༦. ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་པ་ད་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༢. ‘‘ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་སུ་བྷེ་སཱུ’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ན ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཨ་སུ་བྷ་སྶ ཨ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ཏ་ས་རཱི་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༢༢). ཨུ་དྡྷཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཱཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་རི མ་ར་ཎ་ཏོ པ་རཾ. ས་མུ་གྒ་ཏེ་ནཱཏི ཨུ་ཊྛི་ཏེ་ན. ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཏྟཱཏི ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ དྷུ་མཱ་ཏ་ཏྟཱ སཱུ་ན་ཏྟཱ. ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་མེ་ཝ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀནྟི ཀ-ཀཱ་རེ་ན པ་ད་ཝ་ཌྜྷ་ན་མཱ་ཧ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘པཱི་ཏ་ཀཾ ལོ་ཧི་ཏ་ཀ’’ནྟི. པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཏྟཱཏི ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ. ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀནྟི ཀུ་ཙྪ་ན་ཏྠེ ཝཱ ཨ་ཡཾ ཀ-ཀཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘པཱ་པ་ཀོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨༥; པ་རི. ༣༢༥; དཱི. ནི. ༢.༡༤༩; ཨ. ནི. ༥.༢༡༣). ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶཱཏི ‘‘བྷ་སྟཱ ཝི་ཡ ཝཱ་ཡུ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ.
སེ་ཏ་ར་ཏྟེ་ཧི པ་རི་བྷི་ནྣཾ ཝི་མི་སྶི་ཏཾ ནཱི་ལཾ ཝི་ནཱི་ལཾ, པུ་རི་མ་ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ ནཱི་ལཾ ཝི་ནཱི་ལཾ.
པ་རི་བྷི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཀཱ་ཀ་ཀ་ངྐཱ་དཱི་ཧི. ཝི་སྶ་ནྡ་མཱ་ན་པུ་བྦནྟི ཝི་སྶ་ཝ་ནྟ་པུ་བྦཾ, ཏ་ཧཾ ཏ་ཧཾ པ་གྒྷ་ར་ནྟ་པུ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་པ་དྷཱ་རི་ཏནྟི ཝི་ཝ་ཊཾ ཨུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏཾ. ཁི་ཏྟནྟི ཚ་ཌྜི་ཏཾ, སོ་ཎ་སི་ངྒཱ་ལཱ་དཱི་ཧི ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནེ་ན ས་རཱི་ར་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ཏོ ལུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཏ་ཧཾ ཏ་ཧཾ ཚ་ཌྜི་ཏཾ. ཝི་ཝི་དྷཾ ཁི་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཀྑི་ཏྟཾ.
པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཝི་ཝི་དྷཾ ཁི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ས་ཏྠེ་ན ཧ་ནི་ཏྭཱཏི ཝེ་རཱི་ཧི ཁ་གྒ་ཀ་ར་ཝཱ་ལཱ་དི་ནཱ ས་ཏྠེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཧ་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.
ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནྟེ་ཧི ཀི་མཱི་ཧི པ་གྒྷ་ར་ནྟ་ཀི་མི་ཀུ་ལཾ པུ་ལ༹་ཝ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་མི་པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶཱ’’ཏི.
ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ནི ཨཱ་མ་ཀ་སུ་སཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཚ་ཌྜི་ཏཱ་སུ་བྷཱ་ནི. ནི་སྶཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་ཙྩ ཏཱ་ནི་པི ཨཱ་ར་བྦྷ. ནི་མི་ཏྟཱ་ནནྟི ཨུ་གྒ་ཧ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ. ཨེ་ཏཱ་ནེ་ཝ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ནེ་ཝ ནཱ་མཱ་ནི.
ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༣. བྷཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ནཱཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན. ཏེ་ནཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན. ཨ་སྶཱཏི ཡོ་གི་ནོ. ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ, ཨ་སུ་བྷེ ཝཱ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ. ག་མ་ན་ཝི་དྷཱ་ནནྟི ག་མ་ན་ཝི་དྷི. ཡེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ ག་ནྟ་བྦཾ, སོ ཝི་དྷི. ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎེ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན’’ནྟི.
༡༠༤. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝཱཏི སུ་ཏ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཏི་ཏྠེ་ན པུ་ཎྞ་ན་དཱི་ཨཱ་དིཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ནྟེ་ན ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ནྟེ་ན ཝི་ཡ. ཀེ་དཱ་ར་ཀོ་ཊི་ཡཱཏི ཀེ་དཱ་ར་མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་རཱུ་པནྟི ཁེ་ཏྟ་ར་ཀྑི་ཀཱ་དི་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་རཱུ་པཾ. ས་རཱི་རནྟི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ཀ་ལེ༹་ཝ་རཾ. ཨ་དྷུ་ནཱ་མ་ཏནྟི ཨ་ཙི་ར་མ་ཏཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཏྟཾ. ཏ་ཀྐ་ཡ་ཏཱིཏི ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏི བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ན མ་ཉྙ་ཏི.
༡༠༥. རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ རཱུ་པེ་ཧི, སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དཱི་ནཾ ས་དྡཱ་དཱི་ཧི, ཨ་མ་ནུ་སྶཱ་ན་མྤི ཝཱ རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དཱི་ཧི. ཏ་ཐཱ སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དཱི་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶཱཏི བྷེ་ར་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནི་ཊྛེ་ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊ་སྶ. ན པ་ཊི་ས་ཎྛཱ་ཏཱིཏི ཝི་དཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ས་ཡེ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨུ་ཙྪ་ཌྜེ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙོཏི ཨ་མ་ནུ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཨཱ་བཱ་དྷོ ཧོ་ཏི. སོཏི ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏ་བྷི་ཀྑུ ཝཱ. ཡ་སྶཱ་ནེ་ན ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ, སོ. ཀ་ཏ་ཀ་མྨཱཏི ཀ་ཏ་ཐེ་ཡྻ་ཀ་མྨཱ. ཨ་ཀ་ཏ་ཀ་མྨཱཏི ཐེ་ཡྻ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ. ཀ་ཏ་ཀ་མྨཱ པ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ཏེཏི ཀ་ཏ་ཀ་མྨཱ ཙོ་རཱ. ས་ཧ ཨོ་ཌྜྷེ་ནཱ་ཏི ས་ཧོ་ཌྜྷཾ, ཐེ་ནེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཡ་མཱ་ན་བྷ་ཎྜེ་ན ས་དྡྷི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཛ་མཱ་ནོཏི ཡ་ཉྙཾ ཡ་ཛ་ནྟོ ཡ་ཉྙ་སཱ་མི་ཀོ. ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཏོ མུ་ཙྩི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ.
ཨེ་ཝཾ ག་མ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟོཏི ཨུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཧེ་ཏུ. ཨེ་ཀོཏི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀ-ས་དྡོ ཨ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏྠོ, ན ཨ་ཉྙཱ་དི་ཨ་ཏྠོ་ཏི ‘‘ཨ་དུ་ཏི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཝ་ཎྞཱ་དི་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ས་མུ་དི་ཏ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན ཏ་ཐཱ ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་ཏོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཝ་ཎྞ་ཏོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཚ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ པི-ས་དྡོ ག་ཧི་ཏོ. པུ་ན ཨེ་ཀོ ཨ་དུ་ཏི་ཡོཏི་ཨཱ་དི ག་ཧི་ཏ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཡོ་གི་ནོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ག་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་བྦྷཱ་གི་ཡ་ཉྙེ་ཝཱཏི ཏ་པྤ་ཀྑི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏ་མེ་ཝ. ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱིཏི ནི་ས་ཛྫཾ ཀ་པྤེ་ཏི. ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁེ བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སེ’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༡༣) ཝ་ཀྑ་ཏི, ཏ་མྤི ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཀེ་ཝ་ལེ་ན དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་ཉྩི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི.
ས་མ་ནྟཱ ནི་མི་ཏྟུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་སྶ ས་མ་ནྟཱ པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎཱ. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྠཱཏི ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ག་མ་ཏྠཱ. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷེ་ནཱཏི ཝ་ཎྞཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷེ་ན. ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཏྠོཏི ཨ་སུ་བྷཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཏྠོ. ཝཱི་ཐི་ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཏྠཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཏྠཱ. པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༡༠༦. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་སྶ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ག་མུ་པཱ་ཡོ, ཡ་སྨཱ ཝཱ ‘‘ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཨེ་ཀོ ཨ་དུ་ཏི་ཡོ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ. ཙི་ཏྟ་ས་ཉྙ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ས་རཱི་ར་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ན, སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ནེ་ན ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཾ ས་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ. ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ཉྙ་ཏ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་སཾ་ཡ་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ སཾ་ཡ་མ་ན་ཏྠཾ ད་མ་ན་ཏྠཾ, ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ནཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་ན སཱི་ས་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཏཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ངྒཾ པ་དྷཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ. མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ པ་རི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཨཱ་དི་ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ན ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཏཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི. སཱུ་པ་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤཱ་ད་ནེ་ནཱཏི མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཧི ས་ཏི ཨ་ས་མྨུ་ཊྛཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. བ་ཧི་དྡྷཱ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ མཱ་ན་སཾ ཨ་བ་ཧི་ག་ཏཾ ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཙཱ་ནེ་ན རཱུ་པི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནཾ…པེ… ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི.
དྭཱ་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦནྟི ཝི་ཧཱ་རེ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དཱི་སུ དི་སཱ་སུ ཨ་སུ་ཀ་དི་སཱ་ཡ ཨི་དཾ དྭཱ་རཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ས་ལླ་ཀྑི་ཏེ་ན ཨ་སུ་ཀ་དྭཱ་རེ་ན ནི་ཀྑ་ནྟོ་མྷཱི་ཏི དྭཱ་རཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏོཏི དྭཱ་ར་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་ཙྪཱ. ཡེ་ན མ་གྒེ་ན ག་ཙྪ་ཏི ས་ཡཾ. ནི་མི་ཏྟ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ག་ཎྷ་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཚ་ཌྜཱ་པེ་ཡྻཱཏི ཝ་མ་ནཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཡྻ. ཀ་ཎྚ་ཀ་ཊྛཱ་ནནྟི ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝ་ནྟཾ ཋཱ་ནཾ.
༡༠༧. དི་སཱ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏ་བྦཱཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཁཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཀ་མྨ་ནི་ཡནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཀྑ་མཾ. ཨུ་བྦཱ་ལ༹ྷ་སྶཱཏི བཱ་དྷི་ཏ་སྶ. ཝི་དྷཱ་ཝ་ཏཱིཏི ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝི་ས་ར་ཏི. ཨུ་ཀྐ་མྨཱཏི ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཨ་ནུ་ཝཱ་ཏ་ཏོ ཨ་པ་ཀྐ་མྨ. མ་ཏ་ཀ་ལེ༹་ཝ་རཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན བྷ་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣེ བྷ་ཡ་མུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ནུ་པཱ་དནྟི པཱ་ད་ས་མཱི་པཾ. ཡ་ཏྠ ཋི་ཏ་སྶ སུ་ཁེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ.
༡༠༨. ས་མ་ནྟཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ. པུ་ན ས་མ་ནྟཱཏི སཱ་མ་ནྟཱ ས་མཱི་པེ. ཀ་ཙྪ་ཀོཏི ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཙྪ་ཀོ, ‘‘པི་ལ་ཀྑོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་པཱི་ཏ་ནོཏི པི་པྤ་ལི་རུ་ཀྑོ. སི་ནྡཱིཏི ཁུ་དྡ་ཀ་ཁ་ཛྫུ་རཱི. ཀ་ར་མ་ནྡཱད་ཡོ པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝ. སཱ་མཱཏི སཱ་མ་ལ་ཏཱ. ཀཱ་ལ༹་ཝ་ལླཱིཏི ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞཱ ཨ་པ་ཏྟི་ཀཱ ཨེ་ཀཱ ལ་ཏཱ་ཛཱ་ཏི. པཱུ་ཏི་ལ་ཏཱཏི ཛཱི་ཝ་ན་ཝ་ལླི, ཡཱ ‘‘ག་ལོ་ཙཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
༡༠༩. ཏཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཱ་དི ཨི་དྷེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎེ ཨེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ. ས་ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ས་ཧ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་སུ་བྷཾ པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་ནི་མི་ཏྟེ་ན ས་ཧ ཀ་རོ་ཏི ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ, པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ ས་ཧ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ནྟོ ‘‘ས་ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏཱ་དཱི་པ་ཀེ་ན ཧི ས་ཧ-ས་དྡེ་ན ཨ་ཡཾ ས་མཱ་སོ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་ཙ་ཀྐཾ དེ་ཧཱི’’ཏི. ཏ་ཡི་དཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ན ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ནྟོ ཧི ས་ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. དྭེཏི པཱ་སཱ་ཎཱ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི. ས་མཱ་སེ་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ. སཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཨ་སུ་བྷཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ པཱ་སཱ་ཎཱ་དིཾ ས་མཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏི, ས་ཧ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་ཡ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝི་ཡ ཙ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ པཱ་སཱ་ཎཱ་དིཾ, ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི དྭ་ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཏྟ་ནི་ཡོཏི ས་ཀོ. ཝ་ཎི་ཏནྟི སཱུ་ནཾ. ས་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ར་སེ་ནཱཏི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་ཀྑ་ཎེ་ན, པ་རེ་སཾ ཛི་གུ་ཙྪུ་པྤཱ་ད་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩེ་ན ཙ, ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཏ་ཐཱ ནི་པྥ་ཛྫ་ན་ཏོ ‘‘ར་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.
༡༡༠. ཚ་བྦི་དྷེ་ན ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཝ་ཎྞཱ་དི་ནཱ ཚ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཏཱ་ཝ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀེ་ཙི ‘‘ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་སྶ དཱི་གྷ་ར་སྶཱ་དི་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ཏྟ་ཝི་དྷེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན་ཏྠི. ལི་ངྒ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ལི་ངྒཾ ནཱ་མ ཝ་ཡོ ལི་ངྒཾ, ན ཐ་ན་མ་སྶུ་ཨཱ་དི ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ལི་ངྒ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཋི་ཏ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཨི་དཾ ས་རཱི་རནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ས་ཎྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ན པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ས་ཎྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཏེ་ན ཡ་དི ཏ་ཏྠ ཀོ་ཙི ཨ་ནུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟོ པ་དེ་སོ སི་ཡཱ, སོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨི་དཾ ས་ཎྛཱ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ, ན སུ་ཁུ་མཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི སཱི་ས་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དི་ཀཾ ན་ཝ་ཝི་དྷ་མེ་ཝ ས་ཎྛཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏཾ.
ཨི་མི་སྶཱ དི་སཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་སྶཱ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ, ད་ཀྑི་ཎ་པ་ཙྪི་མ་ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ, ཨ་ནུ་དི་སཱ་ཡ ཝཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་མ་སྨིཾ ནཱ་མ ཨོ་ཀཱ་སེ ཧ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ནཱ་མ བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སེ ཨི་མ་སྶ ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་སྶ ཧ་ཏྠཱ ཋི་ཏཱ་ཏི ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨ་དྷོ པཱ་ད་ཏ་ལེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ནཱ་བྷི་ཡཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་དྷོ, ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་པ་རཱི་ཏི ཨི་མ་སྶ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཧ་ཏྠ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ངྒུ་ལི་ཨ་གྒེ་ན ཨུ་པ་རི ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊ་ས་ནྡྷི་ནཱ ཏི་རི་ཡཾ ཏ་ཙ་པ་རི་ཡ་ནྟེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ས ན་ཡོ པཱ་ད་པ་རི་ཙྪེ་དཱདཱི་སུ་པི. ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཝཱ པ་ན ཋཱ་ནཾ ག་ཎྷ་ཏཱིཏི ས་ཙེ ས་བྦཾ ས་རཱི་རཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, པ་དེ་སོ ཏ་སྶ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏོ, སོ ཡ་ཏྟ་ཀཾ ས་རཱི་ར་པྤ་དེ་སཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཡ་ཐཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ. ཨི་དཾ ཨཱི་དི་སནྟི ཨི་དཾ ཧ་ཏྠཱ་དི་ཀཾ ཨཱི་དི་སཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཀཱ་རཾ. ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀནྟི ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦཾ. ཝི་ས་བྷཱ་གེ ས་རཱི་རེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ཀཱ་རོ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི ན ཁཱ་ཡ་ཏི, སུ་བྷ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧེ་ཡྻ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་པྥ་ནྡ་ན་སྶེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཀི་ལེ་ས་པ་རི་པྥ་ནྡ་ན་སྶེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏཱ་པཱིཏི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་པི, ས་བྦ་སོ ཀུ་ཐི་ཏ་ས་རཱི་རཱ་པཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ (པཱ་རཱ. ༦༧ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི དཱི་པེ་ཏ་བྦོ.
༡༡༡. ཨཱ་སེ་ཝི་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནོཏི ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ. སོ་སཱ་ནི་ཀ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་རི་ཧ་ཏ་དྷུ་ཏ་ངྒོ. ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་མ་དྡི་ཏ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏོ. ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ངྑཱ་རོ. པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏ་ནཱ་མ་རཱུ་པོ. ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ནེ་ན སུ་ཉྙ་ཏཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཨུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏ་ས་ཏྟ་ས་ཉྙོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི་ས་མྤཱ་པ་ནེ་ན ཀ་ཏ་ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་བྦ་སོ ཀུ་ས་ལ་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ, ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ པཱུ་ར་ཎེ་ན ཝཱ་སི་ཏ་ཝཱ་ས་ནོ བྷཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནོ. ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀུ་ས་ལ་བཱི་ཛེ་ན ས་བཱི་ཛོ. ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉཱ་ཎུ་ཏྟ་རོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཏ་ནུ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་པྤ་ཀི་ལེ་སོ. ཨོ་ལོ་ཀི་ཏོ་ལོ་ཀི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝཱཏི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཨ་སུ་བྷ་སྶ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨོ་ལོ་ཀི་ཏོ་ལོ་ཀི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝ, ཏཱ་དི་ས་སྶ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སོ, ཨ་སུ་བྷ་སྶ པ་དེ་ས་ཝི་སེ་སོ ཝཱ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནོ ཙེ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཝི་སེ་ས་སྶ ཝི་ཡ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ ནོ ཙེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཚ་བྦི་དྷེ་ནཱཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝ་ཎྞཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཚ་བྦི་དྷེ་ན. པུ་ན་པཱིཏི པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན ནི་མི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝི་དྷིཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི, ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཏཾ. ཚ་བྦི་དྷེ་ན ཧི པུ་བྦེ ནི་མི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཧི་ཏཾ.
༡༡༢. ཨ་སཱི་ཏི་ས་ཏ་ས་ནྡྷི་ཏོཏི ས་བྦེ་པི ས་ནྡྷ་ཡོ ཏ་དཱ་པི ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི. ཡེ པ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, ཏེ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཡོ ད་ཀྑི་ཎ་ཧ་ཏྠ་ས་ནྡྷཱིཏི ཨཾ་ས་ཀ་པྤ་ར་མ་ཎི་བ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ད་ཀྑི་ཎ་ཧ་ཏྠ་ས་ནྡྷ་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཝཱ་མ་ཧ་ཏྠ་ས་ནྡྷ་ཡོ. ཀ་ཊི་ཛ་ཎྞུ་གོ་པྥ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ད་ཀྑི་ཎ་པཱ་ད་ས་ནྡྷ་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཝཱ་མ་པཱ་ད་ས་ནྡྷ་ཡོ. ཨེ་ཀོ ཀ་ཊི་ས་ནྡྷཱིཏི ཀ་ཊི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀ་ས་ནྡྷིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཧ་ཏྠ་ནྟ་རནྟི ད་ཀྑི་ཎ་ཧ་ཏྠ་ད་ཀྑི་ཎ་པ་སྶཱ་ནཾ, ཝཱ་མ་ཧ་ཏྠ་ཝཱ་མ་པ་སྶཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནྟ་རཾ ཝི་ཝ་རཾ. པཱ་ད་ནྟ་རནྟི ཨུ་བྷི་ནྣཾ པཱ་དཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ. ཨུ་ད་ར་ནྟ་རནྟི ནཱ་བྷི་ཊྛཱ་ན་ས་ཉྙི་ཏཾ ཀུ་ཙྪི་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ, ཨུ་ད་ར་སྶ ཝཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ. ཀ་ཎྞ་ནྟ་རནྟི ཀ་ཎྞ་ཚི་དྡཾ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན ནཱ་ས་ཙྪི་དྡཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཀྑཱི་ནཾ, མུ་ཁ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ནཱ་པི ཝི་ཝ་རཾ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཀྑཱི་ན་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མ་ནྟ་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་ཏོ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ནྟ་སྶ ཙེ ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ. ནོ ཙེ, ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎཾ ཙཱ་རེ་ཏྭཱཏི ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ས་རཱི་རཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ནི་ར་ནྟ་རཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ. ཡཾ ཋཱ་ནནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ན ཉཱ་ཎཾ ཙཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་རཱི་རེ ཡོ པ་དེ་སོ ཝི་བྷཱུ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཨུ་ད་ར་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི་མ་ས་རཱི་རཾ.
ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༣. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ས་ཧི་ཏཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝ་ཎྞཱ་དི་ཏོ, ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་ཏོ ཙ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ནི་མི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན. སུ་ཊྛུ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཎྷི་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ནི་མི་ཏྟ་སྶ སུ་ཊྛུ ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རཾ ཨུ་པ་དི་ས་ནྟོ ‘‘ས་ཏིཾ སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཏོ མུ་ཙྩི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཉྫཱ་ཏཱ་ད་རེ་ན ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཉྩ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ཨ་སུ་བྷཾ པ་ཋ་མཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན. སཱ་དྷུ་ཀཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ་ཉྩེ་ཝ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏ་བྦ་ཉྩཱཏི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་ཏི་ཡཱ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦ་ཉྩེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ ནི་ཙྪེ་ཏ་བྦ་ཉྩ. ས་ཏི ཧི ‘‘དྷཱ་ར་ཎཱ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛཱ, དྷཱ་ར་ཎཉྩེ་ཏྠ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཾ. པ་ཉྙཱ ‘‘པ་ཝི་ཙ་ཡོ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༦) ནི་དྡི་ཊྛཱ, པ་ཝི་ཙ་ཡོ ཙེ་ཏྠ ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི ས་ཏི་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི ས་ཏི་ར་ཧི་ཏཱ པ་ཉྙཱ ཨ་ཏྠི. ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏ་བྦནྟི པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ནི་ཙྪི་ནི་ཏ་བྦཾ. པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧི ས་ཏི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ཏ་བྦི་ར་ཧི་ཏཱ. ཨ་དྡྷ་ཀྑི་ཨ་པ་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཨུ་མྨཱི་ལེ་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན པ་རི་བྱ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཙ་ཀྑུཾ ཨུ་མྨཱི་ལེ་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ, ནི་མྨཱི་ལེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཉྩ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ. ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟནྟི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀེ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ. སུ་གྒ་ཧི་ཏནྟི སུ་ཊྛུ ག་ཧི་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ན ཝི་ན་སྶ་ཏི ན པ་མུ་ཊྛཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཨེ་ཀ་ས་དི་སནྟི ས་མཱ་ན་ས་དི་སཾ. ས་མཱ་ན་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀ-ས་དྡོ, ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་རི་ཡ་ཝི་ན་ཡེ་ཏི ཝཱ, ས་པྤུ་རི་ས་ཝི་ན་ཡེ་ཏི ཝཱ, ཨེ་སེ་སེ ཨེ་ཀེ ཨེ་ཀ་ཊྛེ ས་མེ ས་མ་བྷཱ་གེ ཏ་ཛྫཱ་ཏེ ཏ་ཉྙེ ཝཱ’’ཏི.
ཨཱ་ག་མ་ན་ཀཱ་ལེཏི ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ སུ་སཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཏི་དེ་ས་ཝ་སེ་ན དཱི་པི་ཏ་མྤི ཨ་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་དེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཀེ, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ནི་མི་ཏྟཾ ཧི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ནྟ་ར་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ར་ཉྙོ ར་ཛྫཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཝི་དེ་ས་ག་མ་ནཾ ཝི་ཡཱ་ཏི. ཨཱ་ག་ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏེ་ན.
༡༡༤. ཨ་ཝེ་ལཱ་ཡནྟི ས་ཉྫྷཱ་ཝེ་ལཱ་དི་ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ. བཱི་བྷ་ཙྪནྟི ཝི་རཱུ་པཾ. བྷེ་ར་ཝཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཝེ་ཏཱ་ལ༹་ས་དི་སཾ བྷ་ཡཱ་ན་ཀཾ ཝི་ས་ཡཾ. ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོཏི བྷཱི་རུ་ཀ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ པི་སཱ་ཙཱ་དིཾ དི་སྭཱ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པཾ པ་ཏྟོ. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ ཝི་ཡཱཏི ཡ་ཀྑུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧོ་ཏི. ཛྷཱ་ན་ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཀོཏི ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝི་ཙྩུ་ཏ་ཀོ སཱི་ལ་ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཀ་མ་ནྟ་ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཀཱ ཝི་ཡ. ས་ནྠ་མྦྷེ་ཏྭཱཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་རི་ཏྟཱ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནེ་ན ཝི་ག་ཏ་ཀ་མྤ་ཏཱ་ཡ ནི་ཙྩ་ལོ ཧུ་ཏྭཱ. ས་ཏིཾ སཱུ་པ་ཊྛི་ཏནྟི་ཨཱ་དི ས་ནྠ་མྦྷ་ན་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་ད་སྶ་ནཾ. མ་ཏ་ས་རཱི་རཾ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ན་ཀཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི ཨ་ས་ཏི ཏཱ་དི་སེ མ་ནྟ་པྤ་ཡོ་གེ. སོ་པི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་མ་པྤ་ཏྟེ ཨ་ཝི་ན་ཊྛ་རཱུ་པེ ཨེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ དེ་ཝ་ཏཱ་དྷི་གྒ་ཧོ, ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ཉྙ་ཛོཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་རི་ཀ་པྤ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ཉྙཱ་ས་མྦྷ་ཝོ ས་ཉྙཱ་མ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ. ཏཱ་སཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱཏི ནི་མི་ཏྟུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་སཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ. ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཝ པ་རི་སྶ་མོ ས་པྥ་ལོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཧཱ་སཾ པཱི་ཏིཾ པ་མོ་ད་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ. ཙི་ཏྟཾ ས་ཉྩ་རཱ་པེ་ཏ་བྦནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ མ་ན་སི་ཀཱ་ཏ་བྦཾ.
ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧནྟི ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ, ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ. ས་མྤཱ་དེ་ནྟོཏི སཱ་དྷེ་ནྟོ ནི་པྥཱ་དེ་ནྟོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ཏཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ནེ་ནྟོ ནི་བ་ནྡྷ་ཏི. ཡོ་ག་ཀ་མྨཾ ཧི ཡོ་གི་ནོ སུ་ཁ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཡོ་ག་ཀ་མྨ་སྶ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ཏི. ཏཾ པ་ན་སྶ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ས་ཉྩ་རཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཝི་སེ་ས་མ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱཏི ཡོ་གི་ནོ, ཏ་སྶ ཝཱ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་སུ་བྷ་སྶ. མཱ་ན་སཾ ཙཱ་རེ་ནྟ་སྶཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ, ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༡༥. ‘‘ཝཱི་ཐི་ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཏྠཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཏྠཱ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཏཾ པ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་ཐིཾ, ཏ་སྶཱ ཙ ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཝི་དྷིཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏི་མཱིཏི པ་ཀྑ་སྶ ཀ་ཏ་མཱི, ཀིཾ དུ་ཏི་ཡཱ, ཏ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏེ་ན ག་ནྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི པུ་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ. ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ན་ཉྷི པ་སཱ་དཱ་ཡ, པ་ས་ནྣཱ་ན་ཉྩ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟི. ན་སྶ་ཏཱིཏི ན དི་སྶ་ཏི, ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ད་སྶི་ཏ་ནྟི ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི་པཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ག་ཧེ་ཏུཾ པུ་ན ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀགྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ག་མི་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀ་ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀ་ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༥༦) ཧི ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཨི་དྷ ‘‘ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ་དི་ཀཱ་ལེ པ་ན པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་དི་ཀཱ་ལེ ཙ ཙ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི. ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏཱིཏི སུ་སཱ་ནེ ཋི་ཏཾ ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ག་མེ་ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱཏི ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ཨི་མ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ དུ་ལླ་བྷ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ག་མ་ནེ ཝི་ཡ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ་པི ཡ་ཐཱ་ས་ལླ་ཀྑི་ཏ་དི་སཱ་དི་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ཡཱ་ཝ ནི་མི་ཏྟ་ཝི་ནཱ་སཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ. ས་ཏི ཧི ཏ་སྶ ནི་ར་ནྟ་རཱུ་པ་དྷཱ་ར་ཎེ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཀཱ་ལེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཀཱ་རོ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ག་ཧ་ཎེ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མཱ་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་རོ ཝི་ཡ པཱ་ཀ་ཊོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝཾ…པེ… ཝཱི་ཐིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. པུ་རི་མཱ་ཀཱ་རེ་ན ནི་མི་ཏྟ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ པུ་རི་མཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝཱི་ཐིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི.
༡༡༦. ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཾ ནཱ་མ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་སུ་ཙི་དུ་གྒ་ནྡྷ་ཛེ་གུ་ཙྪ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཾ བཱི་བྷ་ཙྪཾ བྷ་ཡཱ་ན་ཀ་ཉྩ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཨཱ་བ་དྡྷ་པ་རི་ཀ་མྨ་སྶ ཐི་རཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶེ་ཝ ཡོ་གི་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ནཱ. ཏཾ ར་ཀྑེ་ཡྻཱཏི ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨི་མི་ནཱ སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཝི་ཡ ཏཾ མ་ཎི་ར་ཏ་ནཾ ར་ཀྑེ་ཡྻ. ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོཏི་ཨཱ་དི ནེ་སཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ སུ་ལ་བྷ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོཏི ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཝཱ ནི་ཡུ་ཏྟོ, ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ. ཨི་ཏ་རཱ་ནཱིཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སི་ཊྛཱ་ནི ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དཱི་ནི. ཏཾ ནི་མི་ཏྟནྟི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ. ‘‘ར་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ར་ཀྑ་ཎ་ཝི་དྷིཾ པུ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༡༧. ནཱ་ནཱ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ, བྷེ་དོ. བཱི་བྷ་ཙྪཾ བྷེ་ར་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ནུ་ལཱ༹་ར་ཏཱ་ཡ, ཨ་ནུ་པ་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ. ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ ཐཱུ་ལ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. བ་ཧི་དྡྷཱཏི གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ. ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱཏི ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡ དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ཨཱ་ར་བྦྷ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱཏི ཝཱ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ. ཡཱ་ཡ ཧི ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ས་ཏྟཱ ཀཱ་མེ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་སྶཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ཧི ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ བ་ལ་པྤ་ཏྟོ ས་མཱ་དྷི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ་ཝ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི, ཨ་ནུ་རོ་དྷ་མཱུ་ལ་ཀོ ཨཱ་གྷཱ་ཏོ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎེ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏེ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ན་ཡ…པེ… པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི པ་ཧཱི་ནཱ་ནུ་ན་ཡ་སྶ བྱཱ་པཱ་དོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཧི པཱི་ཏི སཱ་ཏི་ས་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཝ བྱཱ་པཱ་དཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ནྟཱི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ. ཝཱི་རི་ཡ་ཉྷི པ་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤཾ ཝི་ཡ ས་ཝི་པྥཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ནྟ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི.
ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ པ་ཙྪཱ་ནུ་ཏཱ་པོ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་བྦུ་ཏ་ཏཱ. ཏ་སྶ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ སཱི་ལཾ, ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཏ་དུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ཙ པཱི་ཏི་པ་སྶ་དྡྷི་སུ་ཁཱ་ད་ཡོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཧེ་ཏུ་ཏོ ཙ ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནེ་ན ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཀ་ར་ས་ནྟ་དྷ་མྨཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཧི པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟི་ཡཱ ཡཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ སུ་ཁཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏཾ ཨ་ནུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ནྟ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་ས་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་སྶ. པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཡོ་གི་ནོ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཝ་ཏ སོ བྷ་ག་ཝཱ, ཡོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པིཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ དེ་སེ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་དེ་ས་ཀེ ས་ཏྠ་རི. པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡནྟི པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ. པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཕ་ལེཏི ཏཱ་ཡ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦེ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཕ་ལེ. ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི དྷ་མྨ་ནྭ་ཡ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ཧི་ཏ་བ་ལེ་ན ཝི་ཙཱ་ར་བ་ལེ་ན. ཨི་ཏི པ་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥ་ནྣེ་ཧི ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི. ན ཧི པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཝི་ནཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཙ ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་ད་ཡོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ པེ་ཊ་ཀེ ‘‘ས་མཱ་དྷི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ‘‘ཨི་མེ་ཧི ཏེ་སཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན’’ནྟི པ་ཧཱ་ན་པ་རི་དཱི་པ་ན་མུ་ཁེ་ན ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནི ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨི་ཉྙེ་ཝ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྨི་ཉྙེ་ཝ ཙཱཏི ཡཾ ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ, ཏ་སྶ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏ་སྨི་ཉྙེ་ཝ ནི་མི་ཏྟེ. ཙེ་ཏ་སོཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ. ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ཨཱ་རོ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཨ་པྤ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་མ་ཛྫ་ནཾ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟེ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་ར་ཎཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཧི བྷ་མ་ར་སྶ པ་དུ་མ་སྶཱུ་པ་རི ཨ་ནུ་པ་རི་བྦྷ་མ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་ཙཱ་ར་སྶ ཨ་ནུ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ནུ་མ་ཛྫ་ན་ཀི་ཙྩཾ. ཝི་སེ་སོ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ, པ་ཊི་ལ་དྡྷོ ཙ སོ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ ཙཱ་ཏི པ་ཊི…པེ… ག་མོ, ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཏཾ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་པ་ཙྩ་ཡཱ པཱི་ཏི. པཱི་ཏི་མ་ན་སྶ པཱི་ཏི་ས་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ. པ་སྶ་དྡྷི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོཏི ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་པ་སྶ་དྡྷཱི་ནཾ སཾ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ‘‘པཱི་ཏི་མ་ན་སྶ ཀཱ་ཡོ པ་སྶ་མྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. པ་སྶ་དྡྷི་ནི་མི་ཏྟཾ པ་སྶ་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་ཀཾ སུ་ཁཾ ‘‘པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ སུ་ཁཾ ཝེ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. སུ་ཁ་ནི་མི་ཏྟཱ སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ. ‘‘སུ་ཁི་ནོ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༤༦༦; ཨ. ནི. ༣.༩༦; ༡༡.༡༢) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏི ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏཱ་ནི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནི ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་བི་མྦ་བྷཱུ་ཏནྟི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་བྷཱུ་ཏཾ. ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ན ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཝི་ནཱི་ལ་ཀཱ་དི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༨. ཝི་ནཱི་ལ་ཀཱ་དཱི་སུཔི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟནྟི ཡཾ ཏཾ ནི་མི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ས་ཧ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཙཱ་ཏི ས་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ. ཏཾ ས་བྦཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཀ་བ་ར་ཀ་བ་ར་ཝ་ཎྞནྟི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་བ་ལ་ཝ་ཎྞཾ. ཨུ་སྶ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ར་ཏྟ་སེ་ཏ་ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞེ་སུ ཨུ་སྶ་ད་སྶ ཝ་ཎྞ་སྶ ཝ་སེ་ན.
ས་ནྣི་སི་ནྣནྟི ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་སོ ཐི་ར་ཏཾ.
ཙོ་རཱ་ཊ་ཝི་ཡནྟི ཙོ་རེ་ཧི པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏ་ཨ་ར་ཉྙེ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནེ. ཚི་ནྣ་པུ་རི་ས་ཊྛཱ་ནེཏི ཚི་ནྣ་པུ་རི་ས་ཝ་ནྟེ ཋཱ་ནེ. ནཱ་ནཱ་དི་སཱ་ཡཾ པ་ཏི་ཏ་མྤཱིཏི ཚི་ནྣཾ ཧུ་ཏྭཱ ས་རཱི་ར་སྶ ཁ་ཎྜ་དྭ་ཡཾ ཝི་སུཾ དི་སཱ་སུ པ་ཏི་ཏ་མྤི. ཨེ་ཀཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རེ་ན. ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཝི་སྶཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨ་ཛེ་གུ་ཙྪི་ཏཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཚ་ཝ་ཌཱ་ཧ་ཀོ. ས་ཧ་ཏྠཱ ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ནེ ཛི་གུ་ཙྪཱ ས་ཎྛཱ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛི་ཡཱ ཝཱ ད་ཎྜ་ཀེ་ན ཝཱ…པེ… ཨུ་པ་ནཱ་མེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཝི་ཙྪི་དྡ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་ངྒུ་ལ་ནྟ་ར་ཀ་ར་ཎཾ. ཨུ་པ་ནཱ་མེ་ཏ་བྦནྟི ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ.
ཁཱ་ཡི་ཏ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱཏི ཁཱ་ཡི་ཏཱ་སུ་བྷ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཨ་ངྒུ་ལ་ངྒུ་ལ་ནྟ་རནྟི ཝི་ཝི་དྷཾ ཁི་ཏྟཾ ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝཾ ཨ་ངྒུ་ལ་ནྟ་རཾ ཨ་ངྒུ་ལ་ནྟ་རཾ. ཀ་ཏྭཱ ཝཱཏི ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛི་ཡཱ ཝཱ ད་ཎྜ་ཀེ་ན ཝཱ ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ.
ལ་དྡྷ་པྤ་ཧཱ་རཱ་ནནྟི ལ་དྡྷཱ་ཝུ་དྷ་པྤ་ཧཱ་རཱ་ནཾ མུ་ཁ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མུ་ཁ་ཏོཏི པ་ཧཱ་རཱ་དི་མུ་ཁ་ཏོ. པ་གྒྷ་ར་མཱ་ན་ཀཱ་ལེཏི ལོ་ཧི་ཏཾ པ་གྒྷ་ར་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ. ལོ་ཧི་ཏ་ཀཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཏནྟི པུ་ལ༹་ཝ་ཀཾ. ཏེ་སཱུཏི སོ་ཎཱ་དི་ས་རཱི་རེ་སུ. ཨ་ཊྛི་ཀནྟི ཨ་ཊྛི་ཀ་ཨ་སུ་བྷཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི པུ་བྦེ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ.
༡༡༩. ཏནྟི ཨ་ཊྛི་ཀཾ. ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨོ་དཱ་ཏ་ཀ་སི་ཎ་ས་མྦྷེ་དོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཊྛི་ཀེ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡཱ་དི་སཾ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ‘‘ལི་ངྒ་ནྟི ཨི་དྷ ཧ་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ ནཱ་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ངྑ་ལི་ཀཱ པ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ ད་ཧ་ར་སྶ, ཨ་ཡཾ ཡོ་བྦ་ནེ ཋི་ཏ་སྶ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི ཝུ་དྡྷི་པ་ཏྟི་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་ཝ, ཨ་བྱཱ་པི་ཏཱ་ཡ པ་ན ན ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི་པི ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ངྑ་ལི་ཀཱ་ཡཾ ས་ནྡྷི་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨ་ཊྛི་ཀེ པ་ན ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཀ་མ་ཝི་ལ་ངྒྷ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཊྛི་ནོ ནི་ནྣ་ཊྛཱ་ན་ཐ་ལ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ནི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཊྛི་ནོ ཝི་ན་ཏ་པྤ་དེ་སོ. ཐ་ལ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ནྣ་ཏ་པྤ་དེ་སོ. གྷ་ཊི་ཏ་གྷ་ཊི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་པ་ག་ཏ་ནྷཱ་རུ་བ་ནྡྷཱ་ནཾ, ཨི་ཏ་རེ་ས་ཉྩ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་ནྟ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་ཝ་སེ་ན, སུ་སི་ར་ཝ་སེ་ན ཙ. ས་བྦ་ཏྠེ་ཝཱཏི ས་ཀ་ལཱ་ཡ ཨ་ཊྛི་ས་ངྑ་ལི་ཀཱ་ཡ, ས་བྦ་སྨིཾ ཝཱ ཨ་ཊྛི་ཀེ.
༡༢༠. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཊྛི་ཀཱ་སུ་བྷེ. ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦནྟི ཡཾ ནི་མི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཡ་ཏྠ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཏ་ཏྠ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ནི་མི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཀ་ལཱ་ཡཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་བྷཱ་གཱ་ཡ པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ཡ. ས་མྤ་ཛྫ་ཏི ནི་མི་ཏྟུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏེ་སཱུཏི ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ངྑ་ལི་ཀ་ཊྛི་ཀེ་སུ. ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཏནྟི ‘‘ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཊྛི་ཀེ ཡུ་ཏྟནྟི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ ཝི་ནཱི་ལ་ཀཱ་དཱི་སུ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་ས་ཏོ, པ་རི་པུ་ཎྞཱ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏོ, ས་ཝི་ཝ་རཱ་ཝི་ཝ་ར་ཏོ, ཙ་ལཱ་ཙ་ལ་ཏོ ཙ ཝི་སེ་སོ ལ་བྦྷ་ཏི, ན ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཊྛི་ཀེ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ བཱི་བྷ་ཙྪེ་ནཱཏི སུ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཨ་ཊྛི་རཱུ་པ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝི་རཱུ་པེ་ན. བྷ་ཡཱ་ན་ཀེ་ནཱཏི ཏེ་ནེ་ཝ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ས་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ཡཱ་ཝ་ཧེ་ན. པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛ་ན་ཀེ་ནཱཏི ས་ཎྷ་མ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ ས་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ པཱི་ཏི་ཡཱ, སོ་མ་ན་སྶ་སྶ ཙ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀེ་ན. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ’’ཏི.
ཨི་མ་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེཏི ཨུ་གྒ་ཧ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ. དྭཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ཝཱཏི ‘‘པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ཡེ་ཝ དི་ཊྛེ ནི་མི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཨེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ‘‘དུ་ཝི་དྷཾ ཨི་དྷ ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་གྒ་ཧ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ དྭཱ་རཾ ད་ཏྭཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་བྦི་ཀ་པྤནྟི ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི ཝི་ཀ་པྤེ་ན ནི་བྦི་ཀ་པྤཾ, ཨ་སུ་བྷ་ནྟྭེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཊྛི་ཀེ ཡུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ.
མ་ཧཱ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་སྶཱཏི ཙེ་ཏི་ཡ་པ་བྦ་ཏ་ཝཱ་སཱི་མ་ཧཱ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་སྶ. ནི་ད་སྶ་ནཱ་ནཱིཏི ད་ནྟ་ཊྛི་ཀ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ཀ་ལ་སྶཱ་པི ཏ་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ས་རཱི་ར་སྶ ཨ་ཊྛི་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཊྛི་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་གྒ་ཧ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི.
སུ་བྷ་གུ་ཎོཏི ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་གུ་ཎོ. ད་ས་ས་ཏ་ལོ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ས་ཧ་སྶ་ཀྑེ་ན དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡེ་ན. སོ ཧི ཨེ་ཀཱ་ས་ནེ་ནེ་ཝ ས་ཧ་སྶ་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠེ་ན པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ས་ཧ་སྶ་ཀྑོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཐུ་ཏ་ཀི་ཏྟཱིཏི ‘‘ཡོ དྷཱི་རོ ས་བྦ་དྷི ད་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༥༨) ཨ་བྷི་ཏྠུ་ཏ་ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ.
པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༡. ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན པ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘སུ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་རཱ་ག་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་སུ་བྷ་པྤ་བྷེ་དོཏི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཨ་སུ་བྷ་ཝི་བྷཱ་གོ. ས་རཱི་ར་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་རཱི་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན. ས་རཱི་ར་ཉྷི ཝི་ན་སྶ་མཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་རཱུ་པེ་ན ཋི་ཏ་སྶ ར་ཀྑ་ས་སྶ ཝི་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ན་སྶ་ཏི. རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན. ཡ་དི ས་རཱི་ར་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡ་མ་སུ་བྷ་པྤ་བྷེ་དོ ཝུ་ཏྟོ, མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༢ ཨཱ་ད་ཡོ; མ. ནི. ༡.༡༠༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀ་ཐཾ ན་ཝ་པྤ་བྷེ་དོ་ཏི? སོ ས་ར་ས་ཏོ ཨེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཡཾ པ་ན པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མེ་ནཱ་པི. ཏ་ཏྠ ཙ ཨི་དྷཱ་ག་ཏེ་སུ ད་ས་སུ ཨ་སུ་བྷེ་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ཨ་ཊྛི་ཀ་ཉྩ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ཝི་བྷ་ཏྟཾ. ཏཱ་ནི ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན, ཨི་མཱ་ནི ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡཾ བྷེ་དོ་ཏི.
ཨི་མེ་སཾ པ་ན ད་སྶ་ན་མྤི ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ས་ཏི་པི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ རཱ་ག་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙཱ’’ཏི, ཏཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་སེ་ས་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སཱུ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ས་ཎྛི་ཏ་མྤི ས་རཱི་རཾ དུ་སྶ་ཎྛི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ས་རཱི་རེ ས་ཎྛཱ་ན་ཝི་པ་ཏྟིཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་རཱི་ར་ས་ཎྛཱ་ན་ཝི་པ་ཏྟི་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ’’ཏི. ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ ར་ཏྟོ ས་ཎྛཱ་ན་རཱ་གཱི, ཏ་སྶ ས་པྤཱ་ཡཾ ས་ཎྛཱ་ན་རཱ་ག་སྶ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀཱ་ཡོ ཨེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཎོ, ཏ་ཏྠ པ་ཊི་བ་དྡྷ་སྶ ནི་སྶི་ཏ་སྶ. སུ་སི་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏོཏི སུ་སི་ར་སྶ ཝི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ. ས་རཱི་རེ གྷ་ན་བྷཱ་ཝ་རཱ་གི་ནོཏི ས་རཱི་རེ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ ཐི་ར་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་རཱ་ག་ཝ་ཏོ. ཝི་ཀྑེ་པ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏོཏི སོ་ཎ་སི་ངྒཱ་ལཱ་དཱི་ཧི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ལཱི་ལཱ་རཱ་གི་ནོ ས་པྤཱ་ཡཾ. ཨཱི་དི་སཱ་ནཾ ཀི་ར ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཀོ ལཱི་ལཱ༹་ཝི་ལཱ་སོ་ཏི ཝི་རཱ་ག་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ས་ངྒྷཱ་ཏ་བྷེ་ད་ཝི་ཀཱ་ར་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏོཏི ས་ངྒྷཱ་ཏ་སྶ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ སཾ་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ སུ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ བྷེ་དོ ཨེ་ཝ ཝི་ཀཱ་རོ ས་ངྒྷཱ་ཏ་བྷེ་ད་ཝི་ཀཱ་རོ, ཏ་སྶ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ. ལོ་ཧི་ཏཾ མ་ཀྑི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝོ ལོ་ཧི་ཏ་མ་ཀྑི་ཏ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ. མ་མ་ཏྟ་རཱ་གི་ནོཏི ‘‘མ་མ ཨ་ཡ’’ནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་རཱ་ག་ཝ་ཏོ. ད་ནྟ་ས་མྤ་ཏྟི་རཱ་གི་ནོཏི ད་ནྟ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ ར་ཛྫ་ན་སཱི་ལ་སྶ.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཀེ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པ་རི་ས་ཎྛི་ཏ་ཛ་ལཱ་ཡཱཏི སོ་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨ་ཊྛི་ཏ་ཛ་ལཱ་ཡ ཨ་ས་ནྣི་སི་ནྣ་ས་ལི་ལཱ་ཡ. ཨ་རི་ཏྟ་བ་ལེ་ནཱཏི པཱ་ཛ་ན་ད་ཎྜ་བ་ལེ་ན. དུ་བྦ་ལ་ཏྟཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶཱཏི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟ་ནི ཙི་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ དུ་བྦ་ལ་ཏཱ. པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལེ ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ར་ས་ཏོ ཙི་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན པ་ན ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཨ་བྷི་ནི་རོ་པི་ཡ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི. ན ཝི་ནཱ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནཱཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་ར་ཧི་ཏཱ་ནི དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཾ ན ལ་བྷ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐ་བ་ལེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡ་དི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ནཱ་པི ཏ་ཏྠ ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཏ་ཏྠ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝོ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལེ་པི ཙ ཨེ་ཏ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་ནྟཱ་པ་རོ་ག་ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པུ་པྥ་ཙྪ་ཌྜ་ཀ, ཝ་མ་ན་ཝི་རེ་ཙ་ན་ཨུ་པ་མཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ.
༡༢༢. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ད་ས་དྷཱ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་མྤི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ད་ས་ཝི་དྷ་མྤི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ སྭཱ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝོ ཡ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀེ་སུ, ཨེ་ཝཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀེ་སུ་པི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠཱ་པི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་ཏོ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་དེ་ཏཾ ཨི་མི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་ས་རཱི་རེ. ཨ་ལ་ངྐཱ་རེ་ནཱཏི པ་ཊི་ཛ་གྒ་ན་པུ་བྦ་ཀེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་ར་ཎེ་ན. ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི པ་ཙུ་ར་ཛ་ན་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏི་ས་ཏ་ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་མུ་སྶ་ཡཾ ད་ནྟ་ཊྛི་ཀེ་ཧི ས་དྡྷིཾ, ཏེ་ཧི པ་ན ཝི་ནཱ ‘‘ཏི་མ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཊྛི་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༩༠) ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་ཡཾ ཝ་ཀྑ་ཏི. ཚི་དྡཱ་ཝ་ཚི་དྡནྟི ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཚི་དྡ་ཝ་ནྟཾ. མེ་ད་ཀ་ཐཱ་ལི་ཀཱ མེ་ད་བྷ་རི་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནཾ. ནི་ཙྩུ་གྒྷ་རི་ཏ་པ་གྒྷ་རི་ཏནྟི ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་རི, ཧེ་ཊྛཱ ཙ ཝི་སྶ་ཝ་ནྟཾ. ཝེ་མ་ཏྟནྟི ནཱ་ན་ཏྟཾ. ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠེ་ཧཱིཏི ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞེ་ཧི ཝ་ཏྠེ་ཧི. ཧི་རི་ཡཱ ལ་ཛྫཱ་ཡ ཀོ་པ་ན་ཏོ ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོ ཧི་རི་ཀོ་པི་ནཾ, ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒཾ. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་སནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ས་བྷཱ་ཝཾ. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ར་སཱི་ཡ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཧི ར་སོ, ས་བྷཱ་ཝོ. ར་ཏིནྟི ཨ་བྷི་ར་ཏིཾ ཨ་བྷི་རུ་ཙིཾ. ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན རཱ་གེ་ན ར་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་རཱ་ག་ར་ཏྟཱ. ཝི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ནེ་ནཱཏི ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ལཱ་བྷེ་ན ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟེ་ན.
ཀིཾ་སུ་ཀནྟི པཱ་ལི་བྷ་དྡ་ཀཾ, པ་ལཱ་སོ་ཏི ཀེ་ཙི, སི་མྦ་ལཱི་ཏི ཨ་པ་རེ. ཨ་ཏི་ལོ་ལུ་པོཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ལོ་ལ་ས་བྷཱ་ཝོ. ཨ་དུནྟི ཨེ་ཏཾ. ནནྟི ཀེ་སཱ་དི་ས་རཱི་ར་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ. མུ་ཙྪི་ཏཱཏི མོ་ཧི་ཏཱ, མུ་ཙྪཱ་པཱ་པི་ཀཱ་ཡ ཝཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝ་སེ་ན མུ་ཙྪཾ པ་ཏྟཱ. ས་བྷཱ་ཝནྟི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝཾ.
ཨུ་ཀྐ་རཱུ་པ་མོཏི ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ས་མོ, ཝ་ཙྩ་ཀཱུ་པ་ས་མོ ཝཱ. ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏེ་ཧཱིཏི ཙ་ཀྑུཾ པ་ཏྟེ་ཧི པ་ཊི་ལ་དྡྷ་པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ཀེ་ཧི, ལོ་ཀ་སྶ ཝཱ ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི. ཨ་ལླ་ཙ་མྨ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོཏི ཨ་ལླ་ཙ་མྨ་པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷོ.
ད་བྦ་ཛཱ་ཏི་ཀེ་ནཱཏི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ པ་ཊི་ལ་དྡྷུཾ བྷ་བྦ་རཱུ་པེ་ན. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ས་རཱི་རེ, ས་རཱི་ར་སྶ ཝཱ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཀོ་ཊྛཱ་སེ. ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་ར་སྶ སུ་ཊྛུ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ནཾ པཱ་པེ་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷེ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟེ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཋི་ཏེ་ན ཏ་མེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ནྟེ་ན ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ནཾ པཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་དྷི་ག་ཏ་པྤ་ནོ ཧི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཋི་ཏོ ཏ་མེ་ཝ ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་ས་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ས་བྦཱ་ས་ཝེ ཁེ་པེ་ཏཱི་ཏི.
ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨི་ཏི ཚ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.