༣. ན་ག་རོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༧. ཏ་ཏི་ཡེ ཡ་ཏོཏི ཡ་དཱ. པ་ཙྩ་ནྟི་མནྟི ར་ཊྛ་པ་རི་ཡ་ནྟེ ར་ཊྛཱ་ཝ་སཱ་ནེ ནི་ཝི་ཊྛཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་ས་ན་ག་ར་སྶ པ་ན ར་ཀྑཱ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཏེ་ན ཏཾ ན ག་ཧི་ཏཾ. ན་ག་ར་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་ཧི སུ་པ་རི་ཀྑ་ཏནྟི ན་ག་རཱ་ལ་ངྐཱ་རེ་ཧི ཨ་ལ་ངྐ་ཏཾ. ཨ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡནྟི ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཛི་ནི་ཡཾ. ག་མྦྷཱི་ར་ནེ་མཱཏི ག་མྦྷཱི་ར་ཨཱ་ཝཱ་ཊཱ. སུ་ནི་ཁཱ་ཏཱཏི སུ་ཊྛུ ས་ནྣི་སཱི་དཱ་པི་ཏཱ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་སི་ཀཱ་ཐ་མྦྷཾ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཝཱ ཀ་རོ་ནྟི སི་ལཱ་ཧི ཝཱ ཁ་དི་རཱ་དཱི་ཧི ཝཱ སཱ་ར་རུ་ཀྑེ་ཧི. ཏཾ ན་ག་ར་གུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་རོ་ནྟཱ བ་ཧི་ན་ག་རེ ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཀ་རོ་ནྟཱ ཨ་ནྟོ་ན་ག་རེ. ཏཾ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་མ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཨཱ་ཝཱ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཡཾ ཙི་ནི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཨ་ཊྛཾ་སཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་དྷཱ་ཡ ལི་མྤ་ནྟི. ཡ་དཱ ཧ་ཏྠི་ནཱ ད་ནྟེ་ཧི ཨ་བྷི་ཧ་ཏོ ན ཙ་ལ་ཏི, ཏ་དཱ སུ་ལི་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. སི་ལཱ་ཐ་མྦྷཱ་ད་ཡོ་པི ཨ་ཊྛཾ་སཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏེ ས་ཙེ ཨ་ཊྛ ར་ཏ་ནཱ ཧོ་ནྟི, ཙ་ཏུ་ར་ཏ་ན་མ་ཏྟཾ ཨཱ་ཝཱ་ཊེ པ་ཝི་ས་ཏི, ཙ་ཏུ་ར་ཏ་ན་མ་ཏྟཾ ཨུ་པ་རི ཧོ་ཏི. སོ་ལ༹་ས་ར་ཏ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ར་ཏ་ནེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་བྦེ་ས་ཉྷི ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཧེ་ཊྛཱ ཧོ་ཏི, ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཨུ་པ་རི. ཏེ གོ་མུ་ཏྟ་ཝ་ངྐཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་རེ པ་ད་ར་མ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, ཏེ པ་ན ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨཱ པ་གྒ་ཧི་ཏ་དྡྷ་ཛཱ་ཝ ཧོ་ནྟི.
པ་རི་ཁཱཏི པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་མཱ་ཏི་ཀཱ. ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་པ་ཐོཏི ཨ་ནྟོ པཱ་ཀཱ་ར་སྶ པཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ག་ཏོ མ་ཧཱ་པ་ཐོ, ཡ་ཏྠ ཋི་ཏཱ བ་ཧི་པཱ་ཀཱ་རེ ཋི་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ས་ལཱ་ཀནྟི ས་ར་ཏོ་མ་རཱ་དི་ནི་སྶ་གྒི་ཡཱ་ཝུ་དྷཾ. ཛེ་ཝ་ནི་ཀནྟི ཨེ་ཀ་ཏོ་དྷཱ་རཱ་དི་སེ་སཱ་ཝུ་དྷཾ.
ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧཱཏི ས་བྦེ་པི ཧ་ཏྠི་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཧ་ཏྠི་ཝེ་ཛྫ་ཧ་ཏྠི་བ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ. ཨ་སྶཱ་རོ་ཧཱཏི ས་བྦེ་པི ཨ་སྶཱ་ཙ་རི་ཡ་ཨ་སྶ་ཝེ་ཛྫ་ཨ་སྶ་བ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ. ར་ཐི་ཀཱཏི ས་བྦེ་པི ར་ཐཱ་ཙ་རི་ཡ་ར་ཐ་ཡོ་དྷ་ར་ཐ་ར་ཀྑཱ་ད་ཡོ. དྷ་ནུ་གྒ་ཧཱཏི ཨི་སྶཱ་སཱ. ཙེ་ལ་ཀཱཏི ཡེ ཡུ་དྡྷེ ཛ་ཡ་དྡྷ་ཛཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟི. ཙ་ལ་ཀཱཏི ‘‘ཨི་དྷ ར་ཉྙོ ཋཱ་ནཾ ཧོ་ཏུ, ཨི་དྷ ཨ་སུ་ཀ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ སེ་ནཱ་བྱཱུ་ཧ་ཀཱ་ར་ཀཱ. པི་ཎྜ་དཱ་ཡི་ཀཱཏི སཱ་ཧ་སི་ཀ་མ་ཧཱ་ཡོ་དྷཱ. ཏེ ཀི་ར པ་ར་སེ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པི་ཎྜ་པི་ཎྜ་མི་ཝ ཚེ་ཏྭཱ ཚེ་ཏྭཱ ད་ཡ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ནི་གྒ་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡེ ཝཱ ས་ངྒཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཡོ་དྷཱ་ནཾ བྷ་ཏྟ་པཱ་ནཱི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝི་ས་ནྟི, ཏེ་ས་མྤེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཨུ་གྒཱ རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཱཏི ཨུ་གྒ་ཏུ་གྒ་ཏཱ ས་ངྒཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཱ. པ་ཀྑ་ནྡི་ནོཏི ཡེ ‘‘ཀ་སྶ སཱི་སཾ ཝཱ ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་རཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ས་ངྒཱ་མཾ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟི, ཨི་མེ པ་ཀྑ་ནྡ་ནྟཱི་ཏི པ་ཀྑ་ནྡི་ནོ. མ་ཧཱ་ནཱ་གཱ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ནཱ་གཱ, ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ་སུ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡ་ཡོ་དྷཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. སཱུ་རཱཏི ཨེ་ཀ་སཱུ་རཱ, ཡེ ས་ཛཱ་ལི་ཀཱ་པི ས་ཝ་མྨི་ཀཱ་པི ས་མུ་དྡཾ ཏ་རི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི. ཙ་མྨ་ཡོ་དྷི་ནོཏི ཡེ ཙ་མྨ་ཀ་ཉྩུ་ཀཾ ཝཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་ར་པ་རི་ཏྟཱ་ཎ་ཙ་མྨཾ ཝཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. དཱ་ས་ཀ་པུ་ཏྟཱཏི བ་ལ་ཝ་སི་ནེ་ཧཱ གྷ་ར་དཱ་ས་ཡོ་དྷཱ. དོ་ཝཱ་རི་ཀོཏི དྭཱ་ར་པཱ་ལ་ཀོ. ཝཱ་ས་ན་ལེ་པ་ན་ས་མྤ་ནྣོཏི ཝཱ་ས་ནེ་ན ས་བྦ་ཝི་ཝ་ར་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནེ་ན སུ་དྷཱ་ལེ་པེ་ན ས་མྤ་ནྣོ. བ་ཧི ཝཱ ཁཱ་ཎུ་པཱ་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝཱ་ས་ནེ་ན གྷ་ན་མ་ཊྛེ་ན ཙ སུ་དྷཱ་ལེ་པེ་ན ས་མྤ་ནྣོ པུ་ཎྞ་གྷ་ཊ་པ་ནྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་པ་གྒ་ཧི་ཏ་དྡྷ་ཛོ. ཏི་ཎ་ཀ་ཊྛོ་ད་ཀནྟི ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དཱི་ནཾ གྷཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ གེ་ཧཱ་ན་ཉྩ ཚཱ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ བ་ཧཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཋ་པི་ཏ་ཏི་ཎ་ཉྩ, གེ་ཧ་ཀ་ར་ཎ་པ་ཙ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཀ་ཊྛ་ཉྩ, ཡ་ནྟེ་ཧི པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་སུ ཋ་པི་ཏ་ཨུ་ད་ཀ་ཉྩ. ས་ནྣི་ཙི་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ སུ་ཊྛུ ནི་ཙི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཱ་ནཾ ར་ཏི་ཡཱཏི ཨ་ནྟོ་ན་ག་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ ར་ཏི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་པ་རི་ཏ་སྶཱ་ཡཱཏི ཏཱ་སཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ. སཱ་ལི་ཡ་ཝ་ཀནྟི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ སཱ་ལི་ཡོ ཙེ་ཝ ཡ་ཝཱ ཙ. ཏི་ལ་མུ་གྒ་མཱ་སཱ་པ་ར་ཎྞནྟི ཏི་ལ་མུ་གྒ་མཱ་སཱ ཙ སེ་སཱ་པ་ར་ཎྞ་ཉྩ.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ན་ག་རེ ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ན་ག་ར་ས་དི་སཾ པ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཾ, ན་ག་ར་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ས་དི་སེ ཙ ས་ཏྟ དྷ་མྨེ, ཙ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་དི་སཱ་ནི ཙ ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ དེ་ས་ནཾ ཝི་ནི་ཝ་ཊྚེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་མཱ ཨཱ་བྷ་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ཏཾ དེ་ས་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ཨི་དཾ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ས་དྡྷ་མྨེ་ཧཱིཏི སུ་དྷ་མྨེ་ཧི. ས་དྡྷོཏི ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ས་དྡྷཱ་ཡ ཙེ་ཝ པ་ཙྩ་ཀྑ་ས་དྡྷཱ་ཡ ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཏྠ དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ ཕ་ལཾ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ དཱ་ནཱ་དི་པུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎེ ས་དྡྷཱ ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ས་དྡྷཱ ནཱ་མ. མ་གྒེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ས་དྡྷཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ས་དྡྷཱ ནཱ་མ. པ་སཱ་ད་ས་དྡྷཱ་ཏི་པི ཨེ་སཱ ཨེ་ཝ. ཏ་སྶཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
‘‘ས་མྤ་ཀྑ་ནྡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཙ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ས་དྡྷཱ ས་མྤ་སཱ་ད་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཙཱ’’ཏི (མི. པ. ༢.༡.༡༠) ཧི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨི་དཾ ས་དྡྷཱ་ཡ ལ་ཀྑ་ཎཾ ནཱ་མ. ‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཋཱ་ནེ་ཧི ས་དྡྷོ པ་ས་ནྣོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? སཱི་ལ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༣.༤༢) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ པ་ན ས་དྡྷཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟཾ ནཱ་མ. ‘‘ཀོ ཙཱ་ཧཱ་རོ ས་དྡྷཱ་ཡ, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ནྟི་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡༠.༦༡) ཨ་ཡཾ པ་ན་སྶཱ ཨཱ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ. ‘‘ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་དྷ་མྨོ ཧོ་ཏི, ཡཾ རཱུ་པེ ནི་བྦི་དཱ་བ་ཧུ་ལོ ཝི་ཧ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་སྶ ཨ་ནུ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ. ‘‘ས་དྡྷཱ བ་ནྡྷ་ཏི པཱ་ཐེ་ཡྻཾ, སི་རཱི བྷོ་གཱ་ན་མཱ་ས་ཡོ’’ (སཾ. ནི. ༡.༧༩). ‘‘ས་དྡྷཱ དུ་ཏི་ཡཱ པུ་རི་ས་སྶ ཧོ་ཏི’’ (སཾ. ནི. ༡.༣༦). ‘‘ས་དྡྷཱ་ཡ ཏ་ར་ཏི ཨོ་གྷཾ’’ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦). ‘‘ས་དྡྷཱ བཱི་ཛཾ ཏ་པོ ཝུ་ཊྛི’’ (སུ. ནི. ༧༧; སཾ. ནི. ༡.༡༩༧). ‘‘ས་དྡྷཱ་ཧ་ཏྠོ མ་ཧཱ་ནཱ་གོ. ཨུ་པེ་ཁཱ་སེ་ཏ་ད་ནྟ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན སུ་ཏྟེ་སུ ཨེ་ཏི་སྶཱ བ་དྡྷ་བྷ་ཏྟ་པུ་ཊཱ་དི་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ར་ས་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ན་ག་རོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ནྟེ ཨེ་སཱ ཨ་ཙ་ལ་སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨེ་སི་ཀཱ་ཐ་མྦྷ་ས་དི་སཱ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ.
ས་དྡྷེ་སི་ཀོཏི ས་དྡྷཾ ཨེ་སི་ཀཱ་ཐ་མྦྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་བྦ་པ་དེ་སུ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤེ་ཧི ཏཱི་སུ དྭཱ་རེ་སུ སཾ་ཝ་རོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, སོ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱུ་ཊཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.