༢. ཀུ་མྦྷ་གྷོ་ས་ཀ་སེ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ
ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཏོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀུ་མྦྷ་གྷོ་ས་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. རཱ་ཛ་ག་ཧ་ན་ག་ར་སྨི་ཉྷི རཱ་ཛ་ག་ཧ་སེ་ཊྛི་ནོ གེ་ཧེ ཨ་ཧི་ཝཱ་ཏ་རོ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫི, ཏ་སྨིཾ ཨུ་པྤ་ནྣེ མ་ཀྑི་ཀཱ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ གཱ་ཝཱ པ་ཋ་མཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ མ་ར་ནྟི, ཏ་ཏོ དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་རོ, ས་བྦ་པ་ཙྪཱ གེ་ཧ་སཱ་མི་ཀཱ, ཏ་སྨཱ སོ རོ་གོ ས་བྦ་པ་ཙྪཱ སེ་ཊྛི་ཉྩ ཛཱ་ཡ་ཉྩ ག་ཎྷི. ཏེ རོ་གེ་ན ཕུ་ཊྛཱ པུ་ཏྟཾ ས་ནྟི་ཀེ ཋི་ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨ་སྶུ་པུ་ཎྞེ་ཧི ནེ་ཏྟེ་ཧི ཏཾ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཏཱ་ཏ, ཨི་མ་སྨིཾ ཀི་ར རོ་གེ ཨུ་པྤ་ནྣེ བྷི་ཏྟིཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡ་ནྟཱ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་བྷ་ནྟི, ཏྭཾ ཨ་མྷེ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟོ པུ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས དྷ་ན་ཀོ་ཊི་ཡོ ནི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ, ཏཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. སོ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ རུ་ད་མཱ་ནོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་བྷཱི་ཏོ བྷི་ཏྟིཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཏ་ག་ཧ་ནཾ ག་ནྟྭཱ དྭཱ་ད་ས ཝ་སྶཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཝ་སི་ཏྭཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཙྩཱ་ག་ཉྪི.
ཨ་ཐ ནཾ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ ག་ནྟྭཱ པ་རཱུ་ལ༹ྷ་ཀེ་ས་མ་སྶུ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ན ཀོ་ཙི ས་ཉྫཱ་ནི. སོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི དི་ནྣ་ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན དྷ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་ན་སྶ ཨ་རོ་ག་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མཾ ན ཀོ་ཙི ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི, ས་ཙཱ་ཧཾ དྷ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝ་ལ་ཉྫི་སྶཱ་མི, ‘ཨེ་ཀེ་ན དུ་གྒ་ཏེ་ན ནི་དྷི ཨུ་དྡྷ་ཊོ’ཏི མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཧེ་ཋེ་ཡྻུཾ, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ བྷ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི. ཨ་ཐེ་ཀཾ པི་ལོ་ཏི་ཀཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཏྠི ཀོ་ཙི བྷ་ཏ་ཀེ་ན ཨ་ཏྠི་ཀོ’’ཏི པུ་ཙྪ་ནྟོ བྷ་ཏ་ཀ་ཝཱི་ཐིཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨ་ཐ ནཾ བྷ་ཏ་ཀཱ དི་སྭཱ, ‘‘ས་ཙེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶ་སི, བྷ་ཏྟ་ཝེ་ཏ་ནཾ ཏེ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ‘‘ཀིཾ ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱ’’ཏི? ‘‘པ་བོ་དྷ་ན་ཙོ་ད་ན་ཀ་མྨཾ. ས་ཙེ ཨུ་སྶ་ཧ་སི, པཱ་ཏོ་ཝ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ‘ཏཱ་ཏཱ, ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཐ, ས་ཀ་ཊཱ་ནི ས་ནྣ་ཡ྄ཧ་ཐ, གོ་ཎེ ཡོ་ཛེ་ཐ, ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་ནཾ ཏི་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ག་མ་ན་ཝེ་ལཱ; ཨ་མྨཱ, ཏུ་མྷེ་པི ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཐ, ཡཱ་གུཾ པ་ཙ་ཐ, བྷ་ཏྟཾ པ་ཙ་ཐཱ’ཏི ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི. ཨ་ཐ་སྶ ཝ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ གྷ་རཾ ཨ་དཾ་སུ. སོ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སི.
ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ རཱ་ཛཱ བི་མྦི་སཱ་རོ ས་དྡ་མ་སྶོ་སི. སོ པ་ན ས་བྦ་ར་ཝ་ཉྙཱུ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྨཱ ‘‘མ་ཧཱ་དྷ་ན་སྶ པུ་རི་ས་སྶེ་ས ས་དྡོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཋི་ཏཱ ཨེ་ཀཱ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ ‘‘རཱ་ཛཱ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ན ཀ་ཐེ་སྶ་ཏི, ཨི་དཾ མ་ཡཱ ཉཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ – ‘‘ག་ཙྪ, ཏཱ་ཏ, ཨེ་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ པུ་རི་སཾ པ་ཧི་ཎི. སོ ཝེ་གེ་ན ག་ནྟྭཱ ཏཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ, ‘‘ཨེ་ཀོ བྷ་ཏ་ཀཱ་ནཾ བྷ་ཏི་ཀཱ་ར་ཀོ ཀ་པ་ཎ་མ་ནུ་སྶོ ཨེ་སོ’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི ཧུ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ་པི ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ་པི ཏཾ ཏ་སྶ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཨཱ་ཧ. སཱ་པི པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པེ་སེ་ཏྭཱ, ‘‘ཀ་པ་ཎ་མ་ནུ་སྶོ ཨེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘རཱ་ཛཱ ‘ཀ་པ་ཎ་མ་ནུ་སྶོ ཨེ་སོ’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ་པི ན ས་དྡ་ཧ་ཏི, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ‘མ་ཧཱ་དྷ་ན་སྶ པུ་རི་ས་སྶེ་ས ས་དྡོ’ཏི ཝ་ད་ཏི, བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་མེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏཾ ཉཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. སཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་ཧ, ‘‘དེ་ཝ, ཨ་ཧཾ ས་ཧ་སྶཾ ལ་བྷ་མཱ་ནཱ དྷཱི་ཏ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཏཾ དྷ་ནཾ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཾ པ་ཝེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. རཱ་ཛཱ ཏ་སྶཱ ས་ཧ་སྶཾ དཱ་པེ་སི.
སཱ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དྷཱི་ཏ་རཾ ཨེ་ཀཾ མ་ལི་ན་དྷཱ་ཏུ་ཀཾ ཝ་ཏྠཾ ནི་ཝཱ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ རཱ་ཛ་གེ་ཧ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཝི་ཡ བྷ་ཏ་ཀ་ཝཱི་ཐིཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀཾ གྷ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་མྨ, མ་ཡཾ མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ, ཨེ་ཀཱ་ཧ་དྭཱི་ཧཾ ཨི་དྷ ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་མྨ, བ་ཧཱུ་ནི གྷ་ར་མཱ་ནུ་ས་ཀཱ་ནི, ན ས་ཀྐཱ ཨི་དྷ ཝ་སི་ཏུཾ, ཨེ་ཏཾ ཀུ་མྦྷ་གྷོ་ས་ཀ་སྶ གེ་ཧཾ ཏུ་ཙྪཾ, ཏ་ཏྠ ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི. སཱ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ, ‘‘སཱ་མི, མ་ཡཾ མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཀཱ, ཨེ་ཀཱ་ཧ་དྭཱི་ཧཾ ཨི་དྷ ཝ་སི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་པི, ‘‘སཱ་མི, ཨ་ཛྫེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མ་ཏྟཾ ཝ་སི་ཏྭཱ པཱ་ཏོ་ཝ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ནི་ཀྑ་མི་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪི. སཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་སི་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཏ་སྶ ཨ་ར་ཉྙ་ག་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ, ‘‘སཱ་མི, ཏ་ཝ ནི་ཝཱ་པཾ ད་ཏྭཱ ཡཱ་ཧི, ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཏེ པ་ཙི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ལཾ, ཨ་མྨ, ཨ་ཧ་མེ་ཝ པ་ཙི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཏེ་ན དི་ནྣེ ག་ཧི་ཏ་མ་ཏྟ་ཀེ་ཡེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཎ་ཏོ བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི ཙེ་ཝ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་ནི ཙ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ པ་ཙ་ན་ནི་ཡཱ་མེ་ན སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཨོ་ད་ནཾ, སཱ་དྷུ་ར་སཱ་ནི ཙ དྭེ ཏཱི་ཎི སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི པ་ཙི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ར་ཉྙ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ མུ་དུ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣཾ ཉ་ཏྭཱ, ‘‘སཱ་མི, ཀི་ལ་ནྟ་མྷ, ཨེ་ཀཱ་ཧ་དྭཱི་ཧཾ ཨི་དྷེ་ཝ ཧོ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི.
ཨ་ཐ་སྶ སཱ་ཡ་མྤི པུ་ན་དི་ཝ་སེ་པི མ་དྷུ་ར་བྷ་ཏྟཾ པ་ཙི་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཐ མུ་དུ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ཏ་སྶ ཉ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་མི, ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ ཨི་དྷེ་ཝ ཝ་སི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཝ་ས་མཱ་ནཱ ཏི་ཁི་ཎེ་ན ས་ཏྠེ་ན ཏ་སྶ མ་ཉྩ་ཝཱ་ཎཾ ཧེ་ཊྛཱ་ཨ་ཊ་ནི་ཡཾ ཏ་ཧཾ ཏ་ཧཾ ཚི་ནྡི. མ་ཉྩོ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་སི་ནྣ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ ཨོ་ལ་མྦི. སོ ‘‘ཀ་སྨཱ ཨ་ཡཾ མ་ཉྩོ ཨེ་ཝཾ ཚི་ཛྫི་ཏྭཱ ག་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘སཱ་མི, ད་ཧ་ར་དཱ་ར་ཀེ ཝཱ་རེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་མི, ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་མྨ, ཨི་དཾ མེ དུ་ཀྑཾ ཏུ་མྷེ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱ་ཏཾ. ཨ་ཧ་ཉྷི པུ་བྦེ ཀ་ཏྠ་ཙི ག་ཙྪ་ནྟོ དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ཀ་རོ་མི, ཏཱ་ཏ, ཝཱ་རེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་མཱི’’ཏི. སཱ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ནི་ཡཱ་མེ་ན དྭེ ཏ་ཡོ དི་ཝ་སེ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ཁཱི་ཡི་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཨེ་ཀཾ དྭེ ར་ཛྫུ་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སེ ཚི་ནྡི. ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཏ་སྨིཾ ནི་སི་ནྣ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ས་བྦཾ ཝཱ་ཎཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི, སཱི་སཾ ཛ་ཎྞུ་ཀེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི, སོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ, ‘‘ཀིཾ ཀ་རོ་མི, ཨི་དཱ་ནི ཀུ་ཧིཾ ག་མི་སྶཱ་མི, ནི་པ་ཛྫ་ན་མ་ཉྩ་སྶ་པི ཏུ་མྷེ་ཧི ཨ་སཱ་མི་ཀོ ཝི་ཡ ཀ་ཏོ་མྷཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཏཱ་ཏ, ཀིཾ ཀ་རོ་མི, པ་ཊི་ཝི་སྶ་ཀ་དཱ་ར་ཀེ ཝཱ་རེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་མི, ཧོ་ཏུ, མཱ ཙི་ནྟ་ཡི, ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མ ཝེ་ལཱ་ཡ ཀུ་ཧིཾ ག་མི་སྶ་སཱི’’ཏི དྷཱི་ཏ་རཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་མྨ, ཏ་ཝ བྷཱ་ཏི་ཀ་སྶ ནི་པ་ཛྫ་ནོ་ཀཱ་སཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ ཨེ་ཀ་པ་སྶེ ས་ཡི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དྷཱ་ག་ཙྪ, སཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་ཏ་རོ་པི ནཾ ‘‘ག་ཙྪ, ཏཱ་ཏ, བྷ་གི་ནི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ནི་པ་ཛྫཱ’’ཏི ཝ་དེ་སི. སོ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་མ་ཉྩེ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏཾ དི་ཝ་ས་ཉྙེ་ཝ ས་ནྠ་ཝཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ པ་རོ་དི. ཨ་ཐ ནཾ མཱ་ཏཱ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀིཾ, ཨ་མྨ, རོ་ད་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨ་མྨ, ཨི་དཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཧོ་ཏུ, ཨ་མྨ, ཀིཾ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ, ཏ་ཡཱ་པི ཨེ་ཀཾ བྷ་ཏྟཱ་རཾ ཨི་མི་ནཱ་པེ་ཀཾ པཱ་ད་པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཾ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ ཛཱ་མཱ་ཏ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏེ ས་མ་གྒ་ཝཱ་སཾ ཝ་སིཾ་སུ.
སཱ ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན ར་ཉྙོ སཱ་ས་ནཾ པེ་སེ་སི – ‘‘བྷ་ཏ་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཚ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟུ. ཡ་སྶ པ་ན གྷ་རེ ཚ་ཎོ ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ ཨེ་ཏྟ་ཀོ ནཱ་མ ད་ཎྜོ་ཏི གྷོ་ས་ནཾ ཀཱ་རེ་ཏཱུ’’ཏི. རཱ་ཛཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་རེ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ས་སྶུ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཱ་ཏ, བྷ་ཏ་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ རཱ་ཛཱ་ཎཱ་ཡ ཚ་ཎོ ཀ་ཏྟ་བྦོ ཛཱ་ཏོ, ཀིཾ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་མྨ, ཨ་ཧཾ བྷ་ཏིཾ ཀ་རོ་ནྟོ་པི ཛཱི་ཝི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་མི, ཀིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི? ‘‘ཏཱ་ཏ, གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟཱ ནཱ་མ ཨི་ཎ་མྤི ག་ཎྷ་ནྟི, ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ ཨ་ཀཱ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷཱ. ཨི་ཎ་ཏོ ནཱ་མ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན མུ་ཙྩི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ག་ཙྪ, ཀུ་ཏོ་ཙི ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ ཁཱི་ཡ་ནྟོ ག་ནྟྭཱ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀོ་ཊི་དྷ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ཨཱ་ཧ་རི. སཱ ཏཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ར་ཉྙོ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན ཚ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན ཏ་ཐེ་ཝ སཱ་ས་ནཾ པ་ཧི་ཎི. པུ་ན རཱ་ཛཱ ཏ་ཐེ་ཝ ‘‘ཚ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟུ, ཨ་ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཏྟ་ཀོ ད་ཎྜོ’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. པུ་ན་པི སོ ཏཱ་ཡ ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ ནི་པྤཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནོ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཡོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ཨཱ་ཧ་རི. སཱ ཏེ་པི ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ར་ཉྙོ པེ་སེ་ཏྭཱ པུ་ན ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན ཏ་ཐེ་ཝ སཱ་ས་ནཾ པ་ཧི་ཎི – ‘‘ཨི་དཱ་ནི པུ་རི་སེ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏཱུ’’ཏི. རཱ་ཛཱ པེ་སེ་སི. པུ་རི་སཱ ག་ནྟྭཱ, ‘‘ཀུ་མྦྷ་གྷོ་ས་ཀོ ནཱ་མ ཀ་ཏ་རོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཱ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ཧི, བྷོ རཱ་ཛཱ, ཏཾ པ་ཀྐོ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. སོ བྷཱི་ཏོ ‘‘ན མཾ རཱ་ཛཱ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ན ཨི་ཙྪི. ཨ་ཐ ནཾ བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན ཧ་ཏྠཱ་དཱི་སུ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷིཾ་སུ. སཱ ཨི་ཏྠཱི ཏེ དི་སྭཱ, ‘‘ཨ་རེ, དུ་བྦི་ནཱི་ཏཱ, ཏུ་མྷེ མ་མ ཛཱ་མཱ་ཏ་རཾ ཧ་ཏྠཱ་དཱི་སུ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ’’ཏི ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨེ་ཧི, ཏཱ་ཏ, མཱ བྷཱ་ཡི, རཱ་ཛཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཏ་ཝ ཧ་ཏྠཱ་དི་གཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ ཚི་ནྡཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི དྷཱི་ཏ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པུ་ར་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་གེ་ཧཾ པ་ཏྭཱ ཝེ་སཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨི་ཏ་ར་མྤི པ་རི་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ན་ཡིཾ་སུ་ཡེ་ཝ.
ཨ་ཐ ནཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏྭཾ ཀུ་མྦྷ་གྷོ་ས་ཀོ ནཱ་མཱ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ མ་ཧཱ་དྷ་ནཾ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཁཱ་ད་སཱི’’ཏི? ‘‘ཀུ་ཏོ མེ, དེ་ཝ, དྷ་ནཾ བྷ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི? ‘‘མཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རི, ཀིཾ ཨ་མྷེ ཝ་ཉྩེ་སཱི’’ཏི? ‘‘ན ཝ་ཉྩེ་མི, དེ་ཝ, ན་ཏྠི མེ དྷ་ན’’ནྟི. ཨ་ཐ་སྶ རཱ་ཛཱ ཏེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ད་སྶེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་མེ ཀ་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཧོ བཱ་ལོ་མྷི, ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ ཨི་མེ ར་ཉྙོ ཧ་ཏྠཾ པ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཱ དྭེ་པི པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་པ་སཱ་དྷ་ནཱ ག་བྦྷ་དྭཱ་ར་མཱུ་ལེ ཋི་ཏཱ དི་སྭཱ, ‘‘བྷཱ་རི་ཡཾ ཝ་ཏི་དཾ ཀ་མྨཾ, ཨི་མཱ་ཧི ར་ཉྙཱ པ་ཡོ་ཛི་ཏཱ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་སི. ཨ་ཐ ནཾ རཱ་ཛཱ ‘‘ཝ་དེ་ཧི, བྷོ, ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ནི་སྶ་ཡོ མེ ན་ཏྠི, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘མཱ་དི་སོ ནི་སྶ་ཡོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, དེ་ཝ, ས་ཙེ མེ དེ་ཝོ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཧོ་མི, བྷོ, ཀི་ཏྟ་ཀཾ ཏེ དྷ་ན’’ནྟི? ‘‘ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀོ་ཊི་ཡོ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ས་ཀ་ཊཱ་ནི དེ་ཝཱ’’ཏི? རཱ་ཛཱ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཱ་ནི ས་ཀ་ཊཱ་ནི ཡོ་ཛཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཧི་ཎི་ཏྭཱ ཏཾ དྷ་ནཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ རཱ་སིཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ག་ཧ་ཝཱ་སི་ནོ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཏྠི ཀ་སྶ་ཙི ཨི་མ་སྨིཾ ན་ག་རེ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དྷ་ན’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ན་ཏྠི, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན་སྶ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ས་ཀྐཱ་རཾ, དེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ མ་ཧ་ནྟེ་ན ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཏཾ སེ་ཊྛི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ དྷཱི་ཏ་རཾ ཏ་སྶེ་ཝ ད་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ནྟེ, པ་སྶ་ཐི་མཾ པུ་རི་སཾ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ དྷི་ཏི་མཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀོ་ཊི་ཝི་བྷ་ཝོ ཧོ་ནྟོ་པི ཨུ་པྤི་ལཱ་ཝི་ཏཱ་ཀཱ་རཾ ཝཱ ཨ་སྨི་མཱ་ན་མ་ཏྟཾ ཝཱ ན ཀ་རོ་ཏི, ཀ་པ་ཎོ ཝི་ཡ པི་ལོ་ཏི་ཀཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ བྷ་ཏ་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ བྷ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟོ མ་ཡཱ ཨི་མི་ནཱ ནཱ་མ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཉཱ་ཏོ. ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཙ པ་ན པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ས་དྷ་ན་བྷཱ་ཝཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ དྷ་ནཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ སེ་ཊྛི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པི་ཏོ, དྷཱི་ཏཱ ཙ་སྶ མ་ཡཱ དི་ནྣཱ. བྷ་ནྟེ, མ་ཡཱ ཙ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ དྷི་ཏི་མཱ ན དི་ཊྛ་པུ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛཱི་ཝ་ནྟ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཀཾ དྷ་མྨི་ཀ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ ནཱ་མ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཙོ་རི་ཀཱ་དི་ཀ་མྨཾ པ་ན ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ ཙེ་ཝ པཱི་ལེ༹་ཏི ཧིཾ་སེ་ཏི, པ་ར་ལོ་ཀེ ཙ, ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ སུ་ཁཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. པུ་རི་ས་སྶ ཧི དྷ་ན་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙ་ཀཱ་ལེ ཀ་སིཾ ཝཱ བྷ་ཏིཾ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཀ་མེ་ཝ དྷ་མྨི་ཀ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ ནཱ་མ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཧི ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ས་ཏི་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཡ ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རི་ནོ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ས་ཉྙ་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཛཱི་ཝ་ནྟ་སྶ ས་ཏི་ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ ཋི་ཏ་སྶ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༤. ‘‘ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཏོ ས་ཏཱི་མ་ཏོ,
སུ་ཙི་ཀ་མྨ་སྶ ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རི་ནོ;
ས་ཉྙ་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཛཱི་ཝི་ནོ,
ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶ ཡ་སོ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཏོཏི ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ནྟ་སྶ. ས་ཏི་མ་ཏོཏི ས་ཏི་ས་མྤ་ནྣ་སྶ. སུ་ཙི་ཀ་མྨ་སྶཱཏི ནི་དྡོ་སེ་ཧི ནི་ར་པ་རཱ་དྷེ་ཧི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ. ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རི་ནོཏི ཨེ་ཝ་ཉྩེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝཱ, ཨི་མ་སྨིཾ ཀ་མྨེ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཨི་དཾ ནཱ་མ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ནི་དཱ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ རོ་ག་ཏི་ཀི་ཙྪ་ནཾ ཝི་ཡ ས་བྦ་ཀ་མྨཱ་ནི ནི་སཱ་མེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ. ས་ཉྙ་ཏ་སྶཱཏི ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ས་ཉྙ་ཏ་སྶ ནི་ཙྪི་དྡ་སྶ. དྷ་མྨ་ཛཱི་ཝི་ནོཏི ཨ་གཱ་རི་ཀ་སྶ ཏུ་ལཱ་ཀཱུ་ཊཱ་དཱི་ནི ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཀ་སི་གོ་ར་ཀྑཱ་དཱི་ཧི, ཨ་ན་གཱ་རི་ཀ་སྶ ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨ་དཱུ་ཏ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟ་སྶ. ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶཱཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠ་ས་ཏི་ནོ. ཡ་སོ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ཨི་སྶ་རི་ཡ་བྷོ་ག་ས་མྤ་ནྣ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙེ་ཝ ཀི་ཏྟི་ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙ ཡ་སོ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི.
གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཀུ་མྦྷ་གྷོ་ས་ཀོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི.
ཀུ་མྦྷ་གྷོ་ས་ཀ་སེ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ དུ་ཏི་ཡཾ.