དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ་ཐེ་རཱི་ཝ་ཏྠུ
༢༣༩. པ་ཉྩ་མེ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ་ནནྟི དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ ཨ་གྒཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སཱ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏི་ཡཾ པ་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ སུ་ཛཱ་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྠེ་སི. སཱ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟི. ས་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཁེ་མཱ་ཐེ་རི་ཡཱ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཕུ་སྶ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ པ་ནེ་སཱ ས་ཏྠུ ཝེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ བྷཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ དཱ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ཋ་པི་ཏ་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ གེ་ཧེ ཝ་ས་མཱ་ནཱ ‘‘ཨེ་ཀཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ དྭེ ཨ་དཱ་སི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦཾ ཨ་པ་རི་ཧཱ་པེ་ནྟཱི ད་ཏྭཱ དྭེ་ན་ཝུ་ཏི་ཀ་པྤེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཀ་སྶ་པ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཀི་ཀི་སྶ ཀཱ་སི་ར་ཉྙོ གེ་ཧེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ནྣཾ བྷ་གི་ནཱི་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཝ་ས་ན་པ་རི་ཝེ་ཎཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟཱི ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཝི་སཱ་ཁ་སེ་ཊྛི་ནོ གེ་ཧཾ ག་ཏཱ. ཝི་སཱ་ཁ་སེ་ཊྛི ནཱ་མ བི་མྦི་སཱ་ར་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ ར་ཉྙཱ ས་དྡྷིཾ ད་ས་བ་ལ་སྶ པ་ཋ་མ་ད་སྶ་ནཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ, ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི.
སོ ཏཾ་དི་ཝ་སཾ གྷ་རཾ ག་ནྟྭཱ སོ་པཱ་ན་མ་ཏྠ་ཀེ ཋི་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ་ཡ ཧ་ཏྠེ པ་སཱ་རི་ཏེ ཧ་ཏྠཾ ཨ་ནཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ་ཝ པཱ་སཱ་དཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི. བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནོ་པི ‘‘ཨི་མཾ དེ་ཐ, ཨི་མཾ ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི ན བྱཱ་ཧ་རི. དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ ཀ་ཊ་ཙྪུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ཧ་ཏྠཱ་ལ་མྦ་ཀཾ དེ་ནྟི་ཡཱ་པི ཧ་ཏྠཾ ན ཨཱ་ལ་མྦི, བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནོ་པི ཀི་ཉྩི ན ཀ་ཐེ་ཏི, ཀོ ནུ ཁོ མ་ཡ྄ཧཾ དོ་སོ’’ཏི? ཨ་ཐ ནཾ བྷུ་ཏྟཱ་ཝིཾ ‘‘ཀོ ནུ ཁོ མེ, ཨ་ཡྻ, དོ་སོ’’ཏི པུ་ཙྪི. དྷ་མྨ་དི་ནྣེ ཏུ་ཡ྄ཧཾ དོ་སོ ན་ཏྠི, ཨ་ཧཾ པ་ན ཨ་ཛྫ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝཱ ཋཱ་ཏུཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཁཱ་དི་ཏུཾ ཝཱ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝཱ ཨ་བྷ་བྦོ. ཏྭཾ ས་ཙེ ཨི་ཙྪ་སི, ཨི་མ་སྨིཾ གེ་ཧེ ཝ་ས. ནོ ཙེ ཨི་ཙྪ་སི, ཡ་ཏྟ་ཀེ་ན ཏེ དྷ་ནེ་ན ཨ་ཏྠོ, ཏཾ ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཀུ་ལ་གྷ་རཾ ག་ཙྪཱ་ཧཱི་ཏི. ཨ་ཡྻ་པུ་ཏྟ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨ་ཧཾ ཏུ་མྷེ་ཧི ཚ་ཌྜི་ཏ་ཁེ་ལ༹ཾ ཝ་མི་ཏ་ཝ་མ་ནཾ སཱི་སེ་ན ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ན ཙ་རི་སྶཱ་མི, མ་ཡ྄ཧཾ པ་བྦ་ཛྫཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཐཱ་ཏི. ཝི་སཱ་ཁོ ‘‘སཱ་དྷུ, དྷ་མྨ་དི་ནྣེ’’ཏི ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་དི་ནྣཾ སུ་ཝ་ཎྞ་སི་ཝི་ཀཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཨུ་པ་སྶ་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫ་ཏྠཱ་ཡ པེ་སེ་སི.
སཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ སེ་ཊྛི གྷ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཋི་ཏོ་ཝ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཨ་ཀཱ་སི, པ་བྦ་ཛྫཾ ལ་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ན མ་ཡཱ་པི དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘ཨ་ཡྻེ, མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ཀི་ཎྞ་ཊྛཱ་ནེ ཙི་ཏྟཾ ན ར་མ་ཏི, གཱ་མ་ཀཱ་ཝཱ་སཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རི་ཡོ ཏ་སྶཱ མ་ཧཱ་ཀུ་ལཱ ནི་ཀྑ་མྨ པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏྟཾ ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟི་ཡོ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཀཱ་ཝཱ་སཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. སཱ ཨ་ཏཱི་ཏེ མ་དྡི་ཏ་ས་ངྑཱ་ར་ཏཱ་ཡ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨ་ཐ་སྶཱ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཀི་ཙྩཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ ཝ་སི་ཏྭཱ ཀིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, རཱ་ཛ་ག་ཧ་མེ་ཝ ག་ཙྪཱ་མི, ཏ་ཏྲ མཾ ནི་སྶཱ་ཡ བ་ཧུ ཉཱ་ཏི་ས་ངྒྷོ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཐེ་རི་ཡོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ན་ག་ར་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ག་ཏཱ.
ཝི་སཱ་ཁོ ཏ་སྶཱ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘སཱི་གྷཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཱ ནུ ཁོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ཏ་སྶཱ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྷེ པུ་ཙྪི, དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ ཁ་གྒེ་ན ཨུ་པྤ་ལ་ནཱ་ལཾ ཚི་ནྡ་ནྟཱི ཝི་ཡ པུ་ཙྪི་ཏཾ པུ་ཙྪི་ཏཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ཨུ་པཱ་ས་ཀོ དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ་ཐེ་རི་ཡཱ ཉཱ་ཎ་སྶ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཏཱི་སུ མ་གྒེ་སུ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཉྷེ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་པི པུ་ཙྪི. དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ་ཐེ་རཱི་པི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ ཡཱ་ཝ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཱ་ཝ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ དྷཱ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི ‘‘ཨ་ཙྩ་ས་རཱ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, པ་ཉྷེ, ནཱ་ས་ཀྑི པ་ཉྷཱ་ནཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ག་ཧེ་ཏུཾ, ནི་བྦཱ་ནོ་ག་དྷ་ཉྷི, ཨཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ནི་བྦཱ་ན་པ་རཱ་ཡ་ཎཾ ནི་བྦཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ. ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ ཙ ཏྭཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻཱ་སི. ཡ་ཐཱ ཙ ཏེ བྷ་ག་ཝཱ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ནཾ དྷཱ་རེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༦) ཨཱ་ཧ.
ཝི་སཱ་ཁོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་བྦཾ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ན་ཡཾ ཀ་ཐེ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘མ་མ དྷཱི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཏ་ཎྷཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་པ་དེ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘ཡ་སྶ པུ་རེ ཙ པ་ཙྪཱ ཙ, མ་ཛ྄ཛྷེ ཙ ན་ཏྠི ཀི་ཉྩ་ནཾ;
ཨ་ཀི་ཉྩ་ནཾ ཨ་ནཱ་དཱ་ནཾ, ཏ་མ་ཧཾ བྲཱུ་མི བྲཱ་ཧྨ་ཎ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༤༢༡);
ཏ་ཏོ དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ་ཡ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ཝི་སཱ་ཁཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘པ་ཎྜི་ཏཱ, ཝི་སཱ་ཁ, དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི, མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ ཝི་སཱ་ཁ, དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི. མཾ ཙེ་པི ཏྭཾ, ཝི་སཱ་ཁ, ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻཱ་སི, ཨ་ཧ་མྤི ཏཾ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ བྱཱ་ཀ་རེ་ཡྻཾ, ཡ་ཐཱ ཏཾ དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ བྱཱ་ཀ་ཏཾ, ཨེ་སོ ཙེ་ཝེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ནཾ དྷཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཝ་ཏྠུ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ནི་སི་ནྣོ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཋཱ་ན་ནྟ་རེ ཋ་པེ་ནྟོ ཨི་ད་མེ་ཝ ཙཱུ་ལ༹་ཝེ་ད་ལླཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ ཐེ་རིཾ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སཱི་ཏི.