༡. ཨཱ་ཀ་ངྑ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༡. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལཱ, སཱི་ལ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལ་ཏཱ ཧོ་ཏི སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན, སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ནེ་ན. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༩, ༢༡) ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཀི་ར བྷ་ག་ཝཱ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཛེ་ཊྛ་ཀ་སཱི་ལཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་སཱི་ཏི དཱི་པ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི སུ་མ་ན་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧ. ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ པ་ན་སྶ ཏེ་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལ༹་ནཱ་ག་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧ – ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་པི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟོ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ་ཡེ་ཝ ཧི སཱི་ལཾ, ཨི་ཏ་རཱ་ནི པ་ན ཏཱི་ཎི སཱི་ལ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ནཱ་མ ཚ་དྭཱ་རཱ་ར་ཀྑཱ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཀཾ, པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡེ ཨི་ད་མ་ཏྠ་ནྟི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟ་ཀཾ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ་ཝ སཱི་ལཾ. ཡ་སྶ སོ བྷི་ནྣོ, ཨ་ཡཾ སཱི་ས་ཙྪི་ནྣོ ཝི་ཡ པུ་རི་སོ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ སེ་སཱ་ནི ར་ཀྑི་སྶ་ཏཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཡ་སྶ པ་ན སོ ཨ་རོ་གོ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཙྪི་ནྣ་སཱི་སོ ཝི་ཡ པུ་རི་སོ ཛཱི་ཝི་ཏཾ སེ་སཱ་ནི པུ་ན པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ནི ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ‘‘ས་མྤ་ནྣ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ’’ཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏྟཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ནེ་ཝ. ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ ཙེཏི ཨི་དཾ ཀ་སྨཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ནྟི? སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ས་ཙེ་པི ཨ་ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཝཱ དུ་པྤ་ཉྙཱ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ‘སཱི་ལཾ པཱུ་རེ་ཐ སཱི་ལཾ པཱུ་རེ་ཐཱ’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཀོ ནུ ཁོ སཱི་ལ་པཱུ་ར་ཎེ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ, ཀོ ཝི་སེ་སོ, ཀཱ ཝ་ཌྜྷཱི’’ཏི ཏེ་སཾ ད་ས ཨཱ་ནི་སཾ་སེ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ཨེ་ཏཾ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ པི་ཡ་མ་ནཱ་པ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ སུ་ཏྭཱ་པི སཱི་ལཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཡྻུ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ ཙེཏི ཡ་དི ཨི་ཙྪེ་ཡྻ. པི་ཡོ ཙ་སྶནྟི པི་ཡ་ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ས་མྤ་སྶི་ཏ་བྦོ, སི་ནེ་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻཾ. མ་ནཱ་པོཏི ཏེ་སཾ མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀོ, ཏེ་སཾ ཝཱ མ་ནེ་ན པ་ཏྟ་བྦོ, མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན ཕ་རི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ག་རཱུཏི ཏེ་སཾ ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡོ པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟ་ས་དི་སོ. བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོཏི ‘‘ཨ་དྡྷཱ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ ཛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ. སཱི་ལེ་སྭེ་ཝ་སྶ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱིཏི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ་སུ་ཡེ་ཝ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི ཨ་སྶ, ཨ་ནཱུ་ནེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཙེ་ཏོ་ས་མ་ཐ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་མ་ཐེ ཡུ་ཏྟོ. ཨ་ནི་རཱ་ཀ་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོཏི བ་ཧི ཨ་ནཱི་ཧ་ཊ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ, ཨ་ཝི་ནཱ་སི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ ཝཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱཏི ས་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ. བྲཱུ་ཧེ་ཏཱ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཱ་ནནྟི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད་མཱ་ནོ བྷི་ཀྑུ ‘‘བྲཱུ་ཧེ་ཏཱ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཱ་ན’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༦༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦོ.
ལཱ་བྷཱིཏི ཨེ་ཏྠ ན བྷ་ག་ཝཱ ལཱ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ སཱི་ལཱ་དི་པ་རི་པཱུ་ར་ཎཾ ཀ་ཐེ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ‘‘གྷཱ་སེ་ས་ནཾ ཚི་ནྣ་ཀ་ཐོ, ན ཝཱ་ཙཾ པ་ཡུ་ཏཾ བྷ་ཎེ’’ཏི (སུ. ནི. ༧༡༦) ཨེ་ཝཾ སཱ་ཝ་ཀེ ཨོ་ཝ་ད་ཏི. སོ ཀ་ཐཾ ལཱ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ སཱི་ལཱ་དི་པ་རི་པཱུ་ར་ཎཾ ཀ་ཐེ་ཡྻ. པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ་ས་ཉྷི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ བྷ་ཝེ་ཡྻ ‘‘ས་ཙེ མ་ཡཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ན ཀི་ལ་མེ་ཡྻཱ་མ, སཱི་ལཱ་ནི པ་རི་པཱུ་རེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི, ཏེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་པི་ཙ ས་ར་སཱ་ནི་སཾ་སོ ཨེ་ས སཱི་ལ་སྶ ཡ་དི་དཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་ཎྜི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ ཀོ་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཋ་པི་ཏཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ་པི ཨ་པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ དེ་ནྟཱི་ཏི སཱི་ལ་སྶ ས་ར་སཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མྤེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ ཡེ་སཱ་ཧནྟི ཡེ་སཾ ཨ་ཧཾ. ཏེ་སཾ ཏེ ཀཱ་རཱཏི ཏེ་སཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝཱ ཏེ མ་ཡི ཀ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ན་ཀཱ་རཱ. མ་ཧ་པྥ་ལཱ ཧོ་ནྟུ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་སུ་ཁེ་ན ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན མ་ཧ་པྥ་ལཱ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ་ན མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཱ. ཨུ་བྷ་ཡཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ་མེ་ཝ. སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཧི ཀ་ཊ་ཙྪུ་བྷི་ཀྑཱ་པི པ་ཉྩ་ར་ཏ་ན་མ་ཏྟཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་པི ཀ་ཏྭཱ དི་ནྣཱ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི དུ་གྒ་ཏི་ཝི་ནི་པཱ་ཏ་ཏོ ར་ཀྑ་ཏི, པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙ ཨ་མ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ‘‘ཁཱི་རོ་ད་ནཾ ཨ་ཧ་མ་དཱ་སི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི (ཝི. ཝ. ༤༡༣) ཙེ་ཏྠ ཝ་ཏྠཱུ་ནི. ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ ཝཱ པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ ཙ སཱ་དྷ་ཀཾ.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་རེ པེ་ཏཱཏི པེ་ཙྩ་བྷ་ཝཾ ག་ཏཱ. ཉཱ་ཏཱིཏི ས་སྶུ་ས་སུ་ར་པ་ཀྑི་ཀཱ. སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱཏི ཨེ་ཀ་ལོ་ཧི་ཏ་བ་དྡྷཱ པི་ཏི་པི་ཏཱ་མ་ཧཱ་ད་ཡོ. ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཱཏི མ་ཏཱ. ཏེ་སཾ ཏནྟི ཏེ་སཾ ཏཾ མ་ཡི པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ ཝཱ པ་ས་ནྣེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ. ཡ་སྶ ཧི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏོ པི་ཏཱ ཝཱ མཱ་ཏཱ ཝཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཉཱ་ཏ་ཀ་ཏྠེ་རོ སཱི་ལ་ཝཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ’’ཏི པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ཏ་སྶ སོ ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་དོ་པི ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མྤི མ་ཧ་པྥ་ལཾ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས་མེ་ཝ ཧོ་ཏི.
ཨ་ར་ཏི་ར་ཏི་ས་ཧོཏི ནེ་ཀྑ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ར་ཏི་ཡཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ར་ཏི་ཡཱ ཙ ས་ཧོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏཱ. བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་ས་ཧོཏི ཨེ་ཏྠ བྷ་ཡཾ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སོ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི, བྷེ་ར་ཝཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ.