༣༣. ཀ་ཏྟ་རི ལྟུ+ཎྐཱ
ཀ་ཏྟ་རི ཀཱ་ར་ཀེ ཀྲི་ཡ་ཏྠཱ ལྟུ+ཎྐཱ ཧོ་ནྟི. ཀ་ར=ཀ་ར་ཎེ, པ་ར་རཱུ་པེ ‘‘ལྟུ+པི་ཏཱ་དཱི་ན+མཱ སི་མྷཱི’’ཏི ཨཱ སི་ལོ་པོ ཙ. ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ བྷ་ར་ཏཱི་ཏི བྷ་ཏྟཱ. ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཧ་ཏྟཱ. བྷི་ད་ཏཱི་ཏི བྷེ་ཏྟཱ, ཨེ་ཀཱ་རོ, ཨཱུ་མྷི བྷེ་དི་ཏཱ. ཚི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཚེ་ཏྟཱ. བྷོ་ཛ་ན་སྶ དཱ་ཏཱ བྷོ་ཛ་ན་དཱ་ཏཱ. ས་ནྡྷཱ་ཏཱི་ཏི ས་ནྡྷཱ་ཏཱ. ཝ་ཙ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟཱ. ཨོ་ཀཱ་ར་པ་ར་རཱུ་པེ་སུ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི བྷོ་ཏྟཱ. ‘‘པ་དཱ་དཱི་ནཾ ཀྭ་ཙཱི’’ཏི ཡུ་ཀཱ་ག་མོ, བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ. ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཏཱ. ཚི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཚེ་ཏཱ. སུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི སོ་ཏཱ. ‘‘ཨཱུ+ལ་སྶེ’’ཏི ཨཱུ་སྶ ཨེ་ཀཱ་རེ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏཱ. བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཝི་ཏཱ. ས་ར་ཏཱི་ཏི ས་རི་ཏཱ. ‘‘མ་ནཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏཾ’’ཏི མ་སྶ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏེ ཝ་གྒ་ནྟེ ཙ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ག་ནྟཱ. ན་ཀཱ་ར་ནྟཱ་ན་མྤི ནི་གྒ་ཧཱི་ཏཾ, ཁ་ན་ཏཱི་ཏི ཁ་ནྟཱ. ས་ན་ཏཱི་ཏི ས་ནྟཱ. མ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི མ་ནྟཱ. པཱ་ལེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ལ་ཡི་ཏཱ པཱ་ལེ་ཏཱ, ཨེ་ཏྠ ཙུ་རཱ་དི་ཏྟཱ ཎི.
ཎི་ཎཱ་པཱི་སུ-བྷཱ་ཝ་ཡ་ཏཱི་ཏི བྷཱ་ཝ་ཡི་ཏཱ བྷཱ་ཝེ་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ སཱ་ར་ཡི་ཏཱ སཱ་རེ་ཏཱ, དཱ་པ་ཡི་ཏཱ དཱ་པེ་ཏཱ, ཧཱ་པ་ཡི་ཏཱ ཧཱ་པེ་ཏཱ, ནི་རོ་དྷ་ཡི་ཏཱ ནི་རོ་དྷེ་ཏཱ, བོ་དྷ་ཡི་ཏཱ བོ་དྷེ་ཏཱ, ཉཱ་པ་ཡི་ཏཱ ཉཱ་པེ་ཏཱ, སཱ་ཝ་ཡི་ཏཱ སཱ་ཝེ་ཏཱ, གཱ་ཧ་ཡི་ཏཱ གཱ་ཧེ་ཏཱ, ཀཱ་ར་ཡི་ཏཱ ཀཱ་རེ་ཏཱ, ཀཱ་རཱ་པ་ཡི་ཏཱ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏཱ ཨི་ཙྩཱ་དི.
ཎྐ་པ་ཙྩ་ཡེ-ཎ་ཀཱ་རོ ཝུ་དྡྷྱ་ཏྠོ. ར་ཐཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ར་ཐ་ཀཱ་ར་ཀོ, ‘‘ཨ་སྶཱ ཎཱ་ནུ་བ་ནྡྷེ’’ཏི ཨཱ ཨ་མཱ་དི་ས་མཱ་སོ ཙ. ཨ་ནྣཾ ད་དཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྣ་དཱ་ཡ་ཀོ. ‘‘ཨ་དྷཱ་ཏུ་སྶ ཀཱ+སྱཱ་དི་ཏོ གྷེ+སྶཱི’’ཏི གྷེ པ་རེ ཨ་སྶ ཨི་ཨཱ་དེ་སོ, ཨ་ནྣ་དཱ་ཡི་ཀཱ, ཨ་ནྣ་དཱ་ཡ་ཀཾ ཀུ་ལཾ. ‘‘ཨཱ་སྶཱ+ཎཱ་པི་མྷི ཡུ་ཀ’’ ཨི་ཏི་ཎཱ་པི་ཏོ+ཉྙ་ཏྲ ཡུ་ཀ. ལོ་ཀཾ ནེ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀོ, ཨེ་ཀཱ་རེ ‘‘ཨཱ་ཡཱ+ཝཱ ཎཱ་ནུ་བ་ནྡྷེ’’ཏི ཨཱ་ཡཱ་དེ་སོ. ཨེ་ཝཾ ཝི་ནེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནཱ་ཡ་ཀོ.
ཨ་ཀ་མྨུ་པ་པ་དེ-ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཀོ, ཨེ་ཝཾ དཱ་ཡ་ཀོ ནཱ་ཡ་ཀོ, ཨོ་ཀཱ་རེ ཨཱ་ཝཱ་དེ་སེ སུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི སཱ་ཝ་ཀོ. པུ་རེ ཝི་ཡ ཨི་ཀཱ་རེ སཱ་ཝི་ཀཱ. ལུ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ལཱ་ཝ་ཀོ. པུ=པ་ཝ་ནེ, པུ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཝ་ཀོ. བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི བྷཱ་ཝ་ཀོ, ཨུ་པཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀོ. ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི གཱ་ཧ་ཀོ པཱ་ཝ་ཀོ, ཡཱ་ཛ་ཀོ. ཝ་དྷ=ཧིཾ་སཱ་ཡཾ, ཝ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཝ་དྷ་ཀོ, ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲཱ་པཱི’’ཏི ཝུ་དྡྷི་པ་ཊི་སེ་དྷོ. ‘‘ཧ་ན་སྶ གྷཱ་ཏོ ཎཱ་ནུ་བ་ནྡྷེ’’ཏི གྷཱ་ཏཱ་དེ་སོ, ཧ་ན་ཏཱི་ཏི གྷཱ་ཏ་ཀོ. ‘‘མཾ ཝཱ རུ་དྷཱ་དཱི་ནཾ’’ཏི མཾ, རུ་ནྡྷ་ཀོ, གུ་རུ་ཏྟཱ ན ཝུ་དྡྷི. ཏ་ཐཱ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི བྷུ་ཉྫ་ཀོ. ཨཱ་ཡ་སྶ ར་སྶེ ཀི་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཡ་ཀོ. པཱ་ལེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ལ་ཀོ. པཱུ་ཛེ་ཏཱི་ཏི པཱུ་ཛ་ཀོ.
ཁཱ་དཱི་སུ-ཏི་ཏི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཏི་ཏི་ཀྑ་ཀོ. ཝཱི་མཾ་ས་ཏཱི་ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ཀོ ཨི་ཙྩཱ་དི. པ་ནུ་ད་ཏཱི་ཏི པ་ནཱུ་ད་ཀོ, ‘‘བྱ་ཉྫ་ནེ’’ཙྩཱ་དི་ནཱ དཱི་གྷོ. ‘‘བྷཱི་ཏྭཱ+ན་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘ཨཱ་ན་ཀོ’ཏི ཡོ་ག་ཝི་བྷཱ་གཱ ཨཱ་ན་ཀོ, ཨཱ་སྶ ར་སྶེ ན་ཀཱ་རཱ་ག་མེ ཙ ‘‘ཉཱ་སྶ ནེ ཛཱ’’ཏི ཛཱ་དེ་སོ, ཛཱ་ན་ན་ཀོ. ཎཱ་པི་མྷི –
ཨ་ཎ-ཨི་ཏི ད་ཎྜ་ཀ་དྷཱ་ཏུ, ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀོ. ཏ་ཐཱ ས་ཉྙཱ་པ་ཀོ, པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ཀོ. སཾ+པ པུ་བྦོ ཨཱ་པ=པཱ་པུ་ཎ་ནེ, ནི་བྦཱ་ནཾ ས་མྤཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤཱ་པ་ཀོ. ཀཱ་རཱ་པ་ཀོ, ཀཱ་རཱ་པི་ཀཱ ཨི་ཙྩཱ་དི.
བ་ཧུ་ལཾ་ཝི་དྷཱ་ནཱ ཀ་མྨེ་པི-པཱ་དེ་ཧི ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པཱ་ད་ཧཱ་ར་ཀོ. ཙུ་པ=མ་ནྡ་ག་མ་ནེ, ག་ལེ ཙུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ག་ལ་ཙོ་པ་ཀོ.
སི་དྡྷོ་ཝ ལྟུ ཨ་ར་ཧཱ་དཱི་སུ ‘‘བྷ་ཝཾ ཁ་ལུ ཀ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་གྒ་ཧཱ་ར་ཧོ’’ཏི (པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ). སཱི་ལ་ཏྠེ-ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སཱི་ལོ་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ཏཱ. སཱ་དྷུ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ག་ནྟཱ. མུ་ཎྜ་ན་དྷ་མྨཱ མུ་ཎྜ་ནཱ་ཙཱ་རཱ་ཏི མུ་ཎྜ་ཡི་ཏཱ་རོ, ཨེ་ཏྠ ‘‘དྷཱ་ཏྭ་ཏྠེ ནཱ་མ་སྨཱི’’ཏི ཨི་མྷི ཨཱུ་ཨཱ་ག་མེ ཨེ+ཨ་ཡཱ་དེ་སེ མུ་ཎྜ་ཡི་ཏུ་ས་དྡ་མྷི ཨཱ་ར་ངཱ་དེ་སེ ཙ ཀ་ཏེ ཡོ་སྶ ཊོ.