༣. སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏ་ཏི་ཡཱ་པ་དཱ་ནེ པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ནཱ་མ ཛི་ནོཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་པ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ པ་རི་སཱ་ཡ པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋི་ཏོ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ལཱ་བྷཱི་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘མ་ཡཱ་པི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ཝི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ད་ས་བ་ལཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑ་ས་ངྒྷ་སྶ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཀ་མྨེ་ན ན ཨ་ཉྙཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཏྠེ་མི, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ པ་ན ཨེ་ཀ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནེ ཨ་ཧ་མྤི ཏུ་མྷེ་ཧི སོ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པི་ཏ་བྷི་ཀྑུ ཝི་ཡ ལཱ་བྷཱི་ནཾ ཨ་གྒོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏེ པ་ཏྠ་ནཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ གོ་ཏ་མ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ས་མི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ བ་ནྡྷུ་མ་ཏཱི་ན་ག་ར་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ གཱ་མ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ བ་ནྡྷུ་མ་ཏཱི་ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ ར་ཉྙཱ ས་དྡྷིཾ སཱ་ཀ་ཙྪི་ཏྭཱ ད་ས་བ་ལ་སྶ དཱ་ནཾ ཨ་དཾ་སུ.
ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་བྦེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ དེ་ནྟཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ དཱ་ན་གྒེ ན་ཏྠཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༠༧; ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༩ སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱ མ་དྷུ་ཉྩ གུ་ལ༹་ད་དྷི་ཉྩ ནཱ་དྡ་སཾ་སུ. ཏེ ‘‘ཡ་ཏོ ཀུ་ཏོ་ཙི ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཛ་ན་པ་ད་ཏོ ན་ག་ར་པ་ཝི་ས་ན་མ་གྒེ་སུ པུ་རི་སེ ཋ་པེ་སུཾ. ཏ་དཱ ཨེ་ས ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ གཱ་མ་ཏོ གུ་ལ༹་ད་དྷི་ཝཱ་ར་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ན་ག་རཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ‘‘མུ་ཁཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ དྷོ་ཏ་ཧ་ཏྠ་པཱ་དོ པ་ཝི་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ན་ངྒ་ལ་སཱི་ས་པྤ་མཱ་ཎཾ ནི་མྨ་ཀྑི་ཀ་ད་ཎྜ་ཀ་མ་དྷུཾ དི་སྭཱ ‘‘པུ་ཉྙེ་ན མེ ཨི་དཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པཱ་ཝི་སི. ནཱ་ག་རེ་ཧི ཋ་པི་ཏ་པུ་རི་སོ ཏཾ དི་སྭཱ, ‘‘མཱ་རི་ས, ཀ་སྶ ཨི་མཾ ཧ་ར་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ན ཀ་སྶ་ཙི, སཱ་མི, ཝི་ཀྐཱ་ཡི་ཀཾ མེ ཨི་ད’’ནྟི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཨི་མཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏཾ མ་དྷུ་ཉྩ གུ་ལ༹་ད་དྷི་ཉྩ དེ་ཧཱི’’ཏི.
སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་དཾ མེ ན བ་ཧུཾ ཨ་གྒྷ་ཏི, ཨ་ཡ་ཉྩ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ བ་ཧུཾ དེ་ཏི, ཝཱི་མཾ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏ་ཏོ ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ནཱ་ཧཾ ཨེ་ཀ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན དེ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝཾ དྭེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ག་ཧེ་ཏྭཱ དེ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘དྭཱི་ཧི་པི ན དེ་མཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནུ་པཱ་ཡེ་ན ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ས་ཧ་སྶཾ པཱ་པུ་ཎི, སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཏི་ཨ་ཉྪི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཧོ་ཏུ ཏཱ་ཝ ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་མྨཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ན ཨི་དཾ བ་ཧུ་ཨ་གྒྷ་ན་ཀཾ, ཏྭཾ པ་ན བ་ཧུཾ དེ་སི, ཀེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨི་དཾ ག་ཎྷ་སཱི’’ཏི. ‘‘ཨི་དྷ, བྷོ, ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ ར་ཉྙཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶི་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ དཱ་ནཾ དེ་ནྟཱ ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ དཱ་ན་གྒེ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ མཾ པ་རི་ཡེ་སཱ་པེ་ནྟི. ས་ཙེ ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ ན ལ་བྷི་སྶ་ནྟི, ནཱ་ག་རཱ་ནཾ པ་རཱ་ཛ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཏ་སྨཱ ས་ཧ་སྶཾ ད་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ནེ་ཏཾ ནཱ་ག་རཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི དཱ་ཏུཾ ཨ་ཝཱ་རི་ཏ་མེ་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཏྠི པ་ན ཀོ་ཙི ནཱ་ག་རཱ་ནཾ དཱ་ནེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཧ་སྶཾ དཱ་ཏཱ’’ཏི? ‘‘ན་ཏྠི, ས་མྨཱ’’ཏི. ‘‘ཨི་མེ་སཾ མེ དྭི་ནྣཾ ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ག་ཙྪ, ནཱ་ག་རཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧི – ‘ཨེ་ཀོ པུ་རི་སོ ཨི་མཱ་ནི དྭེ མཱུ་ལེ་ན ན དེ་ཏི, ཏུ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཧ་ཏྠེ་ནེ་ཝ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏུ་མྷེ ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ནི་བྦི་ཏ་ཀྐཱ ཧོ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ཏྭཾ ཨི་མ་སྨིཾ དཱ་ནེ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ག་སྶ ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི ཧོ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ག་ཏོ. སོ པ་ན ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ གཱ་མ་ཏོ པ་རི་བྦ་ཡ་ཏྠཾ ག་ཧི་ཏ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན པ་ཉྩ་ཀ་ཊུ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ད་དྷི་ཏོ ཀ་ཉྩི་ཡཾ ཝཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ མ་དྷུ་པ་ཊ་ལཾ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཀ་ཊུ་ཀ་ཙུ་ཎྞེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པ་དུ་མི་ནི་པ་ཏྟེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ད་ས་བ་ལ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ནི་སཱི་དི. མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ཧི ཨཱ་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ས་ཀྐཱ་ར་སྶ ཨ་ནྟ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་ཝཱ་རཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཉ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཡཾ མེ དུ་གྒ་ཏ་ས་ཀྐཱ་རོ, ཨི་མཾ མེ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ པ་ཊི་ཙྩ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶཱ་ནུ་ཀ་མྤཾ པ་ཊི་ཙྩ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛེ་ཧི ད་ཏྟི་ཡེ་ན སེ་ལ་མ་ཡ་པ་ཏྟེ་ན ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཨ་ཊྛ་ས་ཊྛི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་སྶ དི་ཡྻ་མཱ་ནཾ ན ཁཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་སི.
སོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ནི་ཊྛི་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཨཱ་ཧ – ‘‘དི་ཊྛོ མེ, བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ, ཨ་ཛྫ བ་ནྡྷུ་མ་ཏཱི་ན་ག་ར་ཝཱ་སཱི་ཧི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཀྐཱ་རོ ཨཱ་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནོ, ཨ་ཧ་མྤི ཨི་མ་སྶ ནི་སྶ་ནྡེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཏྟ་བྷ་ཝེ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཙ ན་ག་ར་ཝཱ་སཱི་ན་ཉྩ བྷ་ཏྟཱ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ་ཡ རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏུ་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཱ་ཡཾ པཱ་ཏ་ཉྩ པ་ཉྩ་པ་ཎྞཱ་ཀཱ་ར་ས་ཏཱ་ནི སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ་ཡ ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་ནྟི. ཨ་ཐ་སྶ སཱ པུ་ཉྙ་ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཏྠཾ ཧ་ཏྠེ་ན བཱི་ཛ་པ་ཙྪིཾ ཕུ་སཱ་པེ་ནྟཱི ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨེ་ཀེ་ཀ་བཱི་ཛ་ཏོ ས་ལཱ་ཀ་ས་ཏཾ ས་ལཱ་ཀ་ས་ཧ་སྶ་མྤི ནི་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཀེ་ཀ་ཀ་རཱི་ས་ཁེ་ཏྟ་ཏོ པ་ཎྞཱ་ས་མྤི ས་ཊྛི་པི ས་ཀ་ཊ་པ་མཱ་ཎཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཀོ་ཊྛ་པཱུ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ་པི་སྶཱ ཀོ་ཊྛ་དྭཱ་རཾ ཧ་ཏྠེ་ན ཕུ་ས་ནྟི་ཡཱ རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ པུ་ཉྙེ་ན ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ག་ཧི་ཏཾ པུ་ན པཱུ་ར་ཏི. པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷ་ཏྟ་ཀུ་མྦྷི་ཏོ་པི ‘‘རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ པུ་ཉྙ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི དེ་ནྟཱ ནཾ ཡཱ་ཝ ན ཨུ་ཀྐ་ཌྜྷ་ནྟི, ན ཏཱ་ཝ བྷ་ཏྟཾ ཁཱི་ཡ་ཏི. དཱ་ར་ཀེ ཀུ་ཙྪི་ག་ཏེ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་ཏི་ཀྐ་མིཾ་སུ.
ག་བྦྷེ པ་ན པ་རི་པ་ཀྐེ ས་ཏྟཱ་ཧཾ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷོ་སི. སཱ སཱ་མི་ཀཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ – ‘‘པུ་རེ མ་ར་ཎཱ ཛཱི་ཝ་མཱ་ནཱ དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ པེ་སེ་སི – ‘‘ག་ཙྪ, སཱ་མི, ཨི་མཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ནི་མ་ནྟེ་ཧི, ཡ་ཉྩ ས་ཏྠཱ ཝ་ད་ཏི, ཏཾ སཱ་དྷུ་ཀཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཀ་ཐེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶཱ སཱ་ས་ནཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི – ‘‘ས་ཏྠུ བྷ་ནྟེ, ཀོ་ལི༹་ཡ་དྷཱི་ཏཱ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ པ་ཊི་ཙྩ – ‘‘སུ་ཁི་ནཱི ཧོ་ཏུ སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ ཀོ་ལི༹་ཡ་དྷཱི་ཏཱ ཨ་རོ་གཱ, ཨ་རོ་གཾ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡ་ཏཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏཾ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གཱ་མཱ་བྷི་མུ་ཁོ པཱ་ཡཱ་སི. ཏ་སྶ པུ་རེ ཨཱ་ག་མ་ནཱ་ཡེ་ཝ སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ་ཡ ཀུ་ཙྪི་ཏོ དྷ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ག་བྦྷོ ནི་ཀྑ་མི, པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཛ་ནོ ཨ་སྶུ་མུ་ཁོ རོ་དི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛོ་ཝ ཏ་སྶཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ ཏུ་ཊྛི་སཱ་ས་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཨ་ག་མཱ་སི. སོ ཏེ་སཾ ཨི་ངྒི་ཏཾ དི་སྭཱ – ‘‘ད་ས་བ་ལེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཀ་ཐཱ ནི་པྥ་ནྣཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི མ་ཉྙེ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. སོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ ཀ་ཐཾ རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ ཀ་ཐེ་སི. རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ ཏ་ཡཱ ནི་མ་ནྟི་ཏཾ ཛཱི་ཝ་བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ མ་ངྒ་ལ་བྷ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ག་ཙྪ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ད་ས་བ་ལཾ ནི་མ་ནྟེ་ཧཱི་ཏི. སོ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. ས་ཏྟཱ་ཧཾ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཡིཾ་སུ. སོ དཱ་ར་ཀོ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ས་ནྟ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ ནི་བྦཱ་པེ་ནྟོ སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ ཛཱ་ཏོ་ཏི, སཱི་ཝ་ལིཏྭེ་ཝ ནཱ་མཾ ཀ་རིཾ་སུ. སོ ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ག་བྦྷེ ཝ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦ་ཀ་མྨ་ཀྑ་མོ ཨ་ཧོ་སི. དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པ་མ་ཀཱ་སི. ས་ཏྠཱ་པི ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ཡོ་མཾ པ་ལི་པ་ཐཾ དུ་གྒཾ, སཾ་སཱ་རཾ མོ་ཧ་མ་ཙྩ་གཱ;
ཏི་ཎྞོ པཱ་ར་ངྒ་ཏོ ཛྷཱ་ཡཱི, ཨ་ནེ་ཛོ ཨ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི;
ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ནི་བྦུ་ཏོ, ཏ་མ་ཧཾ བྲཱུ་མི བྲཱ་ཧྨ་ཎ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༤༡༤; སུ. ནི. ༦༤༣);
ཨ་ཐ ནཾ ཐེ་རོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏ་ཡཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ལ་བྷ་ནྟོ པ་བྦ་ཛེ་ཡྻཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ ཏཾ ཐེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ནྟཾ དི་སྭཱ – ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མེ པུ་ཏྟོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ཙྪི – ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཏྟོ ཏུ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀིཾ ཀ་ཐེ་ཏི, བྷ་ནྟེ’’ཏི? ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ནུ་བྷུ་ཏྟ་ག་བྦྷ་ཝཱ་ས་དུ་ཀྑཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ – ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ བྷ་ནྟེ, པ་བྦཱ་ཛེ་ཐ ན’’ནྟི. ཐེ་རོ ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ནེ་ཏྭཱ ཏ་ཙ་པ་ཉྩ་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ནྟོ, ‘‘སཱི་ཝ་ལི, ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཀ་མྨཾ ན་ཏྠི, ཏ་ཡཱ ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་ནུ་བྷུ་ཏྟ་དུ་ཀྑ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑཱ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བྷཱ་རོ, ཡཾ པ་ན མ་ཡཱ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ, ཏ་མ་ཧཾ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ པ་ན པ་ཋ་མ་ཀེ་ས་ཝ་ཊྚི་ཡཱ ཨོ་རོ་པི་ཏ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི, དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཨོ་རོ་པི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ, ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཀེ་སཱ་ནཾ ཨོ་རོ་པ་ན་ཉྩ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ཨ་པུ་རེ ཨ་པ་ཙྪཱ ཨ་ཧོ་སི.
ཨ་ཐ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཀ་ཐཱ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘‘ཨ་ཧོ ཨེ་ཝཾ པུ་ཉྙ་ཝཱ་པི ཐེ་རོ ས་ཏྟ་མཱ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ས་ཏྟ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནི མཱ་ཏུ་ག་བྦྷེ ཝ་སི་ཏྭཱ ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནི མཱུ་ལ༹ྷ་ག་བྦྷེ ཝ་སཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ – ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ – ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ – ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མི་ནཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟེ་ན ཨི་མཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨེ་ས ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ, པི་ཏུ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ར་ཛྫེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་དཱ ཨེ་ཀོ པ་ཙྩ་ནྟ་རཱ་ཛཱ ‘‘ར་ཛྫཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ན་ག་རཾ ཨུ་པ་རུ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་རཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་སི. ཨ་ཐ རཱ་ཛཱ མཱ་ཏུ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ས་མཱ་ན་ཙྪ་ནྡོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་ར་ན་ག་རེ ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ དྭཱ་རཾ པི་དྷཱ་པེ་སི, ནི་ཀྑ་མ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཝི་ས་ནྟཱ་ན་ཉྩ དྭཱ་ར་མཱུ་ལ༹ྷཾ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ མི་ག་དཱ་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཨུ་གྒྷོ་སེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ སུ་ཏྭཱ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རཱ་པེ་སཱི་ཏི. པ་ཙྩ་ནྟ་རཱ་ཛཱ་པི པ་ལཱ་ཡི. སོ ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན ན་ར་ཀཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྑ་མ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ་པི མཱ་ཏུ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨི་མཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དུ་ཀྑ་མ་ནུ་བྷ་ཝི. ཏ་སྶ པ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ ཡ་དི་ཙྪ་ཀཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ.
ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཐེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཉྙ་བ་ལཾ ཝཱི་མཾ་སི་སྶཱ་མི, པ་ཉྩ་བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནི དེ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ག་ཎྷ, སཱི་ཝ་ལཱི’’ཏི. སོ པ་ཉྩ་ས་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ཊ་ཝི་མ་གྒཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་སྶ པ་ཋ་མཾ དི་ཊྛ་ནི་གྲོ་དྷེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནི དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. ཨི་ཏི སོ –
‘‘ནི་གྲོ་དྷཾ པ་ཋ་མཾ པ་སྶི, དུ་ཏི་ཡཾ པ་ཎྜ་ཝ་པ་བྦ་ཏཾ;
ཏ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཙི་ར་ཝ་ཏི་ཡཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཝ་ར་སཱ་ག་རཾ.
‘‘པ་ཉྩ་མཾ ཧི་མ་ཝ་ནྟཾ སོ, ཚ་ཊྛཾ ཚ་དྡ་ནྟུ་པཱ་ག་མི;
ས་ཏྟ་མཾ ག་ནྡྷ་མཱ་ད་ནཾ, ཨ་ཊྛ་མཾ ཨ་ཐ རེ་ཝ་ཏ’’ནྟི. (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༠༧; ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༩ སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) –
ས་བྦ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ས་ཏྟ ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནེ་ཝ དཱ་ནཾ ཨ་དཾ་སུ. ག་ནྡྷ་མཱ་ད་ན་པ་བྦ་ཏེ པ་ན ནཱ་ག་ད་ཏྟ་དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ ས་ཏྟ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཁཱི་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨ་དཱ་སི, ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་པྤི་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་མ་སྶ དེ་ཝ་ར་ཉྙོ ནེ་ཝ དྷེ་ནུ་ཡོ དུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, ན ད་དྷི་ནི་མྨ་ཐ་ནཾ, ཀུ་ཏོ ཏེ, དེ་ཝ་རཱ་ཛ, ཨི་དཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘བྷ་ནྟེ, ཀ་སྶ་པ་ད་ས་བ་ལ་སྶ ཀཱ་ལེ ཁཱི་ར་ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟ་དཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ཕ་ལ’’ནྟི དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ ཨཱ་ཧ.
ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་ཏྠཱ ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡ་རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཀ་ཐཾ? ཨ་ཐཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧཾ ཀི་ར ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ རེ་ཝ་ཏོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, སོ ཨ་བྷི་ར་མེ་ཡྻ ཝཱ ན ཝཱ, ག་ནྟྭཱ ནཾ པ་སྶི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. བྷ་ག་ཝཱ རེ་ཝ་ཏ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ དྭེ ཝཱ་རེ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ ཡཱ་ཙི་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ – སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཨ་ཧ་མྤི ག་མི་སྶཱ་མི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧཱི་ཏི. ཐེ་རོ བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ཏྠཱ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱུ’’ཏི ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ད་ས་བ་ལ་སྶ ཙཱ་རི་ཀ་ཏྠཱ་ཡ ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཨོ་ཧི་ཡྻ་མཱ་ན་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ ནཱ་མ ཨ་པྤ་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ‘‘ས་ཏྠུ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ ས་རཱི་རཾ པ་སྶི་སྶཱ་མ, མ་དྷུ་ར་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཝཱ སུ་ཎི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ བ་ཧུ་ཏ་རཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨི་ཏི ས་ཏྠཱ མ་ཧཱ་བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝཱ་རོ ‘‘རེ་ཝ་ཏཾ པ་སྶི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ནི་ཀྑ་ནྟོ.
ཨ་ཐེ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ དྭེ་དྷཱ་པ་ཐཾ པ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པུ་ཙྪི – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ དྭེ་དྷཱ་པ་ཐོ, ཀ་ཏ་ར་མ་གྒེ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ག་ཙྪ་ཏཱུ’’ཏི? ‘‘ཀ་ཏ་ར་མ་གྒོ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨུ་ཛུ་ཀོ’’ཏི? ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨུ་ཛུ་མ་གྒོ ཏིཾ་ས་ཡོ་ཛ་ནི་ཀོ ཨ་མ་ནུ་སྶ་པ་ཐོ. པ་རི་ཧཱ་ར་མ་གྒོ པ་ན ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ནི་ཀོ ཁེ་མོ སུ་བྷི་ཀྑོ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ, སཱི་ཝ་ལི, ཨ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ས་ངྒྷོ ཨུ་ཛུ་མ་གྒ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏུ, སཱི་ཝ་ལི་སྶ པུ་ཉྙཾ ཝཱི་མཾ་སི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ས་ཏྠཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝཱ་རོ སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་ར་སྶ པུ་ཉྙ་ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཏྠཾ ཏིཾ་ས་ཡོ་ཛ་ན་མ་གྒཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༠༣).
མ་གྒཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དེ་ཝ་ས་ངྒྷོ ཡོ་ཛ་ནེ ཡོ་ཛ་ནེ ཋཱ་ནེ ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཝ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་སི. དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ ར་ཉྙཱ པེ་སི་ཏ་ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ – ‘‘ཀ་ཧཾ, ཨ་ཡྻོ སཱི་ཝ་ལཱི’’ཏི པུ་ཙྪ་ནྟཱ ག་ཙྪ་ནྟི. ཐེ་རོ ས་ཀྐཱ་ར་ས་མྨཱ་ནཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི. ས་ཏྠཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ནི་ཡཱ་མེ་ན ས་ཏྠཱ ས་ཀྐཱ་རཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཡོ་ཛ་ན་པ་ར་མཾ ག་ནྟྭཱ ཏིཾ་ས་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཾ ཀ་ནྟཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡ་རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཏྟོ, ཐེ་རོ ས་ཏྠུ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཧོ་ན་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ ད་ས་བ་ལ་སྶ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཙ ཨི་དྡྷི་ཡཱ མཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ག་ཏོ. ས་ཏྠཱ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟེ་ན མ་གྒེ་ན ཝི་ཧཱ་རཾ པཱ་ཝི་སི. ཨ་ཐ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པ་ཝི་ཊྛེ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་སྶ་གྒེ་ན པ་ཏྟ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཝི་སིཾ་སུ. དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཾ པཱ་ན་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ པཱ་ན་ཀཾ པི་ཝི. ཨི་མི་ནཱ ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ཀྐཱ་ར་ས་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨ་དྡྷ་མཱ་སོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ.
ཨ་ཐེ་ཀ་ཙྩེ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཀ་ཐཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཡིཾ་སུ – ‘‘ད་ས་བ་ལོ ‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ན་ཝ་ཀ་མྨི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶི་ཏུཾ ཨཱ་ག་ཏོ, ཨི་མ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ཝི་ཧཱ་རོ ཝཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ན་ཝི་ཧཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝཱ ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི? ཨ་ཡ་མྤི བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ན་ཝ་ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ, ཀིཾ ནཱ་མ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི? ཨ་ཐ ས་ཏྠཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མ་ཡི ཨི་དྷ ཙི་རཾ ཝ་ས་ནྟེ ཨི་དཾ ཋཱ་ནཾ ཨཱ་ཀི་ཎྞཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཱ ནཱ་མ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏྠི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, རེ་ཝ་ཏ་སྶ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏོ ཐེ་ར་སྶ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཏོ. ཐེ་རོ་པི ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊི་ཡཾ ཨཱ་ལ་མྦ་ན་ཕ་ལ་ཀཾ ནི་སྶཱ་ཡ པཱ་སཱ་ཎ་ཕ་ལ་ཀེ ནི་སི་ནྣོ ས་ཏྠཱ་རཾ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ཙྩུ་གྒ་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི.
ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ པུ་ཙྪི – ‘‘རེ་ཝ་ཏ, ཨི་དཾ ཝཱ་ལ༹་མི་ག་ཊྛཱ་ནཾ, ཙ་ཎྜཱ་ནཾ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཀིཾ ཀ་རོ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཏེ་སཾ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་དྡཾ སུ་ཎ་ཏོ ཨ་ར་ཉྙ་པཱི་ཏི ནཱ་མ ཨུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ པ་ཉྩ་ཧི གཱ་ཐཱ་ས་ཏེ་ཧི ཨ་ར་ཉྙཱ་ནི་སཾ་སཾ ནཱ་མ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཨ་ཝི་དཱུ་ར་ཊྛཱ་ནེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཡེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞོ ཀ་ཐི་ཏོ, ཏེ་སཾ ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛི་ཨུ་པཱ་ཧ་ན་ཏེ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཚ་ཏྟཱ་ནཾ པ་མུ་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་མ་ཀཱ་སི. ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཝ་ཏྟཱ ཨཱ་ག་ཏ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟཱ་པི ཏཾ ཋཱ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. པ་ཋ་མ་ཉྷི ཏེ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟེ་ན མ་གྒེ་ན ག་ནྟྭཱ, ཏཾ་དི་ཝ་སཾ པ་ན ཝི་ས་མ་མ་གྒེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཱ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཾ ནི་སཱི་ད་ནྟཱ ཛ་ཎྞུ་ཀེ་ཧི ག་ཙྪ་ནྟི. ཏེ གུ་མྦེ ཙ ག་ཙྪེ ཙ ཀ་ཎྜ་ཀེ ཙ མ་དྡ་ནྟཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝ་སི་ཏ་ས་བྷཱ་ག་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཁ་དི་ར་ཁཱ་ཎུ་ཀེ ལ་གྒི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཚ་ཏྟཾ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི, ཨུ་པཱ་ཧ་ནཾ ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛིཾ ཏེ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཉྩ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི. ཏེ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ‘‘ཨི་དྡྷི་མཱ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཀྑཱ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ‘‘ད་ས་བ་ལ་སྶ པ་ཊི་ཡ་ཏྟ་ས་ཀྐཱ་རོ ནཱ་མ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟཱ ཨ་ག་མཾ་སུ.
པུ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ, ཝི་སཱ་ཁཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ གེ་ཧེ ནི་སི་ནྣ་ཀཱ་ལེ པུ་ཙྪི – ‘‘མ་ནཱ་པཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, རེ་ཝ་ཏ་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན’’ནྟི? ‘‘མ་ནཱ་པཾ, ཨུ་པཱ་སི་ཀེ, ན་ནྡ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟ་ལ་ཏཱ་ཝ་ན་པ་ཊི་བྷཱ་གཾ ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ན’’ནྟི. ཨ་ཐ ཏེ་སཾ པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ པུ་ཙྪི – ‘‘མ་ནཱ་པཾ, ཨ་ཡྻཱ, རེ་ཝ་ཏ་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན’’ནྟི? ‘‘མཱ པུ་ཙྪ, ཨུ་པཱ་སི་ཀེ, ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ ཨུ་ཛྫ་ངྒ་ལ་ས་ཀྑ་ར་པཱ་སཱ་ཎ་ཝི་ས་མ་ཁ་དི་ར་ཝ་ནཾ ཨེ་ཝ, ཏ་ཏྠ སོ བྷི་ཀྑུ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི.
ཝི་སཱ་ཁཱ པུ་རི་མཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མཱ་ན་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ, ‘‘ཀེ་སཾ ནུ ཁོ ཀ་ཐཱ ས་ཙྩཱ’’ཏི པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ད་ས་བ་ལ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ས་ཏྠཱ་རཾ པུ་ཙྪི – ‘‘བྷ་ནྟེ, རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ཡྻཱ ཝ་ཎྞེ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ནི་ནྡ་ནྟི, ཀི་མེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི? ‘‘ཝི་སཱ་ཁེ, ར་མ་ཎི་ཡཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ མཱ ཝཱ, ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ར་མ་ཏི, ཏ་དེ་ཝ ཋཱ་ནཾ ར་མ་ཎི་ཡཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘གཱ་མེ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ་ར་ཉྙེ, ནི་ནྣེ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ ཐ་ལེ;
ཡ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཏཾ བྷཱུ་མི་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༩༨; ཐེ་ར་གཱ. ༩༩༡; སཾ. ནི. ༡.༢༦༡);
ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་རི་ཡ་ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སི་ནྣོ ཐེ་རཾ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ལཱ་བྷཱི་ནཾ ཡ་དི་དཾ, སཱི་ཝ་ལཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༡༩༨, ༢༠༧) ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པེ་སི.
༥༤. ཨ་ཐཱ་ཡ་སྨཱ སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་རོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཊྛཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ས་རི་ཏྭཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ནཱ་མ ཛི་ནོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ན་མེ་ཝ ཀ་རི་སྶཱ་མ.
༥༥. སཱི་ལཾ ཏ་སྶ ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻནྟི ཏ་སྶ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱི་ལཾ ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻཾ.
‘‘ན་ཝ ཀོ་ཊི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཨ་སཱི་ཏི་ས་ཏ་ཀོ་ཊི་ཡོ;
པ་ཉྙཱ་ས་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཚ་ཏྟིཾ་སཱ ཙ པུ་ནཱ་པ་རེ.
‘‘ཨེ་ཏེ སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡཱ, ས་མྦུ་དྡྷེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ;
པེ་ཡྻཱ་ལ་མུ་ཁེ་ན ནི་དྡི་ཊྛཱ, སི་ཀྑཱ་ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་རེ’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༠; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༣༧) –
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན སཱི་ལཾ ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻ་མེ་ཝ སཾ་ཁཱ་ཏུཾ ག་ཎེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱ་དྷི་ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མོ ཡ་ཐཱ ཝ་ཛི་རཾ ཨི་ནྡ་ནཱི་ལ་མ་ཎི་ཝེ་ལུ༹་རི་ཡ་མ་ཎི་ཕ་ལི་ཀ་མ་སཱ་ར་ག་ལླཱ་དཱི་ནི ར་ཏ་ནཱ་ནི ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཚི་དྡཱ་ཝ་ཚི་དྡཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི པ་ཊི་པ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི བྷི་ནྡ་ཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻཾ ཉཱ་ཎ་ཝ་རཾ ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨེ ཙ ཛཱ་ནི་ཏུཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཉཱ་ཎ་ས་མཱུ་ཧཾ ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻཾ, ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་དི་བྷེ་དེ་ན སཾ་ཁཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་མུ་ཏྟི ཙ ཨ་ནོ་པ་མཱཏི སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དི་ཀཱ ཙ་ཏ་སྶོ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ནུ་པ་མཱ ཨུ་པ་མཱ་ར་ཧི་ཏཱ ‘‘ཨི་མཱ ཝི་ཡ བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཨུ་པ་མེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི.
སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.