༡༠. ཙུ་ནྡ་སཱུ་ཀ་རི་ཀ་ཝ་ཏྠུ
ཨི་དྷ སོ་ཙེ་ཏཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཙུ་ནྡ་སཱུ་ཀ་རི་ཀཾ ནཱ་མ པུ་རི་སཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར པ་ཉྩ་པ་ཎྞཱ་ས ཝ་སྶཱ་ནི སཱུ་ཀ་རེ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནྟོ ཙ ཝི་ཀྐི་ཎ་ནྟོ ཙ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་སི. ཚཱ་ཏ་ཀཱ་ལེ ས་ཀ་ཊེ་ན ཝཱི་ཧིཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཛ་ན་པ་དཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀ་ནཱ་ལི༹་དྭེ་ནཱ་ལི༹་མ་ཏྟེ་ན གཱ་མ་སཱུ་ཀ་ར་པོ་ཏ་ཀེ ཀི་ཎི་ཏྭཱ ས་ཀ་ཊཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པ་ཙྪཱ་ནི་ཝེ་ས་ནེ ཝ་ཛཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་པཾ རོ་པེ་ཏྭཱ, ཏེ་སུ ནཱ་ནཱ་ག་ཙྪེ ཙ ས་རཱི་ར་མ་ལ་ཉྩ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏེ་སུ ཡཾ ཡཾ མཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ཨཱ་ལཱ༹་ནེ ནི་ཙྩ་ལཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ས་རཱི་ར་མཾ་ས་སྶ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཡི་ཏྭཱ བ་ཧ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་མུ་གྒ་རེ་ན པོ་ཐེ་ཏྭཱ, ‘‘བ་ཧ་ལ་མཾ་སོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ མུ་ཁཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རེ ད་ཎྜ་ཀཾ ད་ཏྭཱ ལོ་ཧ་ཐཱ་ལི་ཡཱ པ་ཀྐུ་ཐི་ཏཾ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀཾ མུ་ཁེ ཨཱ་སི་ཉྩ་ཏི. ཏཾ ཀུ་ཙྪིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་ཀྐུ་ཐི་ཏཾ ཀ་རཱི་སཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་དྷོ་བྷཱ་གེ་ན ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཡཱ་ཝ ཐོ་ཀ་མྤི ཀ་རཱི་སཾ ཨ་ཏྠི, ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཝི་ལཾ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, སུ་དྡྷེ ཨུ་ད་རེ ཨ་ཙྪཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ལཾ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཨུ་ད་ཀཾ པི་ཊྛི་ཡཾ ཨཱ་སི་ཉྩ་ཏི. ཏཾ ཀཱ་ལ༹་ཙ་མྨཾ ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་ཏོ ཏི་ཎུ་ཀྐཱ་ཡ ལོ་མཱ་ནི ཛྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཏི་ཁི་ཎེ་ན ཨ་སི་ནཱ སཱི་སཾ ཚི་ནྡ་ཏི. པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཏཾ ལོ་ཧི་ཏཾ བྷཱ་ཛ་ནེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ མཾ་སཾ ལོ་ཧི་ཏེ་ན མ་དྡི་ཏྭཱ པ་ཙི་ཏྭཱ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སི་ནྣོ ཁཱ་དི་ཏྭཱ སེ་སཾ ཝི་ཀྐི་ཎཱ་ཏི. ཏ་སྶ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ནི་ཡཱ་མེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟ་སྶ པ་ཉྩ་པ་ཎྞཱ་ས ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ནི. ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ དྷུ་ར་ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ནྟེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི པུ་པྥ་མུ་ཊྛི་མ་ཏྟེ་ན པཱུ་ཛཱ ཝཱ ཀ་ཊ་ཙྪུ་མ་ཏྟཾ བྷི་ཀྑ་དཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཀི་ཉྩི པུ་ཉྙཾ ནཱ་མ ནཱ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ས་རཱི་རེ རོ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫི, ཛཱི་ཝ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡ་ས་ནྟཱ་པོ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི. ཨ་ཝཱི་ཙི་ས་ནྟཱ་པོ ནཱ་མ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏེ ཋ་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ ཨ་ཀྑཱི་ནཾ བྷི་ཛྫ་ན་ས་མ་ཏྠོ པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘ཏ་སྶ ཨ་ཡོ་མ་ཡཱ བྷཱུ་མི, ཛ་ལི་ཏཱ ཏེ་ཛ་སཱ་ཡུ་ཏཱ;
ས་མ་ནྟཱ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཾ, ཕ་རི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ས་བྦ་དཱ’’ཏི. (མ. ནི. ༣.༢༦༧; ཨ. ནི. ༣.༣༦);
ནཱ་ག་སེ་ན་ཏྠེ་རེ་ན པ་ན་སྶ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་གྒི་ས་ནྟཱ་པ་ཏོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ – ‘‘ཡ་ཐཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་མ་ཏྟོ པཱ་སཱ་ཎོ་པི ནེ་ར་ཡི་ཀ་གྒི་མྷི པ་ཀྑི་ཏྟོ ཁ་ཎེ་ན ཝི་ལ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏི, ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ པ་ནེ་ཏྠ ཀ་མྨ་བ་ལེ་ན མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ག་ཏཱ ཝི་ཡ ན ཝི་ལཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི (མི. པ. ༢.༤.༦). ཏ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་པེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. གེ་ཧ་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཡེ་ཝ སཱུ་ཀ་ར་ར་ཝཾ ར་ཝི་ཏྭཱ ཛ་ཎྞུ་ཀེ་ཧི ཝི་ཙ་ར་ནྟོ པུ་ར་ཏྠི་མ་ཝ་ཏྠུ་མྤི པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཏྠུ་མྤི ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ གེ་ཧ་མཱ་ནུ་ས་ཀཱ ཏཾ ད་ལ༹ྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མུ་ཁཾ པི་ད་ཧ་ནྟི. ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ ནཱ་མ ན ས་ཀྐཱ ཀེ་ན་ཙི པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ. སོ ཝི་ར་ཝ་ནྟོ་ཝ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ས་མ་ནྟཱ ས་ཏྟ་སུ གྷ་རེ་སུ མ་ནུ་སྶཱ ནི་དྡཾ ན ལ་བྷ་ནྟི. མ་ར་ཎ་བྷ་ཡེ་ན ཏ་ཛྫི་ཏ་སྶ པ་ན བ་ཧི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ས་བྦོ གེ་ཧ་ཛ་ནོ ཡ་ཐཱ ཨ་ནྟོ་ཋི་ཏོ བ་ཧི ཝི་ཙ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ གེ་ཧ་དྭཱ་རཱ་ནི ཐ་ཀེ་ཏྭཱ བ་ཧི་གེ་ཧཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ར་ཀྑ་ནྟོ ཨ་ཙྪ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ཨ་ནྟོ་གེ་ཧེ་ཡེ་ཝ ནི་ར་ཡ་ས་ནྟཱ་པེ་ན ཝི་ར་ཝ་ནྟོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟ་དི་ཝ་སཱ་ནི ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་མེ དི་ཝ་སེ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡོ དེ་ཝ་དཱུ་ཏ་སུ་ཏྟེ་ན (མ. ནི. ༣.༢༦༡ ཨཱ་ད་ཡོ; ཨ. ནི. ༣.༣༦) ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦོ་ཏི.
བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ གྷ་ར་དྭཱ་རེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཱ ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ, ‘‘སཱུ་ཀ་ར་ས་དྡོ’’ཏི ས་ཉྙི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སི་ནྣཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཙུ་ནྡ་སཱུ་ཀ་རི་ཏ་སྶ གེ་ཧ་དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ སཱུ་ཀ་རཱ་ནཾ མཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཛྫ ས་ཏྟ་མོ དི་ཝ་སོ, གེ་ཧེ ཀཱ་ཙི མ་ངྒ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི མ་ཉྙེ. ཨེ་ཏྟ་ཀེ ནཱ་མ, བྷ་ནྟེ, སཱུ་ཀ་རེ མཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀ་མྤི མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ ཝཱ ཀཱ་རུ་ཉྙཾ ཝཱ ན་ཏྠི, ན ཝ་ཏ ནོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཀ་ཀྑ་ལོ༹ ཕ་རུ་སོ ས་ཏྟོ དི་ཊྛ་པུ་བྦོ’’ཏི. ས་ཏྠཱ – ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སོ ཨི་མེ ས་ཏྟ་དི་ཝ་སེ སཱུ་ཀ་རེ མཱ་རེ་ཏི, ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀཾ པ་ན་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཛཱི་ཝ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡ་ས་ནྟཱ་པོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. སོ ཏེ་ན ས་ནྟཱ་པེ་ན ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནི སཱུ་ཀ་ར་ར་ཝཾ ར་ཝ་ནྟོ ཨ་ནྟོ་ནི་ཝེ་ས་ནེ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཛྫ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་དྷ ལོ་ཀེ ཨེ་ཝཾ སོ་ཙི་ཏྭཱ པུ་ན ག་ནྟྭཱ སོ་ཙ་ན་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ཨཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་མ་ཏྟཱ ནཱ་མ ག་ཧ་ཊྛཱ ཝཱ ཧོ་ནྟུ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཝཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ སོ་ཙ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༥. ‘‘ཨི་དྷ སོ་ཙ་ཏི པེ་ཙྩ སོ་ཙ་ཏི,
པཱ་པ་ཀཱ་རཱི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ སོ་ཙ་ཏི;
སོ སོ་ཙ་ཏི སོ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི;
དི་སྭཱ ཀ་མྨ་ཀི་ལི་ཊྛ་མ་ཏྟ་ནོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ པཱ་པ་ཀཱ་རཱིཏི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ པཱ་པ་ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ པུ་གྒ་ལོ ‘‘ཨ་ཀ་ཏཾ ཝ་ཏ མེ ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, ཀ་ཏཾ པཱ་པ’’ནྟི ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ མ་ར་ཎ་ས་མ་ཡེ ཨི་དྷ སོ་ཙ་ཏི, ཨི་ད་མ་སྶ ཀ་མྨ་སོ་ཙ་ནཾ. ཝི་པཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ པ་ན པེ་ཙྩ སོ་ཙ་ཏི. ཨི་ད་མ་སྶ པ་ར་ལོ་ཀེ ཝི་པཱ་ཀ་སོ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ སོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ སོ་ཙ་ཏིཡེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཛཱི་ཝ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ སོ ཙུ་ནྡ་སཱུ་ཀ་རི་ཀོ་པི སོ་ཙ་ཏི. དི་སྭཱ ཀ་མྨ་ཀི་ལི་ཊྛནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ལི་ཊྛ་ཀ་མྨཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཝི་ལ་པ་ནྟོ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི.
གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ ཨ་ཧེ་སུཾ. མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི.
ཙུ་ནྡ་སཱུ་ཀ་རི་ཀ་ཝ་ཏྠུ ད་ས་མཾ.