༣. བཱ་ལ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ན པ་སྶ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་དྡྷཾ མ་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པ་རཱ་དྷཾ ན པ་སྶ་ཏི, ཨ་པ་ར་དྡྷཾ མ་ཡཱ་ཏི ཝ་ཏྭཱ ད་ཎྜ་ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ན ཁ་མཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཙྩ་ཡཾ དེ་སེ་ནྟ་སྶཱཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ད་ཎྜ་ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཁ་མཱ་པེ་ནྟ་སྶ. ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ ན་པྤ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ‘‘པུ་ན ཨེ་ཝཾ ན ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཁ་མ་ཐ མེ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་ཙྩ་ཡཾ ཨི་མཾ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པུ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ མཱ ཨ་ཀཱ་སི, ཁ་མཱ་མི ཏུ་ཡ྄ཧ’’ནྟི ན ཝ་ད་ཏི. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑོ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༢༣. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱིཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟི, ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝ་ད་ནྟི. དོ་ས་ནྟ་རོཏི ཨ་ནྟ་རེ པ་ཏི་ཏ་དོ་སོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཧི ‘‘ན་ཏྠི ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟོ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི. ས་དྡྷོ ཝཱ དུ་གྒ་ཧི་ཏེ་ནཱཏི ཡོ ཧི ཉཱ་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ཏི་ས་དྡྷོ ཧོ་ཏི མུ་དྡྷ་པྤ་ས་ནྣོ, སོ་པི ‘‘བུ་དྡྷོ ནཱ་མ ས་བྦ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ, ས་བྦེ ཏ་སྶ ཀེ་སཱ་ད་ཡོ བཱ་ཏྟིཾ་ས ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན དུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི.
༢༥. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ནེ་ཡྻ་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་ནྟནྟི ཡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ནེ་ཏ་བྦོ, ཏཾ ནེ་ཏ་བྦ་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་ནྟཾ. ནཱི་ཏ་ཏྠོ སུ་ཏྟ་ནྟོ་ཏི དཱི་པེ་ཏཱིཏི ཀ་ཐི་ཏ་ཏྠོ ཨ་ཡཾ སུ་ཏྟ་ནྟོ་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྭེ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལཱ, ཏ་ཡོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ སུ་ཏྟ་ནྟོ ནེ་ཡྻ་ཏྠོ ནཱ་མ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཀི་ཉྩཱ་པི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ པ་ན པུ་གྒ་ལོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ ནེ་ཏ་བྦོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ བཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ནཱི་ཏ་ཏྠོ ཨ་ཡཾ སུ་ཏྟ་ནྟོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཧི པུ་གྒ་ལེ ཨ་ས་ཏི ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ‘‘ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་དེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏྠི པུ་གྒ་ལོ་ཏི ག་ཎྷ་ནྟོ ཏཾ ནེ་ཡྻ་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་ནྟཾ ནཱི་ཏ་ཏྠོ སུ་ཏྟ་ནྟོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ནཱི་ཏ་ཏྠནྟི ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྠཾ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཨ་ནི་ཙྩ་མེ་ཝ དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ བཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ‘‘ནེ་ཡྻ་ཏྠོ ཨ་ཡཾ སུ་ཏྟ་ནྟོ, ཨ་ཏྠ་མ་སྶ ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ‘‘ནི་ཙྩཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, སུ་ཁཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ག་ཎྷ་ནྟོ ནཱི་ཏ་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་ནྟཾ ནེ་ཡྻ་ཏྠོ སུ་ཏྟ་ནྟོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི ནཱ་མ. པ་ཉྩ་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི.
༢༧. ཚ་ཊྛེ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶཱཏི པཱ་པ་ཀ་མྨ་སྶ. པཱ་པཾ ཧི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟི. ནོ ཙེ་པི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟི, པཱ་པ་ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནི་ར་ཡོཏི ས་ཧོ་ཀཱ་ས་ཀཱ ཁ་ནྡྷཱ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡཾ ཁ་ནྡྷཱ་ཝ ལ་བྦྷ་ནྟི. ས་ཏྟ་མ་ཊྛ་མཱ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.
༣༠. ན་ཝ་མེ པ་ཊི་གྒཱ་ཧཱཏི པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ, དུ་སྶཱི་ལཾ པུ་གྒ་ལཾ དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༡. ད་ས་མེ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེཏི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ཨ་ར་ཉྙ་ཝ་ན་པ་ཏྠཱ་ནཱིཏི ཨ་ར་ཉྙཱ་ནི ཙ ཝ་ན་པ་ཏྠཱ་ནི ཙ. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ‘‘ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ, ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༥༢༩) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཡཾ ཏཾ ‘‘པ་ཉྩ་དྷ་ནུ་ས་ཏི་ཀཾ པ་ཙྪི་མ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༥༤) ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་ངྒ་ནི་པྥཱ་ད་ཀཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝ་ན་པ་ཏྠནྟི གཱ་མ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཙཱ་ར་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠ ན ཀ་སཱི་ཡ་ཏི ན ཝ་པཱི་ཡ་ཏི. པ་ནྟཱ་ནཱིཏི པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ནི ཨ་ཏི་དཱུ་རཱ་ནི, དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རནྟི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཾ. པ་ཙྪི་མ་ཉྩ ཛ་ན་ཏཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་མཱ་ནོཏི པ་ཙྪི་མེ མ་མ སཱ་ཝ་ཀེ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ནྟོ.
༣༢. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ཡཱཏི ཝི་ཛྫཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཀཱ. ས་མ་ཐོཏི ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱཏི ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཉཱ་ཎཾ. ཀ་མ་ཏྠ་མ་ནུ་བྷོ་ཏཱིཏི ཀ་ཏ་མཾ ཨ་ཏྠཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏི ས་མྤཱ་དེ་ཏི པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི. ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏཱིཏི མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏི བྲཱུ་ཧཱི་ཡ་ཏི ཝ་ཌྜྷཱི་ཡ་ཏི. ཡོ རཱ་གོ, སོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཡོ ར་ཛྫ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ན རཱ་གོ, སོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི. རཱ་གོ ཧི མ་གྒ་ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀོ, མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ རཱ་ག་སྶ ཙ. རཱ་ག་ཀྑ་ཎེ མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ ན་ཏྠི, མ་གྒ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ རཱ་གོ ན་ཏྠི. ཡ་དཱ པ་ན རཱ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་དཱ མ་གྒ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི, པ་དཾ པ་ཙྪི་ནྡ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་དཱ རཱ་གཾ ས་མཱུ་ལ་ཀཾ ཨུ་བྦ་ཊྚེ་ཏྭཱ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏེ་ནྟ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘རཱ་གོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི.
ཝི་པ་སྶ་ནཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷཱ་ཝི་ཏཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ བྲཱུ་ཧི་ཏཾ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ. པ་ཉྙཱ བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏཱིཏི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏི བྲཱུ་ཧཱི་ཡ་ཏི ཝ་ཌྜྷཱི་ཡ་ཏི. ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, སཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ཊྛ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལི་ཀཱ མ་ཧཱ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཧི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ, མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཀྑ་ཎེ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ན་ཏྠི, མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ན་ཏྠི. ཡ་དཱ པ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་དཱ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི, པ་དཾ པ་ཙྪི་ནྡ་ཏི. ཡ་དཱ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་དཱ ཨ་ཝི་ཛྫཾ ས་མཱུ་ལི་ཀཾ ཨུ་བྦ་ཊྚེ་ཏྭཱ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ཏི མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཏི དྭེ་པི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ.
རཱ་གུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཾ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟཾ ན ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི རཱ་གེ་ན ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཏྟཱ མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ ན ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཝི་ཛྫུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཱ ཝཱ པ་ཉྙཱ ན བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཏྟཱ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ན བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེཏི ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ. རཱ་ག་ཝི་རཱ་གཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི རཱ་ག་སྶ ཁ་ཡ་ཝི་རཱ་གེ་ན ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝི་རཱ་གཱ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཁ་ཡ་ཝི་རཱ་གེ་ན པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི.
བཱ་ལ་ཝ་གྒོ ཏ་ཏི་ཡོ.