༡. ཨུ་པཱ་ལི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡. ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ པ་ཋ་མེ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་ཏཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་ཏཱ ནཱ་མ ས་ངྒྷ་སྶ སུ་ཊྛུ་བྷཱ་ཝོ, ‘‘སུ་ཊྛུ དེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་ཡ ‘‘སུ་ཊྛུ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་བྷཱ་ཝོ. ཡོ ཙ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷ་སྶ ‘‘སུ་ཊྛུ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཏྠཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ, ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, ན བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་ཏཱ་ཡཱཏི. ས་ངྒྷ་ཕཱ་སུ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་ངྒྷ་སྶ ཕཱ་སུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, ས་ཧ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱ་ཡཱཏི དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཱ་མ དུ་སྶཱི་ལ་པུ་གྒ་ལཱ, ཡེ མ་ངྐུ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ་པི དུ་ཀྑེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ན ལ་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་སཾ ནི་གྒ་ཧ་ཏྠཱ་ཡ. ཏེ ཧི སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་ས་ཏི ‘‘ཀིཾ ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ཊྛཾ, ཀིཾ སུ་ཏཾ, ཀིཾ ཨ་མྷེ་ཧི ཀ་ཏཾ, ཀ་ཏ་མ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཀ་ཏ་མཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ རོ་པེ་ཏྭཱ ཨ་མྷེ ནི་གྒ་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ས་ངྒྷཾ ཝི་ཧེ་ཋེ་ཡྻུཾ. སི་ཀྑཱ་པ་དེ པ་ན ས་ཏི ཏེ ས་ངྒྷོ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ས་ཧ དྷ་མྨེ་ན ནི་གྒ་ཧེ་སྶ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི.
པེ་ས་ལཱ་ནནྟི པི་ཡ་སཱི་ལཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ. པི་ཡ་སཱི་ལཱ ཧི བྷི་ཀྑཱུ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ན་ཝ་ཛྫཾ ཝེ་ལཾ མ་རི་ཡཱ་ད་ཉྩ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ སི་ཀྑཱ་ཏྟ་ཡ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ གྷ་ཊ་མཱ་ནཱ ཀི་ལ་མ་ནྟི, ཏེ པ་ན སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ན་ཝ་ཛྫཾ ཝེ་ལཾ མ་རི་ཡཱ་ད་ཉྩ ཉ་ཏྭཱ སི་ཀྑཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ གྷ་ཊ་མཱ་ནཱ ན ཀི་ལ་མ་ནྟི. ཏེ་ན ཏེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཡོ ཝཱ དུ་མྨ་ངྐཱུ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧོ, སྭེ་ཝ ཏེ་སཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ. དུ་སྶཱི་ལ་པུ་གྒ་ལེ ནི་སྶཱ་ཡ ཧི ཨུ་པོ་ས་ཐ་པྤ་ཝཱ་ར་ཎཱ ན ཏི་ཊྛ་ནྟི, ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནི ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, སཱ་མ་གྒཱི ན ཧོ་ཏི, བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནེ་ཀ་གྒཱ ཨུ་དྡེ་སཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. དུ་སྶཱི་ལེ་སུ པ་ན ནི་གྒ་ཧི་ཏེ་སུ ས་བྦོ་པི ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་དྡ་ཝོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ པེ་ས་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཕཱ་སུ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ‘‘པེ་ས་ལཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ དྭི་དྷཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡཱཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ ཨཱ་ས་ཝཱ ནཱ་མ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ཋི་ཏེ་ན ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པ་ཏྟ་བྦཱ པཱ་ཎི་པྤ་ཧཱ་ར་ད་ཎྜ་པྤ་ཧཱ་ར་ས་ཏྠ་པྤ་ཧཱ་ར་ཧ་ཏྠ་ཙྪེ་ད་པཱ་ད་ཙྪེ་ད་ཨ་ཀི་ཏྟི་ཨ་ཡ་ས་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་ད་ཡོ དུ་ཀྑ་ཝི་སེ་སོ, ཏེ་སཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ པི་ད་ཧ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་མ་ན་མ་གྒ་ཐ་ཀ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནནྟི ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ ཨཱ་ས་ཝཱ ནཱ་མ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ཋི་ཏེ་ན ཀ་ཏ་པཱ་པ་ཀ་མྨ་མཱུ་ལ་ཀཱ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ན་ར་ཀཱ་དཱི་སུ པ་ཏྟ་བྦཱ དུ་ཀྑ་ཝི་སེ་སཱ, ཏེ་སཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ.
ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནནྟི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཧི ས་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ ཝཱ, ཡ་ཐཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ ཝཱ, ཡེ་པི ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ པ་ཎྜི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ, ཏེ ‘‘ཡཱ་ནི ཝ་ཏ ལོ་ཀེ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ར་ཛྫ་ན་དུ་སྶ་ན་མུ་ཡ྄ཧ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ཏེ་ཧི ཨི་མེ ས་མ་ཎཱ ཨཱ་ར་ཀཱ ཝི་ར་ཏཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, དུ་ཀྐ་རཾ ཝ་ཏ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི པ་སཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་པོ་ཏྠ་ཀཾ དི་སྭཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་ཏ་ཝེ་དི་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝི་ཡ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནཾ པ་སཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི.
པ་ས་ནྣཱ་ནནྟི ཡེ་པི སཱ་ས་ནེ པ་ས་ནྣཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ, ཏེ་པི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཝཱ ཉ་ཏྭཱ, ཡ་ཐཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ བྷི་ཀྑཱུ ཝཱ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་ཡྻཱ དུ་ཀྐ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཡེ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་རཾ པཱ་ལེ་ནྟཱི’’ཏི བྷི་ཡྻོ བྷི་ཡྻོ པ་སཱི་ད་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་ས་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི.
ས་དྡྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱཏི ཏི་ཝི་དྷོ ས་དྡྷ་མྨོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨོ ཨ་དྷི་ག་མ་ས་དྡྷ་མྨོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ཀ་ལ་མྤི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨོ ནཱ་མ. ཏེ་ར་ས དྷུ་ཏ་གུ་ཎཱ ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨོ ནཱ་མ. ན་ཝ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་ག་མ་ས་དྡྷ་མྨོ ནཱ་མ. སོ ས་བྦོ་པི ཡ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི བྷི་ཀྑཱུ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཉྩ ཏ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒ་ཉྩ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཉྙ་ཉྩ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཡ་ཐཱ་པ་ཉྙ་ཏྟ་ཉྩ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནཱ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་དྡྷ་མྨོ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་དྡྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ’’ཏི.
ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡཱཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡོ, པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡོ, ས་མ་ཐ་ཝི་ན་ཡོ, པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ན་ཡོ་ཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཝི་ན་ཡོ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི སཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཝི་ན་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི.