༣. ཙི་ཏྟ་ཝ་གྒོ
༡. མེ་གྷི་ཡ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཕ་ནྡ་ནཾ ཙ་པ་ལཾ ཙི་ཏྟནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཙཱ་ལི་ཀཱ་ཡ པ་བྦ་ཏེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ མེ་གྷི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ ས་བྦཾ མེ་གྷི་ཡ་སུ་ཏྟ་ནྟཾ (ཨུ་དཱ. ༣༡) ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཏྠཱ པ་ན ཏཱི་ཧི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧི ཨ་ནྭཱ་ས་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཏ་སྨིཾ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ པ་དྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཾ མེ་གྷི་ཡ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཏི་བྷཱ་རི་ཡཾ ཏེ, མེ་གྷི་ཡ, ཀ་ཏཾ ‘ཨཱ་ག་མེ་ཧི ཏཱ་ཝ, མེ་གྷི་ཡ, ཨེ་ཀ་ཀོ་མྷི ཡཱ་ཝ ཨ་ཉྙོ་པི ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’ཏི མཾ ཡཱ་ཙ་ནྟཾ ཨེ་ཀ་ཀཾ པ་ཧཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟ་ཝ་སི་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ལ་ཧུ་ཀཾ, ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༣༣. ‘‘ཕ་ནྡ་ནཾ ཙ་པ་ལཾ ཙི་ཏྟཾ, དཱུ་ར་ཀྑཾ དུ་ནྣི་ཝཱ་ར་ཡཾ;
ཨུ་ཛུཾ ཀ་རོ་ཏི མེ་དྷཱ་ཝཱི, ཨུ་སུ་ཀཱ་རོ་ཝ ཏེ་ཛ་ནཾ.
༣༤. ‘‘ཝཱ་རི་ཛོ་ཝ ཐ་ལེ ཁི་ཏྟོ, ཨོ་ཀ་མོ་ཀ་ཏ་ཨུ་བྦྷ་ཏོ;
པ་རི་པྥ་ནྡ་ཏི་དཾ ཙི་ཏྟཾ, མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ པ་ཧཱ་ཏ་ཝེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཕ་ནྡ་ནནྟི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཝི་པྥ་ནྡ་མཱ་ནཾ. ཙ་པ་ལནྟི ཨེ་ཀ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཨ་ས་ཎྛ་ཧ་ནྟོ གཱ་མ་དཱ་ར་ཀོ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ས་ཎྛ་ཧ་ན་ཏོ ཙ་པ་ལཾ. ཙི་ཏྟནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, བྷཱུ་མི་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་ནེ་ཏཾ ‘‘ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. དཱུ་ར་ཀྑནྟི ཀི་ཊྛ་ས་མྦཱ་དྷེ ཋཱ་ནེ ཀི་ཊྛ་ཁཱ་ད་ཀ་གོ་ཎཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ས་པྤཱ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཡེ་ཝ དུ་ཊྛ་པ་ན་ཏོ དཱུ་ར་ཀྑཾ. དུ་ནྣི་ཝཱ་ར་ཡནྟི ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ར་མྨ་ཎཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏུཾ དུ་ཀྑ་ཏྟཱ དུ་ནྣི་ཝཱ་ར་ཡཾ. ཨུ་སུ་ཀཱ་རོ་ཝ ཏེ་ཛ་ནནྟི ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཨུ་སུ་ཀཱ་རོ ཨ་ར་ཉྙ་ཏོ ཨེ་ཀཾ ཝ་ངྐ་ད་ཎྜ་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ནི་ཏྟ་ཙཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཉྫི་ཡ་ཏེ་ལེ་ན མ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨ་ངྒཱ་ར་ཀ་པ་ལླེ ཏཱ་པེ་ཏྭཱ རུ་ཀྑཱ་ལ་ཀེ ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ནི་ཝ་ངྐཾ ཨུ་ཛུཾ ཝཱ་ལ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཡོ་གྒཾ ཀ་རོ་ཏི, ཀ་ཏྭཱ ཙ པ་ན རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་ནཾ སི་པྤཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ ས་ཀྐཱ་ར་ས་མྨཱ་ནཾ ལ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མེ་དྷཱ་ཝཱི པ་ཎྜི་ཏོ ཝི་ཉྙཱུ པུ་རི་སོ ཕ་ནྡ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ར་ཉྙཱ་ཝཱ་ས་ཝ་སེ་ན, ནི་ཏྟ་ཙཾ ཨ་པ་ག་ཏ་ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཀི་ལེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ས་དྡྷཱ་སི་ནེ་ཧེ་ན ཏེ་མེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལ་ཀེ ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཨུ་ཛུཾ ཨ་ཀུ་ཊི་ལཾ ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ཀ་ཏྭཱ ཙ པ་ན ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་དཱ་ལེ་ཏྭཱ, ‘‘ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ, ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ, ན་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ’’ཏི ཨི་མཾ ཝི་སེ་སཾ ཧ་ཏྠ་ག་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ལ་བྷ་ཏི.
ཝཱ་རི་ཛོ་ཝཱཏི མ་ཙྪོ ཝི་ཡ, ཐ་ལེ ཁི་ཏྟོཏི ཧ་ཏྠེ་ན ཝཱ པཱ་དེ་ན ཝཱ ཛཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཐ་ལེ ཚ་ཌྜི་ཏོ. ཨོ་ཀ་མོ་ཀ་ཏ་ཨུ་བྦྷ་ཏོཏི ‘‘ཨོ་ཀ་པུ་ཎྞེ་ཧི ཙཱི་ཝ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༦) ཨུ་ད་ཀཾ ཨོ་ཀཾ, ‘‘ཨོ་ཀཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ནི་ཀེ་ཏ་སཱ་རཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ (སུ. ནི. ༨༥༠) ཨཱ་ལ་ཡོ, ཨེ་ཏྠ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ལ་བྦྷ་ཏི. ‘‘ཨོ་ཀ་མོ་ཀ་ཏ་ཨུ་བྦྷ་ཏོ’’ཏི ཧི ཨེ་ཏྠ ཨོ་ཀ་མོ་ཀ་ཏོཏི ཨུ་ད་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨཱ་ལ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨུ་བྦྷ་ཏོཏི ཨུ་དྡྷ་ཊོ. པ་རི་པྥ་ནྡ་ཏི་དཾ ཙི་ཏྟནྟི ཡ་ཐཱ སོ ཨུ་ད་ཀཱ་ལ་ཡ་ཏོ ཨུ་བྦྷ་ཏོ ཐ་ལེ ཁི་ཏྟོ མ་ཙྪོ ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ པ་རི་པྥ་ནྡ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དཾ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ལ་ཡཱ་བྷི་ར་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ མཱ་ར་དྷེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་ཊྚཾ པ་ཧཱ་ཏུཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཁི་ཏྟཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན ས་ནྟཱ་པི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་རི་པྥ་ནྡ་ཏི, ས་ཎྛཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི དྷུ་རཾ ཨ་ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མེ་དྷཱ་ཝཱི པུ་གྒ་ལོ ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨུ་ཛུཾ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཨི་དཾ མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ སོ ཝཱ་རི་ཛོ ཝི་ཡ པ་རི་པྥ་ནྡ་ཏི, ཏ་སྨཱ མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ པ་ཧཱ་ཏ་ཝེ, ཡེ་ན ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན མཱ་ར་དྷེ་ཡྻེ་ནེ་ཝ པ་རི་པྥ་ནྡ་ཏི, ཏཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ནྟི.
གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ མེ་གྷི་ཡ་ཏྠེ་རོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ, ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ ཛཱ་ཏཱ་ཏི.
མེ་གྷི་ཡ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.
༢. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ
དུ་ནྣི་གྒ་ཧ་སྶ ལ་ཧུ་ནོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ ཀི་ར ཝི་ཛི་ཏེ པ་བྦ་ཏ་པཱ་དེ མཱ་ཏི་ཀ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ གྷ་ན་ཝཱ་སོ གཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཊྛི་མ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ གཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནེ ཡོ ཏ་སྶ གཱ་མ་སྶ སཱ་མི་ཀོ མཱ་ཏི་ཀོ ནཱ་མ, ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ དི་སྭཱ གེ་ཧེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ནཱ་ན་གྒ་ར་སེ་ན ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟེ་ན པ་རི་ཝི་སི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཀ་ཏྠ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཡ་ཐཱ ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀེ’’ཏི. སཱ ‘‘ཝ་སྶཱ་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཡྻཱ, པ་རི་ཡེ་ས་ནྟི མ་ཉྙེ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ, ‘‘ས་ཙེ, ཨ་ཡྻཱ, ཨི་མཾ ཏེ་མཱ་སཾ ཨི་དྷ ཝ་སི་སྶ་ནྟི, ཨ་ཧཾ ཏཱི་ཎི ས་ར་ཎཱ་ནི, པ་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷི་ཀྑཱུ ‘‘མ་ཡཾ ཨི་མཾ ནི་སྶཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟཱ བྷ་ཝ་ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ཡིཾ་སུ. སཱ ཏེ་སཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི.
ཏེ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་ས་ནྟཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨོ་ཝ་དིཾ་སུ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་མྷེ་ཧི པ་མཱ་ད་ཙཱ་རཾ ཙ་རི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྷི ས་ཀ་གེ་ཧཾ ཝི་ཡ ཨ་ཊྛ མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡཱ ཝི་ཝ་ཊ་དྭཱ་རཱ་ཡེ་ཝ, དྷ་ར་མཱ་ན་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ ཁོ པ་ན ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ, བུ་དྡྷཱ ཙ ནཱ་མ པ་དཱ་ནུ་པ་དི་ཀཾ ཝི་ཙ་ར་ནྟེ་ནཱ་པི ས་ཋེ་ན ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཡ་ཐཱ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ཐ, དྭཱི་ཧི ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ན ཋཱ་ཏ་བྦཾ, ན ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ, སཱ་ཡཾ ཁོ པ་ན ཐེ་རཱུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ པཱ་ཏོ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ, སེ་ས་ཀཱ་ལེ དྭེ ཨེ་ཀ་ཏོ ན བྷ་ཝི་སྶཱ་མ, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན ཨ་ཕཱ་སུ་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ གྷ་ཎྜི་ཡཱ པ་ཧ་ཏཱ་ཡ གྷ་ཎྜི་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི.
ཏེ་སུ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ་སུ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ སཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ས་པྤི་ཏེ་ལ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ནི གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ས་དཱ་སི་ཀ་མྨ་ཀ་རཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་དི་སྭཱ, ‘‘ཀ་ཧཾ ནུ ཁོ, ཨ་ཡྻཱ, ག་ཏཱ’’ཏི པུ་རི་སེ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ནི་སི་ནྣཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཨ་ཡྻེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཀ་ཏྭཱ ད་ཊྛུཾ ས་ཀྑི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ ནཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཛཱ་ན་ན་མ་ནུ་སྶཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘གྷ་ཎྜི་ཡཱ པ་ཧ་ཏཱ་ཡ ས་ནྣི་པ་ཏི་སྶ་ནྟི, ཨ་ཡྻེ’’ཏི. སཱ ཙ གྷ་ཎྜིཾ པ་ཧ་རཱ་པེ་སི. བྷི་ཀྑཱུ གྷ་ཎྜི་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ, ‘‘ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཕཱ་སུ་ཀཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ཀ་ས་ཀ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ས་ནྣི་པ་ཏིཾ་སུ. དྭེ་པི ཛ་ནཱ ཨེ་ཀ་མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀེ་ཀ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ, ‘‘མ་མ པུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཀ་ལ་ཧོ ཀ་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀ་ལ་ཧཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཀ་རི་ཏྠཱ’’ཏི? ‘‘ན ཀ་རོ་མ, མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀེ’’ཏི. ‘‘ས་ཙེ ཝོ, བྷ་ནྟེ, ཀ་ལ་ཧོ ན་ཏྠི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ གེ་ཧཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ ས་བྦེ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཐ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི? ‘‘མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀེ, ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རི་མྷཱ’’ཏི. ‘‘ཀོ ཨེ་ས, བྷ་ནྟེ, ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ ནཱ་མཱ’’ཏི? ‘‘དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་རོ་མ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙ ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ པ་ཊྛ་པེ་མ, མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀེ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན, བྷ་ནྟེ, དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙ ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏུཾ ཏུ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤཱི་ཏི, ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨ་ཝཱ་རི་ཏོ ཨེ་ས དྷ་མྨོ, མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀེ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧ་མྤི དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རཾ དེ་ཐ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙ ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་པ་ཊྛ་པ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཨུ་གྒ་ཎྷ, མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀེ’’ཏི ས་བྦཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་སུཾ.
སཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནི ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཏ་ཡོ མ་གྒེ, ཏཱི་ཎི ཙ ཕ་ལཱ་ནི པཱ་པུ་ཎི. མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཙ་སྶཱ ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ལོ་ཀི་ཡ་ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཙ ཨཱ་ག་མིཾ་སུ. སཱ མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ, ‘‘ཀ་དཱ ནུ ཁོ མ་མ པུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟཱི ས་བྦེ་པི་མེ ས་རཱ་གཱ ས་དོ་སཱ ས་མོ་ཧཱ ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་ཏྟ་མྤི ཏེ་སཾ ན་ཏྠི, ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཨ་ཏྠི, ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཏྠཱི’’ཏི དི་སྭཱ, ‘‘སེ་ནཱ་ས་ན་ས་པྤཱ་ཡཾ ནུ ཁོ ཨ་ཏྠི, ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏ་མྤི དི་སྭཱ, ‘‘པུ་གྒ་ལ་ས་པྤཱ་ཡཾ ནུ ཁོ ལ་བྷ་ནྟི, ན ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་སི, པུ་གྒ་ལ་ས་པྤཱ་ཡ་མྤི དི་སྭཱ, ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་པྤཱ་ཡཾ ནུ ཁོ ལ་བྷ་ནྟི, ན ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟཱི ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་པྤཱ་ཡཾ ནེ་སཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི དི་སྭཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཾ ཡཱ་གུཾ, ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཁ་ཛྫ་ཀཾ, ནཱ་ན་གྒ་ར་ས་ཉྩ བྷོ་ཛ་ནཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ གེ་ཧེ བྷི་ཀྑཱུ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀཾ ད་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཡཾ ཡཾ རུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི ནི་ཡྻཱ་དེ་སི. ཏེ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཡཱ་གུ་ཨཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི. ཏེ་སཾ ས་པྤཱ་ཡཱ་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ནྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཨ་ཧོ་སི.
ཏེ ཨེ་ཀ་གྒེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘ཨ་ཧོ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཏི་ཊྛཱ ཛཱ་ཏཱ, ས་ཙེ མ་ཡཾ ས་པྤཱ་ཡཱ་ཧཱ་རཾ ན ལ་བྷི་མྷ, ན ནོ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶཱ པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཏེ ‘‘ས་ཏྠཱ་རཾ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མ་མྷཱ’’ཏི མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཾ ཨཱ་པུ་ཙྪིཾ་སུ. ‘‘མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ སཱ་དྷུ, ཨ་ཡྻཱ’’ཏི. ཏེ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ པུ་ན་པི, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་མྷེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི བ་ཧཱུ་ནི པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི. ཏེ་པི ཁོ བྷི་ཀྑཱུ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ‘‘ཀ་ཙྩི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཁ་མ་ནཱི་ཡཾ, ཀ་ཙྩི ཡཱ་པ་ནཱི་ཡཾ, ན ཙ པི་ཎྜ་ཀེ་ན ཀི་ལ་མི་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཁ་མ་ནཱི་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཡཱ་པ་ནཱི་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, པི་ཎྜ་ཀེ་ན པ་ན ནེ་ཝ ཀི་ལ་མི་མྷ. ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྷི མཱ་ཏི་ཀ་མཱ་ཏཱ ནཱ་མེ་ཀཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རཾ ཉ་ཏྭཱ, ‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ ནོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཡྻཱ’ཏི ཙི་ནྟི་ཏེ ཡ་ཐཱ་ཙི་ནྟི་ཏཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སཱི’’ཏི ཏ་སྶཱ གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐ་ཡིཾ་སུ.
ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ཏ་སྶཱ གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏཾ གཱ་མཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཏྠཱ་རཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཏཾ གཱ་མཾ པ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ན་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཀི་ར ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཙི་ནྟི་ཏ་ཙི་ནྟི་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཧ་ཉྩ མ་གྒ་ཀི་ལ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མེ ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ཀཾ མ་ནུ་སྶཾ པེ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ གེ་ཧེ ནི་སི་ནྣཱ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟཱི ཏ་མ་ཏྠཾ ཉ་ཏྭཱ, ‘‘ག་ཙྪ, ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏྭཱ ཨེ་ཧཱི’’ཏི མ་ནུ་སྶཾ པེ་སེ་སི. ཨི་ཏ་རོ་པི པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མེ ས་ཀྑ་ར་པཱ་ན་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པེ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཏ་མྤི པེ་སེ་སི. སོ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ‘‘པཱ་ཏོ་ཝ སི་ནི་དྡྷ་ཡཱ་གུཾ མེ ས་ཨུ་ཏྟ་རི་བྷ་ངྒཾ པེ་སེ་ཏཱུ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཡཱ་གུཾ པི་ཝི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཁ་ཛྫ་ཀཾ པེ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཏ་མྤི པེ་སེ་སི. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ མ་ཡཱ ས་བྦཾ ཙི་ནྟི་ཏ་ཙི་ནྟི་ཏཾ པེ་སེ་སི, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏཾ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མོ, ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མེ ནཱ་ན་གྒ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ནཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ‘‘མ་མ པུ་ཏྟོ མཾ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མོ, ཨཱ་ག་མ་ནཾ མེ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ཏཱི’’ཏི བྷོ་ཛ་ནཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ ཨ་དཱ་སི. སོ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩོ ‘‘མཱ་ཏི་ཀ་མཱ་ཏཱ ནཱ་མ ཏྭཾ, མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀེ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཨཱ་མ, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི. ‘‘ཏྭཾ པ་ར་ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཀིཾ མཾ པུ་ཙྪ་སི, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི? ‘‘མ་ཡཱ ཙི་ནྟི་ཏ་ཙི་ནྟི་ཏཾ ས་བྦ་མ་ཀཱ་སི, ཏེ་ན ཏཾ པུ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ན་ན་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ བ་ཧཱུ, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི? ‘‘ནཱ་ཧཾ ཨ་ཉྙེ པུ་ཙྪཱ་མི, ཏུ་ཝཾ པུ་ཙྪཱ་མི, ཨུ་པཱ་སི་ཀེ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ‘‘པ་ར་ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་ར་ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟི པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘བྷཱ་རི་ཡཾ ཝ་ཏི་དཾ ཀ་མྨཾ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ནཱ་མ སོ་བྷ་ན་མྤི ཨ་སོ་བྷ་ན་མྤི ཙི་ནྟེ་ནྟི, ས་ཙཱ་ཧཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཙི་ནྟ་ཡི་སྶཱ་མི, ས་ཧ བྷ་ཎྜ་ཀེ་ན ཙོ་རཾ ཙཱུ་ལཱ༹་ཡ ག་ཎྷ་ནྟཱི ཝི་ཡ མཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ པཱ་པེ་ཡྻ, མ་ཡཱ ཨི་ཏོ པ་ལཱ་ཡི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨུ་པཱ་སི་ཀེ, ཨ་ཧཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀ་ཧཾ, ཨ་ཡྻཱ’’ཏི? ‘‘ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ, ཨུ་པཱ་སི་ཀེ’’ཏི. ‘‘ཝ་ས་ཐ ཏཱ་ཝ, བྷ་ནྟེ, ཨི་དྷཱ’’ཏི. ‘‘ན ཝ་སི་སྶཱ་མི, ཨུ་པཱ་སི་ཀེ, ག་མི་སྶཱ་མེ་ཝཱ’’ཏི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཀིཾ བྷི་ཀྑུ ན ཏྭཾ ཏ་ཏྠ ཝ་ས་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ན ས་ཀྐཱ ཏ་ཏྠ ཝ་སི་ཏུ’’ནྟི. ‘‘ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི? ‘‘བྷ་ནྟེ, སཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཙི་ནྟི་ཏ་ཙི་ནྟི་ཏཾ ས་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཙ ནཱ་མ སོ་བྷ་ན་མྤི ཨ་སོ་བྷ་ན་མྤི ཙི་ནྟེ་ནྟི, ས་ཙཱ་ཧཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཙི་ནྟེ་སྶཱ་མི, ས་ཧ བྷ་ཎྜ་ཀེ་ན ཙོ་རཾ ཙཱུ་ལཱ༹་ཡ ག་ཎྷ་ནྟཱི ཝི་ཡ མཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ པཱ་པེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ་མྷཱི་ཏི. ‘‘བྷི་ཀྑུ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏ་ཡཱ ཝ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘ན ས་ཀྐོ་མི, བྷ་ནྟེ, ནཱ་ཧཾ ཏ་ཏྠ ཝ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་སཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི? ‘‘ཏ་ཝ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ར་ཀྑ, ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མེ་ཏཾ དུ་ར་ཀྑཾ, ཏྭཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ནི་གྒ་ཎྷ, མཱ ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཙི་ནྟ་ཡི, ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མེ་ཏཾ དུ་ནྣི་གྒ་ཧ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༣༥. ‘‘དུ་ནྣི་གྒ་ཧ་སྶ ལ་ཧུ་ནོ, ཡ་ཏྠ་ཀཱ་མ་ནི་པཱ་ཏི་ནོ;
ཙི་ཏྟ་སྶ ད་མ་ཐོ སཱ་དྷུ, ཙི་ཏྟཾ ད་ནྟཾ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མེ་ཏཾ དུ་ཀྑེ་ན ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི དུ་ནྣི་གྒ་ཧཾ. ལ་ཧུཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཙཱ་ཏི ལ་ཧུ. ཏ་སྶ དུ་ནྣི་གྒ་ཧ་སྶ ལ་ཧུ་ནོ. ཡ་ཏྠ་ཀཱ་མ་ནི་པཱ་ཏི་ནོཏི ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི་དེ་ཝ ནི་པ་ཏ་ན་སཱི་ལ་སྶ. ཨེ་ཏ་ཉྷི ལ་བྷི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ལ་བྷི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ནེ་ཝ ཛཱ་ཏིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི, ན གོ་ཏྟཾ, ན ཝ་ཡཾ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་པ་ཏ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཡ་ཏྠ་ཀཱ་མ་ནི་པཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྶ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ད་མ་ཐོ སཱ་དྷུ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ཧི ད་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཡ་ཐཱ ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝོ སཱ་དྷུ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? ཨི་ད་ཉྷི ཙི་ཏྟཾ ད་ནྟཾ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཾ ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནཾ ཀ་ཏཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁ་ཉྩ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ ཨ་ཧེ་སུཾ, མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི.
ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨི་མཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ ད་ཏྭཱ, ‘‘ག་ཙྪ, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་སཱ་ཧཱི’’ཏི པ་ཧི་ཎི. སོ བྷི་ཀྑུ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཱ ཨོ་ཝཱ་དཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ག་མཱ་སི. ཀི་ཉྩི བ་ཧི་དྡྷཱ ཙི་ནྟ་ནཾ ནཱ་མ ན ཙི་ནྟེ་སི. མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་པི དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི ཐེ་རཾ དི་སྭཱ, ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨོ་ཝཱ་ད་དཱ་ཡ་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པུ་ནཱ་ག་ཏོ མ་མ པུ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་པྤཱ་ཡཱ་ཧཱ་རཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. སོ ས་པྤཱ་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཾ སེ་ཝི་ཏྭཱ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ན ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཧོ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ མ་ཡ྄ཧཾ པ་ཏི་ཊྛཱ ཛཱ་ཏཱ, ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ ནི་སྶཱ་ཡ བྷ་ཝ་ནི་སྶ་ར་ཎཾ པ་ཏྟོ་མྷཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཏཱ་ཝ མེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པ་ཏི་ཊྛཱ ཛཱ་ཏཱ, སཾ་སཱ་རེ པ་ན མེ སཾ་ས་ར་ནྟ་སྶ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་སུ ཨ་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཱ, ནོ’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི. སཱ་པི ཨེ་ཀཱུ་ན་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཏེ ཏ་སྶ པཱ་ད་པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ ཨ་ཉྙེ་སུ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སི. ཐེ་རོ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་གུ་ཎཾ དི་སྭཱ, ‘‘ཨ་ཧོ མ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི.
མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་པི གེ་ཧེ ནི་སི་ནྣཱ་ཝ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཏྟ་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀི་ཙྩཾ མ་ཏྟ་ཀཾ པ་ཏྟཾ, ནོ’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ ཏ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ, ‘‘མ་མ པུ་ཏྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མེ ཨ་ཡཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ མ་ཧ་ཏཱི པ་ཏི་ཊྛཱ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ་པི ནུ ཁོ མེ ཨ་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཱ, ནོ’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི, ‘‘ཨ་ཧཾ ཁོ པ་ན ཨེ་ཀཱུ་ན་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཏེ ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སིཾ, ཨ་ཡཾ མེ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་གུ་ཎཾ དི་སྭཱ ‘ཨ་ཧོ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཨེ་ཝཾ སཾ་སཱ་རེ སཾ་ས་ར་ནྟི་ཡཱ མ་མ པུ་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རོ ཀ་ཏ་པུ་བྦོ’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རིཾ ས་ཏ་མཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ས་ཏ་མེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ མ་ཡཱ ཨེ་ཏ་སྶ པཱ་ད་པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཛཱི་ཝི་ཏ་དཱ་ནཾ དི་ནྣཾ, ཨ་ཧོ མ་ཡཱ མ་མ པུ་ཏྟ་སྶ མ་ཧཱ་ཨུ་པ་ཀཱ་རོ ཀ་ཏ་པུ་བྦོ’’ཏི གེ་ཧེ ནི་སི་ནྣཱ་ཝ ཨུ་ཏྟ་རིཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ དི་བྦཱ་ཡ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ས་ཏ་མཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ དི་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ, ‘‘ཨ་ཧོ མ་མ ཨི་མཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་རོ ཀ་ཏ་པུ་བྦོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒ་ཕ་ལེ་སུ པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི་ཏི.
ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ
སུ་དུ་དྡ་སནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ས་ཏྠ་རི ཀི་ར སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཨེ་ཀོ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལཱུ་པ་ག་ཏྠེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཧཾ དུ་ཀྑཱ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཨེ་ཀཾ མེ དུ་ཀྑ་ཏོ མུ་ཙྩ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཐེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘སཱ་དྷཱ་ཝུ་སོ, ས་ཙེ་སི དུ་ཀྑཱ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ དེ་ཧི, པ་ཀྑི་ཀ་བྷ་ཏྟཾ དེ་ཧི, ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ དེ་ཧི, ཙཱི་ཝ་རཱ་ད་ཡོ པ་ཙྩ་ཡེ དེ་ཧི, ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ ཏ་ཡོ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན ཀ་མྨ་ནྟཾ པ་ཡོ་ཛེ་ཧི, ཨེ་ཀེ་ན པུ་ཏྟ་དཱ་རཾ པོ་སེ་ཧི, ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ དེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་བྦཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ཐེ་རཾ པུ་ཙྪི – ‘‘ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རིཾ ཨ་ཉྙཾ ཀིཾ ཀ་རོ་མི, བྷ་ནྟེ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏཱི་ཎི ས་ར་ཎཱ་ནི ག་ཎྷ, པ་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནི ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི. ཏཱ་ནི་པི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རིཾ པུ་ཙྪི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ད་ས སཱི་ལཱ་ནི ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ག་ཎྷི. སོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ. ཏ་ཏོ ‘‘ཨུ་ཏྟ་རི་མྤི ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠི, བྷ་ནྟེ’’ཏི པུ་ན པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ‘‘ཏེ་ན ཧི པ་བྦ་ཛཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི. ཏ་སྶེ་ཀོ ཨཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀ་བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཧོ་སི. ཨེ་ཀོ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རོ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ. ཏ་སྶ ལ་དྡྷཱུ་པ་ས་མྤ་ད་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་སི – ‘‘བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ ནཱ་མ ཨི་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨི་དཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ་པི་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཝི་ན་ཡེ པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་སི – ‘‘བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ ནཱ་མ ཨི་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨི་དཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨི་དཾ ཀ་པྤ་ཏི, ཨི་དཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧོ བྷཱ་རི་ཡཾ ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ, ཨ་ཧཾ དུ་ཀྑཱ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ཨི་དྷ ཙ མ་མ ཧ་ཏྠ་པ་སཱ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་མྤི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, གེ་ཧེ ཋ་ཏྭཱ་ཝ དུ་ཀྑཱ མུ་ཙྩི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, མ་ཡཱ གི་ཧི་ནཱ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏོ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ན ཀ་རོ་ཏི, ཨུ་དྡེ་སཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ཀི་སོ ལཱུ་ཁོ དྷ་མ་ནི་ས་ནྠ་ཏ་ག་ཏྟོ ཨཱ་ལ་སྶི་ཡཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཀ་ཙྪུ་པ་རི་ཀི་ཎྞོ ཨ་ཧོ་སི.
ཨ་ཐ ནཾ ད་ཧ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རཱ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀིཾ ཏྭཾ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏོ་ཝ ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཨ་ཧོ་སི, པ་ཎྜུ་རོ་གཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཀི་སོ ལཱུ་ཁོ དྷ་མ་ནི་ས་ནྠ་ཏ་ག་ཏྟོ ཨཱ་ལ་སྶི་ཡཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཀ་ཙྪུ་པ་རི་ཀི་ཎྞོ, ཀིཾ ཏེ ཀ་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪིཾ་སུ. ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ་མྷི, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི? སོ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏེ ཏ་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑིཾ་སུ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཀིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ག་ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སཱ་ས་ནེ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ར བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, དུ་ཀྑཱ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཝ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ཏ་སྶ མེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི, ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཝི་ན་ཡ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི, སྭཱ་ཧཾ ‘ཨི་དྷ མེ ཧ་ཏྠ་པ་སཱ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་མྤི ན་ཏྠི, གི་ཧི་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཀྐཱ དུ་ཀྑཱ མུ་ཙྩི་ཏུཾ, གི་ཧི བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་མ་ཀཱ་སིཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ས་ཙེ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་སི, ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ར་ཀྑ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི? ‘‘ཏ་ཝ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་སཱི’’ཏི. ‘‘ས་ཀྑི་སྶཱ་མི, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ར་ཀྑཱ་ཧི, ས་ཀྐཱ དུ་ཀྑཱ མུ་ཙྩི་ཏུ’’ནྟི ཨི་མཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ ད་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༣༦. ‘‘སུ་དུ་དྡ་སཾ སུ་ནི་པུ་ཎཾ, ཡ་ཏྠ་ཀཱ་མ་ནི་པཱ་ཏི་ནཾ;
ཙི་ཏྟཾ ར་ཀྑེ་ཐ མེ་དྷཱ་ཝཱི, ཙི་ཏྟཾ གུ་ཏྟཾ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ སུ་དུ་དྡ་སནྟི སུ་ཊྛུ དུ་དྡ་སཾ. སུ་ནི་པུ་ཎནྟི སུ་ཊྛུ ནི་པུ་ཎཾ པ་ར་མ་ས་ཎྷཾ. ཡ་ཏྠ་ཀཱ་མ་ནི་པཱ་ཏི་ནནྟི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ལ་བྷི་ཏ་བྦཱ་ལ་བྷི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ནི་པ་ཏ་ན་སཱི་ལཾ. ཙི་ཏྟཾ ར་ཀྑེ་ཐ མེ་དྷཱ་ཝཱིཏི ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལོ དུ་མྨེ་དྷོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཙི་ཏྟ་ཝ་སི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. མེ་དྷཱ་ཝཱི པ་ན པ་ཎྜི་ཏོ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏྭ་མྤི ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ གོ་པེ་ཧི. ཨི་ད་ཉྷི ཙི་ཏྟཾ གུ་ཏྟཾ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁཱ་ནི ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ སོ བྷི་ཀྑུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎི, ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ ཨ་ཧེ་སུཾ, དེ་ས་ནཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སཱ་ཏྠི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ་བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
དཱུ་ར་ངྒ་མནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏཾ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀི་རེ་ཀོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ལ་དྡྷཱུ་པ་ས་མྤ་དོ ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་རོ ནཱ་མ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏ་སྶ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷ་གི་ནཱི པུ་ཏྟཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏོ ནཱ་མ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཐེ་ར་སྶེ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ལ་དྡྷཱུ་པ་ས་མྤ་དོ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ གཱ་མ་ཀཱ་རཱ་མེ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ, ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་ཏྟ་ཧ་ཏྠཾ, ཨེ་ཀཾ ཨ་ཊྛ་ཧ་ཏྠ’’ནྟི དྭེ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་སཱ་ཊ་ཀེ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ཧ་ཏྠཾ ‘‘ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏྟ་ཧ་ཏྠཾ མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶོ ‘‘ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ པ་སྶི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཐེ་རེ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་ཡེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ པཱ་དོ་ད་ཀཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མ་ན་མ་གྒཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ་སྶཱ་ག་མ་ན་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘ནི་སཱི་ད་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཐེ་རཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བཱི་ཛི་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ ད་ཏྭཱ པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཏཾ སཱ་ཊ་ཀཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་མཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ བཱི་ཛ་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ཨ་ཐ ནཾ ཐེ་རོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ, མ་ཡ྄ཧཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ, ཏྭ་མེ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫཱ’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ཡཱ ལ་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ཏུ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཝ ས་ལླ་ཀྑི་ཏོ, པ་རི་བྷོ་གཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ཧོ་ཏུ, ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ, པ་རི་པུ་ཎྞཾ མེ ཙཱི་ཝ་རཾ, ཏྭ་མེ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫཱ’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, མཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཐ, ཏུ་མྷེ་ཧི པ་རི་བྷུ་ཏྟེ མ་ཡ྄ཧཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ཏ་སྶ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ་པི ཐེ་རོ ན ཨི་ཙྪི་ཡེ་ཝ.
ཨེ་ཝཾ སོ བཱི་ཛ་ཡ་མཱ་ནོ ཋི་ཏོ་ཝ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧཾ ཐེ་ར་སྶ གི་ཧི་ཀཱ་ལེ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻོ, པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀཱ་ལེ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ, ཨེ་ཝ་མྤི མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ པ་རི་བྷོ་གཾ ན ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ. ཨི་མ་སྨིཾ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ པ་རི་བྷོ་གཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟེ ཀིཾ མེ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན, གི་ཧི བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘དུ་སྶ་ཎྛཱ་པི་ཏོ གྷ་རཱ་ཝཱ་སོ, ཀིཾ ནུ ཁོ ཀ་ཏྭཱ གི་ཧི་བྷཱུ་ཏོ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏ་ཏོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཊྛ་ཧ་ཏྠ་སཱ་ཊ་ཀཾ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཨེ་ལི༹་ཀཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མི, ཨེ་ལི༹་ཀཱ ནཱ་མ ཁི་པྤཾ ཝི་ཛཱ་ཡ་ཏི, སྭཱ་ཧཾ ཝི་ཛཱ་ཏཾ ཝི་ཛཱ་ཏཾ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ མཱུ་ལཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, མཱུ་ལེ བ་ཧཱུ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ པ་ཛཱ་པ་ཏིཾ ཨཱ་ནེ་སྶཱ་མི, སཱ ཨེ་ཀཾ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡི་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ མ་མ མཱ་ཏུ་ལ་སྶ ནཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཙཱུ་ལ༹་ཡཱ་ན་ཀེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ མ་མ པུ་ཏྟ་ཉྩ བྷ་རི་ཡ་ཉྩ ཨཱ་དཱ་ཡ མཱ་ཏུ་ལཾ ཝ་ནྡི་ཏུཾ ཨཱ་ག་མི་སྶཱ་མི, ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ མ་མ བྷ་རི་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཀྑཱ་མི – ‘ཨཱ་ནེ་ཧི ཏཱ་ཝ མེ པུ་ཏྟཾ ཝ་ཧི་སྶཱ་མི་ན’ནྟི. སཱ ‘ཀིཾ ཏེ པུ་ཏྟེ་ན, ཨེ་ཧི, ཨི་མཾ ཡཱ་ན་ཀཾ པཱ་ཛེ་ཧཱི’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ‘ཨ་ཧཾ ནེ་སྶཱ་མི ན’ནྟི ནེ་ཏྭཱ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི ཙ་ཀྐ་པ་ཐེ ཚ་ཌྜེ་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ས་རཱི་རཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ཙ་ཀྐཾ ག་མི་སྶ་ཏི, ཨ་ཐ ནཾ ‘ཏྭཾ མ་མ པུ་ཏྟཾ ནེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་དཱ་སི, ནཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི ནཱ་སི་ཏོ་སྨི ཏ་ཡཱ’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཏོ་ད་ཡ་ཊྛི་ཡཱ པི་ཊྛི་ཡཾ པ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
སོ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ་ཝ ཋ་ཏྭཱ བཱི་ཛ་ཡ་མཱ་ནོ ཐེ་ར་སྶ སཱི་སེ ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚེ་ན པ་ཧ་རི. ཐེ་རོ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏེ་ན སཱི་སེ པ་ཧ་ཏོ’’ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ ཏེ་ན ཙི་ནྟི་ཏ་ཙི་ནྟི་ཏཾ ས་བྦཾ ཉ་ཏྭཱ, ‘‘ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ, མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ པ་ཧཱ་རཾ དཱ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི, ཀོ ཨེ་ཏྠ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ དོ་སོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘ཨ་ཧོ ན་ཊྛོ་མྷི, ཉཱ་ཏཾ ཀི་ར མེ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ཙི་ནྟི་ཏ་ཙི་ནྟི་ཏཾ, ཀིཾ མེ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ.
ཨ་ཐ ནཾ ད་ཧ་རཱ ཙ སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཙ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ་ཝ ‘‘ཀིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ག་ཏ་ཏྠ, ཨེ་ཀོ ཝོ བྷི་ཀྑུ ལ་དྡྷོ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཨི་མཾ ད་ཧ་རཾ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡ་ནྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏ་མྷཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ར བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀི་མ་ཏྠཾ ཏེ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཝཾ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, ན་ནུ ཏྭཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ པུ་ཏྟོ, མཱ་དི་ས་སྶ ནཱ་མ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་མེ་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ་ཏི ཝཱ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ར་ཧཱ་ཏི ཝཱ ཝ་དཱ་པེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི, ཀི་མ་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨ་མ་ཀཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ་སྨི, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ་སཱི’’ཏི? སོ ཨེ་ཝཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་སཱ་ཊ་ཀཱ་ནཾ ལ་དྡྷ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཐེ་ར་སྶ ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚེ་ན པ་ཧཱ་རཱ ས་བྦཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ལཱ་ཏོ་སྨི, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨེ་ཧི བྷི་ཀྑུ, མཱ ཙི་ནྟ་ཡི ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མེ་ཏཾ དཱུ་རེ ཧོ་ནྟ་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ, རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་བ་ནྡྷ་ནཱ མུ་ཙྩ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ་ཡ་མི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༣༧. ‘‘དཱུ་ར་ངྒ་མཾ ཨེ་ཀ་ཙ་རཾ, ཨ་ས་རཱི་རཾ གུ་ཧཱ་ས་ཡཾ;
ཡེ ཙི་ཏྟཾ སཾ་ཡ་མེ་སྶ་ནྟི, མོ་ཀྑ་ནྟི མཱ་ར་བ་ནྡྷ་ནཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ དཱུ་ར་ངྒ་མནྟི ཙི་ཏྟ་སྶ ཧི མ་ཀྐ་ཊ་སུ་ཏྟ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དི་དི་སཱ་བྷཱ་གེ་ན ག་མ་ནཱ་ག་མ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, དཱུ་རེ ས་ནྟ་མྤི པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི དཱུ་ར་ངྒ་མཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ. ས་ཏྟ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ་ནི པ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཎྞི་ཀ་བ་དྡྷཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ་ནི ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀེ་ཀ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ནི་རུ་དྡྷེ པུ་ན ཨེ་ཀེ་ཀ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀ་ཙ་རཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ས་རཱི་ར་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཝཱ ནཱི་ལཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རོ ཝ་ཎྞ་བྷེ་དོ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ས་རཱི་རཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ. གུ་ཧཱ ནཱ་མ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཧཱ, ཨི་ད་ཉྩ ཧ་ད་ཡ་རཱུ་པཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི གུ་ཧཱ་ས་ཡཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ. ཡེ ཙི་ཏྟནྟི ཡེ ཀེ་ཙི པུ་རི་སཱ ཝཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཝཱ ག་ཧ་ཊྛཱ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཝཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་དེ་ནྟཱ ས་ཏི་ས་མྨོ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ལེ་སཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟཱ ཙི་ཏྟཾ སཾ་ཡ་མེ་སྶ་ནྟི སཾ་ཡ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི. མོ་ཀྑ་ནྟི མཱ་ར་བ་ནྡྷ་ནཱཏི ས་བྦེ་ཏེ ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན མཱ་ར་བ་ནྡྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚཱ མུ་ཙྩི་སྶ་ནྟཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་རོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎི, ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ ཛཱ་ཏཱ, མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ་བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ཙི་ཏྟ་ཧ་ཏྠ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཙི་ཏྟ་ཧ་ཏྠ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀོ ཀི་ར སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སཱི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ན་ཊྛ་གོ་ཎཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཀཱ་ལེ གོ་ཎཾ དི་སྭཱ གོ་ཡཱུ་ཐེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཝ་སྶཾ ཨ་ཡྻཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ་པཱི་ལི༹་ཏོ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཝ་ཀྐཱ་ར་པཱ་ཏི་ཡཾ བྷུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ས་ཀཾ བྷ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏེ ཏཾ ཚཱ་ཏ་ཀ་པཱི་ལི༹་ཏཾ དི་སྭཱ, ‘‘ཨི་ཏོ བྷ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་དིཾ་སུ. བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཙ པ་ན ཨ་ནེ་ཀ་སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནཾ བྷ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སོ ཏ་ཏོ ཡཱ་པ་ན་མ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཛྫ, ཨ་ཡྻཱ, ནི་མ་ནྟ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་མཾ་སཱུ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ན་ཏྠི, ཨུ་པཱ་ས་ཀ, བྷི་ཀྑཱུ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ནི་བ་དྡྷཾ ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི. སོ ‘‘མ་ཡཾ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ཡ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ནི་བ་དྡྷཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་པི ཨེ་ཝཾ མ་དྷུ་ར་བྱ་ཉྫ་ནཾ བྷ་ཏྟཾ ན ལ་བྷཱ་མ, ཨི་མེ ཀི་ར ནི་བ་དྡྷཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟི, ཀིཾ མེ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ་ན, བྷི་ཀྑུ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི. ཨ་ཐ ནཾ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘སཱ་དྷུ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ’’ཏི པ་བྦཱ་ཛེ་སུཾ.
སོ ལ་དྡྷཱུ་པ་ས་མྤ་དོ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན ཐཱུ་ལ་ས་རཱི་རོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཀིཾ མེ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏེ་ན, གི་ཧཱི བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ཝི་བྦྷ་མི་ཏྭཱ གེ་ཧཾ པཱ་ཝི་སི. ཏ་སྶ གེ་ཧེ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ས་རཱི་རཾ མི་ལཱ་ཡི. ཏ་ཏོ ‘‘ཀིཾ མེ ཨི་མི་ནཱ དུ་ཀྑེ་ན, ས་མ་ཎོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པུ་ན ག་ནྟྭཱ པ་བྦ་ཛི. སོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏྭཱ ཝི་བྦྷ་མི, པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀཱ་ལེ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ ཧོ་ཏི. སོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ པུ་ན་པི ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏྭཱ, ‘‘ཀིཾ མེ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི. ཨ་ཐ ནཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན པུ་ན པ་བྦཱ་ཛ་ཡིཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ སོ ཨི་མི་ནཱ ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ཚ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་བྦ་ཛི་ཏོ. ཏ་སྶ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཨེ་ས ཙི་ཏྟ་ཝ་སི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི ཙི་ཏྟ་ཧ་ཏྠ་ཏྠེ་རོཏི ནཱ་མཾ ཀ་རིཾ་སུ.
ཏ་སྶེ་ཝཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཝི་ཙ་ར་ནྟ་སྶེ་ཝ བྷ་རི་ཡཱ ག་བྦྷི་ནཱི ཨ་ཧོ་སི. སོ ས་ཏྟ་མེ ཝཱ་རེ ཨ་ར་ཉྙ་ཏོ ཀ་སི་བྷ་ཎྜ་མཱ་དཱ་ཡ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ བྷ་ཎྜ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་སཱ་ཝཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་བྦྷཾ པཱ་ཝི་སི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཏ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་དྡཱ་ཡ་ཏི. ཏ་སྶཱ ནི་ཝ་ཏྠ་སཱ་ཊ་ཀོ ཨ་པ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི, མུ་ཁ་ཏོ ཙ ལཱ་ལཱ པ་གྒྷ་ར་ཏི, ནཱ་སཱ གྷུ་ར་གྷུ་རཱ་ཡ་ཏི, མུ་ཁཾ ཝི་ཝ་ཊྚཾ, ད་ནྟཾ གྷཾ་ས་ཏི, སཱ ཏ་སྶ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ས་རཱི་རཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. སོ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨི་ད’’ནྟི ས་ཉྙཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨི་མཾ ནི་སྶཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ས་ཎྛཱ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི’’ནྟི ཀཱ་སཱ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་རེ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ གེ་ཧཱ ནི་ཀྑ་མི.
ཨ་ཐ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་གེ་ཧེ ཋི་ཏཱ ས་སྶུ ཏཾ ཏ་ཐཱ ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ, ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ཊི་ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཨ་ར་ཉྙ་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཀཱ་སཱ་ཝཾ ཨུ་ད་རེ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ་ཝ གེ་ཧཱ ནི་ཀྑ་ནྟོ ཝི་ཧཱ་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ ག་ཙྪ་ཏི, ཀིཾ ནུ ཁོ’’ཏི གེ་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་དྡཱ་ཡ་མཱ་ནཾ དྷཱི་ཏ་རཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ དི་སྭཱ སོ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཧུ་ཏྭཱ ག་ཏོ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ དྷཱི་ཏ་རཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་ཊྛེ་ཧི ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཎྞི, སཱ་མི་ཀོ ཏེ ཏཾ ནི་དྡཱ་ཡ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཧུ་ཏྭཱ ག་ཏོ, ན་ཏྠི སོ ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏུ་ཡ྄ཧ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་པེ་ཧི ཨ་པེ་ཧི, ཨ་མྨ, ཀུ་ཏོ ཏ་སྶ ག་མ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ པུ་ནཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ་པི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟོ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎི. སོ ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི. ‘‘ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མ མཾ་ཡཾ ཏཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏུཾ, ཀུ་ཏོ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝོ, ས་ཏྠ་ཀ་ནི་སཱ་ན་པཱ་སཱ་ཎ་ས་དི་སཾ ཏ་ཝ སཱི་ས’’ནྟི. ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་དཱ་ནི མཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ཏཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་བྦཱ་ཛ་ཡིཾ་སུ. སོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི.
ཏེ་པི ནཾ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ ཙི་ཏྟ་ཧ་ཏྠ, ཏ་ཝ ག་མ་ན་ས་མ་ཡཾ ཏྭ་མེ་ཝ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་སི, ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ་རེ ཏེ ཙི་རཱ་ཡི་ཏ’’ནྟི. ‘‘བྷ་ནྟེ, སཾ་ས་གྒ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ལེ ག་ཏ་མྷཱ, སོ ནོ སཾ་ས་གྒོ ཚི་ནྣོ, ཨི་དཱ་ནི ཨ་ག་མ་ན་དྷ་མྨཱ ཛཱ་ཏ་མྷཱ’’ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ཨ་མྷེ་ཧི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ ཀ་ཐེ་སི, ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏི, ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཀཱ་ལེ ག་མ་ནཱ་ག་མ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཨི་དཱ་ནི་སྶ པུ་ཉྙ་ཉྩ པཱ་པ་ཉྩ པ་ཧཱི་ན’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨཱ་ཧ –
༣༨. ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ, ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ཏོ;
པ་རི་པླ་ཝ་པ་སཱ་ད་སྶ, པ་ཉྙཱ ན པ་རི་པཱུ་ར་ཏི.
༣༩. ‘‘ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ, ཨ་ན་ནྭཱ་ཧ་ཏ་ཙེ་ཏ་སོ;
པུ་ཉྙ་པཱ་པ་པ་ཧཱི་ན་སྶ, ན་ཏྠི ཛཱ་ག་ར་ཏོ བྷ་ཡ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཀ་སྶ་ཙི ནི་བ་དྡྷཾ ཝཱ ཐཱ་ཝ་རཾ ཝཱ ན་ཏྠི. ཡོ པ་ན པུ་གྒ་ལོ ཨ་སྶ་པི་ཊྛེ ཋ་པི་ཏ་ཀུ་མྦྷ་ཎྜཾ ཝི་ཡ ཙ ཐུ་ས་རཱ་སི་མྷི ཀོ་ཊྚི་ཏ་ཁཱ་ཎུ་ཀོ ཝི་ཡ ཙ ཁ་ལླཱ་ཊ་སཱི་སེ ཋ་པི་ཏ་ཀ་ད་མྦ་པུ་པྥཾ ཝི་ཡ ཙ ན ཀ་ཏྠ་ཙི ས་ཎྛཱ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀོ ཧོ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀོ, ཀ་དཱ་ཙི ནི་ག་ཎྛོ, ཀ་དཱ་ཙི ཏཱ་པ་སོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ནཱ་མ. ཏ་སྶ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ. ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ཏོཏི ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨ་བྷེ་དཾ ཨི་མཾ ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ པ་རི་ཏྟ་ས་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨུ་པླ་ཝ་ས་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝཱ པ་རི་པླ་ཝ་པ་སཱ་ད་སྶ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་བྷེ་དཱ པ་ཉྙཱ ན པ་རི་པཱུ་ར་ཏི. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ཡ་པི ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཀུ་ཏོ་ཝ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པ་ཉྙཱ པ་རི་པཱུ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི རཱ་གེ་ན ཨ་ཏི་ནྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ. ཨ་ན་ནྭཱ་ཧ་ཏ་ཙེ་ཏ་སོཏི ‘‘ཨཱ་ཧ་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཁི་ལ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༡༩; ཝི་བྷ. ༩༤༡; མ. ནི. ༡.༡༨༥) ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ དོ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་དྷ པ་ན དོ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ཉྙ་པཱ་པ་པ་ཧཱི་ན་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ན་པུ་ཉྙ་སྶ ཙེ་ཝ པ་ཧཱི་ན་པཱ་པ་སྶ ཙ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ. ན་ཏྠི ཛཱ་ག་ར་ཏོ བྷ་ཡནྟི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཛཱ་ག་ར་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཐི་ཏོ ཝི་ཡ. སོ པ་ན ས་དྡྷཱ་དཱི་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཛཱ་ག་ར་དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཛཱ་ག་རོ ནཱ་མ. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཛཱ་ག་ར་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་ཛཱ་ག་ར་ནྟ་སྶཱ་པི ཀི་ལེ་ས་བྷ་ཡཾ ན་ཏྠི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་པ་ཙྪཱ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ན ཧི ཏཾ ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནྟི ཏེ་ན ཏེ་ན མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ནཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པུ་ན ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན ཡེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ཏེ ཀི་ལེ་སེ ན པུ་ནེ་ཏི ན པ་ཙྩེ་ཏི ན པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཡེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ཏེ ཀི་ལེ་སེ ན པུ་ནེ་ཏི ན པ་ཙྩེ་ཏི ན པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ནི. མེ་ཏྟ་གཱུ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༢༧).
དེ་ས་ནཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སཱ་ཏྠི་ཀཱ ས་ཕ་ལཱ ཨ་ཧོ་སི.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ ‘‘བྷཱ་རི་ཡཱ ཝ་ཏི་མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀི་ལེ་སཱ ནཱ་མ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ལོ་ལི༹་ཏོ ས་ཏྟ་ཝཱ་རེ གི་ཧཱི ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ཝཱ་རེ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ ཏཾ ཀ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ངྑ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ག་མ་ནེ་ན དྷ་མྨ་ས་བྷཾ ག་ནྟྭཱ བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣོ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀི་ལེ་སཱ ནཱ་མ བྷཱ་རི་ཡཱ, ས་ཙེ ཨེ་ཏེ རཱུ་པི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ ཨ་ཏི་ས་མྦཱ་དྷཾ, བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ ཨ་ཏི་ནཱི་ཙ་ཀོ་ཏི ཨོ་ཀཱ་སོ ནེ་སཾ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ, མཱ་དི་ས་མྤི ནཱ་མེ་ཏེ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ནྣཾ པུ་རི་སཱ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ ཨཱ་ལོ་ལེ༹་ནྟི, ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ ཀཱ ཀ་ཐཱ? ‘‘ཨ་ཧ་ཉྷི ཨ་ཌྜྷ་ནཱ་ལི༹་མ་ཏྟཾ ཝ་ར་ཀ་ཙོ་ར་ཀཾ ཀུ་ཎྛ་ཀུ་དཱ་ལ་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ ཚ ཝཱ་རེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་བྦ་ཛི་ཏ་པུ་བྦོ’’ཏི. ‘‘ཀ་དཱ, བྷ་ནྟེ, ཀ་དཱ སུ་ག་ཏཱ’’ཏི? ‘‘སུ་ཎི་སྶ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི –
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ ཀུ་དཱ་ལ་པ་ཎྜི་ཏོ ནཱ་མ བཱ་ཧི་ར་ཀ་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ མཱ་སེ ཧི་མ་ཝ་ནྟེ ཝ་སི་ཏྭཱ ཝ་སྶཱ་ར་ཏྟ་ས་མ་ཡེ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཏི་ནྟཱ་ཡ ‘‘གེ་ཧེ མེ ཨ་ཌྜྷ་ནཱ་ལི༹་མ་ཏྟོ ཝ་ར་ཀ་ཙོ་ར་ཀོ ཙ ཀུ་ཎྛ་ཀུ་དཱ་ལ་ཀོ ཙ ཨ་ཏྠི, ཝ་ར་ཀ་ཙོ་ར་ཀ་བཱི་ཛཾ མཱ ན་སྶཱི’’ཏི ཨུ་པྤ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ ཀུ་དཱ་ལེ་ན ཀ་སི་ཏྭཱ ཏཾ བཱི་ཛཾ ཝ་པི་ཏྭཱ ཝ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་ཀཱ་ལེ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ནཱ་ལི༹་མ་ཏྟ་བཱི་ཛཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སཾ ཁཱ་དི. སོ ‘‘ཀིཾ མེ དཱ་ནི གེ་ཧེ་ན, པུ་ན ཨ་ཊྛ མཱ་སེ པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ནཱ་ལི༹་མ་ཏྟཾ ཝ་ར་ཀ་ཙོ་ར་ཀ་ཉྩ ཀུ་ཎྛ་ཀུ་དཱ་ལ་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ ས་ཏྟ་ཝཱ་རེ གི་ཧཱི ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ཝཱ་རེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་མེ པ་ན ཝཱ་རེ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧཾ ཚ ཝཱ་རེ ཨི་མཾ ཀུ་ཎྛ་ཀུ་དཱ་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ གི་ཧཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ཀ་ཏྠ་ཙི་དེ་ཝ ནཾ ཚ་ཌྜེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ག་ངྒཱ་ཡ ཏཱི་རཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘པ་ཏི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ག་ཎྷེ་ཡྻཾ, ཡ་ཐཱ་སྶ པ་ཏི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ན པ་སྶཱ་མི, ཏ་ཐཱ ནཾ ཚ་ཌྜེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ནཱ་ལི༹་མ་ཏྟཾ བཱི་ཛཾ པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཡ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ པི་ལོ་ཏི་ཀཾ ཀུ་དཱ་ལ་ཕ་ལ་ཀེ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀུ་དཱ་ལཾ ཨ་གྒ་ད་ཎྜ་ཀེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ངྒཱ་ཡ ཏཱི་རེ ཋི་ཏོ ཨ་ཀྑཱི་ནི ནི་མཱི་ལེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་སཱི་སེ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨཱ་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ག་ངྒཱ་ཡཾ ཁི་པི་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ པ་ཏི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དི་སྭཱ ‘‘ཛི་ཏཾ མེ, ཛི་ཏཾ མེ’’ཏི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ས་དྡ་མ་ཀཱ་སི.
ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་རཱ་ཛཱ པ་ཙྩ་ནྟཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ན་དཱི་ཏཱི་རེ ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་རཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ནྷཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ན་དིཾ ཨོ་ཏི་ཎྞོ ཏཾ ས་དྡཾ ཨ་སྶོ་སི. རཱ་ཛཱུ་ན་ཉྩ ནཱ་མ ‘‘ཛི་ཏཾ མེ’’ཏི ས་དྡོ ཨ་མ་ནཱ་པོ ཧོ་ཏི, སོ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་དཱ་ནི ཨ་མི་ཏྟ་མ་དྡ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ‘ཛི་ཏཾ མེ’ཏི ཨཱ་ག་ཏོ, ཏྭཾ པ་ན ‘ཛི་ཏཾ མེ, ཛི་ཏཾ མེ’ཏི ཝི་ར་ཝ་སི, ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪི. ཀུ་དཱ་ལ་པ་ཎྜི་ཏོ ‘‘ཏྭཾ བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཙོ་རེ ཛི་ནི, ཏ་ཡཱ ཛི་ཏཾ པུ་ན ཨ་ཝ་ཛི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, མ་ཡཱ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀོ ལོ་བྷ་ཙོ་རོ ཛི་ཏོ, སོ པུ་ན མཾ ན ཛི་ནི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ཛ་ཡོ སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘ན ཏཾ ཛི་ཏཾ སཱ་དྷུ ཛི་ཏཾ, ཡཾ ཛི་ཏཾ ཨ་ཝ་ཛཱི་ཡ་ཏི;
ཏཾ ཁོ ཛི་ཏཾ སཱ་དྷུ ཛི་ཏཾ, ཡཾ ཛི་ཏཾ ནཱ་ཝ་ཛཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡.༧༠);
ཏཾ ཁ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཙ ག་ངྒཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨཱ་པོ་ཀ་སི་ཎཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་སོ ཨཱ་ཀཱ་སེ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི. རཱ་ཛཱ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ས་དྡྷིཾ བ་ལ་ཀཱ་ཡེ་ན པ་བྦ་ཛི. ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟཱ པ་རི་སཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་པ་རོ་པི སཱ་མ་ནྟ་རཱ་ཛཱ ཏ་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཏྭཱ, ‘‘ཏ་སྶ ར་ཛྫཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་ཐཱ ས་མི་དྡྷཾ ན་ག་རཾ སུ་ཉྙཾ དི་སྭཱ, ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ན་ག་རཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ རཱ་ཛཱ ཨོ་ར་ཀེ ཋཱ་ནེ ན པ་བྦ་ཛི་སྶ་ཏི, མ་ཡཱ་པི པ་བྦ་ཛི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་པུ་རི་སཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ས་པ་རི་ཝཱ་རོ པ་བྦ་ཛི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ས་ཏྟ རཱ་ཛཱ་ནོ པ་བྦ་ཛིཾ་སུ. ས་ཏྟ་ཡོ་ཛ་ནི་ཀོ ཨ་སྶ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ས་ཏྟ རཱ་ཛཱ་ནོ བྷོ་གེ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཛ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛིཾ་སུ. མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ ཝ་སི་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱུ་པ་གོ ཨ་ཧོ་སི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་དཱ ཀུ་དཱ་ལ་པ་ཎྜི་ཏོ ཨ་ཧོ་སིཾ, ཀི་ལེ་སཱ ནཱ་མེ་ཏེ ཨེ་ཝཾ བྷཱ་རི་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཙི་ཏྟ་ཧ་ཏྠ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ པ་ཉྩ་མཾ.
༦. པ་ཉྩ་ས་ཏ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ
ཀུ་མྦྷཱུ་པ་མནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀི་ར པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་མ་གྒཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀཾ མ་ཧཱ་ཝཱ་ས་གཱ་མཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཨ་ཐ ཏེ མ་ནུ་སྶཱ དི་སྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏེ་ཧི ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཝི་སི་ཏྭཱ, ‘‘ཀ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ‘‘ཡ་ཐཱ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་མཾ ཏེ་མཱ་སཾ ཨི་དྷེ་ཝ ཝ་ས་ཐ, མ་ཡ་མྤི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟི་ཀེ ས་ར་ཎེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནི ར་ཀྑི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཋཱ་ནེ མ་ཧ་ནྟོ ཝ་ན་ས་ཎྜོ ཨ་ཏྠི, ཨེ་ཏྠ ཝ་ས་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སུཾ. བྷི་ཀྑཱུ ཏཾ ཝ་ན་ས་ཎྜཾ པ་ཝི་སིཾ་སུ. ཏ་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ནྟོ, ཨ་ཡྻཱ, ཨི་མཾ ཝ་ན་ས་ཎྜཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ, ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཁོ པ་ན ཨ་སྨཱ་ཀཾ ཨ་ཡྻེ་སུ ཨི་དྷ ཝ་ས་ནྟེ་སུ པུ་ཏྟ་དཱ་རེ ག་ཧེ་ཏྭཱ རུ་ཀྑེ ཨ་བྷི་རུ་ཡ྄ཧ ཝ་སི་ཏུ’’ནྟི རུ་ཀྑ་ཏོ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ, ‘‘ཨ་ཡྻཱ, ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ཛྫེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ ཝ་སི་ཏྭཱ ཨ་དྡྷཱ སྭེ ག་མི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. བྷི་ཀྑཱུ་པི པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་མེ་ཝ ཝ་ན་ས་ཎྜཾ ཨཱ་ག་མིཾ་སུ. དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ ཀེ་ན་ཙི ནི་མ་ནྟི་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ པུ་ནཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཛྫ ག་མ་ནཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སྭེ ག་མི་སྶ་ཏི མ་ཉྙེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨ་ཌྜྷ་མཱ་ས་མ་ཏྟཾ བྷཱུ་མི་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཙྪིཾ་སུ.
ཏ་ཏོ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘བྷ་ད་ནྟཱ ཨི་མཾ ཏེ་མཱ་སཾ ཨི་དྷེ་ཝ མ་ཉྙེ ཝ་སི་སྶ་ནྟི, ཨི་དྷེ་ཝ ཁོ པ་ན ཨི་མེ་སུ ཝ་ས་ནྟེ་སུ ཨ་མྷཱ་ཀཾ རུ་ཀྑེ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏུ་མྤི ན ཡུ་ཏྟཾ, ཏེ་མཱ་སཾ པུ་ཏྟ་དཱ་རེ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་སཱི་ད་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི་པི དུ་ཀྑཱ་ནི, ཀི་ཉྩི ཀ་ཏྭཱ ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ པ་ལཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཏཱ ཏེ་སུ ཏེ་སུ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཙེ་ཝ ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊཱི་སུ ཙ ཚི་ནྣ་སཱི་སཱ་ནི ཀ་བ་ནྡྷཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་མ་ནུ་སྶ་ས་དྡ་ཉྩ བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷིཾ་སུ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཁི་པི་ཏ་ཀཱ་སཱ་ད་ཡོ རོ་གཱ པ་ཝ་ཏྟིཾ་སུ. ཏེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀིཾ རུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪ་ནྟཱ, ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཁི་པི་ཏ་རོ་གོ, མ་ཡ྄ཧཾ ཀཱ་སོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ཧཾ ཨ་ཛྫ ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊི་ཡཾ ཚི་ནྣ་སཱི་སཾ ཨ་དྡ་སཾ, ཨ་ཧཾ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ ཀ་བ་ནྡྷཾ ཨ་དྡ་སཾ, ཨ་ཧཾ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་མ་ནུ་སྶ་ས་དྡཾ ཨ་སྶོ་སིཾ, པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་མི་དཾ ཋཱ་ནཾ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་དྷ ཨ་ཕཱ་སུ་ཀཾ ཨ་ཧོ་སི, ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ.
ཨ་ཐ ནེ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝ་སི་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཐཱ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནི བྷེ་ར་ཝཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་ཕཱ་སུ་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན མ་ཡཾ ‘ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་མི་དཾ ཋཱ་ན’ནྟི ཏཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི. ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ན ས་ཀྐཱ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏུ་མྷེ ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཏཱ, ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ཀ་ཏ་རཱ་ཝུ་དྷཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི? ས་ཏྠཱ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ཝོ ད་སྶཱ་མི, མ་ཡཱ དི་ནྣཾ ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ –
‘‘ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་མ་ཏྠ་ཀུ་ས་ལེ་ན, ཡ་ནྟ ས་ནྟཾ པ་དཾ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཙྩ;
ས་ཀྐོ ཨུ་ཛཱུ ཙ སུ་ཧུ་ཛཱུ ཙ, སུ་ཝ་ཙོ ཙ་སྶ མུ་དུ ཨ་ན་ཏི་མཱ་ནཱི’’ཏི. (ཁུ. པཱ. ༩.༡; སུ. ནི. ༡༤༣) –
ས་ཀ་ལཾ མེ་ཏྟ་སུ་ཏྟཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ ཏུ་མྷེ བ་ཧི ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཝ་ན་ས་ཎྜ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱ ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སི. ཏེ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཏཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྭཱ བ་ཧི་ཝི་ཧཱ་རེ ག་ཎ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ནཱ ཝ་ན་ས་ཎྜཾ པ་ཝི་སིཾ་སུ. ས་ཀ་ལ་ཝ་ན་ས་ཎྜེ དེ་ཝ་ཏཱ མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨཱ་པུ་ཙྪིཾ་སུ, ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ས་མྦཱ་ཧ་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪིཾ་སུ, ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་ཀྑཾ སཾ་ཝི་ད་ཧིཾ་སུ, པ་ཀྐ་དྷཱུ་པ་ན་ཏེ་ལཾ ཝི་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་མ་ནུ་སྶ་ས་དྡོ ནཱ་མ ནཱ་ཧོ་སི. ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ནི་སི་ནྣཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནི ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ བྷི་ཛྫ་ན་ཀ་ཊྛེ་ན ཨ་ཐཱ་ཝ་ར་ཊྛེ་ན ཀུ་ལཱ་ལ་བྷཱ་ཛ་ན་ས་དི་སོ’’ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷ་ཡིཾ་སུ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཱ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཏེ་སཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ བྷི་ཛྫ་ན་ཀ་ཊྛེ་ན ཨ་ཐཱ་ཝ་ར་ཊྛེ་ན ཀུ་ལཱ་ལ་བྷཱ་ཛ་ན་ས་དི་སོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨོ་བྷཱ་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏེ ཋི་ཏོ་པི ཨ་བྷི་མུ་ཁེ ནི་སི་ནྣོ ཝི་ཡ ཚ་བྦ་ཎྞ་རཾ་སི་ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ དི་སྶ་མཱ་ནེ་ན རཱུ་པེ་ན ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༤༠. ‘‘ཀུ་མྦྷཱུ་པ་མཾ ཀཱ་ཡ་མིཾ་མ ཝི་དི་ཏྭཱ, ན་ག་རཱུ་པ་མཾ ཙི་ཏྟ་མི་དཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ;
ཡོ་དྷེ་ཐ མཱ་རཾ པ་ཉྙཱ་ཝུ་དྷེ་ན, ཛི་ཏ་ཉྩ ར་ཀྑེ ཨ་ནི་ཝེ་ས་ནོ སི་ཡཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀུ་མྦྷཱུ་པ་མནྟི ཨ་བ་ལ་དུ་བྦ་ལ་ཊྛེ་ན ཨ་ན་དྡྷ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཊྛེ་ན ཨི་མཾ ཀེ་སཱ་དི་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀཱ་ཡཾ ཀུ་མྦྷཱུ་པ་མཾ ཀུ་ལཱ་ལ་བྷཱ་ཛ་ན་ས་དི་སཾ ཝི་དི་ཏྭཱ. ན་ག་རཱུ་པ་མཾ ཙི་ཏྟ་མི་དཾ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི ན་ག་རཾ ནཱ་མ བ་ཧི་དྡྷཱ ཐི་རཾ ཧོ་ཏི, ག་མྦྷཱི་ར་པ་རི་ཁཾ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ དྭཱ་ར་ཊྚཱ་ལ་ཀ་ཡུ་ཏྟཾ, ཨ་ནྟོ་སུ་ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝཱི་ཐི་ཙ་ཏུ་ཀྐ་སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀ་ས་མྤ་ནྣཾ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཎཾ, ཏཾ ‘‘ཝི་ལུ་མྤི་སྶཱ་མཱ’’ཏི བ་ཧི་དྡྷཱ ཙོ་རཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ པ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་ས་ཛྫ པ་ཊི་ཧ་ཏཱ ཝི་ཡ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པ་ཎྜི་ཏོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ ཐི་རཾ ན་ག་ར་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ན་ག་རེ ཋི་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏོ་དྷཱ་རཱ་དི་ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཝུ་དྷེ་ན ཙོ་ར་ག་ཎཾ ཝི་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་ཡེ་ན ཙ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་མ་ཡེ་ན ཙ པ་ཉྙཱ་ཝུ་དྷེ་ན ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཾ ཀི་ལེ་ས་མཱ་རཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནྟོ ཏཾ ཏཾ ཀི་ལེ་ས་མཱ་རཾ ཡོ་དྷེ་ཐ, པ་ཧ་རེ་ཡྻཱ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛི་ཏ་ཉྩ ར་ཀྑེཏི ཛི་ཏ་ཉྩ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཾ ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ཝཱ་ས་ས་པྤཱ་ཡ་ཨུ་ཏུ་ས་པྤཱ་ཡ་བྷོ་ཛ་ན་ས་པྤཱ་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤཱ་ཡཱ་དཱི་ནི ཨཱ་སེ་ཝ་ནྟོ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་ས་ནྟོ ར་ཀྑེ་ཡྻ.
ཨ་ནི་ཝེ་ས་ནོ སི་ཡཱཏི ཨ་ནཱ་ལ་ཡོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཡོ་དྷོ ས་ངྒཱ་མ་སཱི་སེ བ་ལ་ཀོ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་མི་ཏྟེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཚཱ་ཏོ ཝཱ པི་པཱ་སི་ཏོ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་ནྣཱ་ཧེ ཝཱ སི་ཐི་ལེ ཨཱ་ཝུ་དྷེ ཝཱ པ་ཏི་ཏེ བ་ལ་ཀོ་ཊྛ་ཀཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པི་ཝི་ཏྭཱ ས་ནྣ་ཧི་ཏྭཱ ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ པ་ར་སེ་ནཾ མ་དྡ་ཏི, ཨ་ཛི་ཏཾ ཛི་ནཱ་ཏི, ཛི་ཏཾ ར་ཀྑ་ཏི. སོ ཧི ས་ཙེ བ་ལ་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཋི་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝི་སྶ་མ་ནྟོ ཏཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟོ ཨ་ཙྪེ་ཡྻ, ར་ཛྫཾ པ་ར་ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ, བྷི་ཀྑུ, པ་ཊི་ལ་དྡྷཾ ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་ས་ནྟོ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཨུ་ཏྟ་རི་མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ཀི་ལེ་ས་མཱ་རཾ ཛི་ནཱ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན སོ ས་མཱ་པ་ཏྟི་མེ་ཝ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི, སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་ངྑཱ་རེ ན ས་མྨ་ས་ཏི, མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ར་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ར་ཀྑ་ནྟོ ཨ་ནི་ཝེ་ས་ནོ སི་ཡཱ, ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ན ནི་ཝེ་སེ་ཡྻ, ཨཱ་ལ་ཡཾ ན ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཏུ་མྷེ་པི ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སི་ནྣཱ་ཡེ་ཝ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ ས་རཱི་རཾ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟཱ ཐོ་མེ་ནྟཱ ཝ་ནྡ་ནྟཱ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪིཾ་སཱུ་ཏི.
པ་ཉྩ་ས་ཏ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ ཚ་ཊྛཾ.
༧. པཱུ་ཏི་ག་ཏྟ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ཙི་རཾ ཝ་ཏ་ཡཾ ཀཱ་ཡོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ པཱུ་ཏི་ག་ཏྟ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀོ ཀི་ར སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སཱི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ སཱ་ས་ནེ ཨུ་རཾ ད་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, སོ ལ་དྡྷཱུ་པ་ས་མྤ་དོ ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ནཱ་མ ཨ་ཧོ་སི. ག་ཙྪ་ནྟེ ག་ཙྪ་ནྟེ ཀཱ་ལེ ཏ་སྶ ས་རཱི་རེ རོ་གོ ཨུ་ད་པཱ་དི. སཱ་ས་པ་མ་ཏྟི་ཡོ པི་ལ༹་ཀཱ ཨུ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཏཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན མུ་གྒ་མ་ཏྟཱ ཀ་ལཱ་ཡ་མ་ཏྟཱ ཀོ་ལ་ཊྛི་མ་ཏྟཱ ཨཱ་མ་ལ་ཀ་མ་ཏྟཱ བེ་ལུ༹་ཝ་ས་ལཱ་ཊུ་མ་ཏྟཱ བེ་ལུ༹་ཝ་མ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་བྷི་ཛྫིཾ་སུ, ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཚི་དྡཱ་ཝ་ཚི་དྡཾ ཨ་ཧོ་སི. པཱུ་ཏི་ག་ཏྟ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོཏྭེ་ཝ་སྶ ནཱ་མཾ ཨུ་ད་པཱ་དི. ཨ་ཐ་སྶ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨ་ཊྛཱི་ནི བྷི་ཛྫིཾ་སུ. སོ ཨ་པྤ་ཊི་ཛ་གྒི་ཡོ ཨ་ཧོ་སི. ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནཾ པུ་བྦ་ལོ་ཧི་ཏ་མ་ཀྑི་ཏཾ ཛཱ་ལ་པཱུ་ཝ་ས་དི་སཾ ཨ་ཧོ་སི. ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ད་ཡོ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཚ་ཌྜ་ཡིཾ་སུ. སོ ཨ་ནཱ་ཐོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི.
བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ནཱ་མ དྭེ ཝཱ་རེ ལོ་ཀ་ཝོ་ལོ་ཀ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལེ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཉཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟི, སཱ་ཡཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བཱ་ཧི་རཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཉཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟི. ཏ་སྨིཾ པ་ན ས་མ་ཡེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་ཛཱ་ལ་སྶ ཨ་ནྟོ པཱུ་ཏི་ག་ཏྟ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ པ་ཉྙཱ་ཡི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དི་སྭཱ, ‘‘ཨ་ཡཾ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཚ་ཌྜི་ཏོ, ཨི་དཱ་ནི་སྶ མཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་ར་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཨ་གྒི་སཱ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ཨུ་ཀྑ་ལིཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ ད་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་ནཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཏ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་གྒི་སཱ་ལཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ནི་པ་ནྣ་མ་ཉྩ་ཀོ་ཊི་ཡཾ ག་ཎྷི, ཏ་དཱ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཨ་པེ་ཐ, བྷ་ནྟེ, མ་ཡཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི མ་ཉྩ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་གྒི་སཱ་ལཾ ཨཱ་ན་ཡིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཨ་མྦ་ཎཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀཾ ཨཱ་སི་ཉྩི་ཏྭཱ ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཏ་སྶ པཱ་རུ་པ་ནཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀེ མ་དྡཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ནྡཱ་ཏ་པེ ཝི་སྶ་ཛྫཱ་པེ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཋ་ཏྭཱ ས་རཱི་རཾ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀེ་ན ཏེ་མེ་ཏྭཱ གྷཾ་སི་ཏྭཱ ནྷཱ་པེ་སི, ཏ་སྶ ན་ཧཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པཱ་རུ་པ་ནཾ སུ་ཀྑི. ཨ་ཐ ནཾ ཏཾ ནི་ཝཱ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྠ་ཀཱ་སཱ་ཝཾ ཨུ་ད་ཀེ མ་དྡཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཏ་པེ ཝི་སྶ་ཛྫཱ་པེ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ག་ཏྟེ ཨུ་ད་ཀེ ཚི་ནྣ་མ་ཏྟེ ཏ་མྤི སུ་ཀྑི. སོ ཨེ་ཀཾ ཀཱ་སཱ་ཝཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ས་ལླ་ཧུ་ཀ་ས་རཱི་རོ ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོ མ་ཉྩ་ཀེ ནི་པ་ཛྫི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཨུ་སྶཱི་ས་ཀེ ཋ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑུ ཨ་ཡཾ ཏ་ཝ ཀཱ་ཡོ ཨ་པེ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎོ ནི་རུ་པ་ཀཱ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་ལི་ངྒ་རཾ ཝི་ཡ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ སེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༤༡. ‘‘ཨ་ཙི་རཾ ཝ་ཏ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ, པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་དྷི་སེ་སྶ་ཏི;
ཚུ་དྡྷོ ཨ་པེ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎོ, ནི་ར་ཏྠཾ་ཝ ཀ་ལི་ངྒ་ར’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཙི་རཾ ཝ་ཏཱཏི བྷི་ཀྑུ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་དྷི་སེ་སྶ་ཏི, ཨི་མི་སྶཱ པ་ཀ་ཏི་ས་ཡ་ནེ་ན ས་ཡི་ཏཱ་ཡ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨུ་པ་རི ས་ཡི་སྶ་ཏི. ཚུ་དྡྷོཏི ཨ་པ་ཝི་དྡྷོ, ཨ་པ་ག་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཏུ་ཙྪོ ཧུ་ཏྭཱ སེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ནི་ར་ཏྠཾ་ཝ ཀ་ལི་ངྒ་རཾ ནི་རུ་པ་ཀཱ་རཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཀ་ཊྛ་ཁ་ཎྜཾ ཝི་ཡ. ད་བྦ་ས་མྦྷཱ་ར་ཏྠི་ཀཱ ཧི མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཨུ་ཛུ་ཀ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ན ཝ་ངྐཾ ཝ་ངྐ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ན ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ད་བྦ་ས་མྦྷཱ་རཾ ག་ཎྷ་ནྟི, ཨ་ཝ་སེ་སཾ པ་ན སུ་སི་ར་ཉྩ པཱུ་ཏི་ཀ་ཉྩ ཨ་སཱ་ར་ཀ་ཉྩ ག་ཎྛི་ཛཱ་ཏ་ཉྩ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཚ་ཌྜེ་ནྟི. ཨ་ཉྙེ ད་བྦ་ས་མྦྷཱ་ར་ཏྠི་ཀཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏཾ ག་ཧེ་ཏཱ་རོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་མེ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟི, ཨི་ཏ་རཾ པ་ཐ་ཝཱི་ག་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏཾ པ་ན ཏེ་ན ཏེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན མ་ཉྩ་པ་ཊི་པཱ་ད་ཀཾ ཝཱ པཱ་ད་ཀ་ཐ་ལི་ཀཾ ཝཱ ཕ་ལ་ཀ་པཱི་ཋཾ ཝཱ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་པི བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཡ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ་པི མ་ཉྩ་པ་ཊི་པཱ་ད་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་མུ་ཁེ་ན ག་ཡ྄ཧཱུ་པ་གོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ ནི་ར་ཏྠཾ་ཝ ཀ་ལི་ངྒ་རཾ ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ཨ་པ་ག་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ སེ་སྶ་ཏཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ པཱུ་ཏི་ག་ཏྟ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི, ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཐེ་རོ་པི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ས་རཱི་ར་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཀཱ་རཱ་པེ་སི. བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠཱ་རཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘བྷ་ནྟེ, པཱུ་ཏི་ག་ཏྟ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ཀུ་ཧིཾ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི. ‘‘པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ག་ཏྟཾ པུ་ཏི་ཀཾ ཛཱ་ཏཾ, ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ཨ་ཊྛཱི་ནི བྷི་ནྣཱ་ནི, ཀི་མ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟ’’ནྟི? ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨེ་ནེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏེ་ན, བྷ་ནྟེ, ཀ་ཏ’’ནྟི? ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི –
ཨ་ཡཾ ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ སཱ་ཀུ་ཎི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧཱུ ས་ཀུ་ཎེ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཨི་སྶ་ར་ཛ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི. ཏེ་སཾ དི་ནྣཱ་ཝ་སེ་སེ ཝི་ཀྐི་ཎཱ་ཏི, ‘‘ཝི་ཀྐི་ཏཱ་ཝ་སེ་སཱ མཱ་རེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ པཱུ་ཏི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཛ་ངྒྷ་ཊྛཱི་ནི ཙ པ་ཀྑ་ཊྛཱི་ནི ཙ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏི, ཏེ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཝི་ཀྐི་ཎཱ་ཏི. ཨ་ཏི་བ་ཧཱུ་ནཾ པ་ན ལ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏྟ་ནོ་པི ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཙཱ་པེ་ཏི. ཏ་སྶེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ར་ས་བྷོ་ཛ་ནེ པ་ཀྐེ ཨེ་ཀོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ གེ་ཧ་དྭཱ་རེ ཨ་ཊྛཱ་སི. སོ ཐེ་རཾ དི་སྭཱ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ, ‘‘མ་ཡཱ བ་ཧཱུ པཱ་ཎཱ མཱ་རེ་ཏྭཱ ཁཱ་དི་ཏཱ, ཨ་ཡྻོ ཙ མེ གེ་ཧ་དྭཱ་རེ ཋི་ཏོ, ཨ་ནྟོ་གེ་ཧེ ཙ ར་ས་བྷོ་ཛ་ནཾ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི, པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་མ་སྶ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་སྶ པ་ཏྟཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ར་ས་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ད་ཏྭཱ ཐེ་རཾ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སྶ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་དཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ ཏི་སྶ་སྶ ནི་པྥ་ནྣཾ, ས་ཀུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཊྛི་བྷེ་ད་ན་ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཏི་སྶ་སྶ ག་ཏྟ་ཉྩ པཱུ་ཏི་ཀཾ ཛཱ་ཏཾ, ཨ་ཊྛཱི་ནི ཙ བྷི་ནྣཱ་ནི, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ར་ས་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་དཱ་ན་ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ’’ཏི.
པཱུ་ཏི་ག་ཏྟ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ན་ནྡ་གོ་པཱ་ལ་ཀ་ཝ་ཏྠུ
དི་སོ དི་སནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཀོ་ས་ལ་ཛ་ན་པ་དེ ན་ནྡ་གོ་པཱ་ལ་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀི་ར ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ ན་ནྡོ ནཱ་མ གོ་པཱ་ལ་ཀོ གོ་ཡཱུ་ཐཾ ར་ཀྑ་ཏི ཨ་ཌྜྷོ མ་ཧ་དྡྷ་ནོ མ་ཧཱ་བྷོ་གོ. སོ ཀི་ར ཡ་ཐཱ ཀེ་ཎི་ཡོ ཛ་ཊི་ལོ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཝེ་སེ་ན, ཨེ་ཝཾ གོ་པཱ་ལ་ཀ་ཏྟེ་ན རཱ་ཛ་བ་ལིཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ཊུ་མྦཾ ར་ཀྑ་ཏི. སོ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ པ་ཉྩ གོ་ར་སེ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ པ་སྶ་ཏི, དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་ཏྠཱ་རཾ ཡཱ་ཙ་ཏི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པ་རི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ མ་ཧཱ་བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ མ་གྒཱ ཨོ་ཀྐ་མྨ ཏ་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ས་ནྣེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དི. ན་ནྡོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་ཧཾ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཎཱི་ཏཾ པ་ཉྩ་གོ་ར་ས་དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ས་ཏྠཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. ཀ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ན་ནྡ་གོ་པཱ་ལ་ཀོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ས་ཏྠུ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ནྟོ དཱུ་རཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘ཏི་ཊྛ, ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ’’ཏི ནི་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནོ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟི. ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀོ ལུ་དྡ་ཀོ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ མཱ་རེ་སི. པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ བྷི་ཀྑཱུ ནཾ དི་སྭཱ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ན་ནྡོ, བྷ་ནྟེ, གོ་པཱ་ལ་ཀོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་དྷཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ མཱ་རི་ཏོ, ས་ཙེ ཏུ་མྷེ ནཱ་ག་ཙྪི་སྶ་ཐ, ནཱ་སྶ མ་ར་ཎཾ ཨ་བྷ་ཝི་སྶཱ’’ཏི. ས་ཏྠཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཡི ཨཱ་ག་ཏེ་པི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ཏ་སྶ ཙ་ཏ་སྶོ དི་སཱ ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་ནུ་དི་སཱ ཙ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶཱ་པི མ་ར་ཎ་ཏོ མུ་ཙྩ་ནཱུ་པཱ་ཡོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཡ་ཉྷི ནེ་ཝ ཙོ་རཱ, ན ཝེ་རི་ནོ ཀ་རོ་ནྟི, ཏཾ ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་པ་དུ་ཊྛཾ མི་ཙྪཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༤༢. ‘‘དི་སོ དི་སཾ ཡཾ ཏཾ ཀ་ཡི་རཱ, ཝེ་རཱི ཝཱ པ་ན ཝེ་རི་ནཾ;
མི་ཙྪཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, པཱ་པི་ཡོ ནཾ ཏ་ཏོ ཀ་རེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ དི་སོ དི་སནྟི ཙོ་རོ ཙོ་རཾ. ‘‘དི་སྭཱ’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཡཾ ཏཾ ཀ་ཡི་རཱཏི ཡཾ ཏཾ ཏ་སྶ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ ཀ་རེ་ཡྻ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨེ་ཀོ ཨེ་ཀ་སྶ མི་ཏྟ་དུ་བྦྷཱི ཙོ་རོ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ གོ་མ་ཧིཾ་སཱ་དཱི་སུ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཡ་སྶ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་མྤི ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷ་ནྟཾ ཙོ་རཾ དི་སྭཱ, ཝེ་རི ཝཱ པ་ན ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན བ་དྡྷ་ཝེ་རཾ ཝེ་རིཾ དི་སྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏཱ་ཡ དཱ་རུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཡཾ ཏཾ ཏ་སྶ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ ཀ་རེ་ཡྻ, པུ་ཏྟ་དཱ་རཾ ཝཱ པཱི་ལེ༹་ཡྻ, ཁེ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཝཱ ནཱ་སེ་ཡྻ, ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝཱ པ་ན ནཾ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻ, ད་ས་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐེ་སུ མི་ཙྪཱ་ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ མི་ཙྪཱ་པ་ཧི་ཎི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ པཱ་པི་ཡོ ནཾ ཏ་ཏོ ཀ་རེ ཏཾ པུ་རི་སཾ ཏ་ཏོ པཱ་པ་ཏ་རཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི, དི་སོ དི་ས་སྶ ཝཱ ཝེ་རཱི ཝེ་རི་ནོ ཝཱ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ དུ་ཀྑཾ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ, ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡཾ ཝཱ ཀ་རེ་ཡྻ. ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐེ་སུ མི་ཙྪཱ་ཋ་པི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པེ་ཏི, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་སུ་པི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཁི་པི་ཏྭཱ སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན དེ་ཏཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སཱ་ཏྠི་ཀཱ དེ་ས་ནཱ ཛཱ་ཏཱ. ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ན པ་ན བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ན པུ་ཙྪི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ན ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི.
ན་ནྡ་གོ་པཱ་ལ་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. སོ་རེ་ཡྻ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ན ཏཾ མཱ་ཏཱ པི་ཏཱ ཀ་ཡི་རཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སོ་རེ་ཡྻ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཝ་ཏྠུ སོ་རེ་ཡྻ་ན་ག་རེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ, སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ སོ་རེ་ཡྻ་ན་ག་རེ སོ་རེ་ཡྻ་སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ ཨེ་ཀེ་ན ས་ཧཱ་ཡ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ སུ་ཁ་ཡཱ་ན་ཀེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟེ་ན པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ནྷཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ན་ག་རཱ ནི་ཀྑ་མི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཏྠེ་རོ སོ་རེ་ཡྻ་ན་ག་རཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧི་ན་ག་རེ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པཱ་རུ་པ་ཏི. ཐེ་ར་སྶ ཙ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ ས་རཱི་རཾ. སོ་རེ་ཡྻ་སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ ཏཾ དི་སྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ ཨ་ཡཾ ཝཱ ཐེ་རོ མ་མ བྷ་རི་ཡཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, མ་མ ཝཱ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞོ ཨེ་ཏ་སྶ ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞོ ཝི་ཡ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཏ་སྶ ཙི་ནྟི་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི, ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. སོ ལ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཡཱ་ན་ཀཱ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ པ་ལཱ་ཡི. པ་རི་ཛ་ནོ ཏཾ ཨ་ས་ཉྫཱ་ན་ནྟོ ‘‘ཀི་མེ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སཱ་པི ཏ་ཀྐ་སི་ལ་མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི. ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ་པི་སྶཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ་པི ནཱ་དྡ་ས. ས་བྦེ ནྷཱ་ཡི་ཏྭཱ གེ་ཧཾ ཨ་ག་མིཾ་སུ. ‘‘ཀ་ཧཾ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ནྷ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི མ་ཉྙི་མྷཱ’’ཏི ཝ་དིཾ་སུ. ཨ་ཐ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ རོ་དི་ཏྭཱ པ་རི་དེ་ཝི་ཏྭཱ, ‘‘མ་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ཏ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་དཾ་སུ. སཱ ཨེ་ཀཾ ཏ་ཀྐ་སི་ལ་གཱ་མིཾ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧཾ དི་སྭཱ ཡཱ་ན་ཀ་སྶ པ་ཙྪ་ཏོ པ་ཙྪ་ཏོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི.
ཨ་ཐ ནཾ མ་ནུ་སྶཱ དི་སྭཱ, ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཡཱ་ན་ཀ་སྶ པ་ཙྪ་ཏོ པ་ཙྪ་ཏོ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏི, མ་ཡཾ ‘ཀ་སྶེ་སཱ དཱ་རི་ཀཱ’ཏི ཏཾ ན ཛཱ་ནཱ་མཱ’’ཏི ཝ་དིཾ་སུ. སཱ་པི ‘‘ཏུ་མྷེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཡཱ་ན་ཀཾ པཱ་ཛེ་ཐ, ཨ་ཧཾ པ་ད་སཱ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ཙྪ་ནྟཱི ཨ་ངྒུ་ལི་མུ་དྡི་ཀཾ ད་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཡཱ་ན་ཀེ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རེ་སི. མ་ནུ་སྶཱ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘ཏ་ཀྐ་སི་ལ་ན་ག་རེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ ན་ཏྠི, ཏ་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་སྶཱ་མ, མ་ཧཱ་པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རོ ནོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘སཱ་མི, ཨ་མྷེ་ཧི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཀཾ ཨི་ཏྠི་ར་ཏ་ནཾ ཨཱ་ནཱི་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧཾ་སུ. སོ ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་བྷི་རཱུ་པཾ པཱ་སཱ་དི་ཀཾ དི་སྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་སི་ནེ་ཧོ གེ་ཧེ ཨ་ཀཱ་སི. པུ་རི་སཱ ཧི ཨི་ཏྠི་ཡོ, ཨི་ཏྠི་ཡོ ཝཱ པུ་རི་སཱ ཨ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི. པུ་རི་སཱ ཧི པ་ར་སྶ དཱ་རེ་སུ ཨ་ཏི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ཧཱུ་ནི ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏིཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཏེ ཨི་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི.
ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ་པི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ པཱུ་རི་ཏ་པཱ་ར་མཱི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ སཾ་སཱ་རེ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀ་མྨཱ་ར་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ. པ་ར་དཱ་ར་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཙུ་དྡ་ས་སུ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་སུ པུ་རི་ས་སྶ པཱ་ད་པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ ཨི་ཏྠཱི ཨ་ཧོ་སི, ས་ཏྟ་སུ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་སུ བཱི་ཛུ་དྡྷ་ར་ཎཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨི་ཏྠི་ཡོ པ་ན དཱ་ནཱ་དཱི་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏྠི་བྷཱ་ཝེ ཚ་ནྡཾ ཝི་རཱ་ཛེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་དཾ ནོ པུ་ཉྙཾ པུ་རི་ས་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱུ’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་རི་ས་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ནྟི, པ་ཏི་དེ་ཝ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ སཱ་མི་ཀེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ་པི པུ་རི་ས་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ནྟེ་ཝ.
ཨ་ཡཾ པ་ན སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ ཐེ་རེ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨི་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ལ་བྷི. ཏ་ཀྐ་སི་ལཱ་ཡཾ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་ས་མ་ནྭཱ་ཡ པ་ན ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ག་བྦྷོ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. སཱ ད་ས་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན པུ་ཏྟཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་ད་སཱ ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་པ་ར་མྤི པུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ལ་བྷི. ཨེ་ཝ་མ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཝུ་ཏྠཱ དྭེ, སོ་རེ་ཡྻ་ན་ག་རེ ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ནི་བྦ་ཏྟཱ དྭེ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ སོ་རེ་ཡྻ་ན་ག་ར་ཏོ ཏ་སྶཱ ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ པ་ཉྩ་ཧི ས་ཀ་ཊ་ས་ཏེ་ཧི ཏ་ཀྐ་སི་ལཾ ག་ནྟྭཱ སུ་ཁ་ཡཱ་ན་ཀེ ནི་སི་ནྣོ ན་ག་རཾ པཱ་ཝི་སི. ཨ་ཐ ནཾ སཱ ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་ད་ཏ་ལེ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ཋི་ཏཱ དི་སྭཱ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ དཱ་སིཾ པེ་སེ་ཏྭཱ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཏ་ལེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ ས་ཀྐཱ་ར་ས་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་དྡེ, ཏྭཾ ཨི་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་མྷེ་ཧི ན དི་ཊྛ་པུ་བྦཱ, ཨ་ཐ ཙ པ་ན ནོ མ་ཧ་ནྟཾ ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རོ་སི, ཛཱ་ནཱ་སི ཏྭཾ ཨ་མྷེ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་མ, སཱ་མི, ཛཱ་ནཱ་མི, ན་ནུ ཏུ་མྷེ སོ་རེ་ཡྻ་ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་དྡེ’’ཏི. སཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ན་ཉྩ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ཙ པུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨ་རོ་ག་བྷཱ་ཝཾ པུ་ཙྪི. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་དྡེ, ཨ་རོ་གཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་སི ཏྭཾ ཨེ་ཏེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨཱ་མ སཱ་མི, ཛཱ་ནཱ་མི. ཏེ་སཾ ཨེ་ཀོ པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠི, སོ ཀ་ཧཾ, སཱ་མཱི’’ཏི? ‘‘བྷ་དྡེ, མཱ ཨེ་ཏཾ ཀ་ཐེ་ཧི, མ་ཡཾ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ སུ་ཁ་ཡཱ་ན་ཀེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ནྷཱ་ཡི་ཏུཾ ནི་ཀྑ་ནྟཱ ནེ་ཝ་སྶ ག་ཏིཾ ཛཱ་ནཱ་མ, ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་དི་སྭཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙ་ཡི་མྷཱ, ཏེ་པི་སྶ རོ་དི་ཏྭཱ ཀ་ནྡི་ཏྭཱ པེ་ཏ་ཀི་ཙྩཾ ཀི་རིཾ་སཱུ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཧཾ སོ, སཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་པེ་ཧི, བྷ་དྡེ, ཀིཾ ཀ་ཐེ་སི མ་ཡ྄ཧཾ ས་ཧཱ་ཡོ དེ་ཝ་ཀུ་མཱ་རོ ཝི་ཡ ཨེ་ཀོ པུ་རི་སོ’’ཏི? ‘‘ཧོ་ཏུ, སཱ་མི, ཨ་ཧཾ སོ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཐ ཨི་དཾ ཀིཾ ནཱ་མཱ’’ཏི? ‘‘ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཏེ ཨ་ཡྻོ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཏྠེ་རོ དི་ཊྛོ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, དི་ཊྛོ’’ཏི. ཨ་ཧཾ ཨ་ཡྻཾ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཏྠེ་རཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ ཨ་ཡཾ ཝཱ ཐེ་རོ མ་མ བྷ་རི་ཡཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨེ་ཏ་སྶ ཝཱ ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞོ ཝི་ཡ མ་མ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སིཾ. ཙི་ནྟི་ཏ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ མེ པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི, ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝི. ཨ་ཐཱ་ཧཾ ལ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཀ་སྶ་ཙི ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ, སཱ་མཱི་ཏི.
‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ ཏེ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, ཀ་སྨཱ མ་ཡ྄ཧཾ ནཱ་ཙི་ཀྑི, ཨ་པི་ཙ པ་ན ཏེ ཐེ་རོ ཁ་མཱ་པི་ཏོ’’ཏི? ‘‘ན ཁ་མཱ་པི་ཏོ, སཱ་མི. ཛཱ་ནཱ་སི པ་ན ཏྭཾ ཀ་ཧཾ ཐེ་རོ’’ཏི? ‘‘ཨི་མ་མེ་ཝ ན་ག་རཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ས་ཙེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ཨི་དྷཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨ་ཧཾ མ་མ ཨ་ཡྻ་སྶ བྷི་ཀྑཱ་ཧཱ་རཾ ད་དེ་ཡྻཾ, སཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི སཱི་གྷཾ ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རོ་ཧི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཡྻཾ ཁ་མཱ་པེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི སོ ཐེ་ར་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ, ‘‘བྷ་ནྟེ, སྭེ མ་ཡ྄ཧཾ བྷི་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ན་ནུ ཏྭཾ, སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ་སཱི’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, མཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པུ་ཙྪ་ཐ, སྭེ མེ བྷི་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི. ཐེ་རོ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སི, གེ་ཧེ་པི ཐེ་ར་སྶ མ་ཧཱ་ས་ཀྐཱ་རོ པ་ཊི་ཡ་ཏྟོ. ཐེ་རོ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཏཾ གེ་ཧ་དྭཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏེ་ནཱ་ཧཱ་རེ་ན པ་རི་ཝི་སི་ཏྭཱ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ ཏཾ ཨི་ཏྠིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་པ་ཛྫཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧཾ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཁ་མ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀི་མེ་ཏ’’ནྟི? ‘‘ཨ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, པུ་བྦེ མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཏུ་མྷེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ ཙི་ནྟེ་སི, ཨ་ཐ་སྶ པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི, ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝི, ཁ་མ་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཐ, ཁ་མཱ་མི ཝོ ཨ་ཧ’’ནྟི. ཐེ་རེ་ན ‘‘ཁ་མཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི, པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝི.
པུ་རི་ས་ལི་ངྒེ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཏཾ ཏ་ཀྐ་སི་ལཱ་ཡ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མྨ ས་ཧཱ་ཡ་ཀ, ཨི་མེ དྭེ དཱ་ར་ཀཱ ཏ་ཝ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཝུ་ཏྠ་ཏྟཱ མཾ པ་ཊི་ཙྩ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི་ནོ པུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ, ཨི་དྷེ་ཝ ཝ་སི་སྶཱ་མ, མཱ ཨུ་ཀྐ་ཎྛཱི’’ཏི. ‘‘ས་མྨ, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཀེ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཋ་མཾ པུ་རི་སོ ཧུ་ཏྭཱ ཨི་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྭཱ པུ་ན པུ་རི་སོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཝི་པྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟོ, པ་ཋ་མཾ མཾ པ་ཊི་ཙྩ དྭེ པུ་ཏྟཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ, ཨི་དཱ་ནི མེ ཀུ་ཙྪི་ཏོ དྭེ པུ་ཏྟཱ ནི་ཀྑ་ནྟཱ, སྭཱ་ཧཾ ཨེ་ཀེ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟོ, པུ་ན ‘གེ་ཧེ ཝ་སི་སྶ་ཏཱི’ཏི ས་ཉྙཾ མཱ ཀ་རི, ཨ་ཧཾ མ་མ ཨ་ཡྻ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མི. ཨི་མེ དྭེ དཱ་ར་ཀཱ ཏ་ཝ བྷཱ་རཱ་ཏི, ཨི་མེ་སུ མཱ པ་མ་ཛྫཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ཏྟེ སཱི་སེ པ་རི་ཙུ་མྦི་ཏྭཱ པ་རི་མ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་རེ ནི་པ་ཛྫཱ་པེ་ཏྭཱ པི་ཏུ ནི་ཡྻཱ་དེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི. ཐེ་རོ་པི ནཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ག་ཎྷི་ཏྭཱ་ཝ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་སྶ སོ་རེ་ཡྻ་ཏྠེ་རོཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. ཛ་ན་པ་ད་ཝཱ་སི་ནོ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ ས་ངྑུ་བྷི་ཏྭཱ ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལ་ཛཱ་ཏཱ ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ར, བྷ་ནྟེ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་མྤི ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི’’? ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཀི་ར དྭེ པུ་ཏྟཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ, ཏུ་མྷེ པ་ཊི་ཙྩ དྭེ ཛཱ་ཏཱ, ཏེ་སཾ ཝོ ཀ་ཏ་རེ་སུ བ་ལ་ཝ་སི་ནེ་ཧོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཝུ་ཏྠ་ཀེ་སུ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི. ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏཱ ནི་བ་དྡྷཾ ཏ་ཐེ་ཝ པུ་ཙྪིཾ་སུ.
ཐེ་རོ ‘‘ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཀེ་སུ ཨེ་ཝ སི་ནེ་ཧོ བ་ལ་ཝཱ’’ཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཧ་རཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཀོ་ཝ ནི་སཱི་ད་ཏི, ཨེ་ཀོ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི. སོ ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཏྟཱུ་པ་ག་ཏོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨ་ཐ ནཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏཱ པུ་ཙྪ་ནྟི – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཝཾ ཀི་ར ནཱ་མ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མཱ་ཝུ་སོ’’ཏི. ‘‘ཀ་ཏ་རེ་སུ སི་ནེ་ཧོ བ་ལ་ཝཱ’’ཏི? ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཀ་ཏྠ་ཙི སི་ནེ་ཧོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཐེ་སི, པུ་རི་མ་དི་ཝ་སེ་སུ ‘ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཝུ་ཏྠ་པུ་ཏྟེ་སུ སི་ནེ་ཧོ བ་ལ་ཝཱ’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ‘མ་ཡ྄ཧཾ ཀ་ཏྠ་ཙི སི་ནེ་ཧོ ན་ཏྠཱི’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏི, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ པུ་ཏྟོ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏི, མ་མ པུ་ཏྟ་སྶ ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན མ་གྒ་སྶ དི་ཊྛ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ན ཀ་ཏྠ་ཙི སི་ནེ་ཧོ ཛཱ་ཏོ, ཡཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ནེ་ཝ མཱ་ཏཱ, ན པི་ཏཱ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏཾ ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ པ་ཝ་ཏྟཾ ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ དེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༤༣. ‘‘ན ཏཾ མཱ་ཏཱ པི་ཏཱ ཀ་ཡི་རཱ, ཨ་ཉྙེ ཝཱ་པི ཙ ཉཱ་ཏ་ཀཱ;
ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, སེ་ཡྻ་སོ ནཾ ཏ་ཏོ ཀ་རེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠན ཏནྟི ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ནེ་ཝ མཱ་ཏཱ ཀ་རེ་ཡྻ, ན པི་ཏཱ, ན ཨ་ཉྙེ ཉཱ་ཏ་ཀཱ. ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏནྟི ད་ས་སུ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐེ་སུ ས་མྨཱ ཋ་པི་ཏཾ. སེ་ཡྻ་སོ ནཾ ཏ་ཏོ ཀ་རེཏི ཏ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ སེ་ཡྻ་སོ ནཾ ཝ་ར་ཏ་རཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཧི པུ་ཏྟཱ་ནཾ དྷ་ནཾ ད་ད་མཱ་ནཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ སུ་ཁེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀ་ཀ་པྤ་ནཾ དྷ་ནཾ དཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི. ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ་པི ཏཱ་ཝ མ་ཧ་དྡྷ་ནཱ མ་ཧཱ་བྷོ་གཱ, ཏ་སྶཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ སུ་ཁེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀ་ཀ་པྤ་ནཾ དྷ་ནཾ ཨ་དཾ་སུ. ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ན དཱི་པེ་སུ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རིཾ དཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ་པི ནཱ་མ པུ་ཏྟཱ་ནཾ ན་ཏྠི, པ་གེ་ཝ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཝཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཝཱ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་དཱ་ནེ ཀ་ཐཱ་ཝ ན་ཏྠི, ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏཾ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ས་བྦ་མྤེ་ཏཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ དཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སེ་ཡྻ་སོ ནཾ ཏ་ཏོ ཀ་རེ’’ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པ་ཏྟཱ. དེ་ས་ནཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སཱ་ཏྠི་ཀཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི.
སོ་རེ་ཡྻ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ན་ཝ་མཾ.
ཙི་ཏྟ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཏ་ཏི་ཡོ ཝ་གྒོ.