༡. ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཎྜོ
ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི
ཨི་ཏི མེ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཨི་མཾ;
ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟཱ ནི་སཱ་མེ་ཐ, དུ་ལླ་བྷཱ ཧི ཨ་ཡཾ ཀ་ཐཱ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཀ་ཐ་ནོ་ཀཱ་སོ ས་མྤ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ ནཱ་མ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎཱི་ཨཱ་དཱི་ནི ས་ཏྟ་པྤ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི; དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎཱི་པི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཎྜཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཀ་ཎྜཱ་ནི; ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཎྜ་མྤི མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཾ; ཏ་ཏྠ མཱ་ཏི་ཀཱ ཨཱ་དི; སཱ་པི ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷཱ; ཏ་ཏྠ ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ཨཱ་དི; ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ་པི ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀེ་པི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཨི་དཾ པ་དཾ; ཏ་སྨཱ –
ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ག་མྦྷཱི་རཾ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཨི་མཾ;
ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ནི་སཱ་མེ་ཐ, ཨེ་ཀ་གྒཱ སཱ་དྷུ སཱ་དྷ་ཝོ་ཏི.
༡. ‘‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཨཱ་དི་པ་དེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀོ ནཱ་མ. ‘‘སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ, དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ས་བྦ་པ་དེ་ཧི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀོ ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་བྦ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་བྦེ་ས་མྤི ཏི་ཀ་དུ་ཀཱ་ནཾ ནཱ་མཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་བྦེ་ཝ ཙེ་ཏེ པ་ཉྩ་ད་ས་ཧི པ་རི་ཙྪེ་དེ་ཧི ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ. ཏི་ཀཱ་ན་ཉྷི ཨེ་ཀོ པ་རི་ཙྪེ་དོ, དུ་ཀཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་དྡ་ས. ‘‘ཧེ་ཏཱུ དྷ་མྨཱ, ན་ཧེ་ཏཱུ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཧི ཚ དུ་ཀཱ ག་ནྠ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ཀ་ཎྞི་ཀཱ ཝི་ཡ གྷ་ཊཱ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ‘ཧེ་ཏུ་གོ་ཙྪ་ཀོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨ་པ་རེ ‘‘ས་པྤ་ཙྩ་ཡཱ དྷ་མྨཱ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟ དུ་ཀཱ, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷཱ, ཀེ་ཝ་ལཾ དུ་ཀ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ གོ་ཙྪ་ཀ་ནྟ་རེ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙ མ་ཧ་ནྟ་ར་དུ་ཀེ་ཧི ཙཱུ་ལ༹་ཀ་ཏྟཱ ‘ཙཱུ་ལ༹་ནྟ་ར་དུ་ཀཱ’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨཱ་ས་ཝ་དུ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཝ་སེ་ན ‘ཨཱ་ས་ཝ་གོ་ཙྪ་ཀོ’; ཏ་ཐཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་དུ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘སཾ་ཡོ་ཛ་ན་གོ་ཙྪ་ཀོ’; ཏ་ཐཱ ག་ནྠ་ཨོ་གྷ་ཡོ་ག་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་དུ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘ག་ནྠ་ཨོ་གྷ་ཡོ་ག་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་གོ་ཙྪ་ཀཱ’; པ་རཱ་མཱ་ས་དུ་ཀཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཝ་སེ་ན ‘པ་རཱ་མཱ་ས་གོ་ཙྪ་ཀོ’ཏི. ས་བྦེ་པི ས་ཏྟ གོ་ཙྪ་ཀཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ‘‘སཱ་ར་མྨ་ཎཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏུ་དྡ་ས དུ་ཀཱ ‘མ་ཧ་ནྟ་ར་དུ་ཀཱ’ ནཱ་མ. ཏ་ཏོ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་དུ་ཀཱ་ད་ཡོ ཚ དུ་ཀཱ ‘ཨུ་པཱ་དཱ་ན་གོ་ཙྪ་ཀོ’ ནཱ་མ. ཏ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ དུ་ཀཱ ‘ཀི་ལེ་ས་གོ་ཙྪ་ཀོ’ ནཱ་མ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ད་སྶ་ནེ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་དུ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དུ་ཀཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ ‘པི་ཊྛི་དུ་ཀཱ’ ནཱ་མ. ‘‘ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ དྷ་མྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ པ་ན དྭཱ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས དུ་ཀཱ ‘སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀ་དུ་ཀཱ’ ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་པེ་ཏེ པ་ཉྩ་ད་ས་ཧི པ་རི་ཙྪེ་དེ་ཧི ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨེ་ཝཾ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ པ་ནེ་ཏེ ས་པྤ་དེ་ས་ནི་པྤ་དེ་ས་ཝ་སེ་ན དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་སུ ཧི ན་ཝ ཏི་ཀཱ ཨེ་ཀ་ས་ཏྟ་ཏི ཙ དུ་ཀཱ ས་པྤ་དེ་སཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ས་པྤ་དེ་སཱ ནཱ་མ. ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཏེ་ར་ས ཏི་ཀཱ ཨེ་ཀ་ས་ཏྟ་ཏི ཙ དུ་ཀཱ ནི་པྤ་དེ་སཱ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཏི་ཀེ་སུ ཏཱ་ཝ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀོ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཏྟི་ཀོ པཱི་ཏི་ཏྟི་ཀོ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟི་ཀོ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟི་ཀོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཨི་མེ ན་ཝ ཏི་ཀཱ ས་པྤ་དེ་སཱ ནཱ་མ. དུ་ཀེ་སུ ཧེ་ཏུ་གོ་ཙྪ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་གོ་ཙྪ་ཀ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནཾ ན་ཝ་ནྣཾ གོ་ཙྪ་ཀཱ་ནཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ དུ་ཀཱ, ཀི་ལེ་ས་གོ་ཙྪ་ཀ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙ་ཏྟཱ་རོ དུ་ཀཱ, ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ, ཙི་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ’’‘‘ཙི་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛཱ དྷ་མྨཱ, ཙི་ཏྟ་ཝི་སཾ་ས་ཊྛཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི དྭེ མ་ཧ་ནྟ་ར་དུ་ཀཱ, སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀ་དུ་ཀེ་སུ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་དུ་ཀཾ ནི་རུ་ཏྟི་དུ་ཀཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་དུ་ཀཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་དུ་ཀ་ནྟི ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ དུ་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་ས དུ་ཀཱ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏེ ས་པྤ་དེ་སཱ ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཱ ཏི་ཀ་དུ་ཀཱ ས་བྦེ་པི ནི་པྤ་དེ་སཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨི་དཱ་ནི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཡ་མ་ནུ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ – ‘ཀུ་ས་ལ’-ས་དྡོ ཏཱ་ཝ ཨཱ་རོ་གྱ་ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཚེ་ཀ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀེ་སུ དི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ‘‘ཀ་ཙྩི ནུ བྷོ་ཏོ ཀུ་ས་ལཾ, ཀ་ཙྩི བྷོ་ཏོ ཨ་ནཱ་མ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༡༥.༡༤༦; ༢.༢༠.༡༢༩) ཨཱ་རོ་གྱེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཀ་ཏ་མོ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཀུ་ས་ལོ? ཡོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༣༦༡) ཙ, ‘‘ཨ་པ་རཾ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏ་དཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༡༤༥) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ. ‘‘ཀུ་ས་ལོ ཏྭཾ ར་ཐ་སྶ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ’’ (མ. ནི. ༢.༨༧), ‘‘ཀུ་ས་ལཱ ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་སྶ སི་ཀྑི་ཏཱ ཙཱ་ཏུ་རི་ཏྠི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༢.༩༤) ཚེ་ཀེ. ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ’’ (དཱི. ནི. ༣.༨༠), ‘‘ཀུ་ས་ལ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༤༣༡) སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀེ. སྭཱ་ཡ་མི་དྷ ཨཱ་རོ་གྱེ་པི ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ་པི སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀེ་པི ཝ་ཏྟ་ཏི.
དྷ་མྨ་ས་དྡོ པ་ནཱ་ཡཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་གུ་ཎ་ནི་སྶ་ཏྟ་ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཏཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ‘‘དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་ཏི སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༡༠༢) པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཾ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཧེ་ཏུ་མྷི ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༧༢༠) ཧེ་ཏུ་མྷི.
‘‘ན ཧི དྷ་མྨོ ཨ་དྷ་མྨོ ཙ, ཨུ་བྷོ ས་མ་ཝི་པཱ་ཀི་ནོ;
ཨ་དྷ་མྨོ ནི་ར་ཡཾ ནེ་ཏི, དྷ་མྨོ པཱ་པེ་ཏི སུ་གྒ་ཏི’’ནྟི. (ཐེ་ར་གཱ. ༣༠༤; ཛཱ. ༡.༡༥.༣༨༦) –
ཨཱ་དཱི་སུ གུ་ཎེ. ‘‘ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟི’’ (དྷ. ས. ༡༢༡), ‘‘དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣) ནི་སྶ་ཏྟ་ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཏཱ་ཡཾ. སྭཱ་ཡ་མི་དྷཱ་པི ནི་སྶ་ཏྟ་ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཏཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ པ་ནེ་ཏྠ – ཀུ་ཙྪི་ཏེ པཱ་པ་ཀེ དྷ་མྨེ ས་ལ་ཡ་ནྟི ཙ་ལ་ཡ་ནྟི ཀ་མྤེ་ནྟི ཝི་དྡྷཾ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཀུ་ས་ལཱ. ཀུ་ཙྪི་ཏེ་ན ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཀུ་སཱ. ཏེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཀུ་སེ ལུ་ན་ནྟི ཚི་ནྡ་ནྟཱི་ཏི ཀུ་ས་ལཱ. ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཝཱ སཱ་ན་ཏོ ཏ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨོ་སཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ ཀུ་སཾ ནཱ་མ. ཏེ་ན ཀུ་སེ་ན ལཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཀུ་ས་ལཱ; ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཀུ་སཱ ཨུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་ག་ག་ཏཾ ཧ་ཏྠ་པྤ་དེ་སཾ ལུ་ན་ནྟི, ཨེ་ཝ་མི་མེ་པི ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་ག་ག་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑཾ ལུ་ན་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཀུ་སཱ ཝི་ཡ ལུ་ན་ནྟཱི་ཏི་པི ཀུ་ས་ལཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན ས་བྷཱ་ཝཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི དྷ་མྨཱ. དྷཱ་རི་ཡ་ནྟི ཝཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི, དྷཱ་རཱི་ཡ་ནྟི ཝཱ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི དྷ་མྨཱ. ན ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ. མི་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཨ་མི་ཏྟཱ ཝི་ཡ, ལོ་བྷཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཨ་ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཙ, ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ, ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སུ པ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཀུ་ས་ལཱ, སཱ་ཝ་ཛྫ་དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ, ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ.
ཀིཾ པ་ནེ་ཏཱ་ནི ‘ཀུ་ས་ལཱ’ཏི ཝཱ ‘དྷ་མྨཱ’ཏི ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨེ་ཀ་ཏྠཱ་ནི ཨུ་དཱ་ཧུ ནཱ་ན་ཏྠཱ་ནཱི་ཏི? ཀི་ཉྩེ་ཏྠ? ཡ་དི ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ་ནི ‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’ཏི ཨི་དཾ ‘ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ’ཏི་ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ནཱ་ན་ཏྠཱ་ནི ཏི་ཀ་དུ་ཀཱ་ནཾ ཚ་ཀྐ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཡ་ཐཱ ཧི ‘ཀུ་ས་ལཱ’ ‘རཱུ་པཾ’‘ཙ་ཀྑུ་མཱ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ན ཀོ་ཙི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི པ་དཱ་ནཾ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. པུ་བྦཱ་པ་ར་ས་མྦ་ནྡྷ་ར་ཧི་ཏཱ་ནི ཙ པ་དཱ་ནི ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཡཱ་པི ཙེ་སཱ པ་ར་ཏོ ‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ’ཏི པུ་ཙྪཱ, ཏཱ་ཡ་པི ས་དྡྷིཾ ཝི་རོ་དྷོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ནེ་ཝ ཧི དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ; ཨ་ཐ ཙ པ་ནི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི – ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ ‘ཀུ་ས་ལཱ’ཏི. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཡ་དི ཨེ་ཏཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏྠཱ་ནི, ཏི་ཎྞཾ ‘དྷ་མྨཱ་ནཾ’ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཀུ་ས་ལཱ་དི་པ་རཱ་ན་ཉྷི ཏི་ཎྞ་མྤི ‘དྷ་མྨཱ་ནཾ’ དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཏྟ་ཡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་ནྣཱ་ན་ཏྠཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ‘ཡ་དེ་ཝ ཀུ་ས་ལཾ, ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, ཏཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ’ནྟི. ‘ཨ་ཐཱ་པི ཏི་ཎྞཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཐ, ཨ་ཉྙོ་ཝ ཀུ་ས་ལ་པ་རོ དྷ་མྨོ, ཨ་ཉྙོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་རོ དྷ་མྨོ, ཨ་ཉྙོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་པ་རོ དྷ་མྨོ་ཏི ཝ་ད་ཐ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ དྷ་མྨོ ནཱ་མ བྷཱ་ཝོ, བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨ་ཉྙོ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཀུ་ས་ལ་པ་རཱ བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་རོ དྷ་མྨོ ཨ་བྷཱ་ཝོ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་པ་རོ. ཏེ་ཧི ཙ ཨ་ཉྙོ ཀུ་ས་ལ་པ་རོ་པི. ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ནྣེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ན་ཉྙེ ཀུ་ས་ལཱ་ད་ཡོ་པི ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཡེ་ཝ སི་ཡུ’ནྟི.
ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀ་སྨཱ? ཡ་ཐཱ་ནུ་མ་ཏི་ཝོ་ཧཱ་ར་སི་དྡྷི་ཏོ་ཏི. ཝོ་ཧཱ་རོ ཧི ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྠེ་སུ ཨ་ནུ་མ་ཏོ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏོ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐེ་ཝ སི་དྡྷོ. ན ཙཱ་ཡཾ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀུ་ས་ལ་པུ་བྦོ དྷ་མྨཱ་བྷི་ལཱ་པོ དྷ་མྨ་པ་རོ ཙ ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ལཱ་པོ, ཡ་ཐཱ ‘ཀུ་ས་ལཱ ཀུ་ས་ལཱ’ཏི ཨེ་ཝཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏོ; ན ཙ ‘ཀུ་ས་ལཱ’ ‘རཱུ་པཾ’ཙ་ཀྑུ་མཱ་ས་དྡཱ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀི་ཏ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན. ‘ཀུ་ས་ལ’-ས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཛོ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏོ, ‘ཨ་ཀུ་ས་ལ’-ས་དྡོ སཱ་ཝ་ཛྫ་དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་ཏྟེ་ན, ‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ’-ས་དྡོ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་ཏྟེ་ན, ‘དྷ་མྨ’-ས་དྡོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་ཏྟེ་ན. སོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ན་ནྟ་རེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠ་སཱ་མ་ཉྙཾ དཱི་པེ་ཏི. ས་བྦེ་ཝ ཧི ཨེ་ཏེ ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎེ་ན དྷ་མྨཱ. ཀུ་ས་ལཱ་དི་ས་དྡཱ ཙཱ་པི དྷ་མྨ་ས་དྡ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ ཏ་སྶ དཱི་པེ་ནྟི. དྷ་མྨོ ཧི ཀུ་ས་ལོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལོ ཝཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ ཝཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་དཱི་པ་ཀ་ཏྟེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏཱ. དྷ་མྨ་ས་དྡེ་ན ས་ཧ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠ་སཱ་མ་ཉྙཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ ཝཱ དཱི་པ་ཀ་ཏྟེ་ན ལོ་ཀེ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ཡ་དེ་ཏ་མེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ནཱ་ནཱ་ཏྠ་ཏཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ དོ་སཱ་རོ་པ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན སེ་ས་ཏི་ཀ་དུ་ཀཱ་ན་མྤི ན་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏོ པ་རཾ པ་ན ཝི་སེ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་ཀྑཱ་མ.
༢. སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘སུ་ཁ’-ས་དྡོ ཏཱ་ཝ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་སུ་ཁ་མཱུ་ལ་སུ་ཁཱ་ར་མྨ་ཎ་སུ་ཁ་ཧེ་ཏུ་སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷ་ནི་བྦཱ་ནཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ‘‘སུ་ཁ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༣༢) སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡཾ དི་སྶ་ཏི. ‘‘སུ་ཁོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ’’ (དྷ. པ. ༡༩༤), ‘‘སུ་ཁཱ ཝི་རཱ་ག་ཏཱ ལོ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༡༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༥) སུ་ཁ་མཱུ་ལེ ‘‘ཡ་སྨཱ ཙ ཁོ, མ་ཧཱ་ལི, རཱུ་པཾ སུ་ཁཾ སུ་ཁཱ་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ སུ་ཁཱ་ཝ་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༦༠) སུ་ཁཱ་ར་མྨ་ཎེ. ‘‘སུ་ཁ་སྶེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་དི་དཾ པུ་ཉྙཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༧.༦༢) སུ་ཁ་ཧེ་ཏུ་མྷི. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཉྩི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན སུ་ཀ་རཾ ཨ་ཀྑཱ་ནེ་ན པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ཡཱ་ཝ སུ་ཁཱ ས་གྒཱ’’ (མ. ནི. ༣.༢༥༥), ‘‘ན ཏེ སུ་ཁཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟི ཡེ ན པ་སྶ་ནྟི ན་ནྡ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༡) སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ. ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༨༢) ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷེ. ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དི་སུ (དྷ. པ. ༢༠༣-༢༠༤) ནི་བྦཱ་ནེ. ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཡཾ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘ཝེ་ད་ནཱ’-ས་དྡོ ‘‘ཝི་དི་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༠༨) ཝེ་ད་ཡི་ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏི.
‘དུ་ཀྑ’-ས་དྡོ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་དུ་ཀྑཱ་ར་མྨ་ཎ་དུ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡ་དུ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡཾ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཛཱ་ཏི་པི དུ་ཀྑཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༨༧; ཝི་བྷ. ༡༩༠) དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. ‘‘ཡ་སྨཱ ཙ ཁོ, མ་ཧཱ་ལི, རཱུ་པཾ དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྑཱ་ར་མྨ་ཎེ. ‘‘དུ་ཀྑོ པཱ་པ་སྶ ཨུ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༡༧) དུ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡེ. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཉྩི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན སུ་ཀ་རཾ ཨ་ཀྑཱ་ནེ་ན པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ཡཱ་ཝ དུ་ཀྑཱ ནི་ར་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༥༠) དུ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ. ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ པ་ནེ་ཏྠ – སུ་ཁ་ཡ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁཱ. དུ་ཀྑ་ཡ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑཱ. ན དུ་ཀྑཱ ན སུ་ཁཱ་ཏི ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ. ‘མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ས་བྦཱ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ ཝེ་ད་ཡ་ནྟི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་ད་ནཱ. ཏཱ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ སུ་ཁཱ, ཨ་ནི་ཊྛཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ དུ་ཀྑཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ. ཡོ་པ་ནཱ་ཡཾ ཏཱི་སུ་པི པ་དེ་སུ ‘ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ’-ས་དྡོ, ཏ་སྶ་ཏྠོ – ས་མཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ. ཀ་ཏ་རེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧཱི་ཏི? ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཏཱ་དཱི་ཧི. ‘‘ན་ཏྠི ཀེ་ཙི དྷ་མྨཱ ཀེ་ཧི་ཙི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཧི ཨི་མ་སྶ པ་ཉྷ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ ‘‘ན་ནུ ཨ་ཏྠི ཀེ་ཙི དྷ་མྨཱ ཀེ་ཧི་ཙི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ སཾ་ས་ཊྛཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི (ཀ་ཐཱ. ༤༧༣) ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨི་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་མཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ.
༣. ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟི་ཀེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པཱ་ཀཱ་ཏི ཝི་པཱ་ཀཱ. ཝི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝ་མཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱཏི ཝི་པཱ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ. ཡ་ཐཱ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ ས་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ ཛ་རཱ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཛ་ན་ཀ་ཊྛེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
༤. ཨུ་པཱ་དི་ནྣུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡ་ཏྟི་ཀེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ཨུ་པེ་ཏེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ ཨཱ་དི་ནྣཱ, ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨུ་པཱ་དི་ནྣཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཧི་ཏཱ་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཱ. ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་པཱ་དི་ཎྞཱ ཙ ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཨུ་པཱ་དི་ཎྞུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཱ; སཱ་ས་ཝ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི པ་ཊི་སེ་དྷ་ས་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༥. སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀ་ཏྟི་ཀེ སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ཏཱི་ཏི སཾ་ཀི་ལེ་སོ, ཝི་བཱ་དྷ་ཏི, ཨུ་པ་ཏཱ་པེ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཏི སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཱ. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་སཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི, སཾ་ཀི་ལེ་སེ ཝཱ ནི་ཡུ་ཏྟཱ, ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ་ཏི སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀཱ. སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཱ ཙ ཏེ སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀཱ ཙཱ་ཏི སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀཱ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་ཏྟི་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༦. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཏྟི་ཀེ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ན ས་ཧ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ. ས་ཧ ཝི་ཙཱ་རེ་ན ས་ཝི་ཙཱ་རཱ. ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཙ ཏེ ས་ཝི་ཙཱ་རཱ ཙཱ་ཏི ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ར་ཧི་ཏཱ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་རཱ. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རེ་སུ ཝི་ཙཱ་རོ་ཝ མ་ཏྟཱ, པ་མཱ་ཎཾ, ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ. ཝི་ཙཱ་ར་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྤ་ཡོ་གཾ ན ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཙ ཏེ ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ.
༧. པཱི་ཏི་ཏྟི་ཀེ པཱི་ཏི་ཡཱ ས་ཧ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱ་ཏི པཱི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏཱ, པཱི་ཏི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨུ་པེ་ཀྑཱཏི ཙེ་ཏྠ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ. སཱ ཧི སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ས་ཎྛི་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ. ཨི་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀ་ཏོ པ་ད་དྭ་ཡ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་པྤཱི་ཏི་ཀ་སྶ སུ་ཁ་སྶ ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་སུ་ཁ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ཏི་ཀོ ཝུ་ཏྟོ.
༨. ད་སྶ་ན་ཏྟི་ཀེ ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན. སོ ཧི པ་ཋ་མཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ཏོ ད་སྶ་ནནྟི ཝུ་ཏྟོ. གོ་ཏྲ་བྷུ པ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ པ་སྶ་ཏི, ཡ་ཐཱ པ་ན ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀཾ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ པུ་རི་སོ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ར་ཐི་ཀཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཾ ཧ་ཏྠི་ཀྑ་ནྡྷ་ག་ཏཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ དི་སྭཱ་པི ‘དི་ཊྛོ ཏེ རཱ་ཛཱ’ཏི པུ་ཊྛོ དི་སྭཱ་པི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ‘ན པ་སྶཱ་མཱི’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ནི་བྦཱ་ནཾ དི་སྭཱ་པི ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་སྶཱ་བྷཱ་ཝཱ ན ད་སྶ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཉྷི ཉཱ་ཎཾ མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏི. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱཏི སེ་ས་མ་གྒ་ཏྟ་ཡེ་ན. སེ་ས་མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་ཉྷི པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན དི་ཊྛ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་དི་ཊྛ་པུ་བྦཾ ཀི་ཉྩི ན པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
༩. ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་ཏྟི་ཀེ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཏི་ཡ་པ་དེ ནེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ནེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ; ཧེ་ཏུ་ཡེ་ཝ ཧི ཏེ་སཾ ན་ཏྠི ཡོ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ. ས་ཧེ་ཏུ་ཀེ་སུ་པི ཧེ་ཏུ་ཝ་ཛྫཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཧེ་ཏཱུ་ནཾ; ཧེ་ཏུ་ཡེ་ཝ ཧི ཨེ་ཏེ་སཾ ‘ནེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ན ཏེ དྷ་མྨཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཙེ་ཏཾ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་སྨཱ ནེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ནེ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀཱཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
༡༠. ཨཱ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ཏྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ཙི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་ཡོ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙུ་ཏི་ག་ཏི་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ ནི་པྥཱ་ད་ན་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ ཨཱ་ཙ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཡ་སྶ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨཱ་ཙ་ཡཾ ག་མེ་ནྟཱི་ཏི་པི ཨཱ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ནོ; སཱ་ས་ཝ་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཙ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཙ་ཡཱ ཨ་པེ་ཏ་ཏྟཱ, ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་པེ་ཏཾ ཙ་ཡཱ་ཏི ཨ་པ་ཙ་ཡོ. ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་པ་ཙ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ནོ; ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་པི་ཙ པཱ་ཀཱ་རཾ ཨི་ཊྛ་ཀ་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་ཙི་ན་ནྟཱ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ནོ. ཏེ་ན ཙི་ཏཾ ཙི་ཏཾ ཨི་ཊྛ་ཀཾ ཝི་དྡྷཾ་ས་ཡ་མཱ་ནོ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཏ་དེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་པ་ཙི་ན་ནྟཱ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ནོ. ཏ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
༡༡. སེ་ཀྑ་ཏྟི་ཀེ ཏཱི་སུ སི་ཀྑཱ་སུ ཛཱ་ཏཱ་ཏི སེ་ཀྑཱ. ས་ཏྟ་ནྣཾ སེ་ཀྑཱ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ཏི་པི སེ་ཀྑཱ. ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་སི་ཀྑ་ཏྟཱ ས་ཡ་མེ་ཝ སི་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི་པི སེ་ཀྑཱ. ཨུ་པ་རི སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན སེ་ཀྑཱ་ཏི ཨ་སེ་ཀྑཱ. ཝུ་ཌྜྷི་པྤ་ཏྟཱ ཝཱ སེ་ཀྑཱ་ཏི་པི ཨ་སེ་ཀྑཱ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
༡༢. པ་རི་ཏྟ་ཏྟི་ཀེ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཁ་ཎྜི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པ་རི་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི; ‘པ་རི་ཏྟཾ གོ་མ་ཡ་པི་ཎྜ’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༩༦) ཝི་ཡ. ཨི་མེ་པི ཨ་པྤཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཏྟཱ ཝི་ཡཱ་ཏི པ་རི་ཏྟཱ; ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ དཱི་གྷ་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱ, མ་ཧ་ནྟེ་ཧི ཝཱ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཙྪ་ནྡ་ཝཱི་རི་ཡ་ཙི་ཏྟ་པ་ཉྙེ་ཧི ག་ཏཱ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ཏི་པི མ་ཧ་གྒ་ཏཱ. པ་མཱ་ཎ་ཀ་རཱ དྷ་མྨཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ པ་མཱ་ཎཾ ནཱ་མ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཝཱ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ཝཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ པ་མཱ་ཎཾ, པ་མཱ་ཎ་སྶ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ.
༡༣. པ་རི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟི་ཀེ པ་རི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པ་རི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
༡༤. ཧཱི་ན་ཏྟི་ཀེ ཧཱི་ནཱཏི ལཱ་མ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ. ཧཱི་ན་པྤ་ཎཱི་ཏཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ཝཱ་ཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ. ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན ཨ་ཏ་པྤ་ཀ་ཊྛེ་ན ཙ པ་ཎཱི་ཏཱ; ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ དྷ་མྨཱ.
༡༥. མི་ཙྪ་ཏྟ་ཏྟི་ཀེ ‘ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཱ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་སཱི་སི་ཏཱ་པི ཏ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ‘ཨ་སུ་བྷཱ་དཱི་སུ་ཡེ་ཝ སུ་བྷ’ནྟི་ཨཱ་དི ཝི་པ་རཱི་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཙ མི་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི མི་ཙྪ་ཏྟཱ; ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནེ ས་ཏི ཁ་ནྡྷ་བྷེ་དཱ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ན་ཏོ ནི་ཡ་ཏཱ; མི་ཙྪ་ཏྟཱ ཙ ཏེ ནི་ཡ་ཏཱ ཙཱ་ཏི མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རཱི་ཏེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ས་མྨཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ས་མྨ་ཏྟཱ; ས་མྨ་ཏྟཱ ཙ ཏེ ནི་ཡ་ཏཱ ཙ ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཕ་ལ་དཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ན ནི་ཡ་ཏཱ་ཏི ཨ་ནི་ཡ་ཏཱ.
༡༦. མ་གྒཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟི་ཀེ ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒ་ཏི, ག་ཝེ་ས་ཏི, ཀི་ལེ་སེ ཝཱ མཱ་རེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི མ་གྒོ. མ་གྒོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མ་གྒཱ་ར་མྨ་ཎཱ. ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ་པི མ་གྒོ པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཏེ་སཾ ཧེ་ཏཱུ་ཏི མ་གྒ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ. མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝཱ ཧེ་ཏཱུ མ་གྒེ ཝཱ ཧེ་ཏཱུ་ཏི མ་གྒ་ཧེ་ཏཱུ. ཏེ ཨེ་ཏེ་སཾ ཧེ་ཏཱུ་ཏི་པི མ་གྒ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ས་ཡཾ མ་གྒོ ཙེ་ཝ ཧེ་ཏུ ཙ. ཨི་ཏི མ་གྒོ ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི་པི མ་གྒ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ. ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན མ་གྒོ ཨ་དྷི་པ་ཏི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མ་གྒཱ་དྷི་པ་ཏི་ནོ.
༡༧. ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟི་ཀེ ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ བྷ་ངྒཱ ཨུ་དྡྷཾ པ་ནྣཱ ག་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ. པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཀ་དེ་ས་ཏྟཱ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པྤཱ་དི་ནོ.
༡༨. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟི་ཀེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀྑ་ཎཾ ཝཱ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ. ཏཾ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ.
༡༩. ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏྟི་ཀེ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
༢༠. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏྟི་ཀེ ‘ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ མ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ག་ཧ་ཎཾ, ‘ག་མི་སྶཱ་མཱ’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ. ‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ’-ས་དྡོ པ་ནཱ་ཡཾ གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཝི་ས་ཡ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཏེ་ནཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པུ་རི་མ་སྨིཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏ་བྦཾ’’ (མ. ནི. ༣.༡༨༨), ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ར་ཏོ ས་མཱ་ཧི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༣༦༢) ཧི ཨ་ཡཾ གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ས་མྤ་སཱ་ད་ནཾ’’ (དཱི. ནི. ༡.༢༢༨; དྷ. ས. ༡༦༡), ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝཱ དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣) ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ. ‘‘ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༣༠༤) ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཁོ པ་ནཱ་ན་ནྡ, ཝི་ཧཱ་རོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཡ་དི་དཾ ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༨༧) ཝི་ས་ཡ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ; ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཨི་དྷ པ་ན ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཱ པཱ་ཊི་པུ་གྒ་ལི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏོ བཱ་ཧི་ར་བྷཱུ་ཏཱ པ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ ཝཱ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ ཝཱ བ་ཧི་དྡྷཱ ནཱ་མ. ཏ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
༢༡. ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏྟི་ཀོ ཏེ་ཡེ་ཝ ཏི་པྤ་ཀཱ་རེ་པི དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ.
༢༢. ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྟི་ཀེ ད་ཊྛ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ཧ ནི་ད་སྶ་ནེ་ནཱ་ཏི ས་ནི་ད་སྶ་ནཱ. པ་ཊི་ཧ་ན་ན་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ཧ པ་ཊི་གྷེ་ནཱ་ཏི ས་པྤ་ཊི་གྷཱ. ས་ནི་ད་སྶ་ནཱ ཙ ཏེ ས་པྤ་ཊི་གྷཱ ཙཱ་ཏི ས་ནི་ད་སྶ་ན་ས་པྤ་ཊི་གྷཱ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ད་ཊྛ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཱ. ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཱ ཙ ཏེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ས་པྤ་ཊི་གྷཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ནི་ད་སྶ་ན་ས་པྤ་ཊི་གྷཱ. ཏ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡-༦. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན ཏི་ཀེ་སུ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀ་རི་སྶཱ་མ. ཧེ་ཏུ་གོ་ཙྪ་ཀེ ཏཱ་ཝ ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨཱཏི མཱུ་ལ་ཊྛེ་ན ཧེ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏཱ དྷ་མྨཱ. ཧེ་ཏཱུ དྷ་མྨཱ་ཏི་པི པཱ་ཋོ. ན ཧེ་ཏཱུཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ པ་ཝ་ཏྟེ་ན ས་ཧ ཧེ་ཏུ་ནཱ་ཏི ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ. ཏ་ཐེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟོ ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ. ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ. ཧེ་ཏུ་ནཱ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཧེ་ཏུ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ. ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣ་མྤི དུ་ཀཱ་ནཾ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ནཱ་ན་ཏྟཾ ན་ཏྠི, དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ན པ་ན ཏ་ཐཱ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱ་ནཾ ཝཱ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཋ་མ་དུ་ཀཾ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ‘ཧེ་ཏཱུ ན ཧེ་ཏཱུ’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་པ་རེ་པི ཏ་ཡོ དུ་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐེ་ཝ ‘ཧེ་ཏཱུ ཙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཙཱ’ཏི ཨེ་ཏཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ ‘ཧེ་ཏཱུ ཙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཙཱ’ཏི ཨི་ད་མྤི. ཡ་ཐཱ ཙ ‘ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ན ཙ ཧེ་ཏཱུ’ཏི ཨེ་ཏཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ ‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ན ཙ ཧེ་ཏཱུ’ཏི ཨི་ད་མྤི. ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དུ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཏ་ཏྲ ཡ་དེ་ཏཾ ‘ན ཧེ་ཏཱུ དྷ་མྨཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་པི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་པཱི’ཏི སི་དྡྷེ, ‘ན ཧེ་ཏཱུ ཁོ པ་ན དྷ་མྨཱ’ཏི ཨ་ཏི་རི་ཏྟཾ ‘ཁོ པ་ནཱ’ཏི པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ? ན ཀེ་ཝ་ལཾ ‘ན ཧེ་ཏུ དྷ་མྨཱ ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙེ་པི ན ཙ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་པི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་པི ཨི་ཙྩེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པཱི་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ‘ན ཧེ་ཏཱུ དྷ་མྨཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་པི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་པི’, ཨེ་ཝཾ ‘ཧེ་ཏཱུ དྷ་མྨཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་པི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་པི’. ཡ་ཐཱ ཙ ‘ན ཧེ་ཏཱུ དྷ་མྨཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་པི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་པི’, ཨེ་ཝཾ ‘ན ཧེ་ཏཱུ དྷ་མྨཱ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་པི ཧེ་ཏུ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་པཱི’ཏི.
༧-༡༣. ཙཱུ་ལ༹་ནྟ་ར་དུ་ཀེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་པྥཱ་ད་ཀེ་ན ས་ཧ པ་ཙྩ་ཡེ་ནཱ་ཏི ས་པྤ་ཙྩ་ཡཱ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ ཝཱ ཋི་ཏི་ཡཾ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ. པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ས་ངྑ་ཏཱ. ན ས་ངྑ་ཏཱ་ཏི ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ. ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ཝ་སེ་ན རཱུ་པཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པི་ནོ. ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷཾ ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ རཱུ་པ་ནྟི ཨ་རཱུ་པི་ནོ. རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱ རཱུ་པཾ; ཏཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པི་ནོ. ན རཱུ་པི་ནོ ཨ་རཱུ་པི་ནོ. ལོ་ཀི་ཡཱ དྷ་མྨཱཏི ལོ་ཀོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ལུ་ཛྫ་ན་པ་ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ཝ་ཊྚཾ; ཏ་སྨིཾ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ལོ་ཀེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ལོ་ཀི་ཡཱ. ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟི་ཎྞཱ་ཏི ཨུ་ཏྟ་རཱ; ལོ་ཀེ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ལོ་ཀ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ. ཀེ་ན་ཙི ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཀེ་ན་ཙི ཨེ་ཀེ་ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝཱ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝཱ ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. ཀེ་ན་ཙི ན ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝཱ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝཱ ན ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ དྭི་ནྣ་མྤི པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏོ དུ་ཀོ ཧོ་ཏི.
༡༤-༡༩. ཨཱ་ས་ཝ་གོ་ཙྪ་ཀེ ཨཱ་ས་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ. ཙ་ཀྑུ་ཏོ་པི…པེ… མ་ན་ཏོ་པི ས་ནྡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དྷ་མྨ་ཏོ ཡཱ་ཝ གོ་ཏྲ་བྷུཾ, ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ ཡཱ་ཝ བྷ་ཝ་གྒཾ ས་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཨཱ་ས་ཝཱ. ཨེ་ཏེ དྷ་མྨེ ཨེ་ཏ་ཉྩ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ནྟོ་ཀ་རི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟོ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ‘ཨཱ’ཀཱ་རོ. ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡ་ཊྛེ་ན མ་དི་རཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ས་ཝཱ. ཨཱ་ས་ཝཱ ཝི་ཡཱ་ཏི་པི ཨཱ་ས་ཝཱ. ལོ་ཀ་སྨི་ཉྷི ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ མ་དི་རཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཡ་དི ཙ ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡ་ཊྛེ་ན ཨཱ་ས་ཝཱ, ཨེ་ཏེ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘པུ་རི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀོ་ཊི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ, ཨི་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ནཱ་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༡༠.༦༡). ཨཱ་ཡ་ཏཾ ཝཱ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ ས་ཝ་ནྟི པ་ས་ཝ་ནྟཱི་ཏི་པི ཨཱ་ས་ཝཱ. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ ནོ ཨཱ་ས་ཝཱ ནཱ་མ. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཧི ས་ཧ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧཱི་ཏི སཱ་ས་ཝཱ. ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ཏི ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ. སེ་སཾ ཧེ་ཏུ་གོ་ཙྪ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ ‘ན ཧེ་ཏཱུ ཁོ པ་ན དྷ་མྨཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་པི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཨོ་སཱ་ན་དུ་ཀོ པ་ཋ་མ་དུ་ཀ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཨཱ་དི་མྷི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ ‘ནོ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁོ པ་ན དྷ་མྨཱ སཱ་ས་ཝཱ་པི ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ་པཱི’ཏི ན ཝུ་ཏྟོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ན ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཉྙོ ཙ བྷེ་དོ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༢༠-༢༥. སཾ་ཡོ་ཛ་ན་གོ་ཙྪ་ཀེ ཡ་སྶ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝ་ཊྚ་སྨིཾ སཾ་ཡོ་ཛེ་ནྟི བ་ནྡྷ་ནྟཱི་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ ནོ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ ནཱ་མ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ས་མྦ་ནྡྷ་ནེ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཧི་ཏཱ་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡཱ. སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ན སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡཱ ཨ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡཱ. སེ་སཾ ཧེ་ཏུ་གོ་ཙྪ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
༢༦-༣༡. ག་ནྠ་གོ་ཙྪ་ཀེ ཡ་སྶ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི ཏཾ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཊྚ་སྨིཾ ག་ནྠེ་ནྟི གྷ་ཊེ་ནྟཱི་ཏི ག་ནྠཱ. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ ནོ ག་ནྠཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ནྠེ་ཧི ག་ནྠི་ཏ་བྦཱ་ཏི ག་ནྠ་ནི་ཡཱ. སེ་སཾ ཧེ་ཏུ་གོ་ཙྪ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་དྷ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༣༢-༣༧. ཨོ་གྷ་གོ་ཙྪ་ཀེ ཡ་སྶ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི ཏཾ ཝ་ཊྚ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨོ་ཧ་ན་ནྟི ཨོ་སཱི་དཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨོ་གྷཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཨོ་གྷེ་ཧི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨོ་གྷ་ནི་ཡཱ. ཨོ་གྷཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
༣༨-༤༣. ཡོ་ག་གོ་ཙྪ་ཀེ ཝ་ཊྚ་སྨིཾ ཡོ་ཛེ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་གཱ. ཡོ་ག་ནི་ཡཱ ཨོ་གྷ་ནི་ཡཱ ཝི་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
༤༤-༤༩. ནཱི་ཝ་ར་ཎ་གོ་ཙྪ་ཀེ ཙི་ཏྟཾ ནཱི་ཝ་ར་ནྟི པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷ་ནྟཱི་ཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ. ནཱི་ཝ་ར་ཎི་ཡཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡཱ ཝི་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
༥༠-༥༤. པ་རཱ་མཱ་ས་གོ་ཙྪ་ཀེ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ‘ནི་ཙྩ’ནྟི ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ པ་ར་ཏོ ཨཱ་མ་ས་ནྟཱི་ཏི པ་རཱ་མཱ་སཱ. པ་རཱ་མཱ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ པ་རཱ་མ་ཊྛཱ.
༥༥-༦༨. མ་ཧ་ནྟ་ར་དུ་ཀེ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ས་ཧ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ནཱ་ཏི སཱ་ར་མྨ་ཎཱ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ. ཙི་ནྟ་ན་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟཱ, ཝི་ཙི་ཏྟ་ཊྛེ་ན ཝཱ ཙི་ཏྟཱ. ཨ་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏ་སི ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ. ནི་ར་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏཱ་ཡ, ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ ཡཱ་ཝ བྷ་ངྒཱ, ཙི་ཏྟེ་ན སཾ་ས་ཊྛཱ་ཏི ཙི་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛཱ. ཨེ་ཀ་ཏོ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་པི ནི་ར་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ན་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་སཾ་ས་ཊྛཱ་ཏི ཙི་ཏྟ་ཝི་སཾ་ས་ཊྛཱ. ས་མུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཙི་ཏྟཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ. ས་ཧ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ས་ཧ་བྷུ་ནོ. ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧ་བྷུ་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་ཧ་བྷུ་ནོ. ཨ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནོ. ཀིཾ ཨ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟི? ཙི་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནོ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནོ. ཙི་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛཱ ཙ ཏེ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཙཱ་ཏི ཙི་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ. ཙི་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛཱ ཙ ཏེ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཙ ཙི་ཏྟ་ས་ཧ་བྷུ་ནོ ཨེ་ཝ ཙཱ་ཏི ཙི་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ས་ཧ་བྷུ་ནོ. ཙི་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛཱ ཙ ཏེ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཙ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནོ ཨེ་ཝ ཙཱ་ཏི ཙི་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནོ. སེ་སཱ་ནི ས་བྦ་པ་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏྟི་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ. ཏ་ཏོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི བཱ་ཧི་རཱ. ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ཝ བྷཱུ་ཏཱ་ནི, ན བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཝི་ཡ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ. ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ཝཱ་ཏི ནོ་ཨུ་པཱ་དཱ.
༦༩-༧༤. ཨུ་པཱ་དཱ་ན་གོ་ཙྪ་ཀེ བྷུ་སཾ ཨཱ་དི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ; ད་ལ༹ྷ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ ནོ་ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ.
༧༥-༨༢. ཀི་ལེ་ས་གོ་ཙྪ་ཀེ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཏྟི་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༨༣-༡༠༠. པི་ཊྛི་དུ་ཀེ་སུ ཀཱ་མེ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ རཱུ་པེ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ. ཨ་རཱུ་པེ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ. ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚེ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཏི པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ. ཏ་སྨིཾ ན པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ. ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལཾ ཚི་ནྡ་ནྟཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཊྚ་ཏོ ནི་ཡྻ་ནྟཱི་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ. ཨི་མི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ན ནི་ཡྻ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ. ཙུ་ཏི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཕ་ལ་དཱ་ནེ ནི་ཡ་ཏ་ཏྟཱ ནི་ཡ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཡ་ཏཱ. ཨ་ཉྙེ དྷ་མྨེ ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི པ་ཛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་ཏྟ་རཱ. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠེ་ཧི ས་ཧ ཨུ་ཏྟ་རེ་ཧཱི་ཏི ས་ཨུ་ཏྟ་རཱ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ. ར་ཎ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ར་ཎཱ; ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཏྟཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ནྡ་ནྟི པ་རི་དེ་ཝ་ནྟི, ཏེ་སཾ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཙ ས་ཧ ར་ཎེ་ཧཱི་ཏི ས་ར་ཎཱ. ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ར་ཎཱ.
སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀ་དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༡-༡༠༨. སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀ་དུ་ཀེ་སུ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛྫཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ; ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གེ ཝི་ཛྫཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི་པི ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ. ཏ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ, མ་ནོ་མ་ཡི་དྡྷི, ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏི ཨ་ཊྛ ཝི་ཛྫཱ. པུ་རི་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཏཱ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་པི ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ. པ་ཙྪི་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཏཱ་སུ ཡཱ ཀཱ་ཙི ཨེ་ཀཱ ཝི་ཛྫཱ ཝི་ཛྫཱ. སེ་སཱ ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝི་ཛྫཱ་པི ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་པི ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ་ཏྭེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་དྷ པ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ. ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཾ ཏ་མོ ས་མུ་ད་ཡཱ་དི་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་ནྟི ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏཱ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ. ཏཱ་སུ ཡཱ ཀཱ་ཙི ཨེ་ཀཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ. སེ་སཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ་ཏྭེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་དྷ པ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ.
པུ་ན ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཛྫུ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝི་ཛྫཱུ་པ་མཱ. ནི་སྶེ་སཾ ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཛི་རཾ ཨུ་པ་མཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མཱ. བཱ་ལེ་སུ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཏྠ ཋི་ཏཱ ཏ་དུ་པ་ཙཱ་རེ་ན བཱ་ལཱ. པ་ཎྜི་ཏེ་སུ ཋི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཎྜི་ཏཱ. བཱ་ལ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཝཱ བཱ་ལཱ, པ་ཎྜི་ཏ་ཀ་ར་ཏྟཱ པ་ཎྜི་ཏཱ. ཀ་ཎྷཱཏི ཀཱ་ལ༹་ཀཱ, ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་པ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཱ. སུ་ཀྐཱཏི ཨོ་དཱ་ཏཱ, ཙི་ཏྟ་སྶ པ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཱ. ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཝཱ ཀ་ཎྷཱ; སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཏོ སུ་ཀྐཱ. ཨི་དྷ ཙེ་ཝ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཙ ཏ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཏ་པ་ནཱི་ཡཱ. ན ཏ་པ་ནཱི་ཡཱ ཨ་ཏ་པ་ནཱི་ཡཱ.
ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་དུ་ཀཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཱ; བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ ནཱ་ནཾ. སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཀོ དྷ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ད་ཡོ ཧི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཱ ནཱ་མ. ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ པ་ཐཱ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་པ་ཐཱ. ‘‘ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྨཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༧༩) ཨེ་ཝཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་བྷི་ལཱ་པཱ ནི་རུ་ཏྟི ནཱ་མ. ནི་རུ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ཐཱ ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཐཱ. ཏ་ཀྐོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ས་ངྐ་པྤོ་ཏི (དྷ. ས. ༧) ཨེ་ཝཾ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཉཱ་པ་ན་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མ. པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ཐཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཐཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཀཾ དུ་ཀཾ ཝ་ཏྭཱ་པི ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཧེ་ཏུ་གོ་ཙྪ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༡༠༩-༡༡༨. ནཱ་མ་རཱུ་པ་དུ་ཀེ ནཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ན་མ་ན་ཊྛེ་ན ནཱ་མ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ནཱ་མཾ. རུ་པྤ་ན་ཊྛེ་ན རཱུ་པཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ. ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ནི་ཀྑེ་པ་ཀ་ཎྜེ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་ཝི་ཛྫཱཏི དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ. བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱཏི བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ. བྷ་ཝ་དི་ཊྛཱིཏི བྷ་ཝོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་སྶ་ཏཾ; ས་སྶ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་དི་ཊྛི. ཝི་བྷ་ཝ་དི་ཊྛཱིཏི ཝི་བྷ་ཝོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨུ་ཙྪེ་དཾ; ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་དི་ཊྛི. ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ དི་ཊྛི ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི. ཨུ་ཙྪི་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ དི་ཊྛི ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི. ཨ་ནྟ་ཝཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ དི་ཊྛི ཨ་ནྟ་ཝཱ་དི་ཊྛི. ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ དི་ཊྛི ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ་དི་ཊྛི. པུ་བྦ་ནྟཾ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ དི་ཊྛི པུ་བྦ་ནྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི. ཨ་པ་ར་ནྟཾ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ དི་ཊྛི ཨ་པ་ར་ནྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི. ཨ་ཧི་རི་ཀནྟི ཡཾ ན ཧི་རི་ཡ་ཏི ཧི་རི་ཡི་ཏ་བྦེ་ནཱ་ཏི (དྷ. ས. ༣༨༧) ཨེ་ཝཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ ནི་ལླ་ཛྫ་ཏཱ. ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤནྟི ཡཾ ན ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཏི ཨོ་ཏྟ་པྤི་ཏ་བྦེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏོ ཨ་བྷཱ་ཡ་ན་ཀ་ཨཱ་ཀཱ་རོ. ཧི་རི་ཡ་ནཱ ཧི་རཱི, ཨོ་ཏྟ་པྤ་ནཱ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ. དོ་ཝ་ཙ་སྶ་ཏཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྑཾ ཝ་ཙོ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝི་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་གཱ་ཧི་མྷི ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་སཱ་ཏེ ཨ་ནཱ་ད་རེ པུ་གྒ་ལེ་ཏི དུ་བྦ་ཙོ. ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ དོ་ཝ་ཙ་སྶཾ. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ དོ་ཝ་ཙ་སྶ་ཏཱ. པཱ་པཱ ཨ་སྶ་དྡྷཱ་ད་ཡོ པུ་གྒ་ལཱ ཨེ་ཏ་སྶ མི་ཏྟཱ་ཏི པཱ་པ་མི་ཏྟོ; ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པཱ་པ་མི་ཏྟ་ཏཱ. སོ་ཝ་ཙ་སྶ་ཏཱ ཙ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ ཙ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
༡༡༩-༡༢༣. ‘པ་ཉྩ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ས་ཏྟ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ’ཏི (དྷ. ས. ༡༣༣༦) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་སུ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ. ཏཱ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ནེ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ. ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ. ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་པྤ་ནཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ནེ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ. ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་སུ དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ དྷཱ་ཏུ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ. ཏཱ་སཾ་ཡེ་ཝ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ. ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ. དྭཱ་ད་ས་ངྒེ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དེ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ ཋཱ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ. ཋཱ་ན་ནྟི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨི་ཉྷི ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཕ་ལཾ ཏི་ཊྛ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ཋཱ་ནནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛཱ་ནེ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ.
༡༢༤-༡༣༤. ཨུ་ཛུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཛྫ་ཝོ. མུ་དུ་བྷཱ་ཝོ མ་དྡ་ཝོ. ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཁ་མ་ན་བྷཱ་ཝོ ཁ་ནྟི. སུ་ར་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ སོ་ར་ཙྩཾ. ས་མྨོ་ད་ཀ་མུ་དུ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་ཁི་ལ་བྷཱ་ཝོ སཱ་ཁ་ལྱཾ. ཡ་ཐཱ པ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཚི་དྡཾ ན ཧོ་ཏི ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨཱ་མི་སེ་ཧི པ་ཊི་ས་ནྠ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་བྷེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏོ མ་ན་ཙྪ་ཊྛེ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཨ་གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝོ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཨ་གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཱ. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟཾ ཨ་ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝོ བྷོ་ཛ་ནེ ཨ་མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ. ཨ་ན་ནྟ་ར་དུ་ཀོ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་ཏི་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏོ མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི་བྷཱ་ཝོ མུ་ཊྛ་སྶ་ཙྩཾ. ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཨ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ས་ར་ཏཱི་ཏི ས་ཏི. ས་མྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཨ་པྤ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེ ཨ་ཀ་མྤ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ བ་ལཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་བ་ལཾ. ཝཱི་རི་ཡ་སཱི་སེ་ན ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཾ བ་ལཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལཾ. པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ ས་མེ་ཏཱི་ཏི ས་མ་ཐོ. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཝི་དྷེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ས་མ་ཐོ་ཝ ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་སྶ ས་མ་ཐ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ. པ་གྒཱ་ཧ་ནི་མི་ཏྟེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི པ་གྒཱ་ཧོ. ན ཝི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ.
༡༣༥-༡༤༢. སཱི་ལ་ཝི་ནཱ་སི་ཀཱ ཨ་སཾ་ཝ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ སཱི་ལ་སྶ ཝི་པ་ཏྟི སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཝི་ནཱ་སི་ཀཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཝི་པ་ཏྟི དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི. སོ་ར་ཙྩ་མེ་ཝ སཱི་ལ་སྶ ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོ སཱི་ལ་པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཏོ སཱི་ལ་སྶ ས་མྤ་དཱ་ཏི སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ. དི་ཊྛི་པཱ་རི་པཱུ་རི་བྷཱུ་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ དི་ཊྛི་ཡཱ ས་མྤ་དཱ་ཏི དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ. ཝི་སུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝཾ ས་མྤ་ཏྟཱ སཱི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ སཱི་ལ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི, སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི. ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷིཾ པཱ་པེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ, ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ, དི་ཊྛི་ཡཱ ཝི་སུ་དྡྷི དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི. དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི ཁོ པ་ན ཡ་ཐཱ་དི་ཊྛི་སྶ ཙ པ་དྷཱ་ནནྟི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཱ དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི ཙེ་ཝ ཡ་ཐཱ་དི་ཊྛི་སྶ ཙ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་དི་ཊྛི་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དི་ཊྛི་སྶ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ. སཾ་ཝེ་གོཏི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནཾ. སཾ་ཝེ་ཛ་ནི་ཡ་ཊྛཱ་ནནྟི སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ཀཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎཾ. སཾ་ཝི་གྒ་སྶ ཙ ཡོ་ནི་སོ་པ་དྷཱ་ནནྟི ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་པ་དྷཱ་ནཾ. ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ ཙ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པཱུ་ར་ཎེ ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛི་བྷཱ་ཝོ. ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནི་ཏཱ ཙ པ་དྷཱ་ན་སྨིནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་པ་ཏྭཱ པ་དྷཱ་ན་སྨིཾ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏཱ ཨ་ནོ་ས་ཀྐ་ན་ཏཱ. ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ཝི་ཛྫཱ. ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟི. ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎནྟི ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་ཀ་རེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཉཱ་ཎཾ. ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ ཉཱ་ཎནྟི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་བྷཱུ་ཏེ ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལེ ཉཱ་ཎཾ. ཨ་ཡཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ
༡. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ས་ངྒ་ཧི་ཏེ དྷ་མྨེ པ་བྷེ་ད་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱཏི ཨི་དཾ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་དེ་ཏཾ ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཋ་མཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཏཱ་ཝ ནི་དྡེ་སེ དྷ་མྨ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝཱ་རོ ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་རོ སུ་ཉྙ་ཏ་ཝཱ་རོ་ཏི ཏ་ཡོ མ་ཧཱ་ཝཱ་རཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་སུ དྷ་མྨ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝཱ་རོ ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན དྭི་དྷཱ ཋི་ཏོ. ཏེ་སུ ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་སྶ པུ་ཙྪཱ, ས་མ་ཡ་ནི་དྡེ་སོ, དྷ་མྨུ་དྡེ་སོ, ཨ་པྤ་ནཱ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་རི་ཙྪེ་དཱ. ཏེ་སུ ‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ’ཏི ཨ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ ནཱ་མ. ‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ…པེ… ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’ཏི ཨ་ཡཾ ས་མ་ཡ་ནི་དྡེ་སོ ནཱ་མ. ‘ཕ་སྶོ ཧོ་ཏི…པེ… ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ ཧོ་ཏཱི’ཏི ཨ་ཡཾ དྷ་མྨུ་དྡེ་སོ ནཱ་མ. ‘ཡེ ཝཱ པ་ན ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཨ་ཉྙེ་པི ཨ་ཏྠི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་རཱུ་པི་ནོ དྷ་མྨཱ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ’ཏི ཨ་ཡཾ ཨ་པྤ་ནཱ ནཱ་མ.
ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་རི་ཙྪེ་དེ་ཧི ཋི་ཏ་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་སྶ ཡྭཱ་ཡཾ པ་ཋ་མོ པུ་ཙྪཱ་པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏ་ཏྠ ‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ’ཏི ཨ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ་ཧི པུ་ཙྪཱ – ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ, དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ, ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ, ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ, ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་ཏི. ཏཱ་སཾ ཨི་དཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ –
ཀ་ཏ་མཱ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ? པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨ་དི་ཊྛཾ ཨ་ཏུ་ལི་ཏཾ ཨ་ཏཱི་རི་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ. ཏ་སྶ ཉཱ་ཎཱ་ཡ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཏུ་ལ་ནཱ་ཡ ཏཱི་ར་ཎཱ་ཡ ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༠; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པུ་ཎྞ་ཀ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༡༢).
ཀ་ཏ་མཱ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ? པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཉཱ་ཏཾ ཧོ་ཏི, དི་ཊྛཾ ཏུ་ལི་ཏཾ ཏཱི་རི་ཏཾ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ, སོ ཨ་ཉྙེ་ཧི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཡཾ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༠; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པུ་ཎྞ་ཀ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༡༢).
ཀ་ཏ་མཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ? པ་ཀ་ཏི་ཡཱ སཾ་ས་ཡ་པ་ཀྑ་ནྡོ ཧོ་ཏི, ཝི་མ་ཏི་པ་ཀྑ་ནྡོ དྭེ་ལ༹ྷ་ཀ་ཛཱ་ཏོ – ‘ཨེ་ཝཾ ནུ ཁོ, ན་ནུ ཁོ, ཀིཾ ནུ ཁོ, ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ’ཏི. སོ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༠; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པུ་ཎྞ་ཀ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༡༢).
ཀ་ཏ་མཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ? བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི – ‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱུ་པཾ ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱ’ཏི? ‘ཨ་ནི་ཙྩཾ, བྷ་ནྟེ’. ‘ཡཾ པ་ནཱ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཝཱ ཏཾ སུ་ཁཾ ཝཱ’ཏི? ‘དུ་ཀྑཾ, བྷ་ནྟེ’. ‘ཡཾ པ་ནཱ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཾ, ཀ་ལླཾ ནུ ཏཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶི་ཏུཾ ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’ཏི? ‘ནོ་ཧེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༧༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༢༡). ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ.
ཀ་ཏ་མཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ? བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣)? ཨ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་ཏི.
ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷཱ་ནཾ པུ་རི་མཱ ཏི་སྶོ པུ་ཙྪཱ ན་ཏྠི. ཀ་སྨཱ? བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི ཏཱི་སུ ཨ་དྡྷཱ་སུ ཀི་ཉྩི ས་ངྑ་ཏཾ, ཨ་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཾ, ཨ་དི་ཊྛཾ ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏཾ ཨ་ཛོ་ཏི་ཏཾ ཨ་ཏུ་ལི་ཏཾ ཨ་ཏཱི་རི་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ན་ཏྠི. ཡཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཉྙེ་ན ས་མ་ཎེ་ན ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝཱ དེ་ཝེ་ན ཝཱ མཱ་རེ་ན ཝཱ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ཝཱ ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ཏེ་ན་སྶ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ན་ཏྠི. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ས ཨ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི ཏི་ཎྞ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪོ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ཧ་ཏ་སཾ་ས་ཡོ, ཏེ་ན་སྶ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ན་ཏྠི. ཨི་ཏ་རཱ དྭེ པ་ན པུ་ཙྪཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠི. ཏཱ་སུ ཨ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཏ་ཏྠ ‘ཀ་ཏ་མེ’ཏི་པ་དེ་ན ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ པུ་ཙྪ་ཏི. ‘དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ’ཏི ཧི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན ‘ཀིཾ ཀ་ཏཱ ཀིཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟཱི’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཉཱ་ཏུཾ. ‘ཀ་ཏ་མེ’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ཏེ་སཾ པུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘ཀ་ཏ་མེ་ཏི་པ་དེ་ན ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ པུ་ཙྪ་ཏཱི’ཏི. ‘དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ’ཏི་པ་ད་དྭ་ཡེ་ན པུ་ཙྪཱ་ཡ པུ་ཊྛ་དྷ་མྨེ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཝ.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ཝི་ཡ ‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ’ཏི པ་དཱ་ནུ་ཀྐ་མོ ཀ་ཏོ་ཏི? པ་བྷེ་ད་ཏོ དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་ས་ནཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ པ་བྷེ་ད་ཝ་ནྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ དྷ་མྨཱ་ཝ དེ་སེ་ཏ་བྦཱ. ཏེ ཙ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ཧི པ་བྷེ་དེ་ཧི ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་དཱ. ཏ་སྨཱ དྷ་མྨཱ་ཡེ་ཝ ཨི་དྷ དེ་སེ་ཏ་བྦཱ. ནཱ་ཡཾ ཝོ་ཧཱ་ར་དེ་ས་ནཱ. ཏེ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་ད་ཏོ དེ་སེ་ཏ་བྦཱ, ན དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ཏོ. པ་བྷེ་ད་ཏོ ཧི དེ་ས་ནཱ གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཱ་ཝ་ཧཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་བྷེ་ད་ཏོ དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་ས་ནཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ, ཨི་དཱ་ནི ཡེ ཏེ་ན པ་བྷེ་དེ་ན དེ་སེ་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ, ཨ་ཡཾ ‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ’ཏི པ་དཱ་ནུ་ཀྐ་མོ ཀ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་བྷེ་ད་ཝ་ནྟེ་སུ ཧི ད་སྶི་ཏེ་སུ པ་བྷེ་དོ ད་སྶི་ཡ་མཱ་ནོ ཡུ་ཛྫ་ཏི སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟནྟི. ཨེ་ཏྠ –
ས་མ་ཡེ ནི་དྡི་སི ཙི་ཏྟཾ, ཙི་ཏྟེ་ན ས་མ་ཡཾ མུ་ནི;
ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ་ན དཱི་པེ་ཏུཾ, དྷ་མྨེ ཏ་ཏྠ པ་བྷེ་ད་ཏོ.
‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟ’ནྟི ཧི ནི་དྡི་ས་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟཾ ནི་དྡི་སི. ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ? ཏེ་ན ས་མ་ཡ་ནི་ཡ་མི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ‘ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཡཾ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ་ན, ཨ་ཐ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི ས་མ་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟེ ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟཾ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཡེ ཕ་སྶོ ཧོ་ཏི, ཝེ་ད་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ ཙི་ཏྟ་ནི་ཡ་མི་ཏེ ས་མ་ཡེ ཨེ་ཏེ ས་ནྟ་ཏི་ས་མཱུ་ཧ་ཀི་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎ་གྷ་ན་ཝ་སེ་ན དུ་ར་ནུ་བོ་དྷ་པྤ་བྷེ་དེ ཕ་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨེ བོ་དྷེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་དཱ་ནི ‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡ་མ་ནུ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཡ་སྨིནྟི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ. ས་མ་ཡེཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡི་ཊྛ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ས་མ་ཡོ ནི་དྡི་ཊྛོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་མ་ཡ་ས་དྡོ –
ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཁ་ཎེ ཀཱ་ལེ, ས་མཱུ་ཧེ ཧེ་ཏུ དི་ཊྛི་སུ;
པ་ཊི་ལཱ་བྷེ པ་ཧཱ་ནེ ཙ, པ་ཊི་ཝེ་དྷེ ཙ དི་སྶ་ཏི.
ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ སྭེ་པི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻཱ་མ ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་མ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༤༤༧) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ས་མ་ཝཱ་ཡོ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཁ་ཎོ ཙ ས་མ་ཡོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༢༩) ཁ་ཎོ. ‘‘ཨུ་ཎྷ་ས་མ་ཡོ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ས་མ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༣༥༨) ཀཱ་ལོ. ‘‘མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོ པ་ཝ་ན་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མཱུ་ཧོ. ‘‘ས་མ་ཡོ་པི ཁོ ཏེ, བྷ་དྡཱ་ལི, ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སི – བྷ་ག་ཝཱ ཁོ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི, བྷ་ག་ཝཱ་པི མཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏི ‘བྷ་དྡཱ་ལི ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི’ཏི. ཨ་ཡ་མྤི ཁོ ཏེ, བྷ་དྡཱ་ལི, ས་མ་ཡོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༣༥) ཧེ་ཏུ. ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨུ་གྒཱ་ཧ་མཱ་ནོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ས་མ་ཎ་མུ་ཎྜི་ཀཱ་པུ་ཏྟོ ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེ ཏི་ནྡུ་ཀཱ་ཙཱི་རེ ཨེ་ཀ་སཱ་ལ་ཀེ མ་ལླི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་མེ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༢༦༠) དི་ཊྛི.
‘‘དི་ཊྛེ དྷ་མྨེ ཙ ཡོ ཨ་ཏྠོ, ཡོ ཙ་ཏྠོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ;
ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ དྷཱི་རོ, པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༢༩) –
ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ‘‘ས་མྨཱ མཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ ཨ་ནྟ་མ་ཀཱ་སི དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༨) པ་ཧཱ་ནཾ. ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ ས་ནྟཱ་པ་ཊྛོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ༢.༨) པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨེ་ཝ་མ་ནེ་ཀེ་སུ ས་མ་ཡེ་སུ –
ས་མ་ཝཱ་ཡོ ཁ་ཎོ ཀཱ་ལོ, ས་མཱུ་ཧོ ཧེ་ཏུ་ཡེ་ཝ ཙ;
ཨེ་ཏེ པ་ཉྩ་པི ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ, ས་མ་ཡཱ ཨི་དྷ ཝི་ཉྙུ་ནཱ.
‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལ’ནྟི ཨི་མ་སྨི་ཉྷི ཀུ་ས་ལཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ཏེ་སུ ན་ཝ་སུ ས་མ་ཡེ་སུ ཨེ་ཏེ ས་མ་ཝཱ་ཡཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ ས་མ་ཡཱ པ་ཎྜི་ཏེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཏེ་སུ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒཱི, ས་མ་ཝཱ་ཡོ ཁ་ཎོ པ་ན;
ཨེ་ཀོ་ཝ ན་ཝ་མོ ཉེ་ཡྻོ, ཙ་ཀྐཱ་ནི ཙ་ཏུ་རོ་པི ཝཱ.
ཡཱ ཧི ཨེ་སཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ཀ་ཏྟེ་ན ས་ཎྛི་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ སཱ་མ་གྒཱི, སཱ ཨི་དྷ ས་མ་ཝཱ་ཡོ་ཏི ཉཱ་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཁ་ཎོ ཙ ས་མ་ཡོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་ཡཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༢༩) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ པ་ན ན་ཝ་མོ་ཝ ཁ་ཎོ ཨེ་ཀོ ཁ་ཎོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡཱ་ནི ཝཱ པ་ནེ་ཏཱ་ནི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཀྐཱ་ནི ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི – ཨེ་ཏྠ ‘པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་སོ, ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ, ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི, པུ་བྦེ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༡) ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཀྐཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཨེ་ཏཱ་ནི ཝཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨོ་ཀཱ་ས་ཊྛེ་ན ཁ་ཎོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཧི ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནི.
ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཉྩ ཁ་ཎ་ཉྩ ཉ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ་སུ –
ཏཾ ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟོ, ཀཱ་ལོ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་ཀོ;
པུ་ཉྫོ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ, ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ.
‘ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ལོ རཱུ་པ་ཀཱ་ལོ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧི ན་ཡེ་ན དྷ་མྨེ ཝཱ, ‘ཨ་ཏཱི་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན དྷ་མྨ་ཝུ་ཏྟིཾ ཝཱ, ‘བཱི་ཛ་ཀཱ་ལོ ཨ་ངྐུ་ར་ཀཱ་ལོ’ཏི ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན དྷ་མྨ་པ་ཊི་པཱ་ཊིཾ ཝཱ, ‘ཨུ་པྤཱ་ད་ཀཱ་ལོ ཛ་རཱ་ཀཱ་ལོ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན དྷ་མྨ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱ, ‘ཝེ་དི་ཡ་ན་ཀཱ་ལོ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཀཱ་ལོ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན དྷ་མྨ་ཀི་ཙྩཾ ཝཱ, ‘ནྷཱ་ན་ཀཱ་ལོ པཱ་ན་ཀཱ་ལོ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཝཱ, ‘ག་མ་ན་ཀཱ་ལོ ཋཱ་ན་ཀཱ་ལོ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ཝཱ, ‘པུ་བྦ་ཎྷོ སཱ་ཡ་ནྷོ དི་ཝཱ ར་ཏྟཱི’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་དི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝཱ, ‘ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སོ མཱ་སོ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀཱ་ལ་ས་ཉྩ་ཡཾ ཝཱ་ཏི – ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟོ ཀཱ་ལོ ནཱ་མ. སོ པ་ནེ་ས ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡོ པ་ནེ་ས ཕ་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པུ་ཉྫོ, སོ ཨི་དྷ ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ་ས་མཱུ་ཧེ་པི ཉ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རོ པ་ན –
ཧེ་ཏཱུ་ཏི པ་ཙྩ་ཡོ་ཝེ་ཏྠ, ཏ་སྶ དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ;
ཨ་ནེ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ, པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝཱ.
ཨེ་ཏྠ ཧི པ་ཙྩ་ཡོ་ཝ ཧེ་ཏུ ནཱ་མ, ཏ་སྶ དྭཱ་རཱ་ནཾ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ? ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པ་ཨཱ་ལོ་ཀ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ པ་ཙྩ་ཡཱ, མ་ཧཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ཙ ‘‘ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་སུ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡ་ཉྩ པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཉྩ, སེ་སཱ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཏེ ས་བྦེ་པི ཨི་དྷ ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཨི་མི་ནཱ དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ནེ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ ས་མ་ཝཱ་ཡཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ ཨ་ཏྠཱ ཨི་དྷ ས་མ་ཡ་ས་དྡེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
‘ཀ་སྨཱ པ་ན ཨེ་ཏེ་སུ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀཾ ཨ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་བྦེ་སཾ པ་རི་གྒ་ཧོ ཀ་ཏོ’ཏི? ‘ཏེ་ན ཏེ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་སྶ དཱི་པ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏེ་སུ ཧི ས་མ་ཝཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་མ་ཡོ ཨ་ནེ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཝུ་ཏྟིཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ན ཨེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝཱ་དོ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏོ ཧོ་ཏི. ས་མ་ཝཱ་ཡོ ཙ ནཱ་མ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ནེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་པེ་ཀྑོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘ཨེ་ཀོ ཀ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’ཏི ཨི་མ་མྤི ཨ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་ནྟ་རཱ་པེ་ཀྑཱ ཨ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ – ‘ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཝུ་ཏྟིཾ དཱི་པེ་ཏཱི’ཏི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ. ‘ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ’?‘ཨ་སཱ་མ་གྒི་ཡཾ ཨ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ སཱ་མ་གྒི་ཡ་མྤི ཨ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ’. ‘ན ཧི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནྡྷེ ད་ཊྛུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ ཨ་ནྡྷ་ས་ཏཾ པ་སྶ་ཏཱི’ཏི. ‘ནོ ན ཡུ་ཏྟཾ; སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ཀ་ཏྟེ་ན ཧི ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝོ སཱ་མ་གྒཱི; ན ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ས་མོ་དྷཱ་ན་མ་ཏྟཾ. ན ཙ ཨ་ནྡྷཱ་ནཾ ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལཾ’. ‘ཀ་སྨཱ’?‘ཨ་ནྡྷ་ས་ཏེ ས་ཏི་པི ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཏཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལཾ, ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝེ བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་སཱ་མ་གྒི་ཡཾ ཨ་ཧེ་ཏཱུ་ན་མྤི ཙ སཱ་མ་གྒི་ཡཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ. སྭཱ་ཡཾ ཨ་སཱ་མ་གྒི་ཡཾ ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝེ་ན, སཱ་མ་གྒི་ཡ་ཉྩ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ན, ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཝེ་ཀ་ལླེ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཝེ་ཀ་ལླེ ཙ བྷཱ་ཝོ, པ་ཙྩ་ཀྑ་སི་དྡྷོ ལོ་ཀ་སྶཱ’ཏི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ས་མ་ཝཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ.
ཡོ པ་ནེ་ས ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ཀྑ་ཎེ་ཧི པ་རི་ཝ་ཛྫི་ཏོ ན་ཝ་མོ ཁ་ཎོ, པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་སཱ་དི་ཀོ ཙ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨོ་ཀཱ་ས་ཊྛེ་ན ཁ་ཎོ ཝུ་ཏྟོ, སོ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ས་དྡྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཁ་ཎ་སཱ་མ་གྒིཾ ཝི་ནཱ ན་ཏྠི. མ་ནུ་སྶ་ཏྟཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཀཱ་ཎ་ཀ་ཙྪ་པོ་པ་མཱ་དཱི་ཧི (མ. ནི. ༣.༢༥༢) དུ་ལླ་བྷ་བྷཱ་ཝོ. ཨི་ཏི ཁ་ཎ་སྶ དུ་ལླ་བྷ་ཏྟཱ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཁ་ཎཱ་ཡ་ཏྟཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ དུ་ལླ་བྷ་མེ་ཝ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སུ ཁ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་མ་ཡོ ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ལླ་བྷ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟེ་ན ཨ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཁ་ཎཱ་ནཾ ཁ་ཎཱ་ཡ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཏ་སྶ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨ་ན་ནུ་ཊྛཱ་ནེ་ན མོ་གྷ་ཁ་ཎཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཱ་ནཾ པ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རོ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཁ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ.
ཡོ པ་ནེ་ཏ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏི་པ་རི་ཏྟོ. སཱ ཙ་སྶ ཨ་ཏི་པ་རི་ཏྟ་ཏཱ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཛ་ཝོ, ཡ་ཐཱ ཙ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ ཛ་ཝོ, ཡ་ཐཱ ཙ ཡཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ པུ་ར་ཏོ དྷཱ་ཝ་ནྟི ཏཱ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཛ་ཝོ, ཏ་ཏོ སཱི་གྷ་ཏ་རཾ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རཱ ཁཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༢༢༨) – ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྲ ཧི སོ རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཏཱ་ཝ པ་རི་ཏྟ་ཀོ ཀཱ་ལོ ཝུ་ཏྟོ. ཡཱ་ཝ པ་ཊུ་པྤ་ནྣཾ རཱུ་པཾ ཏི་ཊྛ་ཏི ཏཱ་ཝ སོ་ལ༹་ས ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷི་ཛྫ་ནྟི. ཨི་ཏི ཏེ་སཾ ཀཱ་ལ་པ་རི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ་པི ན་ཏྠི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཡཱ་ཝ་ཉྩི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་པ་མཱ་པི ན སུ་ཀ་རཱ ཡཱ་ཝ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡.༤༨). ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སུ ཀཱ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་མ་ཡོ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་ཏི་པ་རི་ཏྟ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟེ་ན ཙཱ་ནེ་ན ཨ་ཏི་པ་རི་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ཡ, ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏོ་བྷཱ་སེ་ན མུ་ཏྟཱ་ཝུ་ཎ་ནཾ ཝི་ཡ, དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་མི་དཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཝེ་དྷེ མ་ཧཱ་ཨུ་སྶཱ་ཧོ ཙ ཨཱ་ད་རོ ཙ ཀ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཨོ་ཝཱ་དོ དི་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཀཱ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ.
ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ པ་ན ས་མ་ཡོ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ས་ཧུ་པྤ་ཏྟིཾ དཱི་པེ་ཏི. ཕ་སྶཱ་དཱི་ན་ཉྷི དྷ་མྨཱ་ནཾ པུ་ཉྫོ ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྨི་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ས་ཧ ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི དཱི་པི་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟེ་ན ཙཱ་ནེ་ན ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ.
ཧེ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏོ པ་ན ས་མ་ཡོ པ་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’ཏི ཧི པ་ད་སྶ ཡ་སྨཱ ‘ཡ་སྨིཾ ཧེ་ཏུ་མྷི ས་ཏི’ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ‘ཧེ་ཏུ་མྷི ས་ཏི’ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ པ་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟེ་ན ཙཱ་ནེ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་བྷི་མཱ་ནོ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཧེ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ.
ཏ་ཏྠ ‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’ཏི ཀཱ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་མ་ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན ‘ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ’ཏི ཨ་ཏྠོ; ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ‘ཡ་སྨིཾ ས་མཱུ་ཧེ’ཏི. ཁ་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ‘ཡ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ས་ཏི, ཡཱ་ཡ སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ས་ཏི, ཡ་མྷི ཧེ་ཏུ་མྷི ས་ཏི’ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་ཏི ‘ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པཱི’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི ཀཱ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙ ས་མ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ བྷུ་མྨཾ. ཁ་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཙ ས་མ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ བྷུ་མྨཾ.
ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རནྟི ‘‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ? ཧེ་ཊྛ་ཏོ ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་རི་ཏོ པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟིཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༢༨༧) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟེ་སུ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨེ་སུ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ཨུ་དྡཱ་ན་ཏོ དྭེ ཀཱ་མཱ, ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ ཙ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ ཙ. ཏ་ཏྠ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ་ཝ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚཾ. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མོ; ཨི་ཏ་རོ པ་ན ཀཱ་མི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མོ. ཡ་སྨིཾ པ་ན པ་དེ་སེ དུ་ཝི་དྷོ་པེ་སོ ཀཱ་མོ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏི, སོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་པཱ་ཡཱ་ནཾ, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, ཚ་ནྣ་ཉྩ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷོ པ་དེ་སོ. ཀཱ་མོ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ, ས་ས་ཏྠཱ་ཝ་ཙ་རོ ཝི་ཡ. ཡ་ཐཱ ཧི ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ས་ས་ཏྠཱ པུ་རི་སཱ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ནྟི, སོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ་པི ཨ་ཉྙེ་སུ དྭི་པ་ད་ཙ་ཏུ་པྤ་དེ་སུ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ནྟེ་སུ, ཏེ་སཾ ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏ་ཏྟཱ ‘ས་ས་ཏྠཱ་ཝ་ཙ་རོ’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ་པི ཨ་ཉྙེ་སུ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དཱི་སུ ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ནྟེ་སུ, ཏེ་སཾ ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཡཾ པ་དེ་སོ ‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. སྭཱ་ཡཾ ཡ་ཐཱ རཱུ་པ་བྷ་ཝོ རཱུ་པཾ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ‘ཀཱ་མོ’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཙི་ཏྟཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་པ་དེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ ཀཱ་མེ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ.
ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི ཨེ་ཏཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་སུ་པི ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏི, ཡ་ཐཱ པ་ན ས་ངྒཱ་མེ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ས་ངྒཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཀོ ནཱ་གོ ན་ག་རེ ཙ་ར་ནྟོ་པི ‘ས་ངྒཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཐ་ལ་ཛ་ལ་ཙ་རཱ ཙ པཱ་ཎཱ ཨ་ཐ་ལེ ཨ་ཛ་ལེ ཙ ཋི་ཏཱ་པི ‘ཐ་ལ་ཙ་རཱ ཛ་ལ་ཙ་རཱ’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ནྟ་མྤི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མོ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི་པི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ས རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ་སུ་པི ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏི, ཡ་ཐཱ པ་ན ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ‘ཝ་ཙྪོ’, མ་ཧི་ཡཾ སེ་ཏཱི་ཏི ‘མ་ཧིཾ་སོ’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ན ས་ཏྟཱ ཡ་ཏྟ་ཀཱ ཝ་ད་ནྟི, མ་ཧི་ཡཾ ཝཱ སེ་ནྟི ས་བྦེ་སཾ ཏཾ ནཱ་མཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་དཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་པི་ཙ ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཀཱ་མེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨ་ཝ་ཙཱ་རེ་ཏཱི་ཏི་པི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ.
ཀུ་ས་ལནྟི ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ས་ལ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྠེ་ཧི ཀུ་ས་ལཾ. ཨ་པི་ཙ ཨཱ་རོ་གྱ་ཊྛེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛེ་ན ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ན ཙ ཀུ་ས་ལཾ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ‘ཀ་ཙྩི ནུ བྷོ་ཏོ ཀུ་ས་ལ’ནྟི (ཛཱ. ༡.༡༥.༡༤༦; ༢.༢༠.༡༢༩) རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ཨ་ནཱ་ཏུ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་གེ་ལ་ཉྙེ་ན ནི་བྱཱ་དྷི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་རོ་གྱ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་པི ཀི་ལེ་སཱ་ཏུ་ར་ཏཱ་ཡ ཀི་ལེ་ས་གེ་ལ་ཉྙ་སྶ ཙ ཀི་ལེ་ས་བྱཱ་དྷི་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་རོ་གྱ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཛྫ་སྶ པ་ན ཀི་ལེ་ས་དོ་ས་སྶ ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལཾ. ཀོ་ས་ལླཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ; ཀོ་ས་ལླ་ཏོ ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལཾ.
‘ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ’ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ; ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཀ་ཐ་ནྟི. ཏ་མྤི རུ་ལ༹ྷཱི་ས་དྡེ་ན ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཧི ཏཱ་ལ་པ་ཎྞེ་ཧི ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཀི་ལ་ཉྫཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་མྤི ཏཾ་ས་རི་ཀྑ་ཏྟཱ རུ་ལ༹ྷཱི་ས་དྡེ་ན ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚ་ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ’མྤི ཀུ་ས་ལ་ནྟྭེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན ‘ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ’ ཨཱ་རོ་གྱ་ཊྛེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛེ་ན ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཏི་ཝི་དྷེ་ན་པི ཀུ་ས་ལ་ནྟི ནཱ་མཾ ལ་བྷ་ཏི, ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཾ དུ་ཝི་དྷེ་ནེ་ཝ. ཨི་ཏི ཡ་ཉྩ ཛཱ་ཏ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཡ་ཉྩ བཱ་ཧི་ཏི་ཀ་སུ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཡ་ཉྩ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ས་བྦཾ ཏཾ ཏཱི་ཧི་པི ཨ་ཏྠེ་ཧི ཨི་མ་སྨིཾ ཙི་ཏྟེ ལ་བྦྷ་ཏི.
ཏ་དེ་ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ར་སཾ, ཝོ་དཱ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཀུ་ས་ལཾ, ཝོ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ར་སཾ, ཨི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་སུ ཧི ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝོ ཝཱ སཱ་མ་ཉྙཾ ཝཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ ནཱ་མ. ཀི་ཙྩཾ ཝཱ ས་མྤ་ཏྟི ཝཱ ར་སོ ནཱ་མ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཨི་ཏི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ནི ཝ་ཀྑཱ་མ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཏེ་སཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཙི་ཏྟནྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཙི་ནྟེ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟཾ; ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ‘ཙི་ཏྟ’ནྟི ས་བྦ་ཙི་ཏྟ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཨེ་ས ས་དྡོ, ཏ་སྨཱ ཡ་དེ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡ་ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ ཛ་ཝ་ན་ཝཱི་ཐི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནཾ ཙི་ནོ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟཾ. ཝི་པཱ་ཀཾ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙི་ཏ་ནྟི ཙི་ཏྟཾ. ཨ་པི་ཙ ས་བྦ་མྤི ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་དེ་ཝ ས་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙཾ ས་དོ་སཾ, ཨ་ཉྙཾ ས་མོ་ཧཾ; ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ, ཨ་ཉྙཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་བྷེ་དཾ; ཨ་ཉྙཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཨ་ཉྙཾ ས་དྡཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ; རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཙཱ་པི ཨ་ཉྙཾ ནཱི་ལཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཨ་ཉྙཾ པཱི་ཏཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ; ས་དྡཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ; ས་བྦེ་སུ་པི ཙེ་ཏེ་སུ ཨ་ཉྙཾ ཧཱི་ནཾ ཨ་ཉྙཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ཨ་ཉྙཾ པ་ཎཱི་ཏཾ; ཧཱི་ནཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ཉྙཾ ཚ་ནྡཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ, ཨ་ཉྙཾ ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ, ཨ་ཉྙཾ ཝཱི་མཾ་སཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་སྶ ཨི་མེ་སཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱུ་མི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཧཱི་ན་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་པ་ཏཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏི, ཙི་ཏྟཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་སུ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀ་མྤི ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་ནྟི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ.
ཀ་ཐཾ ཙི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི? ལོ་ཀ་སྨི་ཉྷི ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཨ་ཉྙཾ ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏ་སྨི་མྤི ཙ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏི་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ‘ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷཱ་ནི ཨེ་ཏྠ རཱུ་པཱ་ནི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’ཏི ཙི་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡ ལེ་ཁཱ་ག་ཧ་ན་ར་ཉྫ་ན་ཨུ་ཛྫོ་ཏ་ན་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དི་ནི་པྥཱ་དི་ཀཱ ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཙ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝི་ཙི་ཏྟ་རཱུ་པཾ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏོ ‘ཨི་མ་སྶ རཱུ་པ་སྶ ཨུ་པ་རི ཨི་དཾ ཧོ་ཏུ, ཧེ་ཊྛཱ ཨི་དཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་པ་སྶེ ཨི་ད’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཙི་ནྟི་ཏེ་ན ཀ་མེ་ན སེ་ས་ཙི་ཏྟ་རཱུ་པ་ནི་པྥཱ་ད་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ལོ་ཀེ ཝི་ཙི་ཏྟཾ སི་པྤ་ཛཱ་ཏཾ ས་བྦཾ ཏཾ ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཀ་རི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་པྥཱ་ད་ཀཾ ཙི་ཏྟ་མྤི ཏ་ཐེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཙི་ནྟི་ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་སྶ ཨ་ནི་པྥ་ཛྫ་ན་ཏོ ཏ་ཏོ་པི ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཏ་རཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –
‘‘དི་ཊྛཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཙི་ཏྟ་ནྟི? ‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’. ཏ་མྤི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཙི་ཏྟཾ ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཙི་ནྟི་ཏཾ. ཏེ་ན་པི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ར་ཎེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཙི་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཏ་ར’’ནྟི (སཾ. ནི. ༣.༡༠༠).
ཏ་ཐཱ ཡ་དེ་ཏཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ནི་ར་ཡ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷེ་དཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ཀ་མྨ་ལི་ངྒ་ས་ཉྙཱ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ཏ་མྤི ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ. ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་བྷེ་ད་ཉྷི དཱ་ན་སཱི་ལ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་སཱ་ཋེ་ཡྻཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཙི་ཏྟ་ནི་པྥཱ་དི་ཏཾ ཀ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟཾ. ཀ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཙ ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཀ་ཎྞ་ཨུ་ད་ར་གཱི་ཝཱ་མུ་ཁཱ་དི་ས་ཎྛཱ་ན་བྷི་ནྣཾ ལི་ངྒ་ནཱ་ན་ཏྟཾ. ལི་ངྒ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏ་ས་ཎྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ‘ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠཱི ཨ་ཡཾ པུ་རི་སོ’ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟཾ. ས་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏོ ས་ཉྙཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ‘ཨི་ཏྠཱི’ཏི ཝཱ ‘པུ་རི་སོ’ཏི ཝཱ ཝོ་ཧ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཝོ་ཧཱ་ར་ནཱ་ན་ཏྟཾ. ཝོ་ཧཱ་ར་ནཱ་ན་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཡ་སྨཱ ‘ཨི་ཏྠཱི བྷ་ཝི་སྶཱ་མི པུ་རི་སོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, ཁ་ཏྟི་ཡོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཛ་ན་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝོ་ཧཱ་ར་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏོ ཀ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟཾ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཀ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཏྠི་ཏཾ བྷ་ཝཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཾ ཡ་སྨཱ ག་ཏི་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི ཏ་སྨཱ ཀ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏོ ག་ཏི་ནཱ་ན་ཏྟཾ. ཀ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཙ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་སྶཱ ཏ་སྶཱ ག་ཏི་ཡཱ ཨ་པཱ་ད་ཀ་དྭི་པཱ་ད་ཀཱ་དི་ཏཱ, ཏ་སྶཱ ཏ་སྶཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་ཙྩ་ནཱི་ཙཱ་དི་ཏཱ, ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་དི་ཏཱ, ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ལཱ་བྷཱ་ལཱ་བྷཱ་དི་ཏཱ ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་སྨཱ ས་བྦ་མེ་ཏཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ནི་ར་ཡ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷེ་དཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ཀ་མྨ་ལི་ངྒ་ས་ཉྙཱ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨི་མ་སྶ ས་ངྒཱི་ཏི་ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཀ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟ་པུ་ཐུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ན ལི་ངྒ་ནཱ་ན་ཏྟ་པུ་ཐུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི, ལི་ངྒ་ནཱ་ན་ཏྟ་པུ་ཐུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟ་པུ་ཐུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི, ས་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟ་པུ་ཐུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝོ་ཧཱ་ར་ནཱ་ན་ཏྟ་པུ་ཐུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི, ཝོ་ཧཱ་ར་ནཱ་ན་ཏྟ་པུ་ཐུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟ་པུ་ཐུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི. ཀ་མྨ་ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་ཏྟཱ་ནཾ ག་ཏི་ཡཱ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི – ཨ་པ་དཱ དྭི་པ་དཱ ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ བ་ཧུ་པྤ་དཱ, རཱུ་པི་ནོ ཨ་རཱུ་པི་ནོ, ས་ཉྙི་ནོ ཨ་ས་ཉྙི་ནོ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙི་ནོ. ཀ་མྨ་ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི – ཨུ་ཙྩ་ནཱི་ཙ་ཏཱ ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ སུ་ག་ཏ་དུ་གྒ་ཏ་ཏཱ. ཀ་མྨ་ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི – སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞ་ཏཱ སུ་ཛཱ་ཏ་དུ་ཛྫཱ་ཏ་ཏཱ སུ་ས་ཎྛི་ཏ་དུ་སྶ་ཎྛི་ཏ་ཏཱ. ཀ་མྨ་ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་ཏྟཱ་ནཾ ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི – ལཱ་བྷཱ་ལཱ་བྷེ ཡ་སཱ་ཡ་སེ ནི་ནྡཱ་པ་སཾ་སཱ་ཡཾ སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ’’ཏི.
ཨ་པ་ར་མྤི ཝུ་ཏྟཾ –
ཀ་མྨ་ཏོ ལི་ངྒ་ཏོ ཙེ་ཝ, ལི་ངྒ་ས་ཉྙཱ པ་ཝ་ཏྟ་རེ;
ས་ཉྙཱ་ཏོ བྷེ་དཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨི་ཏྠཱ་ཡཾ པུ་རི་སོ་ཏི ཝཱ.
‘‘ཀ་མྨུ་ནཱ ཝ་ཏྟ་ཏེ ལོ་ཀོ, ཀ་མྨུ་ནཱ ཝ་ཏྟ་ཏེ པ་ཛཱ;
ཀ་མྨ་ནི་བ་ནྡྷ་ནཱ ས་ཏྟཱ, ར་ཐ་སྶཱ་ཎཱི་ཝ ཡཱ་ཡ་ཏོ’’. (མ. ནི. ༢.༤༦༠; སུ. ནི. ༦༥༩);
ཀ་མྨེ་ན ཀི་ཏྟིཾ ལ་བྷ་ཏེ པ་སཾ་སཾ,
ཀ་མྨེ་ན ཛཱ་ནི་ཉྩ ཝ་དྷ་ཉྩ བ་ནྡྷཾ;
ཏཾ ཀ་མྨ་ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་དི་ཏྭཱ,
ཀ་སྨཱ ཝ་དེ ན་ཏྠི ཀ་མྨ་ནྟི ལོ་ཀེ. (ཀ་ཐཱ. ༧༨༥);
‘‘ཀ་མྨ་སྶ་ཀཱ མཱ་ཎ་ཝ ས་ཏྟཱ ཀ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ ཀ་མྨ་ཡོ་ནཱི ཀ་མྨ་བ་ནྡྷཱུ ཀ་མྨ་པ་ཊི་ས་ར་ཎཱ; ཀ་མྨཾ ས་ཏྟེ ཝི་བྷ་ཛ་ཏི ཡ་དི་དཾ ཧཱི་ན་པྤ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༢༨༩).
ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ་པི ཙི་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་བྦཱ་ནི་པི ཧི ཨེ་ཏཱ་ནི ཝི་ཙི་ཏྲཱ་ནི ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏཱ་ནི. ཨ་ལ་དྡྷོ་ཀཱ་ས་སྶ པ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཡཾ ཝཱ པ་ན ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་ཀ་ལཾ ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་དེ་ཏཾ ཙི་ཏྟེ་ན ཀ་ཏཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ་པི ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཏ་རཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –
‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ཡ་ཐ་ཡི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ པཱ་ཎཱ… ཏེ་ཧི་པི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་ཧི པཱ་ཎེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཏ་ར’’ནྟི (སཾ. ནི. ༣.༡༠༠).
ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་པ་ག་ཏོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏ་བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་དཾ. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་མྤི ཨུ་པྤཱ་ད་ཛ་རཱ་བྷ་ངྒ་ས་མ་ངྒཱི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷཾ, ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཱ་པ་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ, ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཏྟ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷཾ, བྷཱུ་ཏཱ་པ་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཾ, སེ་ས་ས་ངྑ་ཏ་ཉྩ བྷཱུ་ཏཱ་པ་ག་ཏུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. ‘‘ཡཱ་ནི་སྶ ཏཱ་ནི པུ་བྦེ ཀ་ཏཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༢༤༨) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་མྤི ས་མཱ་ནཾ, ཨ་ཉྙཾ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པཱ་ཀ་སྶོ་ཀཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏོ་ཀཱ་ས་ཉྩ ཝི་པཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཨོ་ཀཱ་སེ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ བྷཱུ་མཱི་སུ ཨ་ས་མཱུ་ཧ་ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ. ཨེ་ཏྠ ཙ བྷཱུ་མི་ཡཱ བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷ་སྶ ཙ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. བྷཱུ་མཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ. བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷཾ ནཱ་མ ཏེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨུ་པྤ་ཏྟཱ་ར་ཧཾ ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏཾ. ཏེ་ན ཧེ་སཱ བྷཱུ་མི ལ་དྡྷཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཨི་དྷ ‘ཝ་ཏྟ་མཱ་ནུ་པྤ་ནྣཾ’ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – པུ་བྦ་ནྟ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ པ་ནྣ་ནྟི ཨུ་པྤ་ནྣཾ. ‘ཨུ་པྤ་ནྣ’-ས་དྡོ པ་ནེ་ས ཨ་ཏཱི་ཏེ པ་ཊི་ལ་དྡྷེ ས་མུ་ཊྛི་ཏེ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏེ ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣེ ཁ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ག་ཏེ་ཏི ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ་ན ཀ་ཀུ་ས་ནྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༤༣) ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨཱ་ན་ནྡ་སྶ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༦༡) ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ལ་དྡྷེ. ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་པྤ་ནྣཾ མ་ཧཱ་མེ་གྷཾ ཏ་མེ་ནཾ མ་ཧཱ་ཝཱ་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༥༧) ཨེ་ཏྠ ས་མུ་ཊྛི་ཏེ. ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ག་མི་ཡ་ཙི་ཏྟཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཡཾ (ཨ. ནི. ༥.༡༦༠; པ་རི. ༣༢༥); ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣེ པཱ་པ་ཀེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ ཋཱ་ན་སོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༦༥) ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏེ. ‘‘ཨ་རི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣེ པཱ་པ་ཀེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ ཋཱ་ན་སོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༥༦-༡༥༧) ཨེ་ཏྠ ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣེ. ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀ.༨༡) ཨེ་ཏྠ ཁ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ག་ཏེ. སྭཱ་ཡ་མི་དྷཱ་པི ཁ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ག་ཏེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་སྨཱ ‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’ཏི ཨེ་ཏྠ ཁ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ.
ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཙེ་ཏཾ དེ་ས་ནཱ་སཱི་ས་མེ་ཝ. ན པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་ཀ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ན པ་རི་སཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ, རཱ་ཛ་པ་རི་སཱ་ཡ པ་ན ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་ད་མྤི པ་རོ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་ཧི ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཊྛེ་ན པ་ན ‘‘ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨ་ཉྷི པ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ དྷུ་རཾ ཙི་ཏྟཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཧོ་ཏི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ པ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ ཛེ་ཊྛི་ཀཱ པ་ཉྙཱ དྷུ་རཱ པ་ཉྙཱ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ. ཏེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ པ་ཏྭཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ‘ཀིཾ་ཕ་སྶོ་སི, ཀིཾ་ཝེ་ད་ནོ་སི, ཀིཾ་ས་ཉྙོ་སི, ཀིཾ་ཙེ་ཏ་ནོ་སཱི’ཏི ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ་ཙི་ཏྟོ ཏྭཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ཙྪ་ཏི. ‘‘ཨ་ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཧཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་ཐེ་ཡྻ་ཕ་སྶ་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི བྷི་ཀྑུ ཨ་ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི.
ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ, ཨ་ཉྙ་མྤི ལོ་ཀི་ཡ་དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་ནྟོ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་གི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑི་ཀཱ ས་བྦེ་ཏེ མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ. མ་ནོ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི’’ (ཨ. ནི. ༡.༥༦).
‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ, མ་ནོ་སེ་ཊྛཱ མ་ནོ་མ་ཡཱ;
མ་ན་སཱ ཙེ པ་དུ་ཊྛེ་ན, བྷཱ་ས་ཏི ཝཱ ཀ་རོ་ཏི ཝཱ;
ཏ་ཏོ ནཾ དུ་ཀྑ་མ་ནྭེ་ཏི, ཙ་ཀྐཾ་ཝ ཝ་ཧ་ཏོ པ་དཾ.
‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ, མ་ནོ་སེ་ཊྛཱ མ་ནོ་མ་ཡཱ;
མ་ན་སཱ ཙེ པ་ས་ནྣེ་ན, བྷཱ་ས་ཏི ཝཱ ཀ་རོ་ཏི ཝཱ;
ཏ་ཏོ ནཾ སུ་ཁ་མ་ནྭེ་ཏི, ཚཱ་ཡཱ་ཝ ཨ་ན་པཱ་ཡི་ནཱི’’. (དྷ. པ. ༡,༢);
‘‘ཙི་ཏྟེ་ན ནཱི་ཡ་ཏི ལོ་ཀོ, ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་ཀ་སྶ་ཏི;
ཙི་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་སྶ, ས་བྦེ་ཝ ཝ་ས་མ་ནྭ་གཱུ’’. (སཾ. ནི. ༡.༦༢);
‘‘ཙི་ཏྟ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནྟི ཙི་ཏྟ་ཝོ་དཱ་ནཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི’’ (སཾ. ནི. ༣.༡༠༠);
‘‘པ་བྷ་སྶ་ར་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཾ’’ (ཨ. ནི. ༡.༤༩);
‘‘ཙི་ཏྟེ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་ར་ཀྑི་ཏེ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི; ཙི་ཏྟེ, ག་ཧ་པ་ཏི, ར་ཀྑི་ཏེ…པེ… ཙི་ཏྟེ, ག་ཧ་པ་ཏི, བྱཱ་པ་ནྣེ…པེ… ཙི་ཏྟེ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་བྱཱ་པ་ནྣེ…པེ… ཙི་ཏྟེ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་ཝ་སྶུ་ཏེ…པེ… ཙི་ཏྟེ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏེ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༡༠).
ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨཾ པ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ དྷུ་རཾ ཧོ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་མེ་སུ པ་ན སུ་ཏྟེ་སུ ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ས་བྦཱ་ནི་པི ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.
ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ པ་ན ‘ཀ་ཏ་ར་ཕ་སྶཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་སི, ཀ་ཏ་ར་ཝེ་ད་ནཾ ཀ་ཏ་ར་ས་ཉྙཾ ཀ་ཏ་ར་ཙེ་ཏ་ནཾ ཀ་ཏ་ར་ཙི་ཏྟ’ནྟི ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ‘ཀ་ཏ་ར་པ་ཉྙཾ ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ ཨ་དྷི་ག་ཏོ’སི, ‘ཀིཾ པ་ཋ་མཾ མ་གྒ་པ་ཉྙཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ དུ་ཏི་ཡཾ…པེ… ཏ་ཏི་ཡཾ…པེ… ཙ་ཏུ་ཏྠཾ མ་གྒ་པ་ཉྙཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ’ཏི པ་ཉྙཾ ཛེ་ཊྛི་ཀཾ པ་ཉྙཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ཙྪ་ཏི. པ་ཉྙུ་ཏྟ་རཱ ས་བྦེ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི. པ་ཉྙཱ པ་ན ཀི་མ་ཏྠི་ཡཱ (མ. ནི. ༡.༤༥༡)? ‘‘པ་ཉྙ་ཝ་ཏོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཏ་ད་ནྭ་ཡཱ ས་དྡྷཱ ས་ཎྛཱ་ཏི, ཏ་ད་ནྭ་ཡཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ས་ཎྛཱ་ཏི, ཏ་ད་ནྭ་ཡཱ ས་ཏི ས་ཎྛཱ་ཏི, ཏ་ད་ནྭ་ཡོ ས་མཱ་དྷི ས་ཎྛཱ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༥༡༥) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི པ་ནེ་ཏྠ སུ་ཏྟཱ་ནི ད་ཊྛ་བྦཱ་ནི. ཨི་ཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ པ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ ཛེ་ཊྛི་ཀཱ ཧོ་ཏི པ་ཉྙཱ དྷུ་རཱ པ་ཉྙཱ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡཾ པ་ན ལོ་ཀི་ཡ་དེ་ས་ནཱ. ཏ་སྨཱ ཙི་ཏྟཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སེ་ནྟོ ‘‘ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏནྟི སཱ་ཏ་མ་དྷུ་ར་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན སོ་མ་ན་སྶེ་ན ས་ཧ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ‘ས་ཧ་ག་ཏ’-ས་དྡོ ཏ་བྦྷཱ་ཝེ ཝོ་ཀི་ཎྞེ ནི་སྶ་ཡེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ སཾ་ས་ཊྛེ་ཏི ཨི་མེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡཱ་ཡཾ ཏ་ཎྷཱ པོ་ནོ་བྦྷ་ཝི་ཀཱ ན་ནྡི་རཱ་ག་ས་ཧ་ག་ཏཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༢༠༣) ཏ་བྦྷཱ་ཝེ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ; ན་ནྡི་རཱ་ག་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝཱི་མཾ་སཱ ཀོ་ས་ཛྫ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཀོ་ས་ཛྫ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༨༣༢) ཝོ་ཀི་ཎྞེ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ; ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཀོ་ས་ཛྫེ་ན ཝོ་ཀི་ཎྞཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ཉྙཱ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༢༣༨) ནི་སྶ་ཡེ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ; ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ཉྙཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ཉྙཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ལཱ་བྷཱི ཧོ་ཏི རཱུ་པ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝཱ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝཱ’’ཏི (པུ. པ. ༣-༥) ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ; ཝེ་དི་ཏ་བྦོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་དཾ སུ་ཁཾ ཨི་མཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ས་ཧ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ སཾ་ས་ཊྛཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༥༧༨) སཾ་ས་ཊྛེ. ཨི་མ་སྨི་མྤི པ་དེ ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. སོ་མ་ན་སྶ་སཾ་ས་ཊྛ་ཉྷི ཨི་དྷ སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.