རཱ དྭེ མུ་ཊྛི་ཡོ ཁི་པི, ཏཱ ཝཱ་མ་ཧ་ཏྠ་པ་སྶེ་ན ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ ནཱ་ལི༹་ཡོ ཨ་ཊྛ མུ་ཊྛི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ པ་རི་ཀྑི་པིཾ་སུ. པུ་ར་ཏོ ག་མ་ན་དྭཱ་ར་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. པུ་པྥཱ་ནཾ ཝ་ཎྚཱ་ནི ཨ་ནྟོ ཨ་ཧེ་སུཾ, པ་ཏྟཱ་ནི བ་ཧི་མུ་ཁཱ་ནི. བྷ་ག་ཝཱ ར་ཛ་ཏ་པ་ཏྟ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ པཱ་ཡཱ་སི. པུ་པྥཱ་ནི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ནི་པི ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་པ་ཏི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི, ཋི་ཏ་ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ས་ཏྠུ ས་རཱི་ར་ཏོ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏཱ ཝི་ཡ རཾ་སི་ཡོ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ. པུ་ར་ཏོ ཙ པ་ཙྪ་ཏོ ཙ ད་ཀྑི་ཎ་ཏོ ཙ ཝཱ་མ་ཏོ ཙ སཱི་ས་མ་ཏྠ་ཀ་ཏོ ཙ ནི་ར་ནྟ་རཾ ནི་ཀྑ་ནྟ་རཾ་སཱི་སུ ཨེ་ཀཱ་པི ས་མྨུ་ཁ་ས་མྨུ་ཁ་ཊྛཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ ས་བྦཱ་པི ས་ཏྠཱ་རཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་རུ་ཎ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་པྤ་མཱ་ཎཱ ཧུ་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ཨེ་ཝ དྷཱ་ཝ་ནྟི. ས་ཀ་ལ་ན་ག་རཾ ས་ངྑུ་བྷི. ཨ་ནྟོ་ན་ག་རེ ན་ཝ ཀོ་ཊི་ཡོ, བ་ཧི་ན་ག་རེ ན་ཝ ཀོ་ཊི་ཡོ་ཏི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་སུ ཀོ་ཊཱི་སུ ཨེ་ཀོ་པི པུ་རི་སོ ཝཱ ཨི་ཏྠཱི ཝཱ བྷི་ཀྑཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ནྟོ ཙེ་ལུ་ཀྑེ་པ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཏྠུ པུ་ར་ཏོ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ས་ཏྠཱ་པི མཱ་ལཱ་ཀཱ་ར་སྶ གུ་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ཏི་གཱ་ཝུ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎེ ན་ག་རེ བྷེ་རི་ཙ་ར་ཎ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཨ་ཙ་རི. མཱ་ལཱ་ཀཱ་ར་སྶ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ པ་རི་པཱུ་རི.
སོ ཐོ་ཀ་ཉྙེ་ཝ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཙ་རི་ཏྭཱ མ་ནོ་སི་ལཱ་ར་སེ ནི་མུ་གྒོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷ་ར་སྨཱི་ནཾ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ཊྛོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཐོ་མེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཏུ་ཙྪ་པ་ཙྪི་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ གེ་ཧཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ བྷ་རི་ཡཱ པུ་ཙྪི ‘‘ཀ་ཧཾ པུ་པྥཱ་ནཱི’’ཏི? ‘‘ས་ཏྠཱ མེ པཱུ་ཛི་ཏོ’’ཏི. ‘‘ར་ཉྙོ དཱ་ནི ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི? ‘‘རཱ་ཛཱ མཾ གྷཱ་ཏེ་ཏུ ཝཱ ར་ཊྛ་ཏོ ཝཱ ནཱི་ཧ་ར་ཏུ, ཨ་ཧཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ པཱུ་ཛེ་སིཾ, ས་བྦ་པུ་པྥཱ་ནི ཨ་ཊྛ མུ་ཊྛི་ཡོ་ཝ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ནཱ་མ པཱུ་ཛཱ ཛཱ་ཏཱ. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཨུ་ཀྐུ་ཊྛི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཱ ས་དྡྷིཾ ཙ་ར་ཏི, ཡོ ཨེ་ས མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨུ་ཀྐུ་ཊྛི་ས་དྡོ, ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨེ་སོ’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ པ་སཱ་དཾ ནཱ་མ ཨ་ཛ་ནེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ པ་རི་བྷཱ་སི་ཏྭཱ ‘‘རཱ་ཛཱ་ནོ ནཱ་མ ཙ་ཎྜཱ, ས་ཀིཾ ཀུ་དྡྷཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དི་ཙྪེ་ད་ནེ་ན བ་ཧུ་མྤི ཨ་ན་ཏྠཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་ཡཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨེ་ན མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཨ་ན་ཏྠོ སི་ཡཱ’’ཏི པུ་ཏྟེ ཨཱ་དཱ་ཡ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ར་ཉྙཱ པ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨེ་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘མ་མ སཱ་མི་ཀོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་པུ་པྥེ་ཧི ས་ཏྠཱ་རཾ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཏུ་ཙྪ་ཧ་ཏྠོ གྷ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘ཀ་ཧཾ པུ་པྥཱ་ནཱི’ཏི མ་ཡཱ པུ་ཊྛོ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཝ་དེ་སི, ཨ་ཧཾ ཏཾ པ་རི་བྷཱ་སི་ཏྭཱ ‘རཱ་ཛཱ་ནོ ནཱ་མ ཙ་ཎྜཱ, ས་ཀིཾ ཀུ་དྡྷཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དི་ཙྪེ་ད་ནེ་ན བ་ཧུ་མྤི ཨ་ན་ཏྠཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་ཡཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨེ་ན མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཨ་ན་ཏྠོ སི་ཡཱ’ཏི ཏཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ, ཏེ་ན ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ སུ་ཀ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝཱ, ཏ་སྶེ་ཝེ་ཏཾ, མ་ཡཱ ཏ་སྶ ཚ་ཌྜི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཧི, དེ་ཝཱ’’ཏི. རཱ་ཛཱ པ་ཋ་མ་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྟོ ས་དྡྷོ པ་ས་ནྣོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠཱི ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལཱ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ གུ་ཎེ པ་སཱ་དཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སཱི’’ཏི. སོ ཀུ་དྡྷོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་མྨ, ཀིཾ ཝ་དེ་སི, མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་པུ་པྥེ་ཧི ཏེ་ན པཱུ་ཛཱ ཀ་ཏཱ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘བྷ་དྡ་ཀཾ ཏེ ཀ་ཏཾ ཏཾ ཚ་ཌྜེ་ནྟི་ཡཱ, མ་མ པུ་པྥེ་ཧི པཱུ་ཛཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཧཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏཾ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝེ་གེ་ན ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཙ་རི.
ས་ཏྠཱ ར་ཉྙོ ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་དཾ ཉ་ཏྭཱ བྷེ་རི་ཙ་ར་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ན་ག་རཾ ཙ་རི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ གྷ་ར་དྭཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. རཱ་ཛཱ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ གེ་ཧཾ པ་ཝེ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ས་ཏྠཱ པ་ན རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ་ཡེ་ཝ ནི་སཱི་ད་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་སི. རཱ་ཛཱ ཏཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘སཱི་གྷཾ མ་ཎྜ་པཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ མ་ཎྜ་པཾ ཀཱ་རཱ་པེ་སི. ནི་སཱི་དི ས་ཏྠཱ ས་དྡྷིཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན. ཀ་སྨཱ པ་ན ས་ཏྠཱ རཱ་ཛ་གེ་ཧཾ ན པཱ་ཝི་སི?
ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི – ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དེ་ཡྻཾ, མ་ཧཱ་ཛ་ནོ མཾ ད་ཊྛུཾ ན ལ་བྷེ་ཡྻ, མཱ་ལཱ་ཀཱ་ར་སྶ གུ་ཎོ པཱ་ཀ་ཊོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ, རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ པ་ན མཾ ནི་སི་ནྣཾ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ད་ཊྛུཾ ལ་བྷི་སྶ་ཏི, མཱ་ལཱ་ཀཱ་ར་སྶ གུ་ཎོ པཱ་ཀ་ཊོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. གུ་ཎ་ཝ་ནྟཱ་ན་ཉྷི གུ་ཎཾ བུ་དྡྷཱ ཨེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, ཨ་ཝ་སེ་ས་ཛ་ནོ གུ་ཎ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ གུ་ཎཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ མ་ཙྪ་རཱ་ཡ་ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་པྥ་པ་ཊཱ ཙ་ཏུ་དྡི་སཾ ཨ་ཊྛཾ་སུ. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ས་ཏྠཱ་རཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་སི. རཱ་ཛཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་ཎཱི་ཏེ་ནཱ་ཧཱ་རེ་ན པ་རི་ཝི་སི. ས་ཏྠཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙ་ཏཱུ་ཧི པུ་པྥ་པ་ཊེ་ཧི པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ནྟོ མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན པ་རི་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. རཱ་ཛཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ནི་ཝ་ཏྟོ མཱ་ལཱ་ཀཱ་རཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘མ་མ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་པུ་པྥེ་ཧི ཀི་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ པཱུ་ཛེ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. མཱ་ལཱ་ཀཱ་རོ ‘‘རཱ་ཛཱ མཾ གྷཱ་ཏེ་ཏུ ཝཱ ར་ཊྛ་ཏོ ཝཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏཱུ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་སིཾ དེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ ‘‘ཏྭཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ ཧ་ཏྠཱི ཙ ཨ་སྶེ ཙ དཱ་སེ ཙ དཱ་སི་ཡོ ཙ མ་ཧཱ་པ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནི ཙ ཨ་ཊྛ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙ རཱ་ཛ་ཀུ་ལ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ ཨ་ཊྛ ནཱ་རི་ཡོ ཙ ཨ་ཊྛ གཱ་མ་ཝ་རེ ཙཱ་ཏི ཨི་དཾ ས་བྦ་ཊྛ་ཀཾ ནཱ་མ དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི.
ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཛྫ པཱ་ཏོ་ཝ པ་ཊྛཱ་ཡ སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙེ་ཝ ཙེ་ལུ་ཀྑེ་པ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཀོ ནུ ཁོ མཱ་ལཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི? སོ ས་ཏྠཱ་རཾ པུ་ཙྪི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ, ཨི་མི་ནཱ མཱ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི མཱ ས་ལླ་ཀྑེ་སི, ཨ་ཡ་ཉྷི མ་ཡ྄ཧཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཨེ་ཝཾ མ་ཡི ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ –
‘‘ཀ་པྤཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ, དུ་གྒ་ཏིཾ ན ག་མི་སྶ་ཏི;
ཋ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ, ཕ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཀ་མྨུ་ནོ;
པ་ཙྪཱ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷོ, སུ་མ་ནོ ནཱ་མ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. –
ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠུ པ་ན ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་པ་ཝི་ས་ན་ཀཱ་ལེ ཏཱ་ནི པུ་པྥཱ་ནི དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ པ་ཏིཾ་སུ. སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ – ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ མཱ་ལཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཀ་མྨཾ, དྷ་ར་མཱ་ན་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ པུ་པྥ་པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ས་བྦ་ཊྛ་ཀཾ ནཱ་མ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏི་ཎྞཾ ག་མ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ག་མ་ནེ་ན དྷ་མྨ་ས་བྷཾ ག་ནྟྭཱ བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ཨཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཙྪཱ་ནུ་ཏ་པྤཾ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་ཀྑ་ཎེ སོ་མ་ན་སྶ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༦༨. ‘‘ཏ་ཉྩ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ སཱ་དྷུ, ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ནཱ་ནུ་ཏ་པྤ་ཏི;
ཡ་སྶ པ་ཏཱི་ཏོ སུ་མ་ནོ, ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཡཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཡཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ན་ཉྩེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ས་མ་ཏྠཾ སུ་ཁུ་དྲ་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ནཱ་ནུ་ཏ་པྤ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པཱི་ཏི་ཝེ་གེ་ན པ་ཏཱི་ཏོ སོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་གེ་ན ཙ སུ་མ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ སཱ་དྷུ བྷ་དྡ་ཀ་ནྟི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
སུ་མ་ན་མཱ་ལཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཏྠུ ན་ཝ་མཾ.
༡༠. ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ཎྞ་ཏྠེ་རཱི་ཝ་ཏྠུ
མ་དྷུ་ཝཱ མ་ཉྙ་ཏཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ཎྞ་ཏྠེ་རིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་བུ་དྡྷ་སྶ པཱ་ད་མཱུ་ལེ པ་ཏྠ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀུ་རུ་མཱ་ནཱ དེ་ཝེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ སཾ་ས་ར་ནྟཱི ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ སེ་ཊྛི་ཀུ་ལེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་ག་བྦྷ་ས་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶཱ ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ཎྞཱཏྭེ་ཝ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཨ་ཐ་སྶཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ རཱ་ཛཱ་ནོ ཙ སེ་ཊྛི་ནོ ཙ སེ་ཊྛི་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ སཱ་ས་ནཾ པ་ཧི་ཎིཾ་སུ – ‘‘དྷཱི་ཏ་རཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ དེ་ཏཱུ’’ཏི. ཨ་པ་ཧི་ཎ་ནྟོ ནཱ་མ ནཱ་ཧོ་སི. ཏ་ཏོ སེ་ཊྛི ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧཾ ས་བྦེ་སཾ མ་ནཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཨུ་པཱ་ཡཾ པ་ནེ་ཀཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི དྷཱི་ཏ་རཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་མྨ, པ་བྦ་ཛི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྶཱ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་ཏྟཱ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ སཱི་སེ ཨཱ་སི་ཏྟཾ ས་ཏ་པཱ་ཀ་ཏེ་ལཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྨཱ པི་ཏ་རཾ ‘‘པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མི, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏ་སྶཱ མ་ཧ་ནྟཾ ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཨུ་པ་སྶ་ཡཾ ནེ་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. ཏ་སྶཱ ཨ་ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་རེ ཀཱ་ལ་ཝཱ་རོ པཱ་པུ་ཎི. སཱ དཱི་པཾ ཛཱ་ལེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་རཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ དཱི་པ་སི་ཁཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ཝ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ཏེ་ཛོ་ཀ་སི་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཙེ་ཝ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི ཙ.
སཱ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྩཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནཾ པཱ་ཝི་སི. ཏ་དཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སོ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱ ཏ་ཏྠ ཀུ་ཊི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཉྩ་ཀཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ སཱ་ཎི་ཡཱ པ་རི་ཀྑི་པིཾ་སུ. སཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི. མཱ་ཏུ་ལ་པུ་ཏྟོ པ་ན་སྶཱ ན་ནྡ་མཱ་ཎ་ཝོ ནཱ་མ གི་ཧི་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ. སོ ཏ་སྶཱ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཏྭཱ ཐེ་རི་ཡཱ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཏཾ ཀུ་ཊི་ཀཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ་མ་ཉྩ་ཀེ ནི་ལཱི་ནོ ཐེ་རི་ཡཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཀུ་ཊི་ཀཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དྭཱ་རཾ པི་དྷཱ་ཡ མ་ཉྩ་ཀེ ནི་སི་ནྣ་མ་ཏྟཱ་ཡ བ་ཧི ཨཱ་ཏ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཀྑུ་པ་ཐེ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཨ་ཝི་ག་ཏེ་ཡེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ་མ་ཉྩ་ཀ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ མ་ཉྩ་ཀཾ ཨ་བྷི་རུ་ཡ྄ཧ ‘‘མཱ ན་སྶི བཱ་ལ, མཱ ན་སྶི བཱ་ལཱ’’ཏི ཐེ་རི་ཡཱ ཝཱ་རི་ཡ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཏྠི་ཏ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ཡཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ཨ་གུ་ཎཾ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི ཝི་ཡ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི དྭེ་དྷཱ བྷི་ཛྫི. སོ པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཝི་ཊྛོ ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ཨེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟི. ཐེ་རཱི་པི ཏ་མ་ཏྠཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙ་ཡིཾ་སུ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཱི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་སུ ཡོ ཀོ་ཙི བཱ་ལོ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ མ་དྷུ་ས་ཀྑ་རཱ་དཱི་སུ ཀི་ཉྩི དེ་ཝ མ་དྷུ་ར་ར་སཾ ཁཱ་ད་མཱ་ནོ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཏུ་ཊྛ་ཧ་ཊྛོ ཨུ་ད་གྒུ་ད་གྒོ ཝི་ཡ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༦༩. ‘‘མ་དྷུ་ཝཱ མ་ཉྙ་ཏི བཱ་ལོ, ཡཱ་ཝ པཱ་པཾ ན པ་ཙྩ་ཏི;
ཡ་དཱ ཙ པ་ཙྩ་ཏི པཱ་པཾ, བཱ་ལོ དུ་ཀྑཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ མ་དྷུ་ཝཱཏི བཱ་ལ་སྶ ཧི པཱ་པཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཏཾ ཀ་མྨཾ མ་དྷུ ཝི་ཡ མ་དྷུ་ར་ར་སཾ ཝི་ཡ ཨི་ཊྛཾ ཀ་ནྟཾ མ་ནཱ་པཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཨི་ཏི ནཾ སོ མ་དྷུཾ་ཝ མ་ཉྙ་ཏི. ཡཱ་ཝཱཏི ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ. པཱ་པཾ ན པ་ཙྩ་ཏཱིཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ཝཱ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཝཱ ཝི་པཱ་ཀཾ ན དེ་ཏི, ཏཱ་ཝ ནཾ ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏི. ཡ་དཱ ཙཱཏི ཡ་དཱ པ་ན་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ཝཱ ཝི་ཝི་དྷཱ ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཀ་ཡི་ར་མཱ་ན་སྶ, ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཝཱ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟ་སྶ ཏཾ པཱ་པཾ པ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཐ སོ བཱ་ལོ དུ་ཀྑཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི ཝི་ནྡ་ཏི པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ.