༡. རཱུ་པཱ་དི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏ་ཏྠ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མོ ནཱ་མ ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏོ དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏོ ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནི་པཱ་ཏོ པ་ཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏོ ཚ་ཀྐ་ནི་པཱ་ཏོ ས་ཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ནི་པཱ་ཏོ ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏོ ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏོ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཀཱ་ད་ས ནི་པཱ་ཏཱ ཧོ་ནྟི. སུ་ཏྟ་ཏོ –
‘‘ན་ཝ སུ་ཏྟ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, པ་ཉྩ སུ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནི ཙ;
ས་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ས སུ་ཏྟཱ་ནི, ཧོ་ནྟི ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མེ’’.
ཏ་སྶ ནི་པཱ་ཏེ་སུ ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏོ ཨཱ་དི, སུ་ཏྟེ་སུ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་སུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶཱ་པི ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ ཝུ་ཏྟཾ ནི་དཱ་ན་མཱ་དི. སཱ པ་ནེ་སཱ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་དི་མྷི ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ སཱ ཏ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཡཾ པ་ནེ་ཏཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ནི་དཱ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝནྟི ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ, མེཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ནཱ་མ་པ་དཱ་ནི. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱིཏི ཨུ་པ་ས་གྒ་པ་དཾ, ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་ད་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་ཝ ན་ཡེ་ན པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཨེ་ཝཾས་དྡོ ཏཱ་ཝ ཨུ་པ་མཱུ་པ་དེ་ས-ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན-ག་ར་ཧ་ཎ་ཝ་ཙ་ན-ས་མྤ་ཊི་གྒ་ཧཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི-ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་དོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏེ་ན མ་ཙྩེ་ན, ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀུ་ས་ལཾ བ་ཧུ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༥༣) ཨུ་པ་མཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ ཨ་བྷི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ཏེ པ་ཊི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༡༢༢) ཨུ་པ་དེ་སེ. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ སུ་ག་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༣.༦༦) ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ པ་ནཱ་ཡཾ ཝ་ས་ལཱི ཡ་སྨིཾ ཝཱ ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཏ་སྶ མུ་ཎྜ་ཀ་སྶ ས་མ་ཎ་ཀ་སྶ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༨༧) ག་ར་ཧ་ཎེ. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ་ཏི ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡) ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་གྒ་ཧེ. ‘‘ཨེ་ཝཾ བྱཱ་ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨཾ དེ་སི་ཏཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༩༨) ཨཱ་ཀཱ་རེ. ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭཾ, མཱ་ཎ་ཝ་ཀ, ཡེ་ན ས་མ་ཎོ ཨཱ་ན་ནྡོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ མ་མ ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་མ་ཎཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷཾ ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐཾ ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནཾ བ་ལཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཾ པུ་ཙྪ – ‘སུ་བྷོ མཱ་ཎ་ཝོ ཏོ་དེ་ཡྻ་པུ་ཏྟོ བྷ་ཝ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷཾ…པེ… ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཝ་དེ་ཧི ‘‘སཱ་དྷུ ཀི་ར བྷ་ཝཾ ཨཱ་ན་ནྡོ ཡེ་ན སུ་བྷ་སྶ མཱ་ཎ་ཝ་སྶ ཏོ་དེ་ཡྻ་པུ་ཏྟ་སྶ ནི་ཝེ་ས་ནཾ, ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏུ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༤༤༥) ནི་ད་སྶ་ནེ. ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, ཀཱ་ལཱ་མཱ, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ་ཏི? ཨ་ཀུ་ས་ལཱ, བྷ་ནྟེ. སཱ་ཝ་ཛྫཱ ཝཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཝཱ་ཏི? སཱ་ཝ་ཛྫཱ, བྷ་ནྟེ. ཝི་ཉྙུ་ག་ར་ཧི་ཏཱ ཝཱ ཝི་ཉྙུ་པྤ་ས་ཏྠཱ ཝཱ་ཏི? ཝི་ཉྙུ་ག་ར་ཧི་ཏཱ, བྷ་ནྟེ. ས་མ་ཏྟཱ ས་མཱ་དི་ནྣཱ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནོ ཝཱ, ཀ་ཐཾ ཝོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ས་མ་ཏྟཱ, བྷ་ནྟེ, ས་མཱ་དི་ནྣཱ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ནོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༣.༦༦) ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. སྭཱ་ཡ་མི་དྷ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་སུ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠེ་ན ཨེ་ཝཾས་དྡེ་ན ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི – ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣཾ ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ དྷ་མྨ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ག་མྦྷཱི་རཾ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཀ་ས་ཀ་བྷཱ་སཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ སོ་ཏ་པ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཀོ ས་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ, ས་བྦ་ཐཱ་མེ་ན པ་ན སོ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ་པི ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ, མ་ཡཱ་པི ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན སུ་ཏ་ནྟི.
ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠེ་ན ‘‘ནཱ་ཧཾ ས་ཡ་མྦྷཱུ, ན མ་ཡཱ ཨི་དཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ’’ནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་མོ་ཙེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ, མ་ཡཱ་པི ཨེ་ཝཾ སུ་ཏ’’ནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ས་ཀ་ལཾ སུ་ཏྟཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ ཨཱ་ན་ནྡོ, ས་ཏི་མ་ནྟཱ་ནཾ, ག་ཏི་མ་ནྟཱ་ནཾ, དྷི་ཏི་མ་ནྟཱ་ནཾ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ ཨཱ་ན་ནྡོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༡༩, ༢༢༣) ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨ་ཏྠ་ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨ་ཀུ་ས་ལོ བྱ་ཉྫ་ན་ཀུ་ས་ལོ ནི་རུ་ཏྟི་ཀུ་ས་ལོ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཀུ་ས་ལོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༥.༡༦༩) ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ཙ པ་ས་ཏྠ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷཱ་ར་ཎ་བ་ལཾ ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཏྟཱ་ནཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཾ ཛ་ནེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝཱ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཝཱ ཨ་ནཱུ་ན་མ་ན་དྷི་ཀཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི.
མེས་དྡོ ཏཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘གཱ་ཐཱ་བྷི་གཱི་ཏཾ མེ ཨ་བྷོ་ཛ་ནེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༨༡; སཾ. ནི. ༡.༡༩༤) མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སཱ་དྷུ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༤.༨༨) མ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷ་ཝ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༩) མ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘མ་ཡཱ སུ་ཏ’’ནྟི ཙ, ‘‘མ་མ སུ་ཏ’’ནྟི ཙ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡེ ཡུ་ཛྫ་ཏི.
སུ་ཏནྟི ཨ་ཡཾ སུ་ཏས་དྡོ ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ ཙ ག་མ་ན-ཝི་སྶུ་ཏ-ཀི་ལི་ནྣ་ཨུ་པ་ཙི་ཏཱ་ནུ་ཡོ་ག-སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ-སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་དོ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ – ‘‘སེ་ནཱ་ཡ པ་སུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༡༡) ཝི་སྶུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཱ ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༦༥༧) ཀི་ལི་ནྣཱ་ཀི་ལི་ནྣ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི པུ་ཉྙཾ པ་སུ་ཏཾ ཨ་ན་པྤ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཁུ. པཱ. ༧-༡༢) ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡེ ཛྷཱ་ན་པྤ་སུ་ཏཱ དྷཱི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༨༡) ཛྷཱ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘དི་ཊྛཾ སུ་ཏཾ མུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༤༡) སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སུ་ཏ་དྷ་རོ སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༣༩) སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་དྷ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ན་སྶ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མེ-ས་དྡ་སྶ ཧི མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ མ་ཡཱ སུ་ཏཾ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ’’ནྟི ཡུ་ཛྫ་ཏི. མ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ མ་མ སུ་ཏཾ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཡུ་ཛྫ་ཏི.
ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སུ ཏཱི་སུ པ་དེ་སུ ཨེ་ཝནྟི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. མེཏི ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མ་ངྒི་པུ་གྒ་ལ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. སུ་ཏནྟི ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝནྟི ཏ་སྶཱ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ. མེཏི ཨ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ. སུ་ཏནྟི དྷ་མྨ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ – ‘‘ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ མ་ཡཱ ན ཨ་ཉྙཾ ཀ་ཏཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཀ་ཏཾ, ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ སུ་ཏོ’’ཏི.
ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝནྟི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ. མེཏི པུ་གྒ་ལ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ. སུ་ཏནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཾ སུ་ཏྟཾ ནི་དྡི་སི་སྶཱ་མི, ཏཾ མ་ཡཱ ཨེ་ཝཾ སུ་ཏ་ནྟི.
ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝནྟི ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་ན་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་དྡེ་སོ. ཨེ་ཝནྟི ཧི ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་ཉྙ་ཏྟི. མེཏི ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ. སུ་ཏནྟི ཝི་ས་ཡ་ནི་དྡེ་སོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ་ན ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཀ་ཏྟུ ཝི་ས་ཡེ ག་ཧ་ཎ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཝནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ. སུ་ཏནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ. མེཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སོ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ – མ་ཡཱ ས་ཝ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནཱ པུ་གྒ་ལེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ས་ཝ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན སུ་ཏ་ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝནྟི ཙ མེཏི ཙ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཀི་ཉྷེ་ཏྠ ཏཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏྠི, ཡཾ ཨེ་ཝ་ནྟི ཝཱ མེ་ཏི ཝཱ ནི་དྡེ་སཾ ལ་བྷེ་ཐ. སུ་ཏནྟི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཡ་ཉྷི ཏཾ ཨེ་ཏྠ སོ་ཏེ་ན ཨུ་པ་ལ་དྡྷཾ, ཏཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝནྟི ཙ མེཏི ཙ ཏཾ ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི. སུ་ཏནྟི དི་ཊྛཱ་དཱི་ནི ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཝནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ས་མྨོ་ཧཾ དཱི་པེ་ཏི. ན ཧི ས་མྨཱུ་ལ༹ྷོ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏི. སུ་ཏནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན སུ་ཏ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་སཾ དཱི་པེ་ཏི. ཡ་སྶ ཧི སུ་ཏཾ ས་མྨུ་ཊྛཾ ཧོ་ཏི, ན སོ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ན མ་ཡཱ སུ་ཏ་ནྟི པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨི་ཙྩ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་ཧེ་ན པ་ཉྙཱ་སི་དྡྷི, ཨ་ས་མྨོ་སེ་ན པ་ན ས་ཏི་སི་དྡྷི. ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ, ས་ཏི་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡོ་གེ་ན ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣ་སྶ དྷ་མྨ་ཀོ་ས་སྶ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏོ དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་ཏྟ་སི་དྡྷི.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཨེ་ཝནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ དཱི་པེ་ཏི, ཨ་ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཧི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སུ་ཏནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཾ དཱི་པེ་ཏི, ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ ས་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ པུ་གྒ་ལོ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ‘‘ན མ་ཡཱ སུ་ཏཾ, པུ་ན བྷ་ཎ་ཐཱ’’ཏི བྷ་ཎ་ཏི. ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷིཾ པུ་བྦེ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཾ སཱ་དྷེ་ཏི ས་མྨཱ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཏྟ་སྶ པུ་བྦེ ཨ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཉྩ སཱ་དྷེ་ཏི. ན ཧི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ སོ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ན ཙ ས་པྤུ་རི་སེ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་མཱ་ན་སྶ ས་ཝ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཡ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཝནྟི ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་ན་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཙ ཨེ་ཝཾ བྷ་དྡ་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ན ས་མྨཱ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦེ ཨ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ བྷ་དྡ་ཀེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ནོ དཱི་པེ་ཏི. སུ་ཏནྟི ས་ཝ་ན་ཡོ་གེ་ན པུ་རི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ. ན ཧི ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་སེ ཝ་ས་ཏོ ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཝཱ ས་ཝ་ནཾ ཨ་ཏྠི. ཨི་ཙྩ་སྶ པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏི, པུ་རི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་སི་དྡྷི་ཡཱ པ་ཡོ་ག་སུ་དྡྷི. ཏཱ་ཡ ཙ ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མ་བྱ་ཏྟི་སི་དྡྷི, པ་ཡོ་ག་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ག་མ་བྱ་ཏྟི་སི་དྡྷི. ཨི་ཏི པ་ཡོ་གཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷ་སྶ ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་རུ་ཎུ་གྒཾ ཝི་ཡ སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨུ་ད་ཡ་ཏོ, ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཝི་ཡ ཙ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶ, ཨ་ར་ཧ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་སྶ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ བྷ་ཝི་ཏུ་ནྟི ཋཱ་ནེ ནི་དཱ་ནཾ ཋ་པེ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. སུ་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ སོ་ཏ་བྦ་བྷེ་ད་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝཾ. ཨེ་ཝནྟི ཙ ཨི་དཾ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ བྷཱ་ས་མཱ་ནོ ‘‘ཨེ་ཏེ མ་ཡཱ དྷ་མྨཱ མ་ན་སཱ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ’’ཏི དཱི་པེ་ཏི. སུ་ཏནྟི ཨི་དཾ ས་ཝ་ན་ཡོ་ག་དཱི་པ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ བྷཱ་ས་མཱ་ནོ ‘‘བ་ཧཱུ མ་ཡཱ དྷ་མྨཱ སུ་ཏཱ དྷཱ་ཏཱ ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ’’ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ དཱི་པེ་ནྟོ ས་ཝ་ནེ ཨཱ་ད་རཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧི དྷ་མྨཾ ཨཱ་ད་རེ་ན ཨ་སྶུ་ཎ་ནྟོ མ་ཧ་ཏཱ ཧི་ཏཱ པ་རི་བཱ་ཧི་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ད་རཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ དྷ་མྨོ སོ་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ས་ཀ་ལེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ད་ཧ་ནྟོ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨཱ ཙི་ཏྟཾ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ས་དྡྷ་མྨེ ཙི་ཏྟཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ སུ་ཏ་མེ་ཝེ་ཏཾ མ་ཡཱ, ཏ་སྶེ་ཝ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི དཱི་པེ་ནྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་མོ་ཙེ་ཏི, ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་པ་དི་ས་ཏི, ཛི་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པྤེ་ཏི, དྷ་མྨ་ནེ་ཏྟིཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི.
ཨ་པི་ཙ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ས་མྨུ་ཁཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མི་དཾ མ་ཡཱ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཝི་སཱ་ར་ད་སྶ ད་ས་བ་ལ་དྷ་ར་སྶ ཨཱ་ས་བྷ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ཡི་ནོ སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ནཱ་དི་ནོ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མ་སྶ དྷ་མྨི་སྶ་ར་སྶ དྷ་མྨ་རཱ་ཛ་སྶ དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏི་ནོ དྷ་མྨ་དཱི་པ་སྶ དྷ་མྨ་ས་ར་ཎ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་ཝ་ར་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠེ ཝཱ དྷ་མྨེ ཝཱ པ་དེ ཝཱ བྱ་ཉྫ་ནེ ཝཱ ཀ་ངྑཱ ཝཱ ཝི་མ་ཏི ཝཱ ཀ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི ས་བྦ་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘ཝི་ནཱ་ས་ཡ་ཏི ཨ་སྶ་དྡྷཾ, ས་དྡྷཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏི སཱ་ས་ནེ;
ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ་མི་ཙྩེ་ཝཾ, ཝ་དཾ གོ་ཏ་མ་སཱ་ཝ་ཀོ’’ཏི.
ཨེ་ཀནྟི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་དྡེ་སོ. ས་མ་ཡནྟི པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ནི་དྡེ་སོ. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡནྟི ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ས་མ་ཡས་དྡོ –
‘‘ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཁ་ཎེ ཀཱ་ལེ, ས་མཱུ་ཧེ ཧེ་ཏུ་དི་ཊྛི་སུ;
པ་ཊི་ལཱ་བྷེ པ་ཧཱ་ནེ ཙ, པ་ཊི་ཝེ་དྷེ ཙ དི་སྶ་ཏི’’.
ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ སྭེ་པི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻཱ་མ ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་མ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༤༤༧) ས་མ་ཝཱ་ཡོ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཁ་ཎོ ཙ ས་མ་ཡོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༢༩) ཁ་ཎོ. ‘‘ཨུ་ཎྷ་ས་མ་ཡོ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ས་མ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༣༥༨) ཀཱ་ལོ. ‘‘མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོ པ་ཝ་ན་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༣༢) ས་མཱུ་ཧོ. ‘‘ས་མ་ཡོ་པི ཁོ ཏེ བྷ་དྡཱ་ལི ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སི, བྷ་ག་ཝཱ ཁོ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི, བྷ་ག་ཝཱ་པི མཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏི ‘བྷ་དྡཱ་ལི ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནེ སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི’ཏི, ཨ་ཡ་མྤི ཁོ ཏེ, བྷ་དྡཱ་ལི, ས་མ་ཡོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༣༥) ཧེ་ཏུ. ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨུ་གྒཱ་ཧ་མཱ་ནོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ས་མ་ཎ་མུ་ཎྜི་ཀཱ་པུ་ཏྟོ ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེ ཏི་ནྡུ་ཀཱ་ཙཱི་རེ ཨེ་ཀ་སཱ་ལ་ཀེ མ་ལླི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་མེ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༢༦༠) དི་ཊྛི.
‘‘དི་ཊྛེ དྷ་མྨེ ཙ ཡོ ཨ་ཏྠོ, ཡོ ཙ་ཏྠོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ;
ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ དྷཱི་རོ, པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. –
ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༢༩) པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ‘‘ས་མྨཱ མཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ ཨ་ནྟ་མ་ཀཱ་སི དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༨) པ་ཧཱ་ནཾ. ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ ས་ནྟཱ་པ་ཊྛོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ༢.༨) པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨི་དྷ པ་ན་སྶ ཀཱ་ལོ ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན སཾ་ཝ་ཙྪ་ར-ཨུ་ཏུ-མཱ་ས-ཨ་ཌྜྷ་མཱ་ས-ར་ཏྟི-དི་ཝ-པུ་བྦ་ཎྷ-མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ-སཱ་ཡ་ནྷ-པ་ཋ་མ-མ་ཛ྄ཛྷི་མ- པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མ-མུ་ཧུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ལ་པྤ་བྷེ་ད་བྷཱུ་ཏེ་སུ ས་མ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ་ནྟི དཱི་པེ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཏེ་སུ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཡཾ སུ་ཏྟཾ ཡ་མྷི ཡ་མྷི སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ ཨུ་ཏུ་མྷི མཱ་སེ པ་ཀྑེ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གེ ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ཐེ་ར་སྶ སུ་ཝི་དི་ཏཾ སུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ ཨ་སུ་ཀ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ ཨ་སུ་ཀ་ཨུ་ཏུ་མྷི ཨ་སུ་ཀ་མཱ་སེ ཨ་སུ་ཀ་པ་ཀྑེ ཨ་སུ་ཀ་ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཨ་སུ་ཀ་དི་ཝ་ས་བྷཱ་གེ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ན ས་ཀྐཱ སུ་ཁེ་ན དྷཱ་རེ་ཏུཾ ཝཱ ཨུ་དྡི་སི་ཏུཾ ཝཱ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ཏུཾ ཝཱ, བ་ཧུ ཙ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་དེ་ན ཏ་མ་ཏྠཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
ཡེ ཝཱ ཨི་མེ ག་བྦྷོ་ཀྐ་ནྟི་ས་མ་ཡོ ཛཱ་ཏི་ས་མ་ཡོ སཾ་ཝེ་ག་ས་མ་ཡོ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ས་མ་ཡོ དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀ་ས་མ་ཡོ མཱ་ར་ཝི་ཛ་ཡ་ས་མ་ཡོ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ས་མ་ཡོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡོ དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ས་མ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སུ་པྤ་ཀཱ་སཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཀཱ་ལ་པྤ་བྷེ་དཱ ཨེ་ཝ ས་མ་ཡཱ, ཏེ་སུ ས་མ་ཡེ་སུ དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ་ནྟི དཱི་པེ་ཏི. ཡོ ཙཱ་ཡཾ ཉཱ་ཎ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩ་ས་མ་ཡེ་སུ ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩ་ས་མ་ཡོ, ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏ-པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མ་ཡེ་སུ པ་ར་ཧི་ཏ-པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མ་ཡོ, ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་དྭ་ཡ་ས་མ་ཡེ་སུ དྷ་མྨི་ཀ་ཐཱ་ས་མ་ཡོ, དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མ་ཡེ་སུ དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡོ, ཏེ་སུ་པི ས་མ་ཡེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར’’ནྟི ཙ, ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི ཙ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ, ཝི་ན་ཡེ ཙ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ, ཨི་དྷ ཙ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སུ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ ཙ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཧི ཀཱ་ལ་ཏྠོ ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ ཙ ས་མ་ཡོ, ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཁ་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཙ ས་མ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཏྠ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ.
ཝི་ན་ཡེ ཙ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཡོ ཧི སོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་མ་ཡོ སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི་པི དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པ་ཡ་ནྟོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་སི. ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཏྠ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ.
ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཉྙ་སྨི་ཉྩ ཨེ་ཝཾ་ཛཱ་ཏི་ཀེ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཡ་ཉྷི ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ སུ་ཏྟ་ནྟཾ དེ་སེ་སི, ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཏཾ ས་མ་ཡཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧཱ་སི. ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཨི་དྷ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠ་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ, བྷུ་མྨེ་ན ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ;
ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་མ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཨུ་པ་ཡོ་གེ་ན སོ ཨི་དྷཱ’’ཏི.
པོ་རཱ་ཎཱ པ་ན ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི – ‘‘ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི ཝཱ ཨ་བྷི་ལཱ་པ་མ་ཏྟ་བྷེ་དོ ཨེ་ས, ས་བྦ་ཏྠ བྷུ་མྨ་མེ་ཝ་ཏྠོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
བྷ་ག་ཝཱཏི ག་རུ. ག་རུ་ཉྷི ལོ་ཀེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཡ་ཉྩ ས་བྦ་གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ག་རུ, ཏ་སྨཱ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པོ་རཱ་ཎེ་ཧི་པི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སེ་ཊྛཾ, བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་མུ་ཏྟ་མཾ;
ག་རུ གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོ སོ, བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་པི་ཙ –
‘‘བྷཱ་གྱ་ཝཱ བྷ་གྒ་ཝཱ ཡུ་ཏྟོ, བྷ་གེ་ཧི ཙ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝཱ;
བྷ་ཏྟ་ཝཱ ཝ་ནྟ་ག་མ་ནོ, བྷ་ཝེ་སུ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏོ’’ཏི. –
ཨི་མི་སྶཱ་པི གཱ་ཐཱ་ཡ ཝ་སེ་ན་སྶ པ་ད་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཙ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤༢, ༡༤༤) བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ནི་དྡེ་སེ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ དྷ་མྨཾ ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ས་རཱི་རཾ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏེ་ན ‘‘ན ཨི་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ས་ཏྠུ་ཀཾ པཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ཝོ ས་ཏྠཱ’’ཏི ས་ཏྠུ ཨ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཾ ཛ་ནཾ ས་མ་སྶཱ་སེ་ཏི. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ སཱ་དྷེ་ཏི. ཏེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷ་སྶ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ དེ་ས་ཀོ ད་ས་བ་ལ་དྷ་རོ ཝ་ཛི་ར་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ས་མཱ་ན་ཀཱ་ཡོ སོ་པི བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ, ཀེ་ན ཨ་ཉྙེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏེ ཨཱ་སཱ ཛ་ནེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་ད་མ་ཏྟཾ ཛ་ནཾ སཾ་ཝེ་ཛེ་ཏི, ས་དྡྷ་མྨེ ཙ་སྶ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ཙ བྷ་ཎ་ནྟོ དེ་ས་ནཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. མེ སུ་ཏནྟི སཱ་ཝ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡནྟི ཀཱ་ལ་ས་མྤ་ཏྟིཾ. བྷ་ག་ཝཱཏི དེ་ས་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡནྟི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ན་ག་རེ. ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་དི་བྦ་བྲ་ཧྨ་ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒི་པ་རི་དཱི་པ་ན་མེ་ཏཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཋཱ་ན་ག་མ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་ས་ཡ་ན་པྤ་བྷེ་དེ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ, ཏེ་ན ཋི་ཏོ་པི ག་ཙྪ་ནྟོ་པི ནི་སི་ནྣོ་པི ས་ཡཱ་ནོ་པི བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི་ཙྩེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ཨེ་ཀཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བཱ་དྷ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་པ་རི་པ་ཏ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཧ་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཛེ་ཏ་ཝ་ནེཏི ཛེ་ཏ་སྶ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཝ་ནེ. ཏ་ཉྷི ཏེ་ན རོ་པི་ཏཾ སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ པ་རི་པཱ་ལི་ཏཾ, སོ ཙ་སྶ སཱ་མཱི ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ནྟི ས་ངྑཾ ག་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ. ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེཏི ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀེ་ན ག་ཧ་པ་ཏི་ནཱ ཙ་ཏུ་པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ར་ཉྙ་ཀོ་ཊི་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶཱ་ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏེ ཨཱ་རཱ་མེ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་བྦཱ་ས་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟོ.
ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ – ཡ་དི ཏཱ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ‘‘ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡ’’ནྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ ཝི་ཧ་རི་ཏུ་ནྟི. ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ན་ནུ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷ ‘‘ས་མཱི་པ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ག་ངྒཱ་ཡ་མུ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱི་པེ གོ་ཡཱུ་ཐཱ་ནི ཙ་ར་ནྟཱ་ནི ‘‘ག་ངྒཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟི, ཡ་མུ་ནཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཡ་དི་དཾ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཱ ས་མཱི་པེ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ’’ཏི. གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཧི་སྶ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནུ་རཱུ་པ་ནི་ཝཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཏ་ཏྠ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི, ཛེ་ཏ་ཝ་ནཱ་དི་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་ཐཱ པུ་རི་མེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནཱུ་པཱ་ཡ་ད་སྶ་ནཾ. པུ་རི་མེ་ན ཙ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་བྷི་ཡོ་གཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཝི་ཝེ་ཀཱ་དྷི་མུ་ཏྟིཾ. པུ་རི་མེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་པ་ག་མ་ནཾ. པུ་རི་མེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཏཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་ར་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཀ་ར་ཎེ ནི་རུ་པ་ལེ་པ་ཏཾ. པུ་རི་མེ་ན དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཁཱ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་ནུ་ཡོ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ. པུ་རི་མེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལ་ཏཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ. པུ་རི་མེ་ན ལོ་ཀེ ཛཱ་ཏ་སྶ ལོ་ཀེ སཾ་ཝ་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ལོ་ཀེ་ན ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟ་ཏཾ. པུ་རི་མེ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ཀ་ཏ་མོ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ? ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༡༧༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་ད་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏ་ད་ཏྠ་པ་རི་ནི་པྥཱ་ད་ནཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཝི་ཧཱ་རཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི པ་ཋ་མཾ ལུ་མྦི་ནི་ཝ་ནེ, དུ་ཏི་ཡཾ བོ་དྷི་མ་ཎྜེ་ཏི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ནེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣོ. ཏེ་ན་སྶ ཝ་ནེ་ཡེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཏ་ཏྲཱཏི དེ་ས་ཀཱ་ལ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཡཾ ས་མ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཏྲ ས་མ་ཡེ. ཡ་སྨི་ཉྩ ཨཱ་རཱ་མེ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཏྲ ཨཱ་རཱ་མེ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟེ ཝཱ དེ་ས་ཀཱ་ལེ དཱི་པེ་ཏི. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཡུ་ཏྟེ དེ་སེ ཝཱ ཀཱ་ལེ ཝཱ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ས་ཏི. ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ ཏཱ་ཝ, བཱ་ཧི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨུ་དཱ. ༡༠) ཙེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཾ. ཁོཏི པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ ཨཱ་དི་ཀཱ་ལ་ཏྠེ ཝཱ ནི་པཱ་ཏོ. བྷ་ག་ཝཱཏི ལོ་ཀ་ག་རུ་དཱི་པ་ནཾ. བྷི་ཀྑཱུཏི ཀ་ཐཱ་ས་ཝ་ན་ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་པི ཙེ་ཏྠ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཀོ་ཏི བྷི་ཀྑུ, བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོ་ཏི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༤༥; ཝི་བྷ. ༥༡༡) ན་ཡེ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི ཨཱ་ལ་པི ཨ་བྷཱ་སི ས་མྦོ་དྷེ་སཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ པ་ན ཉཱ་པ་ནེ་པི ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་མ་ནྟ་ཡཱ་མི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་ཝེ་ད་ཡཱ་མི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི. པ་ཀྐོ་ས་ནེ་པི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, མ་མ ཝ་ཙ་ནེ་ན སཱ་རི་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཧཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༡༡; སཾ. ནི. ༢.༣༢).
བྷི་ཀྑ་ཝོཏི ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་ཉྩ བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ་པི ཧི བྷི་ཀྑུ, བྷི་ཀྑ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱ་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ་པི བྷི་ཀྑུ, བྷི་ཀྑ་ནེ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རི་ཏཱ་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ་པཱི་ཏི ས་དྡ་ཝི་དཱུ མ་ཉྙ་ནྟི. ཏེ་ན ཙ ནེ་སཾ བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་སི་དྡྷེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧཱི་ནཱ་དྷི་ཀ་ཛ་ན་སེ་ཝི་ཏཾ ཝུ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨུ་དྡྷ་ཏ་དཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ནི་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏི. བྷི་ཀྑ་ཝོཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་པྥཱ་ར་སོ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ན་ཡ་ན་ནི་པཱ་ཏ་པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁཱ་བྷི་མུ་ཁེ ཀ་རོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་དཱི་པ་ཀེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏེ་སཾ སོ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ས་མྦོ་དྷ་ན་ཏྠེ་ན སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་པི ཏེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ཡ་ཏྟཱ ཧི སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི.
ཨ་པ་རེ་སུ་པི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཀ་སྨཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཡེ་ཝ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི་ཏི ཙེ? ཛེ་ཊྛ་སེ་ཊྛཱ་ས་ནྣ་ས་དཱ་ས་ནྣི་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦ་པ་རི་ས་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ. པ་རི་སཱ་ཡ ཙ ཛེ་ཊྛཱ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ, སེ་ཊྛཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ཙ. ཨཱ་ས་ནྣཱ ཏེ ཏ་ཏྠ ནི་སི་ནྣེ་སུ ས་ཏྠུ་ས་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ. ས་དཱ་ས་ནྣི་ཧི་ཏཱ ས་ཏྠུ་ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏྟཱ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཏེ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི་པི ཏེ ཨེ་ཝ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི.
ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ པ་ཋ་མཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི, ན དྷ་མྨ་མེ་ཝ དེ་སེ་སཱི་ཏི? ས་ཏི་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ. བྷི་ཀྑཱུ ཧི ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟཱ་པི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་པི དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟཱ་པི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟཱ་པི ནི་སི་ནྣཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ ཨ་ནཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ དྷ་མྨེ དེ་སི་ཡ་མཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཀིཾ་ནི་དཱ་ནཱ ཀིཾ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀ་ཏ་མཱ་ཡ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ དེ་སི་ཏཱ’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ དུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཝཱ ག་ཎྷེ་ཡྻུཾ, ན ཝཱ ག་ཎྷེ་ཡྻུཾ. ཏེ་ན ནེ་སཾ ས་ཏི་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཋ་མཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི.
བྷ་ད་ནྟེཏི གཱ་ར་ཝ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ས་ཏྠུ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་དཱ་ནཾ ཝཱ. ཨ་པི ཙེ་ཏྠ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཝ་ད་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཝ་ད་མཱ་ནཱ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཙྩཱ་ལ་པ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་དི་མྷི བྷཱ་ས་ཏི, ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཏེ པ་ཙྩཱ་བྷཱ་ས་ནྟི. ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ དཱ་པེ་ཏི, ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ དེ་ནྟི. ཏེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཡེ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི, ཏེ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཾ པ་ཊི་ཨ་སྶོ་སུཾ, ཨ་བྷི་མུ་ཁཱ ཧུ་ཏྭཱ སུ་ཎིཾ་སུ ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ས་ཀ་ལཾ སུ་ཏྟཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཡཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཁཱ་ཝ་གཱ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཀཱ་ལ་དེ་ས་དེ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་པ་དེ་ས་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ ནི་དཱ་ནཾ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ་ཏི.
རཱུ་པཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ, སཱ པ་ནེ་སཱ སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཡ་སྨཱ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ་ཝ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཏཱ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཱ་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི བྷ་ག་ཝཱ པ་རེ་ཧི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷི་ཊྛོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་སི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ་སུ་ཏྟཾ ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ནི་ཀྑེ་པོ. ཡཱ་ནི པ་ན ‘‘པ་རི་པ་ཀྐཱ ཁོ རཱ་ཧུ་ལ་སྶ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ རཱ་ཧུ་ལཾ ཨུ་ཏྟ་རི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཝི་ནེ་ཡྻ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༡༢༡; མ. ནི. ༣.༤༡༦) ཨེ་ཝཾ པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཁ་ནྟིཾ མ་ནཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ནི་ཀྑེ་པོ. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏེ ཏེ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ པུ་ཊྛེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡཱ་ནི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི དེ་ཝ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ. ཡཱ་ནི པ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་སུ་ཏྟ་པུ་ཏྟ་མཾ་སཱུ་པ་མཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ. ཨེ་ཝ་མི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ནི་ཀྑེ་པེ་སུ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ནི་ཀྑེ་པོ. པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ. ཀེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནཱ་ཏི? རཱུ་པ་ག་རུ་ཀཱ་ནཾ པུ་རི་སཱ་ནཾ.
ཏ་ཏྠ ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ན་ཀཱ་རོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཏྠོ. ཨ་ཧནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. བྷི་ཀྑ་ཝེཏི བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཨ་ཉྙནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ. ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་མྤཱིཏི ཨེ་ཀ་མྤི རཱུ་པཾ. ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱིཏི དྭེ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཉཱ་ཎ་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙ དི་ཊྛི་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ནོ ནི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༣.༣༥) ཨ་ཡཾ ཉཱ་ཎ་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ. ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༣༠) པ་ན དི་ཊྛི་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ. ཏཱ་སུ ཨི་དྷ ཉཱ་ཎ་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨི་མ་སྶ པ་ན པ་ད་སྶ ན་ཀཱ་རེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་དཾ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ་པི ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་མྤི ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི་ཏི. ཡཾ ཨེ་ཝཾ པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཡཾ རཱུ་པཾ རཱུ་པ་ག་རུ་ཀ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ‘‘ས་བྦཾ ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༢༦) ཧི ག་ཧ་ཎཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ས་བྦཾ ཀཱ་མ་རཱ་གཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༡༠༢) ཁེ་པ་ནཾ. ཨི་དྷ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨི་དཾ རཱུ་པཾ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ནྟཾ ན ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་ཀ་ལཱ་པཾ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ནཱ་པི ཁེ་པ་ཡ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒི ཝི་ཡ ཨུ་དྡྷ་ནེ ཨུ་ད་ཀཾ ས་ནྟཱ་པེ་ཏྭཱ ཁེ་པེ་ཏི. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཉྩ་སྶ ནི་ཝཱ་ར་ཡ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་མྤི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ག་ཎྷཱ་ཏི ཙེ་ཝ ཁེ་པེ་ཏི ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི.
ཡ་ཐ་ཡི་དནྟི ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ. ཨི་ཏྠི་རཱུ་པནྟི ཨི་ཏྠི་ཡཱ རཱུ་པཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀི་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱུ་པཾ ཝ་དེ་ཐ? རུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྨཱ རཱུ་པ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀེ་ན རུ་པྤ་ཏི? སཱི་ཏེ་ན་པི རུ་པྤ་ཏི ཨུ་ཎྷེ་ན་པི རུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༧༩) སུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན རཱུ་པ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཙེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན རཱུ་པ་ས་དྡོ ཁ་ནྡྷ་བྷ་ཝ་ནི་མི་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི རཱུ་པཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༢; མ་ཧཱ་ཝ. ༢༢) ཨེ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ ཝ་ཏྟ་ཏི. ‘‘རཱུ་པཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. ༡༦༡; ཝི་བྷ. ༦༢༤) ཨེ་ཏྠ རཱུ་པ་བྷ་ཝེ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. ༢༠༤-༢༣༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨེ་ཏྠ ཀ་སི་ཎ་ནི་མི་ཏྟེ. ‘‘ས་རཱུ་པཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ནོ ཨ་རཱུ་པཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༢.༨༣) ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡེ. ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སོ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ རཱུ་པ་ནྟེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༠༦) ཨེ་ཏྠ ས་རཱི་རེ. ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༤༠༠; ༣.༤༢༡) ཨེ་ཏྠ ཝ་ཎྞེ. ‘‘རཱུ་པ་པྤ་མཱ་ཎོ རཱུ་པ་པྤ་ས་ནྣོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༦༥) ཨེ་ཏྠ ས་ཎྛཱ་ནེ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ‘‘པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨ་ར་ས་རཱུ་པོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི་པི ས་ངྒ་ཎྷི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨི་དྷ པ་ནེ་ས ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝ་ཎྞེ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཡོ ཀོ་ཙི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ནི་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝཱ་ས་ན་སྶ ཝཱ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་སྶ ཝཱ ག་ནྡྷ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ པི་ལ༹་ནྡྷ་ན་མཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ་ཏི ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷོ ཙ ཝ་ཎྞོ པུ་རི་ས་སྶ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ཏི, ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པ་ནྟེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ པུ་རི་མ་སྶེ་ཝ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. པུ་རི་མཾ ཝཱ ‘‘ཡ་ཐ་ཡི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ཏྠི་རཱུ་པ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨོ་པ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན.
ཏ་ཏྲི་དཾ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པ་སྶ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྠུ – མ་ཧཱ་དཱ་ཋི་ཀ་ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ ཀི་ར ཙེ་ཏི་ཡ་གི་རི་མྷི ཨ་མྦ་ཏྠ་ལེ མ་ཧཱ་ཐཱུ་པཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ གི་རི་བྷ་ཎྜ་པཱུ་ཛཾ ནཱ་མ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨོ་རོ་དྷ་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཙེ་ཏི་ཡ་གི་རིཾ ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ དེ་ཏི. བ་ཧཱུ་ནཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ནཱ་མ ན ས་བྦེ་སཾ ས་ཏི སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ར་ཉྙོ ཙ ད་མི་ལ༹་དེ་ཝཱི ནཱ་མ མ་ཧེ་སཱི པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ ཋི་ཏཱ ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ པཱ་སཱ་དི་ཀཱ. ཨ་ཐེ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ནཱ་མ ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཨ་སཾ་ཝ་ར་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏ་སྶཱ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་མྨཱ་ད་པྤ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཋི་ཏ་ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ‘‘ཧ་ནྡ ད་མི་ལ༹་དེ་ཝཱི, ཧ་ནྡ ད་མི་ལ༹་དེ་ཝཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙ་སྶ ད་ཧ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཏྠེ་རོ་ཏྭེ་ཝ ནཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཝོ་ཧ་རིཾ་སུ. ཨ་ཐ སཱ དེ་ཝཱི ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ སི་ཝ་ཐི་ཀ་ད་སྶ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ག་ཏེ ད་ཧ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘བྷ་ནྟེ ཙི་ཏྟ་ཏྠེ་ར, ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཏྭཾ ཝི་ལ་པ་སི, མ་ཡཾ ཏ་སྶཱ དེ་ཝི་ཡཱ སི་ཝ་ཐི་ཀ་ད་སྶ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་པི ཨ་སྶ་དྡ་ཧ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྶཱ ཝཱ ཏ་སྶཱ ཝཱ ཏུ་མྷེ སི་ཝ་ཐི་ཀ་ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ ག་ཏཱ, མུ་ཁཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ དྷཱུ་མ་ཎྞ’’ནྟི. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཝོ་ཙ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཊྛཱ་སི ཨི་དཾ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ.
ཨ་པ་ར་མྤི ཝ་ཏྠུ – ས་དྡྷཱ་ཏི་སྶ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ ཀི་ར ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨོ་རོ་དྷ་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཏོ. ཨེ་ཀོ ད་ཧ་རོ ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་ད་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ཋི་ཏོ ཨེ་ཀཾ ཨི་ཏྠིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. སཱ་པི ག་མ་ནཾ པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. ཨུ་བྷོ་པི ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨུ་ཊྛི་ཏེ་ན རཱ་ག་གྒི་ནཱ ཌ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་མ་ཀཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ ད་ཧ་ར་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི.
ཨ་པ་ར་མྤི ཝ་ཏྠུ – ཀ་ལྱཱ་ཎི་ཡ་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཀི་རེ་ཀོ ད་ཧ་རོ ཨུ་དྡེ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཀཱ་ལ༹་དཱི་གྷ་ཝཱ་པི་གཱ་མ་དྭཱ་ར་ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ནི་ཊྛི་ཏུ་དྡེ་ས་ཀི་ཙྩོ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ད་ཧ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི པུ་ཊྛེ་ན གཱ་མ་སྶ ནི་ཝི་ཊྛཱ་ཀཱ་རོ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ར་མྨ་ཎེ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཏོ ཏཱ་ཡ ནི་ཝ་ཏྠ་ཝ་ཏྠཾ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨི་དཾ ལ་དྡྷ’’ནྟི པུ་ཙྪ་ནྟོ ཏ་སྶཱ མ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ནཱ་མ ཨི་ཏྠཱི མཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཏཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨ་ནྟོ་ཨུ་ཊྛི་ཏེ་ན རཱ་ག་གྒི་ནཱ ཌ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨི་དཾ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༢. དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནི ས་དྡ་ག་རུ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏེ་སུ ཨི་ཏྠི་ས་དྡོཏི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ ཀ་ཐི་ཏ་གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏ་ས་དྡོ. ཨ་པི་ཙ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ནི་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝཱ་ས་ན་སྶཱ་པི ཨ་ལ་ངྐ་ཏཱ་ལ་ངྐཱ་ར་སྶཱ་པི ཨི་ཏྠི་པ་ཡོ་ག་ནི་པྥཱ་དི་ཏོ ཝཱི་ཎཱ་ས་ངྑ་པ་ཎ་ཝཱ་དི་ས་དྡོ་པི ཨི་ཏྠི་ས་དྡོ་ཏྭེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་བྦོ་པི ཧེ་སོ པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི.
ཏ་ཏྠ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཀྐ་ཊ་ཀ་སུ་ཝ་ཎྞ་མོ་ར་ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. པ་བྦ་ཏ་ནྟ་རཾ ཀི་ར ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཧ་ནྟཾ ཧ་ཏྠི་ནཱ་ག་ཀུ་ལཾ ཝ་ས་ཏི. ཨ་ཝི་དཱུ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཙ་སྶ མ་ཧཱ་པ་རི་བྷོ་ག་ས་རོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ཡཱུ་པ་པ་ནྣོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཀྐ་ཊ་ཀོ ཨ་ཏྠི. སོ ཏཾ ས་རཾ ཨོ་ཏི་ཎྞོ་ཏི་ཎྞེ ས་ཎྜཱ་སེ་ན ཝི་ཡ ཨ་ལེ༹་ཧི པཱ་དེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སཾ ནེ་ཏྭཱ མཱ་རེ་ཏི. ཏ་སྶ ཨོ་ཏཱ་རཱ་པེ་ཀྑཱ ཧ་ཏྠི་ནཱ་གཱ ཨེ་ཀཾ མ་ཧཱ་ཧ་ཏྠིཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཏཾ ཧ་ཏྠི་ནཱ་གཾ ག་ཎྷི. ཐཱ་མ་ས་ཏི་ས་མྤ་ནྣོ ཧ་ཏྠི་ནཱ་གོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ བྷཱི་ཏ་ར་ཝཾ ར་ཝི་སྶཱ་མི, ས་བྦེ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི་ཡཱ ཨ་ཀཱི་ལི༹་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ནི་ཙྩ་ལོ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ ས་བྦེ་སཾ ཨུ་ཏྟི་ཎྞ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཏེ་ན ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་རི་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུཾ ཝི་ར་ཝི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ –
‘‘སི་ངྒཱི་མི་གོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ཙ་ཀྑུ་ནེ་ཏྟོ,
ཨ་ཊྛི་ཏྟ་ཙོ ཝཱ་རི་ས་ཡོ ཨ་ལོ་མོ;
ཏེ་ནཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཀ་པ་ཎཾ རུ་དཱ་མི,
མཱ ཧེ་ཝ མཾ པཱ་ཎ་ས་མཾ ཛ་ཧེ་ཡྻཱ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༣.༤༩);
སཱ ཏཾ སུ་ཏྭཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཏཾ ཏ་མྷཱ བྷ་ཡཱ མོ་ཙེ་ཏུཾ ཧ་ཏྠི་ནཱ ཙ ཀུ་ལཱི༹་རེ་ན ཙ ས་དྡྷིཾ ས་ལླ་པ་ནྟཱི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ –
‘‘ཨ་ཡྻ ན ཏཾ ཛ་ཧི་སྶཱ་མི, ཀུ་ཉྫ་རཾ ས་ཊྛི་ཧཱ་ཡ་ནཾ;
པ་ཐ་བྱཱ ཙཱ་ཏུ་ར་ནྟཱ་ཡ, སུ་པྤི་ཡོ ཧོ་སི མེ ཏུ་ཝཾ.
‘‘ཡེ ཀུ་ལཱི༹་རཱ ས་མུ་དྡ་སྨིཾ, ག་ངྒཱ་ཡ ཡ་མུ་ནཱ་ཡ ཙ;
ཏེ་སཾ ཏྭཾ ཝཱ་རི་ཛོ སེ་ཊྛོ, མུ་ཉྩ རོ་ད་ནྟི་ཡཱ པ་ཏི’’ནྟི. (ཛཱ. ༡.༣.༥༠-༥༡);
ཀུ་ལཱི༹་རོ ས་ཧ ཨི་ཏྠི་ས་དྡ་སྶ་ཝ་ནེ་ན ག་ཧ་ཎཾ སི་ཐི་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཨ་ཐ ཧ་ཏྠི་ནཱ་གོ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝེ་ཏ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ’’ཏི ཨེ་ཀཾ པཱ་དཾ ག་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཋ་པེ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏཾ པི་ཊྛི་ཀ་པཱ་ལེ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝི་ཙུ་ཎྞི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཐོ་ཀཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཏཱི་རེ ཁི་པི. ཨ་ཐ ནཾ ས་བྦ་ཧ་ཏྠི་ནོ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཝེ་རཱི’’ཏི ཝི་ཙུ་ཎྞ་ཡིཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཨི་ཏྠི་ས་དྡོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཀྐ་ཊ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི.
སུ་ཝ་ཎྞ་མོ་རོ་པི ཧི་མ་ཝ་ནྟཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ པ་བྦ་ཏ་ག་ཧ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝ་ས་ནྟོ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨུ་ད་ཡ་ཀཱ་ལེ སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལཾ ཨུ་ལློ་ཀེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ར་ཀྑཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི –
‘‘ཨུ་དེ་ཏ་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་མཱ ཨེ་ཀ་རཱ་ཛཱ,
ཧ་རི་སྶ་ཝ་ཎྞོ པ་ཐ་ཝི་པྤ་བྷཱ་སོ;
ཏཾ ཏཾ ན་མ་སྶཱ་མི ཧ་རི་སྶ་ཝ་ཎྞཾ པ་ཐ་ཝི་པྤ་བྷཱ་སཾ,
ཏ་ཡཱ་ཛྫ གུ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་རེ་མུ དི་ཝ་སཾ.
‘‘ཡེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝེ་ད་གཱུ ས་བྦ་དྷ་མྨེ,
ཏེ མེ ན་མོ ཏེ ཙ མཾ པཱ་ལ་ཡ་ནྟུ;
ན་མ་ཏྠུ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ན་མ་ཏྠུ བོ་དྷི་ཡཱ,
ན་མོ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ནཾ ན་མོ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ;
ཨི་མཾ སོ པ་རི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ,
མོ་རོ ཙ་ར་ཏི ཨེ་ས་ནཱ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༢.༡༧);
སོ དི་ཝ་སཾ གོ་ཙ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཝི་ས་ནྟོ ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏཾ སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ་པི ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ད་ཏི –
‘‘ཨ་པེ་ཏ་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་མཱ ཨེ་ཀ་རཱ་ཛཱ,
ཧ་རི་སྶ་ཝ་ཎྞོ པ་ཐ་ཝི་པྤ་བྷཱ་སོ;
ཏཾ ཏཾ ན་མ་སྶཱ་མི ཧ་རི་སྶ་ཝ་ཎྞཾ པ་ཐ་ཝི་པྤ་བྷཱ་སཾ,
ཏ་ཡཱ་ཛྫ གུ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་རེ་མུ ར་ཏྟིཾ.
‘‘ཡེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝེ་ད་གཱུ ས་བྦ་དྷ་མྨེ,
ཏེ མེ ན་མོ ཏེ ཙ མཾ པཱ་ལ་ཡ་ནྟུ;
ན་མ་ཏྠུ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ན་མ་ཏྠུ བོ་དྷི་ཡཱ,
ན་མོ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ནཾ ན་མོ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ;
ཨི་མཾ སོ པ་རི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ,
མོ་རོ ཝཱ་ས་མ་ཀ་པྤ་ཡཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༢.༡༨);
ཨི་མི་ནཱ ནི་ཡཱ་མེ་ན ས་ཏྟ ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ནི ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་རི་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ མོ་ར་ཀུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཱ་ཡ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ པ་རི་ཏྟ་ཀ་མྨཾ ཨ་ས་རི་ཏྭཱ ར་ཉྙཱ པེ་སི་ཏ་སྶ ལུ་དྡ་ཀ་སྶ ཝ་སཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏྠི་ས་དྡོ སུ་ཝ་ཎྞ་མོ་ར་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི. ཚཱ་ཏ་པ་བྦ་ཏ་ཝཱ་སཱི ད་ཧ་རོ པ་ན སུ་དྷཱ་མུ་ཎྜ་ཀ་ཝཱ་སཱི ད་ཧ་རོ ཙ ཨི་ཏྠི་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པ་ཏྟཱ་ཏི.
༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཨི་ཏྠི་ག་ནྡྷོཏི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀཾ ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. སྭཱ་ཡཾ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ས་རཱི་ར་ག་ནྡྷོ དུ་གྒ་ནྡྷོ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ཡཱ་རུ་ལ༹ྷོ པ་ན ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཨ་ནུ་ལེ་པ་ནཱ་དི་ག་ནྡྷོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཙྩཱ ཧི ཨི་ཏྠཱི ཨ་སྶ་ག་ནྡྷི་ནཱི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ མེ་ཎྜ་ཀ་ག་ནྡྷི་ནཱི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ སེ་ད་ག་ནྡྷི་ནཱི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ སོ་ཎི་ཏ་ག་ནྡྷི་ནཱི. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ་པི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ར་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ པ་ན ཨི་ཏྠི་ར་ཏ་ན་སྶ ཀཱ་ཡ་ཏོ ཙ་ནྡ་ན་ག་ནྡྷོ ཝཱ་ཡ་ཏི, མུ་ཁ་ཏོ ཙ ཨུ་པྤ་ལ་ག་ནྡྷོ. ཨ་ཡཾ ན ས་བྦཱ་སཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཨ་ནུ་ལེ་པ་ནཱ་དི་ག་ནྡྷོ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ པ་ན ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་གོ་ཎཱ་ད་ཡོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ས་ཛཱ་ཏི་ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ཨུ་ཏུ་ག་ནྡྷེ་ན ཡོ་ཛ་ན་དྭི་ཡོ་ཛ་ན་ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ཙ་ཏུ་ཡོ་ཛ་ན་མྤི ག་ཙྪ་ནྟི. ཨི་ཏྠི་ཀཱ་ཡེ ག་ནྡྷོ ཝཱ ཧོ་ཏུ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ནི་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝཱ་ས་ན་ཨ་ནུ་ལི་ཏྟཱ་ལེ་པ་ན་པི་ལ༹་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དི་ག་ནྡྷོ ཝཱ, ས་བྦོ་པི ཨི་ཏྠི་ག་ནྡྷོ་ཏྭེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཨི་ཏྠི་ར་སོཏི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀཾ ར་སཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཏི་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལ༹་ནཱ་ག་ཙཱུ་ལཱ༹་བྷ་ཡ་ཏྠེ་རཱ པ་ན ‘‘སྭཱ་ཡཾ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཀིཾ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཝ་ན་ར་སོ ཙེ་ཝ པ་རི་བྷོ་ག་ར་སོ ཙ, ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠི་ར་སོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀིཾ ཏེ་ན? ཡོ པ་ནཱ་ཡཾ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨོ་ཊྛ་མཾ་ས་ས་མྨ་ཀྑ་ན་ཁེ་ལཱ༹་དི་ར་སོ་པི, སཱ་མི་ཀ་སྶ དི་ནྣ་ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ར་སོ་པི, ས་བྦོ སོ ཨི་ཏྠི་ར་སོ་ཏྭེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ནེ་ཀེ ཧི ས་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ཡཾ་ཀི་ཉྩི ས་ཧ་ཏྠཱ དི་ནྣ་མེ་ཝ མ་དྷུ་ར་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པ་ཏྟཱ་ཏི.
༥. པ་ཉྩ་མེ ཨི་ཏྠི་ཕོ་ཊྛ་བྦོཏི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཀཱ་ཡ་ས་མྥ་སྶོ, ཨི་ཏྠི་ས་རཱི་རཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ནཾ ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་ར་མཱ་ལཱ་དཱི་ན་མྤི ཕ་སྶོ ཨི་ཏྠི་ཕོ་ཊྛ་བྦོ་ཏྭེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་བྦོ་པེ་ས པུ་རི་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི མ་ཧཱ་ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎེ ག་ཎ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ར་མྨ་ཎ་ཕ་སྶོ ཝི་ཡཱ་ཏི.
ཨི་ཏི ས་ཏྠཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཨཱི་དི་སཾ ན པ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ ཧི རཱུ་པ་ག་རུ་ཀ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཾ ག་མེ་ཏི པ་ལི་བུ་ནྡྷ་ཏི བ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏི བ་དྡྷཱ་པེ་ཏི མོ་ཧེ་ཏི སཾ་མོ་ཧེ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ སེ་སཱ ས་དྡཱ་ད་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཙ ས་དྡཱ་དི་ག་རུ་ཀཱ་ནཾ ས་དྡཱ་ད་ཡོ, ན ཏ་ཐཱ རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཙ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་མེ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ དྭེ་པི ཏཱི་ཎི་པི ཙ་ཏྟཱ་རི་པི པ་ཉྩ་པི. ཨི་ཏི ཨི་མེ པ་ཉྩ སུ་ཏྟ་ནྟཱ པ་ཉྩ་ག་རུ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ, ན པ་ཉྩ་ག་རུ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་སེ་ན. པ་ཉྩ་ག་རུ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ པ་ན ས་ཀྑི་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྲ ཧི ཨ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཀ་ནྟཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཀ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཎཱ་དི་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ པ་ཉྩ་སུ ས་ཧཱ་ཡེ་སུ རཱུ་པ་ག་རུ་ཀོ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ བ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པ་ཏྟོ, ས་དྡཱ་དི་ག་རུ་ཀཱ ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་སུ. ཨི་ཏི ཏཾ ས་ཀྑི་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་མེ པ་ན པ་ཉྩ སུ་ཏྟ་ནྟཱ པ་ཉྩ་ག་རུ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ.
༦. ཡ་སྨཱ ཙ ན ཀེ་ཝ་ལཾ པུ་རི་སཱ་ཡེ་ཝ པ་ཉྩ་ག་རུ་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཨི་ཏྠི་ཡོ་པི ཧོ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ས་མྤི ཝ་སེ་ན པུ་ན པ་ཉྩ སུ་ཏྟ་ནྟེ ཀ་ཐེ་སི. ཏེ་ས་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝ་ཏྠཱུ་སུ་པི པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟེ ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་ད་དྭཱ་རེ ཋི་ཏཾ ད་ཧ་རཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ མ་ཏཱ་ཡ རཱ་ཛོ་རོ་དྷཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ.
༧. དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ རཱུ་པཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཝ་ཏྠུ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. གུ་ཏྟི་ལ་ཝཱི་ཎཱ་ཝཱ་ད་ཀོ ཀི་རེ་ཀི་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ས་ཧ་སྶཾ པ་ཧི་ཎི, སཱ ཏཾ ཨུ་པྤ་ཎྜེ་ཏྭཱ ག་ཎྷི་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪི. སོ ‘‘ཀ་རི་སྶཱ་མེ་ཏྠ ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི སཱ་ཡ་ནྷ་ཀཱ་ལ་ས་མ་ན་ནྟ་རེ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟོ ཏ་སྶཱ གེ་ཧ་སྶ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ གེ་ཧ་དྭཱ་རེ ནི་སི་ནྣོ ཝཱི་ཎཱ་ཡ ཏ་ནྟི་ཡོ ས་མེ གུ་ཎེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ནྟི་སྶ་རེ་ན གཱི་ཏ་སྶ་རཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ གཱ་ཡི. སཱ ཨི་ཏྠཱི ཏ་སྶ གཱི་ཏ་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ དྭཱ་ར་ནྟི ས་ཉྙཱ་ཡ ‘‘ཝི་ཝ་ཊ་ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ་ན ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཀཱ་སེ་ཡེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡཾ པ་ཏྟཱ.
༨. ཏ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟེ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཉྙོ ཀཱ་ཡ་ཏོ ཙ་ནྡ་ན་ག་ནྡྷོ ཝཱ་ཡ་ཏི, མུ་ཁ་ཏོ ཙ ཨུ་པྤ་ལ་ག་ནྡྷོ་ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ ཙེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀི་རེ་ཀི་སྶཱ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ སཱ་མི་ཀོ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ, ‘‘ན ས་ཀྐཱ མ་ཡཱ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ གི་ཧི་བྷཱུ་ཏེ་ན པཱུ་རེ་ཏུ’’ནྟི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི. ཨ་ཐ་སྶ བྷ་རི་ཡཾ ‘‘ཨ་སྶཱ་མི་ཀཱ ཨ་ཡ’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལོ ཨ་ནྟེ་པུ་རཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨེ་ཀཾ ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་ཀ་ལཱ་པཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནྟེ་པུ་རཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཨེ་ཀེ་ཀི་སྶཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ནཱི་ལུ་པྤ་ལཾ དཱ་པེ་སི. པུ་པྥེ་སུ བྷཱ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཏ་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ དྭེ ཧ་ཏྠཾ པ་ཏྟཱ་ནི. སཱ པ་ཧ་ཊྛཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་སི་ངྒྷི་ཏྭཱ པ་རོ་དི. རཱ་ཛཱ ཏ་སྶཱ ཨུ་བྷ་ཡཱ་ཀཱ་རཾ དི་སྭཱ ཏཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ཙྪི. སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཧ་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ རོ་ད་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཀ་ཐེ་སི. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཀ་ཐི་ཏེ་པི རཱ་ཛཱ ཨ་སྶ་དྡ་ཧ་ནྟོ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ས་ཀ་ལ་རཱ་ཛ་ནི་ཝེ་ས་ནེ ས་བྦ་མཱ་ལཱ་ཝི་ལེ་པ་ནཱ་དི་སུ་ག་ནྡྷ་ག་ནྡྷཾ ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཏཾ ཨི་ཏྠིཾ ‘‘ཀ་ཏ་རོ ཏེ ཐེ་རོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཉ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ག་ཙྪ་ཏུ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་སུ་ཀ་ཏྠེ་རོ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠཱ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཏོ. ཐེ་རེ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཝ་ཏྟུཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་མ་ཏྟེ ས་ཀ་ལཾ རཱ་ཛ་ནི་ཝེ་ས་ནཾ ག་ནྡྷ་པཱུ་རཾ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏཾ. རཱ་ཛཱ ‘‘ས་ཙྩ་མེ་ཝེ་སཱ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི པ་སཱི་དི་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ས་ཏྠཱ་རཾ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཏཱི་ཏེ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཎ་ནྟོ ‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷཱུ’ཏི སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་སྶོ་སི, ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀོ ཏེ་ན མ་ཧཱ་རཱ་ཛ ཨ་ཡ་མཱ་ནི་སཾ་སོ ལ་དྡྷོ’’ཏི ཨཱ་ཙི་ཀྑི.
‘‘ས་དྡྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ, སཱ་དྷུ སཱ་དྷཱུ་ཏི བྷཱ་ས་ཏོ;
མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཡ་ཏེ ག་ནྡྷོ, ཨུ་པྤ་ལཾ་ཝ ཡ་ཐོ་ད་ཀེ’’ཏི.
སེ་སཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་གྒེ ཝ་ཊྚ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཾ.
རཱུ་པཱ་དི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.