༡༣. ས་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ས་ངྑྱཱ་ནཱ་མ་ནཱ་མི་ཀ་པ་ད་མཱ་ལཱ

ཨི་ཏོ པ་རཾ པ་ཝ་ཀྑཱ་མི, ས་ངྑྱཱ་ནཱ་མི་ཀ་པ་ནྟི་ཡོ;

བྷཱུདྷཱ་ཏུ་ཛེ་ཧི རཱུ་པེ་ཧི, ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙུ་པ་ཡོ་ཛི་ཏུཾ.

ཡཱ ཧི སཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་མྷེ་ཧི ཨེ་ཀ དྭི་ཏི ཙ་ཏུཨི་ཙྩེ་ཏེ་སཾ ས་ངྑྱཱ་ས་བྦ་ནཱ་མཱ་ནཾ ནཱ་མི་ཀ་པ་ད་མཱ་ལཱ ཀ་ཐི་ཏཱ, ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཨ་ས་བྦ་ནཱ་མཱ་ནཾ པ་ཉྩ ཚ ས་ཏྟཱདཱི་ནཾ ས་ངྑྱཱ་ནཱ་མཱ་ནཾ ནཱ་མི་ཀ་པ་ད་མཱ་ལཱ བྷཱུདྷཱ་ཏུ་མ་ཡེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙ རཱུ་པེ་ཧི ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཙྩ་ཏེ –

པ་ཉྩ, པ་ཉྩ་ཧི, པ་ཉྩ་བྷི, པ་ཉྩ་ནྣཾ, པ་ཉྩ་སུ. ས་ཏྟ་ནྣཾ ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཉེ་ཡྻཾ. ‘‘པ་ཉྩ བྷཱུ་ཏཱ, པ་ཉྩ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏཱ་རོ, པ་ཉྩ པུ་རི་སཱ, པ་ཉྩ བྷཱུ་མི་ཡོ, པ་ཉྩ ཀ་ཉྙཱ་ཡོ, པ་ཉྩ བྷཱུ་ཏཱ་ནི, པ་ཉྩ ཙི་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཚ, ཚ་ཧི, ཚ་བྷི, ཚ་ནྣཾ, ཚ་སུ, ཚ་སྶུ ཨི་ཏི་པི. ‘‘ཚ་སྶུ ལོ་ཀོ ས་མུ་པྤ་ནྣོ, ཚ་སྶུ ཀྲུ་བྦ་ཏི ས་ནྠ་ཝ’’ནྟི ཧི པཱ་ལི༹. ས་ཏྟ, ས་ཏྟ་ཧི, ས་ཏྟ་བྷི, ས་ཏྟ་ནྣཾ, ས་ཏྟ་སུ. ཨ་ཊྛ, ཨ་ཊྛ་ཧི, ཨ་ཊྛ་བྷི, ཨ་ཊྛ་ནྣཾ, ཨ་ཊྛ་སུ. ན་ཝ, ན་ཝ་ཧི, ན་ཝ་བྷི, ན་ཝ་ནྣཾ, ན་ཝ་སུ. ད་ས, ད་ས་ཧི, ད་ས་བྷི, ད་ས་ནྣཾ, ད་ས་སུ. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས. དྭཱ་ད་ས, བཱ་ར་ས. ཏེ་ར་ས, ཏེ་ད་ས, ཏེ་ལ༹་ས. ཙ་ཏུ་དྡ་ས, ཙུ་དྡ་ས. པ་ཉྩ་ད་ས, པ་ནྣ་ར་ས. སོ་ལ༹་ས. ས་ཏྟ་ར་ས. ཨ་ཊྛཱ་ར་ས, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་བྷི, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་སུ. ས་བྦ་མེ་ཏཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སཾ ཨི་ཙྩཱ་དི་པི. ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སཱ་ཡ, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སཱ་ཡཾ, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས བྷི་ཀྑཱུ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སཾ བྷི་ཀྑཱུ པ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཀ་ཉྙཱ་ཡོ ཙི་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཙ ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི དྷ་མྨོ དེ་སི་ཏོ, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སཱ་ཡ ཀ་ཉྙཱ་ཧི ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སཱ་ཡ ཙི་ཏྟེ་ཧི ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་ཏི, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སཱ་ཡ ཀ་ཉྙཱ་ནཾ དྷ་ནཾ དེ་ཏི, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སཱ་ཡ ཙི་ཏྟཱ་ནཾ རུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་པེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཉྙཱ་ཧི ཙི་ཏྟེ་ཧི. ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟ་ཀཾ, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཉྙཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་ནཾ. ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཀ་ཉྙཱ་སུ ཙི་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏིཾ, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཾ.

ཝཱི་ས་ཏི, ཝཱི་ས་ཏིཾ, ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ, ཝཱི་ས་ཏི་ཡཾ. ཝཱི་ས, ཝཱི་སཾ, ཝཱི་སཱ་ཡ, ཝཱི་སཱ་ཡཾ. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས དྭཱ་ཝཱི་ས བཱ་ཝཱི་ས ཏེ་ཝཱི་ས ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས ཨི་ཙྩཱ་དཱི་སུ་པི. ཏིཾ་ས, ཏིཾ་སཾ, ཏིཾ་སཱ་ཡ, ཏིཾ་སཱ་ཡཾ. ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས, ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཾ, ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ, ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡཾ. ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས ཨི་ཙྩཱ་དི་པི. པ་ཉྙཱ་ས, པ་ཉྙཱ་སཾ, པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡ, པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡཾ. པ་ཎྞཱ་ས, པ་ཎྞཱ་སཾ, པ་ཎྞཱ་སཱ་ཡ, པ་ཎྞཱ་སཱ་ཡཾ. ས་ཊྛི, ས་ཊྛིཾ, ས་ཊྛི་ཡཱ, ས་ཊྛི་ཡཾ. ས་ཏྟ་ཏི, ས་ཏྟ་ཏིཾ, ས་ཏྟ་ཏི་ཡཱ, ས་ཏྟ་ཏི་ཡཾ. ས་ཏྟ་རི ཨི་ཙྩཱ་དི་པི. ཨ་སཱི་ཏི, ཨ་སཱི་ཏིཾ, ཨ་སཱི་ཏི་ཡཱ, ཨ་སཱི་ཏི་ཡཾ. ན་ཝུ་ཏི. ན་ཝུ་ཏིཾ, ན་ཝུ་ཏི་ཡཱ, ན་ཝུ་ཏི་ཡཾ.

ཨི་ཏྠ་ཉྩ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ས་ངྑྱཱ་རཱུ་པཱ་ནི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སེ་ཧི, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སཱ་ནཾ, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་སེ་སུ. ‘‘ཚ་ནྣ་ཝུ་ཏཱི་ན’’ནྟི ཙ ཨཱ་དི་ནཱ་པི ས་ངྑྱཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ད་སྶ་ན་ཏོ ཀེ་ཙི ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཝི་དཱུ ཨཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏིས་དྡཾ ས་བྦ་དཱ་པི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་མི་ཏྠི་ལི་ངྒ་མེ་ཝ པ་ཡུ་ཉྫ་ནྟི. ཀེ་ཙི ‘‘ཝཱི་ས་ཏིཨཱ་ད་ཡོ ཨཱན་ཝུ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟཱ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ནཱ་ཧུ –

‘‘ས་དྡཱ ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་སུ, ཨེ་ཀ་ཏྟེ ཝཱི་ས་ཏཱད་ཡོ;

ས་ངྑ་ཏྠེ དྭི་བ་ཧུ་ཏྟ་མྷི, ཏཱ ཏུ ཙཱན་ཝུ་ཏིཏྠི་ཡོ’’ཏི.

ཨེ་ཏྠ དྭི་ཝ་ཙ་ནཾ ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཙ ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀི་ཉྩི པཱ་ལི༹་པྤ་དེ་སཾ པ་ཏྭཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཀི་ཉྩི པ་ན པ་ཏྭཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཝཱི་ས་ཏི་ཝཱི་སཾ་ཏིཾ་སཾཨི་ཙྩཱ་དཱི་ན་ཉྷི ས་ངྑ་ཏྠཱ་ནཾ ས་དྡཱ་ནཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན་པི པཱ་ལི༹་ཡཾ ད་སྶ་ན་ཏོ, ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནེ ཙ ཡོཝ་ཙ་ན་ས་མྦྷཱུ་ཏ་རཱུ་པ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་པཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་བྷཱ་ཝེ ཏེ་ས་མེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཨ་ཏྠི ན་ཏྠིས་དྡཱ་ནཾ ཝི་ཡ.

ཨ་ཏྠི་ན་ཏྠིས་དྡཱ ཧི ནི་པཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་པི བ་ཧུ་ཏྟེ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ‘‘པུ་ཏྟཱ མ་ཏྠི དྷ་ན་མྨ་ཏྠི. ན་ཏྠི ཨ་ཏྟ་ས་མཾ པེ་མཾ. ན་ཏྠི ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཨ་ལི་ངྒ་ཏྟེ་པི པ་ནེ་ཏེ་སཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་བྷཱ་ཝོ དི་ཊྛོ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཧི དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ཨ་ནུ་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནཱ ཝོ་ཧཱ་ར་ཀུ་ས་ལེ་ན ཝོ་ཧཱ་ར་ཀུ་ས་ལ་སཱ་དྷ་ཀེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི་ཡཱ ན་ཝ. ན་ཏྠི་ཡཱ ན་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་རཱུ་པཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཝཱི་ས་ཏིམི་ཙྩཱ་དཱི་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་པཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་བྷཱ་ཝེ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཏ་ཏྠེ་ཀེ ‘‘ཧེ་ཏུ་ཡཱ ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་ནྟི. ཏ་མྨ་ཏི་ཝ་སེ་ན ‘‘ཧེ་ཏུ་མྷི ཨ་དྷི་པ་ཏི་མྷཱི’’ཏི པུ་ལླི་ངྒ་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏ་བྦོ, ‘‘ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡེ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཧེ་ཏུ་ཡཱ ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཡཱ’’ཏི དྭ་ཡ་མི་དཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་རཱུ་པ་པ་ཊི་བྷཱ་གཾ པུ་ལླི་ངྒ་རཱུ་པ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ‘‘ཧེ་ཏུ་ཡོ ཛ་ནྟུ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་རཱུ་པ་པ་ཊི་བྷཱ་གཱ་ནཾ པུ་ལླི་ངྒ་རཱུ་པཱ་ན་མྤི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ‘‘ཨ་ཏྠི་ཡཱ ན་ཏྠི་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྠི ན་ཏྠིས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ལི་ངྒ་བྷེ་ད་ཏྟཱ. ན ཧི ཨ་ཏྠི ན་ཏྠིས་དྡཱ ཏཱི་སུ ལི་ངྒེ་སུ ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ. ཨེ་ཏེ་སུ ཧི ཨ་ཏྠིས་དྡོ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་ནི་པཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན བྷི་ཛྫ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྠི ས་ནྟི སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཏྠི་ཁཱི་རཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, ན་ཏྠིས་དྡོ པ་ན ནི་པཱ་ཏོ་ཡེ་ཝ. ཨི་ཙྩེ་ཝཾ ཨ་ཏྠི ན་ཏྠིས་དྡཱ་ནཾ ནི་པཱ་ཏཱ་ན་ཉྩ ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐ་ནཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –

‘‘ས་དི་སཾ ཏཱི་སུ ལི་ངྒེ་སུ, ས་བྦཱ་སུ ཙ ཝི་བྷ་ཏྟི་སུ;

ཝ་ཙ་ནེ་སུ ཙ ས་བྦེ་སུ, ཡཾ ན བྱེ་ཏི ཏད་བྱ་ཡ’’ནྟི.

ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱ – ན་ནུ ཙ བྷོ ‘‘ཨ་ཏྠི ས་ཀྐཱ ལ་བྦྷཱ ཨི་ཙྩེ་ཏེ པ་ཋ་མཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཏྠིས་དྡོ པ་ཋ་མཱ་ཡ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཡུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀ་སྨཱ ‘‘ས་དི་སཾ ཏཱི་སུ ལི་ངྒེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ས་ཙྩཾ ཨ་ཏྠིས་དྡོ པ་ཋ་མཱ་ཡ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཡུ་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ ན་ཏྠིས་དྡོ ཨ་ཏྠིས་དྡ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ལེ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཡུ་ག་ལ༹་པ་ད་ཏྟཱ ཙ. ཨི་དཾ པ་ན ‘‘ས་དི་སཾ ཏཱི་སུ ལི་ངྒེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་ས་གྒ་ནི་པཱ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ས་ངྑྱཱ་ས་དྡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨེ་ཀེ་ཀ་མ་ས་ངྑྱཱ་ས་དྡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ས་ངྑྱཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་བྱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རེ་སུ ཨུ་པ་ས་གྒ་ནི་པཱ་ཏེ་སུ ཨུ་པ་ས་གྒཱ ས་བྦེ་པི ས་བྦ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ཀཱ. ནི་པཱ་ཏཱ་ནཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩེ པ་ཋ་མཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཡེ ཡ་ད་གྒེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ, ཏེ ཏ་ད་གྒེ་ན ཏ་བྦ་ཙ་ན་ཀཱ. ཨུ་པ་ས་གྒ་ནི་པཱ་ཏེ་སུ ཧི པ་ཙྩེ་ཀཾ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ལ་དྡྷུཾ ན ས་ཀྐཱ, ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ན ‘‘ས་དི་སཾ ཏཱི་སུ ལི་ངྒེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན་པི ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་བྦཱ་ས་མཱ་ཝུ་སོ་པ་ས་གྒ་ནི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཨཱ་ཝུ་སོས་དྡ་ཏོ ས་བྦཱ་པི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ ལ་བྦྷ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ལ་པ་ན་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནི་ཀ་ཨ་ནེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནི་ཀཱ པ་ཋ་མཱ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ་ཡེ་ཝ ལ་བྦྷ་ནྟི. ཨ་ཡ་མ་སྨཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི.

ཀེ་ཙི པ་ན ས་བྦེ་ཧི་པི ནི་པཱ་ཏེ་ཧི ས་བྦ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ལོ་པཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཏྠི ས་ཀྐཱ ལ་བྦྷཱ ཨི་ཙྩེ་ཏེ པ་ཋ་མཱ་ཡ. དི་ཝཱ བྷི་ཡྻོ ན་མོ ཨི་ཙྩེ་ཏེ པ་ཋ་མཱ་ཡ ཙ དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཐ ཁ་ལུ ཝ་ཏ ཝ་ཐ ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ནི་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏྠཱ་པི སི་ཡཱ ‘‘ན་ནུ ཙ བྷོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ནི་པཱ་ཏཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠི ན་ཏྠིས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀོ ནི་དྡེ་སོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཐ ཀི་མ་ཏྠཾ ‘ཨ་ཏྠི་ཡཱ ན་ཝ, ན་ཏྠི་ཡཱ ན་ཝཱ’ཏི ས་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀོ ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ’’ཏི? ས་བྦ་ཐཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ཧི ཝི་ནཱ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་དྡི་སི་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ་ཏི.

ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཏྠི ས་ཀྐཱ ལ་བྦྷཱ ཨི་ཙྩེ་ཏེ པ་ཋ་མཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཏྠི ན་ཏྠིས་དྡཱ ལུ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཋ་མཱ་ཡ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མཱ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡེ་ཝ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཝ་མ་ཀ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ས་ཏྟ་མྱ་ནྟ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི་ཡཱ ན་ཏྠི་ཡཱ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ, ཨ་ཏྠི ན་ཏྠིས་དྡཱ པ་ཋ་མཱ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ཨ་ཏྠི་པ་ཙྩ་ཡེ ན་ཝ, ན་ཏྠི་པ་ཙྩ་ཡེ ན་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠ་སྶ པ་རི་དཱི་པ་ནེ པ་ཋ་མཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ ན་ཏྠི, ས་ཏྟ་མི་ཡཱ་ཡེ་ཝ པ་ན ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཏྠི་ཡཱ ན་ཝ, ན་ཏྠི་ཡཱ ན་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏི ཨ་ཏྠི་ཡཱ་ན་ཏྠི་ཡཱས་དྡཱ་ནཾ ས་ཏྟ་མྱ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ སི་དྡྷེ་ཡེ་ཝ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཙ་ཏུ་ཏྠཱི་པ་ཉྩ་མཱི་ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ་པི སི་དྡྷོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ཏྠི་ཡཱ བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ, ན་ཏྠི་ཡཱ བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཏྠི་ཡཱ བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི་ཏཱབྷི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མཱ་ས་ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝི་གྒ་ཧོ ཨ་ཝ་སྶ་མི་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ཡ་དི་ད་མ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ པཱ་ལི༹་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ, ཀ་སྨཱ བྷོ ‘‘ཨ་ཏྠི་ཡཱ, ན་ཏྠི་ཡཱ’’ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ, ན་ནུ ནི་པཱ་ཏོ་པ་ས་གྒཱ ཨ་ལི་ངྒ་བྷེ་དཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཋཱ་ནཾ ཨ་ཏཱི་ཝ སུ་ཁུ་མཾ, ཏ་ཐཱ་པི པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཉྙེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ བྲཱུ་མ. ཡ་ཐཱ ཧི ཝཱི་ས་ཏིཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྑྱཱ་ས་དྡཱ་ནཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ད་བྦ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟེ་པི ད་བྦ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ ལ་ཏཱ་མ་ཏི་ར་ཏྟི་ཨི་ཏྠཱི ཡཱ་གུ་ཝ་དྷཱུས་དྡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་བྷཱ་ཝོ ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཝི་དཱུ་ཧི ཨ་ནུ་མ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ད་བྦ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟེ་པི ཨ་ཏྠི ན་ཏྠིས་དྡཱ་ནཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་བྷཱ་ཝོ ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་དཱུ་ཧི ཨ་ནུ་མ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨཱ་ཡ་སྨཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྠི་ཡཱ ན་ཝ, ན་ཏྠི་ཡཱ ན་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་ཏྠི་ཡཱ, ན་ཏྠི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མཱ་ནི ལི་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ་ནི ས་ཏྟ་མི་ཡ་ནྟཱ་ནི ནི་པཱ་ཏ་པ་དཱ་ནཱི་ཏི་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ན ཨེ་ཏྠ ཙོ་དེ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནི ནི་པཱ་ཏ་པ་དཱ་ནི པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ན ས་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦ་མི་དཾ ཝ་ཙ་ན་ནྟི.

པཱ་ཝ་ཙ་ན་སྨི་ཉྷི ག་རཱུ་ཧི ཨ་ནི་དྡི་ཊྛཱ་ནི་པི ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནི ནི་པཱ་ཏ་པ་དཱ་ནི ས་ནྡི་སྶ་ནྟི, ནཱ་པི ‘‘ཧེ་ཏུ་ཡཱ, ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཡཱ, ཨ་ཏྠི་ཡཱ, ན་ཏྠི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨ་པ་ས་དྡཱ ཨི་མེ’’ཏི ཝི་རོ་དྷོ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ. ན ཧི ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ར་མི་ཏཱ་པུ་ཉྙེ་ན ནི་པྥ་ནྣེ་ན ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་བྦཾ ཉེ་ཡྻ་མ་ཎྜ་ལཾ ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཨཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ པ་སྶ་ཏོ བུ་དྡྷ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝཱ་ཙཱ་ཝི་པྤ་ལཱ་པོ ཨ་ཝ་སྶཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ན་ནུ ཙ བྷོ ‘‘ཧེ་ཏུ་ཡཱ, ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཡཱ, ཨ་ཏྠི་ཡཱ, ན་ཏྠི་ཡཱ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རཝ་ཙ་ནཾ ཏེ་ན ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཧི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་པ་ནེ དེ་སི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨི་མཱ་ནི པ་དཱ་ནི ན ས་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀ་སྨཱ ‘‘བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ཐཱ་ཏི? བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ. ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཧི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ན་ཡོ དི་ནྣོ, ཏེ་ན་པི པ་བྷི་ནྣ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དེ་ན ས་ཏྠུ་ཀ་པྤེ་ན ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ་ན ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཱ ན་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ བྱ་ཉྫ་ནཾ སུ་རོ་པི་ཏཾ ཀ་ཏཾ. ས་བྦེ་པི ཧི པ་ཊི་ས་མྦྷི་ད་པྤ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡཱ དུ་ནྣི་རུ་ཏྟིཾ ན ཝ་ད་ནྟི ནི་རུ་ཏྟི་པ་བྷེ་ད་སྨིཾ སུ་ཀུ་ས་ལ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙེ་ས་མ་ཝི་ས་ཡོ ཨེ་ས ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨི་དཱ་ནི ས་ཏཱདཱི་ནཾ ནཱ་མི་ཀ་པ་ད་མཱ་ལཱ ཝུ་ཙྩ་ཏེ –

ས་ཏཾ, ས་ཏཱ་ནི, ས་ཏཱ. ས་ཏཾ, ས་ཏཱ་ནི, ས་ཏེ. ས་ཏེ་ན, ས་ཏེ་ཧི, ས་ཏེ་བྷི. ས་ཏ་སྶ, ས་ཏཱ་ནཾ. ས་ཏཱ, ས་ཏ་སྨཱ, ས་ཏ་མྷཱ, ས་ཏེ་ཧི, ས་ཏེ་བྷི. ས་ཏ་སྶ, ས་ཏཱ་ནཾ. ས་ཏེ, ས་ཏ་སྨིཾ, ས་ཏ་མྷི, ས་ཏེ་སུ. ཨེ་ཝཾ ས་ཧ་སྶཾ, ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ད་ས་ས་ཧ་སྶཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ད་ས་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཡོ་གོ ‘‘ས་ཏཾ བྷི་ཀྑཱུ, ས་ཏཾ ཨི་ཏྠི་ཡོ, ས་ཏཾ ཙི་ཏྟཱ་ནི. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཏཾ, ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ས་ཏཾ, ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཏཾ. ས་ཧ་སྶཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ཏྠ་ཉྩ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ས་དྡ་རཱུ་པཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི. ཀོ་ཊི, ཀོ་ཊཱི, ཀོ་ཊི་ཡོ. ར་ཏྟིན་ཡེ་ན ཉེ་ཡྻཾ.

ཨེ་ཀ་པྤ་བྷུ་ཏི་ཏོ ཡཱ་ཝ, ད་ས་ཀཱ ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི;

ས་ངྑྱཱ ཏཱ་ཝ སཱ ས་ངྑྱེ་ཡྻ-པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ག་རཱུ ཝ་དུཾ.

ཝཱི་ས་ཏི་ཏོ ཡཱ་ཝ ས་ཏཱ, ཡཱ ས་ངྑྱཱ ཏཱ་ཝ སཱ པ་ན;

ས་ངྑྱཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ས་ངྑྱེ་ཡྻ-པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཙ ཝ་ཎྞ་ཡུཾ.

ཨ་པི་ཙ –

ཝཱི་སཏོ ཡཱ་ཝ ཀོ་ཊིཡཱ, ས་ངྑྱཱ ཏཱ་ཝ ཧི སཱ ཁ་ལུ;

ས་ངྑྱཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ས་ངྑྱེ་ཡྻ-པྤ་དྷཱ་ནཱ ཙཱ་ཏི ནི་དྡི་སེ.

ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་སཱི་ཏི ཀོ་ཊི་ཡོ ཧི་ཏྭཱ, ཧི་ར་ཉྙ་སྶཱ་པི པ་བྦ་ཛི’’ནྟི, ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཝཱི་ཏ་མ་ལཱ, ས་མིཾ་སུ ས་ཏ་ཀོ་ཊི་ཡོ’’ཏི ཙ པཱ་ལི༹ དི་སྶ་ཏི.

ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ ས་བྦེ་སཾ ས་ངྑྱཱ་ས་དྡ་རཱུ་པཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ སུ་ཁུ་མ་ཉཱ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཾ སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི༹པྤ་དེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཉྩ པཱ་ལི༹་པྤ་དེ་ས་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མི –

‘‘ཡེ་སཾ ཁོ ཝི་སཱ་ཁེ ས་ཏཾ པི་ཡཱ་ནི, ས་ཏཾ ཏེ་སཾ དུ་ཀྑཱ་ནི, ཡེ་སཾ ན་ཝུ་ཏི པི་ཡཱ་ནི, ན་ཝུ་ཏི ཏེ་སཾ དུ་ཀྑཱ་ནི. ཡེ་སཾ ཨ་སཱི་ཏི…པེ… ཡེ་སཾ ས་ཏྟ་ཏི. ཡེ་སཾ ས་ཊྛི. ཡེ་སཾ པ་ཉྙཱ་སཾ, ཡེ་སཾ ཙ་ཏྟཱ་རཱི་སཾ, ཡེ་སཾ ཏིཾ་སཾ. ཡེ་སཾ ཁོ ཝི་སཱ་ཁེ ཝཱི་སཾ པི་ཡཱ་ནི, ཝཱི་ས་ཏི ཏེ་སཾ དུ་ཀྑཱ་ནི. ཡེ་སཾ ད་ས. ཡེ་སཾ ན་ཝ. ཡེ་སཾ ཨ་ཊྛ. ཡེ་སཾ ས་ཏྟ. ཡེ་སཾ ཚ. ཡེ་སཾ པ་ཉྩ. ཡེ་སཾ ཙ་ཏྟཱ་རི. ཡེ་སཾ ཏཱི་ཎི. ཡེ་སཾ དྭེ. ཡེ་སཾ ཨེ་ཀཾ པི་ཡཾ, ཏེ་སཾ ཨེ་ཀཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི.

ཏ་ཏྠ ས་ཏཾ པི་ཡཱ་ནཱིཏི ས་ཏཾ པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི. ‘‘ས་ཏཾ པི་ཡ’’ནྟི་པི ཀེ་ཙི པ་ཋ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ད་ས, ཏཱ་ཝ ས་ངྑྱཱ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡེ་སཾ ད་ས པི་ཡཱ་ནི, ད་ས ཏེ་སཾ དུ་ཀྑཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡེ་སཾ ད་ས པི་ཡཱ་ནཾ, ད་ས ཏེ་སཾ དུ་ཀྑཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཝཱི་ས་ཏིཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ས་ཏཾ, ཏཱ་ཝ ས་ངྑྱེ་ཡྻ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ས་ངྑྱཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠཱ་པི ས་ངྑྱེ་ཡྻ་པྤ་དྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཡེ་སཾ ཁོ ཝི་སཱ་ཁེ ས་ཏཾ པི་ཡཱ་ནི, ས་ཏཾ ཏེ་སཾ དུ་ཀྑཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹ ཨཱ་ག་ཏཱ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཙ ཡེ་སཾ ཨེ་ཀཾ པི་ཡཾ, ཨེ་ཀཾ ཏེ་སཾ དུ་ཀྑ་ནྟི པཱ་ཋོ, ན པ་ན དུ་ཀྑ་སྶཱ་ཏི. ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི པ་ད་ཀྐ་མེ ཨེ་ཀ་ར་སཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ཝ པཱ་ལི༹ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐོ ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི༹་པྤ་དེ་སོ.

ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཉྙོ པཱ་ལི༹་པྤ་དེ་སོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋ་པྤ་དེ་སོ ཙ ནཱི་ཡ་ཏེ –

‘‘ས་ཏཾ ཧ་ཏྠཱི ས་ཏཾ ཨ་སྶཱ, ས་ཏཾ ཨ་སྶ་ཏ་རཱི་ར་ཐཱ;

ས་ཏཾ ཀ་ཉྙཱ ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཨཱ་མུ་ཀྐ་མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལཱ;

ཨེ་ཀ་སྶ པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་ར་སྶ, ཀ་ལཾ ནཱ་གྒྷ་ནྟི སོ་ལ༹་སི’’ནྟི

པཱ་ལི༹. ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་ཏཾ ཧ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝི་སེ་སི་ཏཱ་ནི, ‘‘ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཏ་སྨཱ ས་ཏཾས་དྡཾ ས་ཧ་སྶས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཧ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ན ཨུ་པ་པ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཧ་ཏྠཱི ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶཱ་ནི. ཨ་སྶཱ ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶཱ་ནི. ཨ་སྶ་ཏ་རཱི་ར་ཐཱ ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶཱ་ནི. ཨཱ་མུ་ཀྐ་མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལཱ ཀ་ཉྙཱ ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶཱ་ནི. ཨི་དཾ ས་ངྑྱེ་ཡྻ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན་ཏྠ་ག་ཧ་ཎཾ. ས་ངྑྱཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ‘‘ཧ་ཏྠཱི་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ, ཨ་སྶཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ, ཨ་སྶ་ཏ་རཱི་ར་ཐཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ, ཨཱ་མུ་ཀྐ་མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལཱ་ནཾ ཀ་ཉྙཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ’’ནྟི. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་ཏཱ་ནུ་ཙྩོ, ཧི་མ་ཝཱ པ་ཉྩ པ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋོ. ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ཉྩཱ’’ཏི ས་དྡཾ ས་ཏས་དྡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘སི་པྤི་ཀཱ་ནཾ ས་ཏཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ ཧི་མ་ཝཱ པ་བྦ་ཏོ ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་ཉྩ ས་ཏཱ་ནི ཨུ་ཙྩོ་ཏི ས་ངྑྱཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ‘‘པ་ཉྩ ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཙ ཨ་དྡྷུ་ནོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནེ་ཏ་བྦོ. ས་ཏམི་ཏི ས་དྡོ ‘‘ས་ཏཾ ཧོ་མི, ས་ཧ་སྶཾ ཧོ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནོ. ‘‘ཨ་ཐེ་ཏྠེ་ཀ་ས་ཏཾ ཁ་ཏྱཱ, ཨ་ནུ་ཡ་ནྟཱ ཡ་ས་སྶི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནོ. ཨེ་ཝཾ ས་ཧ་སྶཱདཱི་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘བྷི་ཡྻོ ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ, ཡ་ཀྑཱ་ནཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ’’ནྟི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘པ་རོ་ས་ཧ་སྶཾ ཁོ པ་ན་སྶ པུ་ཏྟཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཧ་སྶནྟི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

‘‘ཀ་པྤེ ཙ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ, ཙ་ཏུ་རོ ཙ ཨ་ས་ངྑི་ཡེ;

ཨ་མ་རཾ ནཱ་མ ན་ག་རཾ, ད་སྶ་ནེ་ཡྻཾ མ་ནོ་ར་མ’’ནྟི

པཱ་ལི༹. ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀ་པྤེ ཙ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ ཙ་ཏུ་རོ ཙ ཨ་ས་ངྑི་ཡེ་ཏི སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་པྤཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་ས་ངྑི་ཡཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀེ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ‘‘མ་ཏྠ་ཀེ’’ཏི ཙེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ‘‘ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་ས་ངྑི་ཡཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནེ་ཏ་བྦོ.

‘‘ཀ་པྤེ ཙ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ, ཙ་ཏུ་རོ ཙ ཨ་ས་ངྑི་ཡེ;

ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཡཾ ཙ་རི་ཏཾ, ས་བྦཾ ཏཾ བོ་དྷི་པཱ་ཙ་ན’’ནྟི

པཱ་ལི༹. ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀ་པྤེ’’ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ ཀ་པྤེ’’ཏི ཀ་པྤས་དྡ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ཙཱ་ཡཾ པུ་ལླི་ངྒ་ནི་དྡེ་སོ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ནི་དྡེ་སོ ཙ. ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི ཨི་དཾ ཀ་པྤས་དྡེ་ན. ‘‘ཙ་ཏུ་རོ ཙ ཨ་ས་ངྑི་ཡེ’’ཏི ཨ་ཙྪ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཀ་སྶ པ་ན ཨ་ས་ངྑི་ཡེ་ཏི? ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀ་པྤ་སྶ ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ཀ་པྤཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ་ཝ. ན ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ག་ཧ་ཎཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི. ཙས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་པྤཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རོ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ ཙ མ་ཧཱ་ཀ་པྤེ’’ཏི. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནེ་ཏ་བྦོ.

‘‘གྷ་ཊཱ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཀུ་མྦྷཱི་ན་ཉྩ ས་ཏཱ བ་ཧཱུ’’ཏི པཱ་ལི༹. ཨེ་ཏྠ གྷ་ཊཱཏི གྷ་ཊཱ་ནཾ. སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘གྷ་ཊཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ་ཏྠོ. ཀུ་མྦྷཱི་ན་ཉྩ ས་ཏཱ བ་ཧཱུཏི ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཙ ཀུ་མྦྷཱི་ནཾ ས་ཏཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ ནིཀཱ་ར་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནེ་ཏ་བྦོ.

‘‘ད་ས་ཝཱི་ས་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ, དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧུ;

ཨེ་ཀ་དྭི་ནྣཾ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, ག་ཎ་ནཱ་ཏོ ཨ་ས་ངྑི་ཡོ’’ཏི

པཱ་ལི༹. ཨེ་ཏྠ ད་ས་ཝཱི་ས་ས་ཧ་སྶཱ་ནནྟི ད་ས་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཝཱི་ས་ས་ཧ་སྶཱ་ན་ཉྩ. དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨེ་ཀ་དྭི་ནྣནྟི སཱི་ས་མ་ཏྟ་ཀ་ཐ་ནཾ, ཏེ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་སྶ ཙེ་ཝ དྭི་ནྣ་ཉྩ ཏི་ཎྞཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ…པེ… ད་ས་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནེ་ཏ་བྦོ.

‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ;

དཱི་པ་ངྐ་རཾ ལོ་ཀ་ཝི་དུཾ, པ་རི་ཝཱ་རེ་ནྟི ས་བྦ་དཱ’’ཏི

པཱ་ལི༹. ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱིཏི ཨི་དཾ ལི་ངྒ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ‘‘ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ’’ཏི ཨི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ཨཱི་དི་སེ་སུ ཧི ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ ཝཱ་ཙ་ཀོ་པི ས་དྡོ ན་པུཾ་ས་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི ཙ ‘‘མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ’’ཏི ཙ ཨེ་ཏཾ པ་ད་ཏྟ་ཡཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱཏི ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་ནཾ མ་ཧ་དྡྷི་ཀཱ་ན་ནྟི སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ ས་ངྑྱཱ་ཝ་ཙ་ནོ བྷ་ཝ་ཏི. ‘‘ཏཱི་ཎི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ནཱ་རི་ཡོ ས་མ་ལ་ངྐ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ཏཱ ཙ ས་ཏྟ ས་ཏཱ བྷ་རི་ཡཱ, དཱ་སྱོ ས་ཏྟ ས་ཏཱ་ནི ཙཱ’’ཏི པཱ་ལི༹. ཨེ་ཏྠ ས་ཏཱཏི ‘‘ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ན་པུཾ་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ན ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན. ‘‘ས་ཏཱ’’ཏི ཧི ‘‘པ་ཉྩ ཙི་ཏྟཱ ཝི་པཱ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ན་པུཾ་ས་ཀ་རཱུ་པཾ. ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་བྷཱུ་ཏཱ ཧི ས་ཏས་དྡོ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ པུ་ལླི་ངྒ་བྷཱུ་ཏོ. ཡ་དི ཙ དྭི་ལི་ངྒོ ས་ཏས་དྡོ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ‘‘པུ་རི་སོ, ཀ་ཉྙཱ’’ཏི ཙ ཨོཀཱ་ར་ནྟ་པུ་ལླི་ངྒཨཱཀཱ་ར་ནྟི་ཏྠི་རཱུ་པེ་ཧི་པི་བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. རཱུ་པ་དྭ་ཡ་མྤི ས་ཏས་དྡ་སྶ ན་ཏྠི, ཏེ་ན ཉཱ་ཡ་ཏི ‘‘ས་ཏས་དྡོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ན་པུཾ་ས་ཀོ’’ཏི.

ན་ནུ ཙ བྷོ ‘‘ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཏྟ་ས་ཏཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཏས་དྡོ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒོ ཧུ་ཏྭཱ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ན, ན་པུཾ་ས་ཀོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ན་ནུ ཙ བྷོ དེ་ཝ་ཏཱས་དྡེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎོ་ཏི? ས་ཙྩཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎོ, ཏ་ཐཱ་པི ན་པུཾ་ས་ཀོ་ཡེ་ཝ. ཨཱི་དི་སེ་སུ ཧི ས་ངྑྱཱ་ཝི་ས་ཡེ་སུ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཨ་པྤ་མཱ་ཎོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘པ་ཉྩ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ས་ཏཱ་ནི ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་སི་གི་ལི་སྨིཾ པ་བྦ་ཏེ ཙི་ར་ཝཱ་སི་ནོ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒེ་ན པུ་ལླི་ངྒ་སྶ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ དི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཏྟ་ས་ཏཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ས་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ན་པུཾ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་ག་ནྟ་བྦོ. ‘‘ས་ཏྟ ཧ་ཏྠི་ས་ཏེ ད་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ས་ཏས་དྡོ ན་པུཾ་ས་ཀོ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནེ་ཏ་བྦོ.

‘‘ན་ཝུ་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཧ་སྶེ་ཧི, པ་རི་ཝཱ་རེ་སི མ་ཧཱ་མུ་ནཱི’’ཏི པཱ་ལི༹. ཨེ་ཏྠ ‘‘ན་ཝུ་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཧ་སྶེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ན་ཝུ་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཧ་སྶེ་ཧཱི’’ཏི ཝཱ ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ས་ངྑྱཱ་པ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནེ་ཏ་བྦོ.

‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཝ་སྶཱ་ནི, ཨཱ་ཡུ ཏ་སྶ མ་ཧེ་སི་ནོ’’ཏི པཱ་ལི༹. ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཝ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ད་ས་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཨ་གཱ་ར’མ་ཛ྄ཛྷ སོ ཝ་སཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡ་མྤི. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནེ་ཏ་བྦོ.

‘‘ཨི་ཏོ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, ཀ་པྤེ ཨུ་པྤ་ཛྫི ནཱ་ཡ་ཀོ’’ཏི པཱ་ལི༹, ‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ’’ཏི པཱ་ལི༹ ཙ. ཨེ་ཏྠ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྷི ཀ་པྤེཏི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཀ་པྤཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀེ. ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེཏི ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཡཱ ཀ་པྤཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀེ་ཏི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་སྶ སཱ་མི་བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ’’ཏི སཱ་མི་བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ག་ཧི་ཏོ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནེ་ཏ་བྦོ.

‘‘ཡ་དི ཏ་ཏྠ ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ས་ཏཱ་ནི ན་ཧུ་ཏཱ་ནི ཙ;

ནེ་ཝ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ཡཾ ཀོ་ཙི, ཝ་ནེ ཝཱ་ལེ༹་སུ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི

པཱ་ལི༹. ཨ་ཡ་མེ་ཏ་སྶཱ ཨ་ཏྠོ – ཏ་ཏྠ ཝ་ནེ ཝཱ་ལཱ༹་ནཾ ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙ ས་ཏཱ་ནི ཙ ན་ཧུ་ཏཱ་ནི ཙ ཡ་དི ཝི་ཛྫ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་ཏཱ་ནཱིཏི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཝཱ་ལཱ༹་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙ ན་ཧུ་ཏཱ་ནི ཙ ཡ་དི ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཛྫ་ནྟེ་སུ་པི ཝཱ་ལེ༹་སུ ཀོ་ཙཱི་ཏི ཀྭ་ཙི. ཀོ་ཙིས་དྡོ ཧི ‘‘ཀོ ཏེ བ་ལཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀོས་དྡོ ཝི་ཡ ཀྭས་དྡ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ཙཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ. ཏེ་ན ‘‘ཀོ་ཙི ཀྭ་ཙི ཀི་སྨི་ཉྩི ཝཱ་ལེ༹ ཨེ་ཀ་སྶ་པི ཝཱ་ལ༹་མི་ག་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ ནེ་ཝ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ཡཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀོ་ཙཱིཏི ཀི་ཉྩི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཝཱ་ལེ༹་སཱུ’’ཏི ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ བྷུ་མྨཾ. ཝཱ་ལཱ༹་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ཡཾ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནེ་ཏ་བྦོ.

‘‘ས་བྦཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཚ་ཏྟིཾ་ས་པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ;

ད་ས་ཉྩེ་ཝ ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཨ་ཌྜྷུ་ཌྜྷཱ་ནི ས་ཏཱ་ནི ཙཱ’’ཏི

ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋོ. ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ས་དྡ་ཏོ ས་མཱ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟི་ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ས་མཱ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟི་ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ས་མཱ་ནཱ་ནཾ དཱུ་རེ ཋི་ཏཱ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ས་མཱི་པེ ཋི་ཏཱ་ན་མྤི ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་བྦ’’ནྟི་དཾ ‘‘པ་རི་མ་ཎྜ་ལ’’ནྟི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཚ་ཏྟིཾ་སཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནེ་ཏ་བྦོ.

‘‘དུ་ཝེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཙ་ཏྟཱ་རི ན་ཧུ་ཏཱ་ནི ཙ;

ཨེ་ཏྟ་ཀཾ བ་ཧ་ལ་ཏྟེ་ན, ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡཾ ཝ་སུ་ནྡྷ་རཱ’’ཏི

ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋོ. ཨེ་ཏྠ ‘‘དུ་ཝེ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ནཾ, ‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རཱི’’ཏི ཝི་སེ་ས་ནཾ, ‘‘ན་ཧུ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ན་ཧུ་ཏཱ་ནི ཙཱ’’ཏི ཨི་མཱ་ནི ‘‘དུ་ཝེ ཙ་ཏྟཱ་རཱི’’ཏི ཨི་མེ་ཧི ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘དྭི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཙ་ཏུ་ན་ཧུ་ཏ’’ནྟི ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ‘‘དུ་ཝེ’’ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྑྱཱ་ས་དྡཱ་ནཾ ‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ས་ངྑྱཱ་ས་དྡེ་ཧི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ན ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་ཝེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ. ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏི ད་བྦ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་པ་དཱ་ནཾ, ན ཏ་ཐཱ ‘‘དུ་ཝེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ད་བྦ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་པ་དཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ, རཱུ་པཾ, ཙ་ཀྑུ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨི་མེ་ས་མ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྦ་ནྡྷ་ར་ཧི་ཏཱ སི་ཡཱ་ཏི? ན, ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཛྫེ་ཝཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ལ་དྡྷ་བྦོ་ཏི? ན, ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཧི གུ་ཎ་གུ་ཎཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ, ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏྟེ་པི.

ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི པ་མཱ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘བ་ཧ་ལ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ནེ ཏ་ཏི་ཡཱ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཝ་སུ་ནྡྷ་རཱ བ་ཧ་ལ་ཏྟེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ དུ་ཝེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ན་ཧུ་ཏཱ་ནི ཙ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ས་ངྑཱ་ཏཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཙ ‘‘དུ་ཝེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ན་ཧུ་ཏཱ་ནི ཙཱ’’ཏི ཨི་མེ་ཧི ཝཱ ‘‘ཝ་སུ་ནྡྷ་རཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏྟ་ཀནྟི ཧི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ, ཡཾ ས་དྡ་ས་ཏྠེ ཀྲི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ན་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་སྶ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན པ་མཱ་ཎེ་ན’’ཨི་ཙྩེ་ཝ་ཏྠོ. ཨ་པི་ཙ ‘‘དུ་ཝེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ན ཧུ་ཏཱ་ནི ཙཱ’’ཏི ཨི་མེ་ས་མྤི ‘‘ཝ་སུ་ནྡྷ་རཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཏས་དྡ་སྶ ཝི་ཡ ས་ངྑྱཱ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ངྑཱ་ཏཱ’’ཏི པ་ན ‘‘ཨ་ཡ’’ནྟི ཙ ཨི་མེ་སཾ ‘‘ཝ་སུ་ནྡྷ་རཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏི. ས་བྦོ་པཱ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནེ་ཏ་བྦོ.

‘‘ད་སེ་ཏྠ རཱ་ཛི་ཡོ སེ་ཏཱ, ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ མ་ནོ་ར་མཱ;

ཚ པི་ངྒ་ལཱ པ་ནྣ་ར་ས, ཧ་ལི་དྡཱ ཏཱ ཙ་ཏུ་དྡ་སཱ’’ཏི

པཱ་ལི༹. ཨེ་ཏྠ ཚ པི་ངྒ་ལཱ པ་ནྣ་ར་སཱཏི ཚ ཙ པ་ནྣ་ར་ས ཙཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི པི་ངྒ་ལཱ རཱ་ཛི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.

ཏ་ཐཱ –

‘‘པུ་ཏྟཱ་པི ཏ་སྶ བ་ཧ་ཝོ, ‘ཨེ་ཀ་ནཱ་མཱ’ཏི མེ སུ་ཏཾ;

ཨ་སཱི་ཏི ད་ས ཨེ་ཀོ ཙ, ཨི་ནྡ་ནཱ་མཱ མ་ཧ་བྦ་ལཱ’’ཏི

པཱ་ལི༹. ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཨ་སཱི་ཏི ད་ས ཨེ་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཙི་ཏྲ་ས་དྡ་ར་ཙ་ན་ཉྷི པཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནེ་ཏ་བྦོ.

‘‘ཏིཾ་ས་པུ་རི་ས་ནཱ་ཝུ་ཏྱོ, ས་བྦེ་ཝེ་ཀེ་ཀ་ནི་ཙྩི་ཏཱ;

ཡེ་སཾ ས་མཾ ན པ་སྶཱ་མི, ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ཧི’མཾ ཙ་ར’’ནྟི

པཱ་ལི༹. ཨེ་ཏྠ ‘‘པུ་རི་སཱ་ནཾ ཏིཾ་ས་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ན་ཝུ་ཏི ཙ ས་ཏཱ་ནི ཏིཾ་ས ནཱ་ཝུ་ཏྱོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ ཏིཾ་སས་དྡ་ཏོ ས་ཧ་སྶས་དྡ་སྶ ན་ཝུ་ཏིས་དྡ་ཏོ ཙ ས་ཏས་དྡ་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏིཾ་ས ནཱ་ཝུ་ཏྱོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ག་ཧ་ཎེ ས་ཏི ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཨེ་དི་སཱི ས་དྡ་ར་ཙ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ སི་ཡཱ, ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨེ་དི་སཱ་ཡ ས་དྡ་ར་ཙ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ག་མོ ཝི་ནཱ ཨུ་པ་དེ་སེ་ན སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ ན སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ནེ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ – ‘‘ཏིཾ་ས ནཱ་ཝུ་ཏྱོ’’ཏི ཨི་དཾ ལོ་ཀ་ས་ངྐེ་ཏ་རཱུ་ལ༹ྷཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ས་ངྐེ་ཏ་རཱུ་ལ༹ྷ་སྶ པ་ན ཝ་ཙ་ན་སྶ་ཏྠོ ཡ་སྨཱ ག་ཧི་ཏ་པུ་བྦ་ས་ངྐེ་ཏེ་ཧི སུ་ཏྭཱ ཉཱ་ཡ་ཏེ, ན ཨུ་པ་དེ་ས་ཏོ, ཏ་སྨཱ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ་ན ར་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ་པི ས་ཏྠཱ་རཱ ཏཾ ཀ་ཐཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ་པི ས་བྦེ མ་ནུ་སྶཱ ཝི་ནཱ་པི ཨུ་པ་དེ་སེ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

ཏིཾ་ས་ཉྩེ་ཝ ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ན་ཝུ་ཏི ཙ ས་ཏཱ་ནི ཏུ;

ཏིཾ་ས ནཱ་ཝུ་ཏི་ཡོ ནཱ་མ, ཝུ་ཏྟཱ ཨུ་མ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་ཀེ.

ཡ་སྨཱ པཱ་ཝ་ཙ་ནེ ས་ནྟི, ན་ཡཱ ཙེ་ཝ ཨ་ཙི་ནྟི་ཡཱ;

ཝོ་ཧཱ་རཱ ཙ སུ་གུ་ལ༹ྷ་ཏྠཱ, ད་ཡཱ་པ་ནྣེ་ན དེ་སི་ཏཱ.

ཏ་སྨཱ སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐེ དྷཱི་རོ, ག་མྦྷཱི་རེ ཛི་ན་བྷཱ་སི་ཏེ;

ཨུ་པ་དེ་སཾ ས་དཱ ག་ཎྷེ, ག་རུཾ ས་མྨཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧཾ.

ག་རཱུ་པ་དེ་ས་ཧཱི་ནོ ཧི, ཨ་ཏྠ་སཱ་རཾ ན ཝི་ནྡ་ཏི;

ཨ་ཏྠ་སཱ་ར་ཝི་ཧཱི་ནོ སོ, ས་དྡྷ་མྨཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི.

ག་རཱུ་པ་དེ་ས་ལཱ་བྷཱི ཙ, ཨ་ཏྠ་སཱ་ར་ས་མཱ་ཡུ་ཏོ;

ས་དྡྷ་མྨཾ པ་རི་པཱ་ལེ་ནྟོ, ས་དྡྷ་མྨ་སྨཱ ན ཧཱ་ཡ་ཏི.

ས་དྡྷ་མྨ་ཏྠཱ་ཡ མེ ཏ་སྨཱ, ས་ངྑྱཱ་མཱ་ལཱ་པི བྷཱ་སི་ཏཱ;

ས་པྤ་ཡོ་གཱ ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ, ས་ཧེ་ཝ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ.

ཨི་ཏི ན་ཝ་ངྒེ སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐེ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡེ བྱ་པྤ་ཐ་ག་ཏཱི་སུ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ

ཀོ་ས་ལླ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏེ ས་དྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎེ

ས་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ས་ངྑྱཱ་ནཱ་མཱ་ནཾ ནཱ་མི་ཀ་པ་ད་མཱ་ལཱ་ཝི་བྷཱ་གོ

ནཱ་མ

ཏེ་ར་ས་མོ པ་རི་ཙྪེ་དོ.