༤. ཀཱ་ལ༹་ཡ་ཀྑི་ནཱི་ཝ་ཏྠུ
ན ཧི ཝེ་རེ་ནཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝ་ཉྫྷི་ཏྠིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀོ ཀི་ར ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀ་པུ་ཏྟོ པི་ཏ་རི ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ ཁེ་ཏྟེ ཙ གྷ་རེ ཙ ས་བྦ་ཀ་མྨཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཀ་རོ་ནྟོ མཱ་ཏ་རཾ པ་ཊི་ཛ་གྒི. ཨ་ཐ་སྶ མཱ་ཏཱ ‘‘ཀུ་མཱ་རི་ཀཾ ཏེ, ཏཱ་ཏ, ཨཱ་ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་མྨ, མཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཐ, ཨ་ཧཾ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཏུ་མྷེ པ་ཊི་ཛ་གྒི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཏཱ་ཏ, ཁེ་ཏྟེ ཙ གྷ་རེ ཙ ཀི་ཙྩཾ ཏྭ་མེ་ཝ ཀ་རོ་སི, ཏེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ཙི་ཏྟ་སུ་ཁཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཨཱ་ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སི. སཱ ཨེ་ཀཾ ཀུ་ལཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ གེ་ཧཱ ནི་ཀྑ་མི. ཨ་ཐ ནཾ པུ་ཏྟོ ‘‘ཀ་ཏ་རཾ ཀུ་ལཾ ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཀུ་ལཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་ཏྠ ག་མ་ནཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཏཾ ཀུ་ལཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. སཱ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཀུ་མཱ་རི་ཀཾ ཝཱ་རེ་ཏྭཱ དི་ཝ་སཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ གྷ་རེ ཨ་ཀཱ་སི. སཱ ཝ་ཉྫྷཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནཾ མཱ་ཏཱ, པུ་ཏྟ, ཏྭཾ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ཀུ་མཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི, སཱ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཉྫྷཱ ཛཱ་ཏཱ, ཨ་པུ་ཏྟ་ཀ་ཉྩ ནཱ་མ ཀུ་ལཾ ཝི་ན་སྶ་ཏི, པ་ཝེ་ཎཱི ན གྷ་ཊཱི་ཡ་ཏི, ཏེ་ན ཨ་ཉྙཾ ཏེ ཀུ་མཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ནེ་མཱི་ཏི. ཏེ་ན ‘‘ཨ་ལཾ, ཨ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་པི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཉྫྷི་ཏྠཱི ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘པུ་ཏྟཱ ནཱ་མ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཛཱ་ཡི་ནིཾ ཨི་ཏྠིཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ མཾ དཱ་སི་བྷོ་གེ་ན བྷུ་ཉྫི་སྶ་ཏི. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨེ་ཀཾ ཀུ་མཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ནེ་ཡྻ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་མཱ་རི་ཀཾ ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ, ཨ་མྨ, ཝ་དེ་སཱི’’ཏི ཏེ་ཧི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཧཾ ཝ་ཉྫྷཱ, ཨ་པུ་ཏྟ་ཀཾ ནཱ་མ ཀུ་ལཾ ཝི་ན་སྶ་ཏི, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན དྷཱི་ཏཱ པུ་ཏྟཾ ཝཱ དྷཱི་ཏ་རཾ ཝཱ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀ་སྶ སཱ་མི་ནཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, མ་ཡ྄ཧཾ སཱ་མི་ཀ་སྶ ནཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ གྷ་རེ ཨ་ཀཱ་སི.
ཨ་ཐ་སྶཱ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ས་ཙཱ་ཡཾ པུ་ཏྟཾ ཝཱ དྷཱི་ཏ་རཾ ཝཱ ལ་བྷི་སྶ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཀུ་ཊུ་མྦ་སྶ སཱ་མི་ནཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཡ་ཐཱ དཱ་ར་ཀཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཏ་ཐེ་ཝ ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ སཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་མྨ, ཡ་དཱ ཏེ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ག་བྦྷོ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཨ་ཐ མེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. སཱ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ག་བྦྷེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ ཏ་སྶཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཨི་ཏ་རི་སྶཱ པ་ན སཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ནི་ཙྩཾ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཾ དེ་ཏི, ཨ་ཐ་སྶཱ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷིཾ ག་བྦྷ་པཱ་ཏ་ན་བྷེ་ས་ཛྫ་མ་དཱ་སི, ག་བྦྷོ པ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི ག་བྦྷེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི, ཨི་ཏ་རཱ དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཏ་ཐེ་ཝ པཱ་ཏེ་སི. ཨ་ཐ ནཾ པ་ཊི་ཝི་སྶ་ཀི་ཏྠི་ཡོ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘ཀ་ཙྩི ཏེ ས་པ་ཏྟི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི? སཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལེ, ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སི, ཨ་ཡཾ ཏ་ཝ ཨི་སྶ་རི་ཡ་བྷ་ཡེ་ན ག་བྦྷ་སྶ པཱ་ཏ་ན་བྷེ་ས་ཛྫཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ དེ་ཏི, ཏེ་ན ཏེ ག་བྦྷོ པ་ཏ་ཏི, མཱ པུ་ན ཨེ་ཝ་མ་ཀ་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ ན ཀ་ཐེ་སི. ཨ་ཐ སཱ ཨི་ཏ་རི་སྶཱ ཨུ་ད་རཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀ་སྨཱ མ་ཡ྄ཧཾ ག་བྦྷ་སྶ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ན ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏྭཾ མཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ དྭེ ཝཱ་རེ ག་བྦྷཾ པཱ་ཏེ་སི, ཀི་མ་ཏྠཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཀ་ཐེ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན་ཊྛཱ དཱ་ནི་མྷཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ པ་མཱ་དཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི པ་རི་ཎ་ཏེ ག་བྦྷེ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ག་བྦྷོ པ་རི་ཎ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཏི་རི་ཡཾ ནི་པ་ཏི, ཁ་རཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི, ཛཱི་ཝི་ཏ་སཾ་ས་ཡཾ པཱ་པུ་ཎི. སཱ ‘‘ནཱ་སི་ཏ་མྷི ཏ་ཡཱ, ཏྭ་མེ་ཝ མཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཏྭ་མེ་ཝ ཏ་ཡོ་པི ཝཱ་རེ དཱ་ར་ཀེ ནཱ་སེ་སི, ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཧ་མྤི ན་སྶཱ་མི, ཨི་ཏོ དཱ་ནི ཙུ་ཏཱ ཡ་ཀྑི་ནཱི ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཝ དཱ་ར་ཀེ ཁཱ་དི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ གེ་ཧེ མ་ཛྫཱ་རཱི ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. ཨི་ཏ་ར་མྤི སཱ་མི་ཀོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཡཱ མེ ཀུ་ལཱུ་པ་ཙྪེ་དོ ཀ་ཏོ’’ཏི ཀ་པྤ་ར་ཛ་ཎྞུ་ཀཱ་དཱི་ཧི སུ་པོ་ཐི་ཏཾ པོ་ཐེ་སི. སཱ ཏེ་ནེ་ཝཱ་བཱ་དྷེ་ན ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཀུ་ཀྐུ་ཊཱི ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ.
ཀུ་ཀྐུ་ཊཱི ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ཎྜཱ་ནི ཝི་ཛཱ་ཡི, མ་ཛྫཱ་རཱི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏཱ་ནི ཨ་ཎྜཱ་ནི ཁཱ་དི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཁཱ་དི་ཡེ་ཝ. ཀུ་ཀྐུ་ཊཱི ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ མ་མ ཨ་ཎྜཱ་ནི ཁཱ་དི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི མ་མྤི ཁཱ་དི་ཏུ་ཀཱ་མཱ་སཱི’’ཏི. ‘‘ཨི་ཏོ ཙུ་ཏཱ ས་པུ་ཏྟ་ཀཾ ཏཾ ཁཱ་དི་ཏུཾ ལ་བྷེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཨ་ར་ཉྙེ དཱི་པི་ནཱི ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. ཨི་ཏ་རཱ མི་གཱི ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶཱ ཝི་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལེ དཱི་པི་ནཱི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ པུ་ཏྟ་ཀེ ཁཱ་དི. མི་གཱི མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པུ་ཏྟ་ཀེ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི མ་མྤི ཁཱ་དི་སྶ་ཏི, ཨི་ཏོ དཱ་ནི ཙུ་ཏཱ ཨེ་ཏཾ ས་པུ་ཏྟ་ཀཾ ཁཱ་དི་ཏུཾ ལ་བྷེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཡ་ཀྑི་ནཱི ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. དཱི་པི་ནཱི་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི, སཱ ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟཱ དྭཱ་ར་གཱ་མ་ཀེ པ་ཏི་ཀུ་ལཾ ཨ་ག་མཱ་སི, ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཙ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡི. ཡ་ཀྑི་ནཱི་པི ཏ་སྶཱ པི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ཝ་ཎྞེ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀུ་ཧིཾ མེ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི ‘‘ཨ་ནྟོ་ག་བྦྷེ ཝི་ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘པུ་ཏྟཾ ནུ ཁོ ཝི་ཛཱ་ཏཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ དྷཱི་ཏ་ར་ནྟི པ་སྶི་སྶཱ་མི ན’’ནྟི ག་བྦྷཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་སྶ་ནྟཱི ཝི་ཡ དཱ་ར་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ག་ཏཱ. པུ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཁཱ་དི. ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ ཨི་ཏ་རཱ ག་རུ་བྷཱ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ སཱ་མི་ཀཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘སཱ་མི, ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨེ་ཀཱ ཡ་ཀྑི་ནཱི མ་མ དྭེ པུ་ཏྟེ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ག་ཏཱ, ཨི་དཱ་ནི མ་མ ཀུ་ལ་གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཝི་ཛཱ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀུ་ལ་གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཝི་ཛཱ་ཡི.
ཏ་དཱ སཱ ཡ་ཀྑི་ནཱི ཨུ་ད་ཀ་ཝཱ་རཾ ག་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཝེ་སྶ་ཝ་ཎ་སྶ ཧི ཡ་ཀྑི་ནི་ཡོ ཝཱ་རེ་ན ཨ་ནོ་ཏ་ཏྟ་ད་ཧ་ཏོ སཱི་ས་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀ་མཱ་ཧ་ར་ནྟི. ཏཱ ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན་པི པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན་པི མུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་པ་རཱ ཡ་ཀྑི་ནི་ཡོ ཀི་ལ་ནྟ་ཀཱ་ཡཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡ་མྤི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. སཱ པ་ན ཨུ་ད་ཀ་ཝཱ་ར་ཏོ མུ་ཏྟ་མ་ཏྟཱ་ཝ ཝེ་གེ་ན ཏཾ གྷ་རཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀུ་ཧིཾ མེ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཀུ་ཧིཾ ནཾ པ་སྶི་སྶ་སི, ཏ་སྶཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཛཱ་ཏ་ཛཱ་ཏ་དཱ་ར་ཀེ ཡ་ཀྑི་ནཱི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཁཱ་ད་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀུ་ལ་གེ་ཧཾ ག་ཏཱ’’ཏི. སཱ ‘‘ཡ་ཏྠ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཝཱ ག་ཙྪ་ཏུ, ན མེ མུ་ཙྩི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝེ་ར་ཝེ་ག་ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་མཱ་ན་སཱ ན་ག་རཱ་བྷི་མུ་ཁཱི པ་ཀྑ་ནྡི. ཨི་ཏ་རཱ་པི ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ ནཾ དཱ་ར་ཀཾ ནྷཱ་པེ་ཏྭཱ ནཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘སཱ་མི, ཨི་དཱ་ནི ས་ཀ་གྷ་རཾ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི པུ་ཏྟ་མཱ་དཱ་ཡ སཱ་མི་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ག་ཏ་མ་གྒེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཱི པུ་ཏྟཾ སཱ་མི་ཀ་སྶ ད་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་ར་པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཱ ནྷཱ་ཏྭཱ སཱ་མི་ཀེ ནྷཱ་ཡ་ནྟེ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ པུ་ཏྟ་སྶ ཐ་ཉྙཾ པཱ་ཡ་མཱ་ནཱ ཋི་ཏཱ ཡ་ཀྑི་ནིཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟིཾ དི་སྭཱ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ, ‘‘སཱ་མི, ཝེ་གེ་ན ཨེ་ཧི, ཨ་ཡཾ སཱ ཡ་ཀྑི་ནཱི, ཝེ་གེ་ན ཨེ་ཧི, ཨ་ཡཾ སཱ ཡ་ཀྑི་ནཱི’’ཏི ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ཏ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ས་ཎྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་རཱ་བྷི་མུ་ཁཱི པ་ཀྑ་ནྡི.
ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ས་ཏྠཱ པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. སཱ པུ་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པཱ་ད་པི་ཊྛེ ནི་པ་ཛྫཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མ་ཡཱ ཨེ་ས དི་ནྣོ, པུ་ཏྟ་སྶ མེ ཛཱི་ཝི་ཏཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠོ སུ་མ་ན་དེ་ཝོ ནཱ་མ ཡ་ཀྑི་ནི་ཡཱ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ནཱ་དཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཏཾ ཡ་ཀྑི་ནིཾ པ་ཀྐོ་སཱ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ པ་ཀྐོ་སི. ཨི་ཏ་རཱ ‘‘ཨ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨེ་ཏུ, མཱ ས་དྡ་མ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཋི་ཏཾ ‘‘ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་སི, ས་ཙེ ཏུ་མྷེ མཱ་དི་ས་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝཾ ནཱ་ག་མི་སྶ་ཐ, ཨ་ཧི་ན་ཀུ་ལཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཙྪ་ཕ་ནྡ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀཱ་ཀོ་ལཱུ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཙ ཀ་པྤ་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཝོ ཝེ་རཾ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ཀ་སྨཱ ཝེ་རཾ པ་ཊི་ཝེ་རཾ ཀ་རོ་ཐ. ཝེ་ར་ཉྷི ཨ་ཝེ་རེ་ན ཨུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ནོ ཝེ་རེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༥. ‘‘ན ཧི ཝེ་རེ་ན ཝེ་རཱ་ནི, ས་མྨ་ནྟཱི་དྷ ཀུ་དཱ་ཙ་ནཾ;
ཨ་ཝེ་རེ་ན ཙ ས་མྨ་ནྟི, ཨེ་ས དྷ་མྨོ ས་ན་ནྟ་ནོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ན ཧི ཝེ་རེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཧི ཁེ་ལ༹་སི་ངྒྷཱ་ཎི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨ་སུ་ཙཱི་ཧི མ་ཀྑི་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཏེ་ཧེ་ཝ ཨ་སུ་ཙཱི་ཧི དྷོ་ཝ་ནྟཱ སུ་དྡྷཾ ནི་གྒ་ནྡྷཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ཏཾ ཋཱ་ནཾ བྷི་ཡྻོ་སོ་མ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་སུ་དྡྷ་ཏ་ར་ཉྩེ་ཝ དུ་གྒ་ནྡྷ་ཏ་ར་ཉྩ ཧོ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཾ པ་ཙྩ་ཀྐོ་ས་ནྟོ པ་ཧ་ར་ནྟཾ པ་ཊི་པ་ཧ་ར་ནྟོ ཝེ་རེ་ན ཝེ་རཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ བྷི་ཡྻོ བྷི་ཡྻོ ཝེ་ར་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏི. ཨི་ཏི ཝེ་རཱ་ནི ནཱ་མ ཝེ་རེ་ན ཀི་སྨི་ཉྩི ཀཱ་ལེ ན ས་མྨ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཨ་ཝེ་རེ་ན ཙ ས་མྨ་ནྟཱིཏི ཡ་ཐཱ པ་ན ཏཱ་ནི ཁེ་ལཱ༹་དཱི་ནི ཨ་སུ་ཙཱི་ནི ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན དྷོ་ཝི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནི ན་སྶ་ནྟི, ཏཾ ཋཱ་ནཾ སུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི སུ་ག་ནྡྷཾ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཝེ་རེ་ན ཁ་ནྟི་མེ་ཏྟོ་ད་ཀེ་ན ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝེ་རཱ་ནི ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ནྟི པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནྟི ཨ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨེ་ས དྷ་མྨོ ས་ན་ནྟ་ནོཏི ཨེ་ས ཨ་ཝེ་རེ་ན ཝེ་རཱུ་པ་ས་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ པོ་རཱ་ཎ་ཀོ དྷ་མྨོ; ས་བྦེ་སཾ བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ག་ཏ་མ་གྒོ་ཏི.
གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཡ་ཀྑི་ནཱི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ་པི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ སཱ་ཏྠི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི.
ས་ཏྠཱ ཏཾ ཨི་ཏྠིཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏི་སྶཱ ཏ་ཝ པུ་ཏྟཾ དེ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘བྷཱ་ཡཱ་མི, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘མཱ བྷཱ་ཡི, ན་ཏྠི ཏེ ཨེ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་རི་པ་ནྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ ཏ་སྶཱ པུ་ཏྟ་མ་དཱ་སི. སཱ ཏཾ ཙུ་མྦི་ཏྭཱ ཨཱ་ལི་ངྒེ་ཏྭཱ པུ་ན མཱ་ཏུ་ཡེ་ཝ ད་ཏྭཱ རོ་དི་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཀི་མེ་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪི. ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཧཾ པུ་བྦེ ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟཱི་པི ཀུ་ཙྪི་པཱུ་རཾ ནཱ་ལ་ཏྠཾ, ཨི་དཱ་ནི ཀ་ཐཾ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘མཱ ཙི་ནྟ་ཡཱི’’ཏི ས་མ་སྶཱ་སེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨི་ཏྠི་མཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མཾ ནེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གེ་ཧེ ནི་ཝཱ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟེ་ཧི པ་ཊི་ཛ་གྒཱ་ཧཱི’’ཏི. སཱ ཏཾ ནེ་ཏྭཱ པི་ཊྛི་ཝཾ་སེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟེ་ཧི པ་ཊི་ཛ་གྒི, ཏ་སྶཱ ཝཱི་ཧི་པ་ཧ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ མུ་ས་ལ་གྒེ་ན མུ་དྡྷཾ པ་ཧ་ར་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. སཱ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝ་སི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་མི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ མཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ མུ་ས་ལ་སཱ་ལཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀ་ཙཱ་ཊི་ཡཾ ཨུ་དྡྷ་ནེ ནི་བྦ་ཀོ་སེ ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊེ གཱ་མ་དྭཱ་རེ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏཱ་པི ཨི་དྷ མེ མུ་ས་ལེ་ན སཱི་སཾ བྷི་ནྡ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཨི་དྷ དཱ་ར་ཀཱ ཨུ་ཙྪི་ཊྛོ་ད་ཀཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ནྟི, ཨི་དྷ སུ་ན་ཁཱ ནི་པ་ཛྫ་ནྟི, ཨི་དྷ དཱ་ར་ཀཱ ཨ་སུ་ཙིཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨི་དྷ ཀ་ཙ་ཝ་རཾ ཚ་ཌྜེ་ནྟི, ཨི་དྷ གཱ་མ་དཱ་ར་ཀཱ ལ་ཀྑ་ཡོ་གྒཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ས་བྦཱ་ནི ཏཱ་ནི པ་ཊི་ཀྑི་པི. ཨ་ཐ ནཾ བ་ཧི་གཱ་མེ ཝི་ཝི་ཏྟོ་ཀཱ་སེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱ ཨ་གྒ་ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཛ་གྒི. སཱ ཡ་ཀྑི་ནཱི ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ ཨི་དཱ་ནི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཱ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཀི་ཉྩི པ་ཊི་གུ་ཎཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི. སཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ སུ་བྦུ་ཊྛི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཐ་ལ་ཊྛཱ་ནེ ས་སྶཾ ཀ་རོ་ཧི, ཨི་མ་སྨིཾ སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ དུ་བྦུ་ཊྛི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ནི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ས་སྶཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི. སེ་ས་ཛ་ནེ་ཧི ཀ་ཏ་ས་སྶཾ ཨ་ཏི་ཨུ་ད་ཀེ་ན ཝཱ ཨ་ནོ་ད་ཀེ་ན ཝཱ ན་སྶ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ སེ་ས་ཛ་ནཱ, ‘‘ཨ་མྨ, ཏ་ཡཱ ཀ་ཏ་ས་སྶཾ ནེ་ཝ ཨ་ཙྩོ་ད་ཀེ་ན, ན ཨ་ནུ་ད་ཀེ་ན ན་སྶ་ཏི, སུ་བྦུ་ཊྛི་དུ་བྦུ་ཊྛི་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་སི, ཀིཾ ནུ ཁོ ཨེ་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪིཾ་སུ. ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ ཡ་ཀྑི་ནཱི སུ་བྦུ་ཊྛི་དུ་བྦུ་ཊྛི་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, མ་ཡཾ ཏ་སྶཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཐ་ལེ་སུ ནི་ནྣེ་སུ ས་སྶཱ་ནི ཀ་རོ་མ, ཏེ་ན ནོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཀིཾ ན པ་སྶ་ཐ? ནི་བ་དྡྷཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ གེ་ཧ་ཏོ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི, ཏུ་མྷེ་པི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་གྒ་ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཧ་ར་ཐ, ཏུ་མྷཱ་ཀ་མྤི ཀ་མྨ་ནྟེ ཨོ་ལོ་ཀེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱ ས་ཀ་ལ་ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རིཾ་སུ. སཱ་པི ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦེ་སཾ ཀ་མྨ་ནྟེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱི ལཱ་བྷ་གྒ་པྤ་ཏྟཱ ཨ་ཧོ་སི མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་རཱ. སཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨ་ཊྛ ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་ནི པ་ཊྛ་པེ་སི. ཏཱ་ནི ཡཱ་ཝ་ཛྫ་ཀཱ་ལཱ དཱི་ཡ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
ཀཱ་ལ༹་ཡ་ཀྑི་ནཱི་ཝ་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.