༤. ས་མཱ་ས་ཀ་ཎྜ
ཨ་ཐ ནཱ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ནཾ ས་མཱ་སོ་ཏི ནཱ་མ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ, ས་ཡ་ཉྩ ནཱ་མི་ཀ་ཏྟཱ ནཱ་མཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་མཱ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏེ.
༡. སྱཱ་དི སྱཱ་དི་ནེ+ཀ་ཏྠ་ནྟི
ཨི་ད+མ་དྷི་ཀ་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉཱ་ཡེ་ན སྱཱ་དཱི་ཏི ཏ་ད་ནྟ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ. སོ ཙ བྷི་ནྣ་ཏྠཱ་ནཾ ནཱ་མཱ་ན+མེ་ཀ་ཏྠཱི་བྷཱ་ཝོ ས་མཱ་སོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏེ.
༢. ཨ་ས་ངྑྱཾ ཝི་བྷ་ཏྟི+ས་མྤ་ཏྟི+ས་མཱི་པ+སཱ་ཀ་ལྱཱ+བྷཱ་ཝ+ཡ་ཐཱ+ པ་ཙྪཱ+ཡུ་ག་པ་ད་ཏྠེ
པུ་བྦ་སྶ+ཏྠ་པ་རཾ ཡ་སྶ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ་པ་ར་མ་ཉྩ ཡཾ;
ན་པུཾ་ས་ཀཾ བྷ་ཝེ ཡ་ཉྩ, ཏ+དཱ་སཾ་ཁྱ+མི་ཧེ+སྶ་ཏེ.
ས་ཏྠ་ནྟ་རེ པ་སི་དྡྷཾ ཡཾ, ཨ་བྱ་ཡཱི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཏོ;
ཨུ་པ་ཀུ་མྦྷཾ ཏི་ཊྛ་གུ ཙ, པཱ་ཏ་མེ་གྷཾ་ཏི ཏཾ ཡ་ཐཱ.
ཨ་ས་ངྑྱཾ སྱཱ་དྱ་ནྟཾ ཝི་བྷ་ཏྱཱ་དཱི་ན+མ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ སྱཱ་དྱ་ནྟེ་ན ས་ཧེ+ཀ་ཏྠཾ བྷ་ཝ་ཏི. ‘‘ཨ་ཝི་གྒ་ཧོ ནི་ཙྩ་ས་མཱ་སོ, པ་ད་ནྟ་ར་ཝི་གྒ་ཧོ ཙེ’’ཏི པ་ད་ནྟ་ར་ཝི་གྒ་ཧོ. ཨི་ཏྠཱི་སུ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཡ྄ཧ ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠེ ས་མཱ་སེ ཀ་ཏེ –
༢,༡༡༩. ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཾ
ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྠོ ཡ་སྶ པ་ཀ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ སོ ཨེ་ཀ་ཏྠོ. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏཱ, ཨཱི་ཡཱ་དི+ཎཱ་དི+ས་མཱ་ས་ཝི་དྷཱ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ ས་ཏི སྱཱ་དི་ལོ་པོ ཧོ་ཏི.
༩. ཏཾ ན་པུཾ་ས་ཀ་ནྟི
ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒེ ཙ ‘‘པུ་བྦ་སྨཱ+མཱ་དི་ཏོ’’ཏི ས་བྦ་ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ནཾ ལོ་པེ ཙ ཀ་ཏེ ཨ་དྷི་ཏྠི ཏི་ཊྛ་ཏི, བྷོ ཨ་དྷི་ཏྠི, ཨ་དྷི་ཏྠི པ་སྶ, ཨ་དྷི་ཏྠི ཀ་ཏཾ, ཨ་དྷི་ཏྟི ཙ་ར་ཏི, ཨ་དྷི་ཏྠི དེ་ཧི, ཨ་དྷི་ཏྠི ཨ་པེ་ཧི, ཨ་དྷི་ཏྠི ཨཱ་ཡ་ཏྟཾ, ཨ་དྷི་ཏྠི པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཀུ་མཱ་རི, ཨ་ནྟ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་སྶ གྷ་པ་སྶ ‘‘གྷ་པ་སྶ+ནྟ་སྶཱ+པྤ་དྷཱ་ན་སྶཱ’’ཏི པ་སྶ ར་སྶོ.
ས་ཧ=ས་མྤ་ནྣཾ བྲ་ཧྨཾ ས་བྲ་ཧྨཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་པ་རི ཙ ས་མཱ་སཱ་ད་ཡོ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལེ ས་ཏ་ཏྠེ’’ཏི ས་ཧ་སྶ སཱ་དེ་སོ. སྱཱ་དི་མྷི ཀ་ཏེ ‘‘པུ་བྦ་སྨཱ+མཱ་དི་ཏོ’’ཏི སྱཱ་དཱི་ནཾ ལོ་པེ ཙ ས་མྤ་ཏྟེ ‘‘ནཱ+ཏོ+མ་པ་ཉྩ་མི་ཡཱ’’ཏི ཨ་པ་ཉྩ་མི་ཡཱ པ་ཊི་སེ་དྷོ ཙ ཨ་ཀཱ་ར་ནྟ་ཨ་སཾ་ཁྱ་ས་མཱ་ས་ཏོ པ་རཱ་སཾ ས་བྦ་ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ནཾ ཨཾ་ཨཱ་དེ་སོ ཙ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ+མུ་པ་རི་པི.
བྷི་ཀྑཱ་ནཾ ས་མི་དྡྷི སུ་བྷི་ཀྑཾ, ཨེ་ཏྠ གྷ་སྶ ར་སྶོ. སུ་བྷི་ཀྑཾ ཏི་ཊྛ་ཏི བྷོ སུ་བྷི་ཀྑཾ, སུ་བྷི་ཀྑཾ པ་སྶ. ནཱ+སྨིཾ་སུ ‘‘ཝཱ ཏ་ཏི་ཡཱ ས་ཏྟ་མཱི་ནཾ’’ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ན ཨཾ, སུ་བྷི་ཀྑཾ སུ་བྷི་ཀྑེ་ན ཝཱ ཀ་ཏཾ, སུ་བྷི་ཀྑཾ སུ་བྷི་ཀྑེ་ན ཝཱ ཙ་ར་ཏི, སུ་བྷི་ཀྑཾ དེ་ཧི. པ་ཉྩ་མི་ཡཾ ཨ+མ་བྦྷཱ་ཝཱ སུ་བྷི་ཀྑཱ ཨ་པ་ག་ཙྪ, སུ་བྷི་ཀྑ+མཱ་ཡ་ཏྟཾ, སུ་བྷི་ཀྑཾ སུ་བྷི་ཀྑེ ཝཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ.
ས་མཱི་པ་ཏྠེ-ཀུ་མྦྷ་སྶ ས་མཱི་པཾ ཨུ་པ་ཀུ་མྦྷཾ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ན་ག་རཾ, བྷོ ཨུ་པ་ཀུ་མྦྷཾ ཨི་ཙྩཱ་དི.
སཱ་ཀ་ལྱེ-ཏི་ཎ་མྤི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ་ཏི ས་ཏི་ཎཾ, ཏི་ཎ་མྤི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎཱི་ཡ+མ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏྱ་ཏྠོ. སེ་སཾ ས་བྲ་ཧྨ་ས་མཾ. ཨ་གྒི་མྤི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ་ཏི སཱ་གྒི, ཨ་གྒི་ག་ནྠཾ་པི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་དྷཱི་ཏེ་ཏྱ་ཏྠོ. ཝཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་དྷི་ཏྠི་ས་མཾ.
ཨ་བྷཱ་ཝོ ས་མྦ་ནྡྷཱི་བྷེ་དཱ བ་ཧུ་ཝི་དྷོ, ཏ་ཏྲ ཨི་དྡྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ཝི་ག་ཏཱ ཨི་དྡྷི=ཝི་བྷཱུ་ཏི ས་དྡི་ཀཱ་ན་ནྟི དུ་སྶ་དྡི་ཀཾ. ཨ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝེ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ ནི་མྨ་ཀྑི་ཀཾ, ནི་དྡ་ར་ཐཾ, ནི་མྨ་ས་ཀཾ. ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝེ-ཨ་ཏི་ག་ཏཱ་ནི ཏི་ཎཱ་ནི ནི་ཏྟི་ཎཾ. ཨུ་པ་བྷོ་ག་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ-ཨ་ཏི་ག་ཏཾ ལ་ཧུ་པཱ་ཝུ་ར་ཎཾ ཨ་ཏི་ལ་ཧུ་པཱ་ཝུ་ར་ཎཾ, ལ་ཧུ་པཱ་ཝུ་ར་ཎ་སྶ ནཱ+ཡཾ ཨུ་པ་བྷོ་ག་ཏཱ ལོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡ་ཐཱ་ཏྠོ+ནེ་ཀ་ཝི་དྷོ, ཏ་ཏྲ ཡོ་གྒ་ཏཱ་ཡཾ-ཡོ་གྒཾ རཱུ་པ+མ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཝི་ཙྪཱ་ཡཾ-ཨ་དྡྷ་མཱ་སཾ ཨ་དྡྷ་མཱ་སཾ ཨ་ནུ ཨ་ནྭ་དྡྷ་མཱ་སཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ-ས་ཏྟིཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མྨ ཡ་ཐཱ་ས་ཏྟི. ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ, ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ. བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཡཱ ཡཱ པ་རི་སཱ ཡ་ཐཱ་པ་རི་སཱ. ས་དི་ས་ཏྠེ-ཀི་ཁི་ཡཱ ཀ་ཎྷ་ཝི་ཙྪི་ཏ་དྷེ་ནུ་ཡཱ ས་དི་སོ ས་ཀི་ཁི, ས་ཧ་སྶ སཱ་དེ་སོ. ཨཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཾ-ཛེ་ཊྛཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ནུ་ཛེ་ཊྛཾ.
པ་ཙྪཱ་ཨ་ཏྠེ-ར་ཐ་སྶ པ་ཙྪཱ ཨ་ནུ་ར་ཐཾ.
ཡུ་ག་པ་ད་ཏྠེ-ཙ་ཀྐེ་ན ས་ཧ=ཨེ་ཀ་ཀཱ་ལཾ ས་ཙ་ཀྐཾ, ཙ་ཀྐེ་ན ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ནི་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣. ཡ་ཐཱ ན ཏུ་ལྱེ
ཡ་ཐཱ་ས་དྡོ ཏུ་ལྱ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ སྱཱ་དྱ་ནྟེ་ན ས་ཧེ+ཀ་ཏྠོ ན བྷ་ཝ་ཏི. ཡ་ཐཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ ཡ་ཉྙ་ད་ཏྟོ. ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་མཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ས་དྡོ ‘ཏ་ཐཱ ཡ་ཉྙ་ད་ཏྟོ’ཏི ཨུ་པ་མེ་ཡྻ+མ་པེ་ཀྑ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘སཱ་པེ་ཀྑ+མ་ས་མ་ཏྠཾ བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཉཱ་ཡཱ ཨ་ས་མཱ་སེ ‘‘ན ཏུ་ལྱེ’’ཏི པ་ཊི་སེ་དྷོ ཀི་མ་ཏྠ+མི་ཏི ཙེ. ཡ་སྨཱ ‘‘ཡ་ཐཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ’’ཏི ས་མུ་དཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨུ་པ་མཱ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི, ན ཝི་སུཾ ཡ་ཐཱ་ས་དྡོ, ཏ་སྨཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶེ་ཝ ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟེ ན ཨ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏཱ ན ཝི་སུཾ ཡ་ཐཱ་ས་དྡ་སྶ, ཏ་སྨཱ སཱ་དི་སྶེ པ་ཏྟ་ས་མཱ་ས་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཏྠ+མི་དཾ. ཏུ་ལྱ་ཏྠེ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཏུ་ལྱཾ ཝི་ནཱ ཏུ་ལྱ་ཏཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཏུ་ལྱ་ཏྠེ་ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཏུ་ལྱེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཡ་ཐཱ་ཀ་ཐ་ཉྩི སཱ་དི་སྶཾ, ཉཱ་ཡ་ཏེ ཡ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝཾ;
ཨུ་པ་མཱ ནཱ་མ སཱ ཏ་སྶཱ, པ་པ་ཉྩོ བ་ཧུ་དྷཱ བྷ་ཝེ.
༤. ཡཱ་ཝཱ+ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ
ཡཱ་ཝ་ས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ སྱཱ་དྱ་ནྟེ་ན ས་ཧེ+ཀ་ཏྠོ བྷ་ཝ་ཏི. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ=ཨེ་ཏྟ་ཀ་ཏཱ་པ་རི་ཙྪེ་དོ. ཡཱ་ཝ་ནྟཱ་ནི ཨ་མ་ཏྟཱ་ནི=བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི ཡཱ་ཝཱ་མ་ཏྟཾ, ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་སེ ཀ་ཏེ སེ་སཾ པུ་བྦ་ས་མཾ. ཛཱི་ཝ་སྶ ཡ་ཏྟ་ཀོ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ. ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ, ‘‘ས་ཀ་ཏྠེ’’ཏི ཀ་པ་ཙྩ་ཡོ. ཡ་ཏྟ་ཀེ་ན ཨ་ཏྠོ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ.
༥. པ་ཡྻ་པཱ བ་ཧི ཏི་རོ པུ་རེ པ་ཙྪཱ ཝཱ པ་ཉྩ་མྱཱ
པ་རི་ཨཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ་མྱ་ནྟེ་ན ས་ཧེ+ཀ་ཏྠཱ ཧོ་ནྟི ཝཱ. པ་རི པ་བྦ་ཏཱ པ་རི་པ་བྦ་ཏཾ. ཝཱ་སྶ ཝཱ་ཀྱ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠ་ཏྟཱ པ་རི པ་བྦ་ཏཱ ཨི་ཙྩཱ་ད་ཡོ་པི ཧོ་ནྟི. ཨ་པ པ་བྦ་ཏཱ ཨ་པ་པ་བྦ་ཏཾ, ཨཱ པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟཱ ཨཱ་པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟཾ, བ་ཧི གཱ་མཱ བ་ཧི་གཱ་མཾ, ཏི་རོ པ་བྦ་ཏཱ ཏི་རོ་པ་བྦ་ཏཾ, པུ་རེ བྷ་ཏྟཱ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ, པ་ཙྪཱ བྷ་ཏྟཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ, ས་བྦཾ ཨུ་པ་ཀུ་མྦྷ་ས་མཾ, ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་སོ ཝི་སེ་སོ. ཨེ་ཝ+མུ་པ་རི་སུ་ཏྟེ་པི.
ཝཱ་ཏྱ+དྷི་ཀཱ་རོ –
༦. ས་མཱི་པཱ+ཡཱ་མེ་སྭ+ནུ
‘‘ཨ་སཾ་ཁྱ’’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ནི་ཙྩ་ས་མཱ་ས་སྶ ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠཾ ས་མཱི་པ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨ་ནུ་ས་དྡོ སཱ་མཱི་པྱེ ཨཱ་ཡཱ་མེ ཙ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ སྱཱ་དྱ་ནྟེ་ན ས་ཧེ+ཀ་ཏྠོ ཝཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ས་མཱི་པ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ སཱ་མཱི་པྱ་མེ་ཝ ག་མྱ་ཏེ་ཏི སཱ་མཱི་པྱེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ན་སྶ ཨ་ནུ=ས་མཱི་པཾ ཨ་ནུ་ཝ་ནཾ, ག་ངྒཱ་ཡ ཨ་ནུ=ཨཱ་ཡཱ་མོ ཨ་ནུ་ག་ངྒཾ, ག་ངྒཱ་ཡ ཨ་ནུ ཝཱ བཱ་རཱ་ཎ་སཱི.
༧. ཏི་ཊྛ་གྭཱ་དཱི་ནི
ཏི་ཊྛ་གུ་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཉྙ་ཏྠེ་ན སི་དྡྷཱ་པི ཨ་སྨིཾ ཨ་སཾ་ཁྱ་ས་མཱ་སེ ནི་པཱ་ཏི་ཡ་ནྟི. ཏི་ཊྛ་ནྟི གཱ་ཝོ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ་ཏི ཏི་ཊྛ་ནྟ་ས་དྡ+གོ་ས་དྡེ་ཧི པ་ཋ་མཱ་ཡོ་མྷི ཀ་ཏེ ‘‘ཝཱ+ནེ་ཀ་ཉྙ་ཏྠེ’’ཏི ས་མཱ་སོ, ཨི་མི་ནཱ ནི་པཱ་ཏ་ནཱ ལོ་པེ ན་པུཾ་ས་ཀ་ཏྠེ ཙ ཀ་ཏེ སི་མྷི གོ་སྶ ‘‘གོ་སྶུ’’ཏི ཨུ་ཀཱ་རེ ‘‘པུ་བྦ་སྨཱ+མཱ་དི་ཏོ’’ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ལོ་པོ. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཧ་ནྟཱི གཱ་ཝོ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ་ཏི ཝ་ཧ་གྒུ ཨི་ཙྩཱ་དི. ཝེ་ལཱ་པྤ་ཀཱ་ས་ཀ་པཱ་ཏོ་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ, པཱ་ཏོ ན་ཧཱ་ན་ནྟི ས་ཏྟ་མཱི་ཨ་མཱ་དི་ས་མཱ་སེ པཱ་ཏ་ན་ཧཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ སཱ་ཡ་ན་ཧཱ་ནཾ, པཱ་ཏ་ཀཱ་ལཾ, སཱ་ཡ་ཀཱ་ལཾ, པཱ་ཏ་མེ་གྷཾ, སཱ་ཡ་མེ་གྷཾ, པཱ་ཏ་མ་གྒཾ, སཱ་ཡ་མ་གྒཾ, ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཨོ་ན+མ ཝ་ཎྞེ’’ཏི ཨ་ཀཱ་རོ, ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་སྶ ལོ་པོ ཙ ཧོ་ཏི.
༨. ཨོ་རེ+པ་རི+པ་ཊི+པཱ་རེ+མ་ཛ྄ཛྷེ+ཧེ་ཊྛུ+དྡྷཱ+དྷོ+ནྟོ ཝཱ ཚ་ཊྛི་ཡཱ.
ཨོ་རཱ་ད་ཡོ ས་དྡཱ ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟེ་ན ས་ཧེ+ཀ་ཏྠཱ ཝཱ ཧོ་ནྟི. ཨོ་རཾ ག་ངྒཱ་ཡ ཨོ་རེ་ག་ངྒཱ, ཨུ་པ་རི སི་ཁ་ར་སྶ ཨུ་པ་རི་སི་ཁ་རཾ, པ་ཊི=མུ་ཁཾ སོ་ཏ་སྶ པ་ཊི་སོ་ཏཾ, པཱ་རཾ ཡ་མུ་ནཱ་ཡ པཱ་རེ་ཡ་མུ་ནཾ, མ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ངྒཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ་ག་ངྒཾ, ཧེ་ཊྛཱ པཱ་སཱ་ད་སྶ ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དཾ, ཨུ་དྡྷཾ ག་ངྒཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ག་ངྒཾ, ཨ་དྷོ ག་ངྒཱ་ཡ ཨ་དྷོ་ག་ངྒཾ, ཨ་ནྟོ པཱ་སཱ་ད་སྶ ཨ་ནྟོ་པཱ་སཱ་དཾ. ཨི་མི་ནཱ ནི་པཱ་ཏ་ནཱ་ཝ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་ལོ་པེ ཙ ཨེ་ཀཱ་རེ ཙ ཀ་ཏེ ཨོ་རེ་ཙྩཱ་དི ཧོ་ཏི.
༡༠. ཨ+མཱ་དི
ཨ+མཱ་དི་སྱཱ་དྱ་ནྟཾ སྱཱ་དྱ་ནྟེ་ན ས་ཧ བ་ཧུ་ལ+མེ་ཀ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨུ་ཏྟ་ར་སྶ པ་ད་སྶ+ཏྠོ, པ་དྷཱ་ནཾ ལི་ངྒ+མ་སྶ ཙ;
དུ་ཏི་ཡ་ནྟཱ་དི་པ་དེ་ཀ་ཏྠོ, བ་ཧུ་དྷཱ ཏཾ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཏེ.
པ་རེ་ས+མི་སྶ་ཏེ ཏ་ཉྩ, བྷི་ཡྻོ ཏ་པྤུ་རི་སཱ+ཁྱ་ཡཱ;
ཏཾ ཡ་ཐཱ+ཏྲ རཱ་ཛཱ་པ་ཙྩཾ, ཀ་ཏྠ་ཙཱི་ཏི+མི་ཏཱི་དི་སཾ.
ཨ+མཱ་དྱ་ནྟཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ན་ཉྩ ས་མཱ་སོ ཀ་ཏྠ་ཙི་མེ་ཝ ཝཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཉྩ བ་ཧུ་ལཾ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཏ་ཏྠ དུ་ཏི་ཡཱ་ཏ་པྤུ་རི་སོ ཨ་མཱ་དི ག་ཏ+ནི་སྶི་ཏཱ+ཏཱི་ཏཱ+ཏི་ཀྐ་ནྟ+པ་ཏྟཱ+པ་ནྣཱ་དཱི་ཧི བྷ་ཝ་ཏི. ས་ར་ཎཾ ག་ཏོ་ཏི ས་མཱ་སེ ཀ་ཏེ ‘‘ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཾ’’ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ལོ་པཱ་དི ཨུ་པ་རི ས་བྦ་ཏྠ པུ་བྦ་ས་མཾ. ས་ར་ཎ་ག་ཏོ, ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ. ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ, ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ་ཡོ. ས་ར་ཎ་ག་ཏཾ ཀུ་ལཾ, ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ནི ཨི་ཙྩཱ་དི. ཨ་ར་ཉྙ་ག་ཏོ, བྷཱུ་མི་ག་ཏོ. དྷ་མྨཾ ནི་སྶི་ཏོ དྷ་མྨ་ནི་སྶི་ཏོ, ཨ་ཏྠ་ནི་སྶི་ཏོ. བྷ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏོ བྷ་ཝཱ་ཏཱི་ཏོ, ཀཱ་ལཱ་ཏཱི་ཏོ. པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ, ལོ་ཀཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ. སུ་ཁཾ པ་ཏྟོ སུ་ཁ་པྤ་ཏྟོ, དུ་ཀྑ་པྤ་ཏྟོ. སོ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ, ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣོ, མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ. ར་ཐཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ ར་ཐཱ་རུ་ལ༹ྷོ. ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ སོ་བྷ་ཎོ ས་བྦ་ར་ཏྟི་སོ་བྷ་ཎོ, མུ་ཧུ་ཏྟ་སུ་ཁཾ. ཨ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ས་མཱ་སོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ. ཝུ་ཏྟི་ཡེ་ཝོ+པ་པ་ད་ས་མཱ་སེ, ཏ་སྶ ནི་ཙྩ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་མྨ་ཀཱ་རོ, ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་རོ, ཨ་ཏྠཾ ཀཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མོ, དྷ་མྨ་ཀཱ་མོ, དྷ་མྨཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་དྷ་རོ, ཝི་ན་ཡ་དྷ་རོ. སཱ་ནཾ པ་ཙ་ཏཱི་ཏི ས་པཱ་ཀོ, ཏ་ནྟཾ ཝཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡོ, ཝ་རཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝ་རཱ་ཧ་རོ. ནྟ+མཱ་ན+ཀྟ་ཝ་ནྟེ་ཧི ཝཱ་ཀྱ་མེ་ཝ. དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ, དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་མཱ་ནོ, ཨོ་ད་ནཾ བྷུ་ཏྟ་ཝཱ.
ཏ་ཏི་ཡཱ་ཏ་པྤུ་རི་སོ ཀི་ཏ་ཀ+པུ་བྦ+ས་དི་ས+ས་མོ+ན་ཏྠ+ཀ་ལ་ཧ+ནི་པུ་ཎ+མི་སྶ+ས་ཁི་ལཱ་དཱི་ཧི. བུ་དྡྷེ་ན བྷཱ་སི་ཏོ བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏོ དྷ་མྨོ, ཨེ་ཝཾ ཛི་ན་དེ་སི་ཏོ. ས་ཏྠཱ་རཱ ཝ་ཎྞི་ཏོ ས་ཏྠུ་ཝ་ཎྞི་ཏོ. ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ག་ར་ཧི་ཏོ ཝི་ཉྙུ་ག་ར་ཧི་ཏོ, ཝི་ཉྙུ་པྤ་ས་ཏྠོ, ཨི་སྶ་ར་ཀ་ཏཾ, ས་ཡཾ ཀ་ཏཾ, སུ་ཀེ་ཧི ཨཱ་ཧ་ཊཾ སུ་ཀཱ་ཧ་ཊཾ, ར་ཉྙཱ ཧ་ཏོ རཱ་ཛ་ཧ་ཏོ, རཱ་ཛ་པཱི་ལི༹་ཏོ. ཨ་གྒི་ནཱ ད་ཌྜྷོ ཨ་གྒི་ད་ཌྜྷོ, ས་པྤེ་ན ད་ཊྛོ ས་པྤ་ད་ཊྛོ, ས་ལླེ་ཧི ཝི་དྡྷོ ས་ལླ་ཝི་དྡྷོ, ཨི་ཙྪཱ་ཡ པ་ཀ་ཏོ ཨི་ཙྪཱ་པ་ཀ་ཏོ, སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ. ཨེ་ཝཾ སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཾ, ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ, མི་ཏྟ་སཾ་ས་གྒོ, པི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡོ་གོ, ཛཱ་ཏི་ཐ་དྡྷོ, གུ་ཎ་ཧཱི་ནོ, གུ་ཎ་ཝུ་དྡྷོ, ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ, ཙ་ཏུ་ཝ་གྒཱ་དི་ཀ་ཏྟ་བྦཾ. ཀཱ་ཀེ་ཧི པེ་ཡྻཱ ཀཱ་ཀ་པེ་ཡྻཱ, ན་དཱི. ཀྭ་ཙི ཝུ་ཏྟི་ཡེ་ཝ, ཨུ་ར་སཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ར་གོ, པཱ་དེ་ན པི་ཝ་ཏཱི་ཏི པཱ་ད་པོ. ཀྭ་ཙི ཝཱ་ཀྱ་མེ་ཝ, ཕ་ར་སུ་ནཱ ཚི་ནྣ་ཝཱ, ཀཱ་ཀེ་ཧི པཱ་ཏ་བྦཱ, ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ. པུ་བྦཱ་དི་ཡོ་གེ-མཱ་སེ་ན པུ་བྦོ མཱ་ས་པུ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ མཱ་ཏུ་ས་དི་སོ, མཱ་ཏུ་ས་མོ. ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི, སཱི་ལ་ཝི་ཀ་ལོ, ཨ་སི་ཀ་ལ་ཧོ, ཝཱ་ཙཱ་ནི་པུ་ཎོ, ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ས་མྨི་སྶཾ, ཝཱ་ཙཱ་ས་ཁི་ལོ. ས་ཏྠཱ་རཱ ས་དི་སོ ས་ཏྠུ་ས་དི་སོ, ས་ཏྠུ་ཀ་པྤོ, པུ་ཉྙེ་ན ཨ་ཏྠི་ཀོ པུ་ཉྙ་ཏྠི་ཀོ, གུ་ཎཱ་དྷི་ཀོ. ད་དྷི་ནཱ ཨུ་པ་སི་ཏྟཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ད་དྷི་བྷོ་ཛ་ནཾ, གུ་ལེ༹་ན སཾ་ས་ཊྛོ ཨོ་ད་ནོ གུ་ལོ༹་ད་ནོ. ཀཱ་ར་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཀྲི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏོ, ཨུ་པ་སི་ཏྟཱ་དི་ཀྲི་ཡཱ་ནཾ ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་ནེ་པི ཝུ་ཏྟི་ཡེ་ཝོ+པ་སི་ཏྟཱ་དི་ཀྲི་ཡཱ་ན+མཱ་ཁྱཱ་པ་ན་ཏོ ན་ཏྠཱ+ཡུ་ཏྟ་ཏྠ་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ ཁཱི་རོ་ད་ནོ. ཨ་སྶེ་ན ཡུ་ཏྟོ ར་ཐོ ཨ་སྶ་ར་ཐོ, མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ, ཛ་མྦུ་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཏོ ལ་ཀྑི་ཏོ དཱི་པོ ཛ་མྦུ་དཱི་པོ, ཨེ་ཀེ་ན ཨ་དྷི་ཀཱ ད་ས ཨེ་ཀཱ་ད་ས, ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་ནྡྷོ ཛ་ཙྩ་ནྡྷོ, པ་ཀ་ཏི་ཡཱ མེ་དྷཱ་ཝཱི པ་ཀ་ཏི་མེ་དྷཱ་ཝཱི ཨི་ཙྩཱ་དི.
ཙ་ཏུ་ཏྠཱི་ཏ་པྤུ་རི་སོ ཏ་ད་ཏྠ+ཨ་ཏྠ+ཧི་ཏ+དེ་ཡྻཱ་དཱི་ཧི. ཏ་ད་ཏྠེ-ཀ་ཐི་ན་སྶ དུ་སྶཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ, ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཙཱི་ཝ་ར་དུ་སྶཾ, ཙཱི་ཝ་ར་མཱུ་ལཾ, ཡཱ་གུ་ཡཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཏ་ཎྜུ་ལཱ ཡཱ་གུ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ, བྷ་ཏྟ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ, ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ བྷ་ཏྟཾ ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཾ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ག་མི་ཀ་བྷ་ཏྟཾ, པཱ་སཱ་དཱ་ཡ ད་བྦཾ པཱ་སཱ་ད་ད་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙཱ+ཡཾ ནི་ཙྩ་ས་མཱ་སོ, ཏ་སྶ ཏི་ལི་ངྒ་ཏཱ ཙ-བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཧཱ་རོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཏྠོ ཝི་ཧཱ་རོ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཏྠཱ ཡཱ་གུ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཏྠཾ ཙཱི་ཝ་རཾ. ཡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཡ་ད་ཏྠོ, ཡ་ད་ཏྠཱ, ཡ་ད་ཏྠཾ. ཨེ་ཝཾ ཏ་ད་ཏྠོ, ཏ་ད་ཏྠཱ, ཏ་ད་ཏྠཾ. ཏ་ཐཱ ལོ་ཀ་ཧི་ཏོ. བུ་དྡྷ་སྶ དེ་ཡྻཾ བུ་དྡྷ་དེ་ཡྻཾ པུ་པྥཾ. ས་ངྒྷ་དེ་ཡྻཾ ཙཱི་ཝ་རཾ. ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ’’.
པ་ཉྩ་མཱི་ཏ་པྤུ་རི་སོ ཨ་པ་ག་མ་ན+བྷ་ཡ+ཝི་ར་ཏི+མོ་ཙ་ན་ཏྠཱ་དཱི་ཧི. མེ་ཐུ་ན་སྨཱ ཨ་པེ་ཏོ མེ་ཐུ་ནཱ་པེ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ པ་ལཱ་པ་ག་ཏོ, ན་ག་ར་ནི་གྒ་ཏོ, པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ, ཀཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཀཱ་མ་ནི་ཀྑ་ནྟཾ, རུ་ཀྑ་གྒཱ པ་ཏི་ཏོ རུ་ཀྑ་གྒ་པ་ཏི་ཏོ, སཱ་ས་ན་ཙྩུ་ཏོ, ཨཱ་པ་ཏྟི- ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ, དྷ་ར་ཎཱི་ཏ་ལ་གྒ་ཏོ, ས་བྦ་བྷ་ཝེ་ཧི ནི་སྶ་ཊོ ས་བྦ་བྷ་ཝ་ནི་སྶ་ཊོ. བྷ་ཡ་ཏཱ་དི་ཡོ་གེ-རཱ་ཛ་ཏོ བྷ་ཡཾ རཱ་ཛ་བྷ་ཡཾ, ཙོ་ར་བྷ་ཡཾ, ཨ་མ་ནུ་སྶ་བྷ་ཡཾ, ཨ་གྒི་བྷ་ཡཾ, པཱ་པ་བྷཱི་ཏོ, པཱ་པ་བྷཱི་རུ་ཀོ. ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཝི་ར་ཏི ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝི་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝི་ར་ཏི, ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝི་ར་ཏི. བ་ནྡྷ་ནཱ མུ་ཏྟོ བ་ནྡྷ་ན་མུ་ཏྟོ, ཝ་ན་མུ་ཏྟོ, བ་ནྡྷ་ན་མོ་ཀྑོ. ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛུ་ཀྐ་ཊྛཾ, ཨོ་མ་ཀོ་མ་ཀཾ. ཀྭ་ཙི ཝུ་ཏྟི་ཡེ་ཝ, ཀ་མྨ་ཏོ ཛཱ་ཏཾ ཀ་མྨ་ཛཾ, ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟ་ཛཾ, ཨུ་ཏུ་ཛཾ, ཨཱ་ཧཱ་ར་ཛཾ. ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི ‘པཱ་སཱ་དཱ པ་ཏི་ཏོ’.
ཚ་ཊྛཱི་ཏ་པྤུ་རི་སོ ར་ཉྙོ པུ་ཏྟོ རཱ་ཛ་པུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ རཱ་ཛ་པུ་རི་སོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པཱུ་ཛ་ཀོ, བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀོ, བུ་དྡྷ་རཱུ་པཾ, ཛི་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་མུ་དྡ་གྷོ་སོ, དྷ་ཉྙཱ་ནཾ རཱ་སི དྷ་ཉྙ་རཱ་སི, པུ་པྥ་ག་ནྡྷོ, ཕ་ལ་ར་སོ, ཀཱ་ཡ་སྶ ལ་ཧུ་ཏཱ ཀཱ་ཡ་ལ་ཧུ་ཏཱ. མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི, རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ, ཨ་ཡ་སྶ པ་ཏྟོ ཨ་ཡོ་པ་ཏྟོ, ཨེ་ཏྠ ‘‘མ་ནཱ་དྱཱ་པཱ་དཱི་ན+མོ མ་ཡེ ཙེ’’ཏི ཨོ. ཨེ་ཝཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཊཱ་ཧཾ, པཱ་ནཱི་ཡ་ཐཱ་ལ་ཀཾ, ས་པྤི་ཀུ་མྦྷོ, དེ་ཝཱ་ནཾ རཱ་ཛཱ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ. པུ་མ་སྶ ལི་ངྒཾ པུ་ལླི་ངྒཾ, ‘‘པུཾ པུ་མ་སྶ་ཝཱ’’ཏི པུ་མ་སྶ པུཾ, ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་ལོ་པོ, ལ་སྶ དྭི་བྷཱ་ཝོ ཙ. ཧ་ཏྠི་པ་དཾ, ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ, ཛ་མྦུ་སཱ་ཁཱ, ཨེ་ཏྠ ཨཱི་ཀཱ་རཱུ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ར་སྶོ. བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ནྟ+མཱ་ན+ནི་དྡྷཱ་རི་ཡ+པཱུ་ར་ཎ+བྷཱ་ཝ+ཏི་ཏྟ་ཏྠེ་ཧི ན ཧོ་ཏི. མ་མཱ+ནུ་ཀུ་བྦཾ, མ་མཱ+ནུ་ཀུ་རུ་མཱ་ནོ, གུ་ནྣཾ ཀ་ཎྷཱ ས་མྤ་ནྣ་ཁཱི་ར་ཏ་མཱ, སི་སྶཱ་ནཾ པ་ཉྩ་མོ, པ་ཊ་སྶ སུ་ཏྟ་ཏཱ. ཀྭ་ཙི ཧོ་ཏེ་ཝ ‘ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སཱ་མཱི་པྱཾ’. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ སུ་ཀྐཱ ད་ནྟཱ་ཏི སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ན ཧོ་ཏི. ཕ་ལཱ་ནཾ ཏི་ཏྟོ, ཕ་ལཱ་ན+མཱ་སི་ཏོ, ཕ་ལཱ་ནཾ སུ་ཧི་ཏོ. ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨུ་ཙྩཾ གེ་ཧཾ’’ཏི སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ན ཧོ་ཏི. ‘‘ར་ཉྙོ པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟ་ཀ་སྶ དྷ་ནཾ’’ཏི དྷ་ན་ས་མྦ་ནྡྷེ ཚ་ཊྛཱི་ཏི པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟ་ཀེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝཱ ན ཧོ་ཏི. ‘‘ར་ཉྙོ གོ ཙ ཨ་སྶོ ཙ པུ་རི་སོ ཙཱ’’ཏི བྷི་ནྣ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཀྱ་མེ་ཝ. ར་ཉྙོ ག་ཝ་སྶ་པུ་རི་སཱ རཱ་ཛ་ག་ཝ་སྶ་པུ་རི་སཱ་ཏི ཝུ་ཏྟི ཧོ་ཏེ་ཝ, ཨེ་ཀ་ཏྠཱི་བྷཱ་ཝཱ. ས་མྦ་ནྡྷཱི་ས་དྡཱ་ནཾ པ་ན ནི་ཙྩ་སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟེ་པི ག་མ་ཀ་ཏྟཱ ས་མཱ་སོ, ག་མ་ཀ་ཏྟ་མྤི ཧི ས་མཱ་ས་སྶ ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ, ཡ་ཐཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ གུ་རུ་ཀུ་ལཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ་ཏི་ཨཱ་དི.
ས་ཏྟ་མཱི་ཏ་པྤུ་རི་སོ རཱུ་པེ ས་ཉྙཱ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ, ཨེ་ཝཾ རཱུ་པ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ, སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ. ཙ་ཀྑུ་མྷི ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. དྷ་མྨེ ར་ཏོ དྷ་མྨ་ར་ཏོ, དྷ་མྨཱ་བྷི་ར་ཏི, དྷ་མྨ་རུ་ཙི, དྷ་མྨ་གཱ་ར་ཝོ, དྷ་མྨེ་སུ ནི་རུ་ཏྟི དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟི, དཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི, བྷ་ཝ་ནྟ་ར་ཀ་ཏཾ. ད་སྶ་ནེ ཨ་སྶཱ་དོ ད་སྶ་ན་སྶཱ་དོ. ཨ་ར་ཉྙེ ཝཱ་སོ ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སོ, ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནཾ, ཀཱ་ལ་ཝ་སྶཾ, ཝ་ན་པུ་པྥཾ, ཝ་ན་མ་ཧི་སོ, གཱ་མ་སཱུ་ཀ་རོ, ས་མུ་དྡ་མ་ཙྪཱ, ཨཱ་ཝཱ་ཊ་ཀ་ཙྪ་པོ, ཨཱ་ཝཱ་ཊ་མ་ཎྜཱུ་ཀོ, ཀཱུ་པ་མ་ཎྜཱུ་ཀོ, ཏི་ཏྠ་ནཱ་ཝཱ. ཨི་ཏྠཱི་སུ དྷུ་ཏྟོ ཨི་ཏྠི་དྷུ་ཏྟོ, ཨ་ཀྑ་དྷུ་ཏྟོ. ཚཱ་ཡཱ་ཡཾ སུ་ཀྑོ ཚཱ་ཡཱ་སུ་ཀྑོ, ཨ་ངྒཱ་ར་པ་ཀྐཾ, ཙཱ་ར་ཀ་ཝ་ནོ. ཀྭ་ཙི ཝུ་ཏྟི་ཡེ་ཝ, ཝ་ནེ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཝ་ན་ཙ་ར་ཀོ, ཀུ་ཙྪི་མྷི ས་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཀུ་ཙྪི་ས་ཡཱ, ཐ་ལེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཐ་ལ་ཊྛོ, ཛ་ལ་ཊྛོ, པ་བྦ་ཏ་ཊྛོ, མ་གྒ་ཊྛོ. པ་ངྐེ ཛཱ་ཏཾ པ་ངྐ་ཛཾ, ས་རོ་རུ་ཧ+མི་ཙྩཱ་དི. ཨི་དྷ ན ཧོ་ཏི, བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ, ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཱ, ཨཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣོ, ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ.
༡༡. ཝི་སེ་ས་ན+མེ་ཀ་ཏྠེ་ན
ཝི་སེ་ས་ནཾ སྱཱ་དྱ་ནྟཾ ཝི་སེ་སྶེ་ན སྱཱ་དྱ་ནྟེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ན་ས་ཧེ+ཀ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི.
ས་མཱ་ན་ཏྠེ པ་དེ ཡ་ཏྠ, བྷེ་དྱ་བྷེ་ད་ཀ་ཝཱ་ཙ་ཀེ;
ཝི་སེ་ས་ན་ས་མཱ་སོ+ཡཾ, ཝི་སེ་སྶ་ཏྠ་པ་དྷཱ་ན་ཏོ.
ཝི་སེ་སྶ་ག་ཏ+མེ་ཝ+ཏྲ, ལི་ངྒ+མེ་ཏཾ པ་རཾ ཏ་ཏོ;
ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ+མི་ཙྩེ+ས, ས་མཱ་སོ+ཉྙེ་ཧི ས་ཉྙི་ཏོ.
སུ་ཏྟེ ཝི་སེ་སྶེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ཝི་སེ་ས་ན་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ས་དྡ་ཏྟཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏ་ས་དྡཾ པ་ཏི ‘‘ཝི་སེ་སྶེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –
སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཏྠུ ཡཱ ཝ་ཏྠ+ནྟ་ར་ཏོ ཏུ ཝི་སེ་སི་ཡ;
ཨེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རེ ཋ་པ་ནཱ, ཝི་སེ་ས་ན+མི་ཏཱི+རི་ཏཾ.
ཨེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་གཾ ཝ་ཏྠུ, ཝི་སེ་སྶ་ནྟི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི;
པ་དཱ་ནི ཡཱ་ནི ཡཱ་ནེ་ཝ, ས་མྦ་ནྡྷ+མུ་པ་ཡ་ནྟི+ཧ;
ག་མྱ་ཏེ ཀཱ་མ་ཙཱ་རེ་ན, ཝི་སེ་ས་ན+ཝི་སེ་སྶ་ཏཱ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་པྤ་ལ་ད་བྦཾ ར་ཏྟུ་པྤ་ལཱ་དི་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཡ་ཏཱི་ཏི ནཱི་ལ་ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཏེ་ན ཝི་སེ་སི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ལ་ས་དྡོ ཝི་སེ་སྶཾ. ཨ་པི ཙ བྷ་མ་ར+ངྒཱ་རཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙ ནཱི་ལ་ཏྠ་ཏོ ཝི་སེ་སི་ཡ་ཏཱི་ཏི ནཱི་ལཾ ཝི་སེ་སྶཾ. ན ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ, ཨུ་པྤ་ལ་སྶེ་ཝཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ཏོ ཨུ་པྤ་ལཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ་ཏི ཀཱ་མ་ཙཱ་རེ་ནེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པི ཙ –
པ་རི་ཏོ ཨ་ཡ་ནྟྱ+ནེ་ན+ཏྠཱ, པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི;
གོ་ཝཱ་ཙཱ་ཏི པ་ཝུ་ཏྟེ ཏུ, ཝཱ་ཙ་ཏྠོ ཏུ ཝི་སེ་ས་ནཾ.
ཝི་སེ་སྶེ དི་སྶ་མཱ་ནཱ ཡཱ, ལི་ངྒ+སཾ་ཁྱཱ+ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ;
ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ བྷི་ཡྻོ, ཀ་ཏྟ་བྦཱ ཏཱ ཝི་སེ་ས་ནེ་ཏི –
ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ཧ་ནྟོ+ཙྩཱ་དཱི་སུ ས་མཱ་ན་ལི་ངྒཱ་ད་ཡོ ད་ཊྛ་བྦཱ. བྷི་ཡྻོ་ཏི ཀིཾ, དེ་ཝཱ པ་མཱ་ཎཾ ཨི་ཙྩཱ་དི.
སོ ཙ ཚ་བྦི་དྷོ ཝི་སེ་ས་ན་པུ་བྦ་པ་དོ, ཝི་སེ་ས་ནུ་ཏྟ་ར་པ་དོ, ཝི་སེ་ས་ནོ་བྷ་ཡ་པ་དོ, ཨུ་པ་མཱ་ནུ་ཏྟ་ར་པ་དོ, ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་པུ་བྦ་པ་དོ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་པུ་བྦ་པ་དོ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ན་པུ་བྦ་པ་དེ ཏཱ་ཝ-མ་ཧ་ནྟོ ཙ སོ པུ་རི་སོ ཙཱ་ཏི ཝཱ་ཀྱེ ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན ས་མཱ་སོ. ‘‘ཊ ནྟ+ནྟཱུ་ནཾ’’ཏི ནྟ་སྶ ཊཱ་དེ་སེ དཱི་གྷོ ཧོ་ཏི, མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ, མ་ཧཱ་པུ་རི་སཱ ཨི་ཙྩཱ་དི.
ཝཱ་ཀྱེ ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ཙ+ཏ-ས་དྡ་པ་ཡོ་གོ. ཝུ་ཏྟི་ཡ་ནྟུ ས་མཱ་སེ་ནེ་ཝ ཏ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ ན ཏ་པྤ་ཡོ་གོ. ཨེ་ཝ+མ་ཉྙ་ཏྲཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ན+མ་པྤ་ཡོ་གོ. ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ཝཱི་རོ, མ་ཧཱ་མུ་ནི. མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ ཏཾ བ་ལ་ཉྩཱ་ཏི མ་ཧཱ་བ་ལཾ, མ་ཧ་བྦྷ་ཡཾ. ས་ནྟོ ཙ སོ པུ་རི་སོ ཙཱ་ཏི ས་པྤུ་རི་སོ. ཏ་ཐཱ པུ་བྦ་པུ་རི་སོ, ཨ་པ་ར་པུ་རི་སོ, པ་ཋ་མ་པུ་རི་སོ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པུ་རི་སོ, ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སོ, པ་ར་པུ་རི་སོ, སེ་ཏ་ཧ་ཏྠཱི, ཀ་ཎྷ་ས་པྤོ, ནཱི་ལུ་པྤ་ལཾ, ར་ཏྟུ་པྤ་ལཾ, ལོ་ཧི་ཏ་ཙ་ནྡ་ནཾ. ཀྭ་ཙི ན ཧོ་ཏི, པུ་ཎྞོ མ་ནྟཱ་ནཱི་པུ་ཏྟོ, ཙི་ཏྟོ ག་ཧ་པ་ཏི. པུ་མཱ ཙ སོ ཀོ་ཀི་ལོ ཙཱ་ཏི པུ་ངྐོ་ཀི་ལོ, ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ པུ་མ་སྶ པུཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པུ་ནྣཱ་གོ.
ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཙ སཱ ཀ་ཉྙཱ ཙཱ་ཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀ་ཉྙཱ.
༦༧. ཨི་ཏྠི་ཡཾ བྷཱ་སི་ཏ་པུ་མི+ཏྠཱི པུ་མེ་ཝེ+ཀ་ཏྠེ་ཏི
བྷཱ་སི་ཏ་པུ་མཱ ཨི་ཏྠཱི པུ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི པུ་མྦྷཱ་ཝཱ ཨི་ཏྠི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ར་ཏྟ་ལ་ཏཱ, དུ་ཏི་ཡ་བྷི་ཀྑཱ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི ཙ སཱ དཱ་རི་ཀཱ ཙཱ་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་དཱ་རི་ཀཱ, ནཱ་ག་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ. ཨི་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཀིཾ, ཀུ་མཱ་རི་ར་ཏ་ནཾ, ས་མ་ཎི་པ་དུ་མཾ. བྷཱ་སི་ཏ་པུ་མཱ་ཏི ཀིཾ, ག་ངྒཱ་ན་དཱི, ཏ་ཎྷཱ་ན་དཱི, པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ. པུ་ར་ཏྠི་མོ ཙ སོ ཀཱ་ཡོ ཙཱ་ཏི པུ་ར་ཏྠི་མ་ཀཱ་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀཱ་ཡེ་ཀ་དེ་སེ ཀཱ་ཡ་ས་དྡོ. ཨེ་ཝཾ པ་ཙྪི་མ་ཀཱ་ཡོ, ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡོ, ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡོ, ས་བྦ་ཀཱ་ཡོ, ན་ཝཱ་ཝཱ་སོ, ཀ་ཏ་ར་ནི་ཀཱ་ཡོ, ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡོ. ཛཱི་ཝི་ཏ་པྤ་དྷཱ་ནཾ ན་ཝ་ཀཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ན་ཝ་ཀ+མི་ཙྩཱ་དི.
ཝི་སེ་ས་ནུ་ཏྟ་ར་པ་དེ ཐེ་རཱ+ཙ་རི་ཡ+པ་ཎྜི་ཏཱ ཝི་སེ་ས་ནཾ པ་ར་ཉྩ བྷ་ཝ་ཏི. ཡ་ཐཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཙ སོ ཐེ་རོ ཙཱ་ཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ, ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རོ, མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ, བུ་དྡྷ་གྷོ་སཱ་ཙ་རི་ཡོ, དྷ་མྨ་པཱ་ལཱ་ཙ་རི་ཡོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་གུ་ཏྟི་ལོ ཝཱ. མ་ཧོ་ས་དྷོ ཙ སོ པ་ཎྜི་ཏོ ཙཱ་ཏི མ་ཧོ་ས་དྷ་པ་ཎྜི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཝི་དྷུ་ར་པ་ཎྜི་ཏོ.
ཝི་སེ་ས་ནོ་བྷ་ཡ་པ་དེ ཡ་ཐཱ-སཱི་ཏ་ཉྩ ཏཾ ཨུ་ཎྷ་ཉྩཱ་ཏི སཱི་ཏུ་ཎྷཾ, སི་ནི་དྡྷོ ཙ སོ ཨུ་ཎྷོ ཙཱ་ཏི སི་ནི་དྡྷུ་ཎྷོ མཱ་སོ. ཁ་ཉྫོ ཙ སོ ཁུ་ཛྫོ ཙཱ་ཏི ཁ་ཉྫ་ཁུ་ཛྫོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནྡྷ་བ་དྷི་རོ, ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏཾ, ཚི་དྡཱ་ཝ་ཚི་དྡཾ, ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཾ, ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣཾ, ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏཾ. ཀྭ་ཙི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་སྶཱ་པི པ་ར་ནི་པཱ་ཏོ, ཝཱ་སི་ཏོ ཙ སོ ལི་ཏྟོ ཙཱ་ཏི ལི་ཏྟ་ཝཱ་སི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ན་གྒ་མཱུ་སི་ཏོ, སི་ཏྟ་ས་མྨ་ཊྛོ, བྷ་ཊྛ་ལུ་ཉྫི་ཏོ.
ཨུ་པ་མ་ནུ་ཏྟ་ར་པ་དེ ཨུ་པ་མཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ པ་རཾ བྷ་ཝ་ཏི, ཡ་ཐཱ སཱི་ཧོ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏཱ+ནུ་པ་ཙ་རི་ཏ་སཱི་ཧཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་པྤ་ཏཱི་ཏི་ཡཾ མུ་ནི་ས་དྡོ ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ –
ཨུ་པ་མཱ་ནོ+པ་མེ་ཡྻཱ་ནཾ, ས་དྷ་མྨ་ཏྟཾ སི་ཡོ+པ་མཱ.
སཱ ཙ ཝ་ཏྠུ+ཝ་ཎྞ+ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ སཱ་མྱེ་ན ཧོ་ཏི. སཱི་ཧོ་ཝ སཱི་ཧོ, མུ་ནི ཙ སོ སཱི་ཧོ ཙཱ་ཏི མུ་ནི་སཱི་ཧོ, མུ་ནི་ཝ་ས་བྷོ, མུ་ནི་པུ་ངྒ་ཝོ, བུ་དྡྷ་ནཱ་གོ, བུ་དྡྷཱ་དི་ཙྩོ. རཾ་སཱི ཝི་ཡ རཾ་སཱི, ས་དྡྷ་མྨོ ཙ སོ རཾ་སཱི ཙཱ་ཏི ས་དྡྷ་མྨ་རཾ་སཱི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ན་ཡ་སཱ་ག་རོ. པུ་ཎྜ་རི་ཀ་མི་ཝ པུ་ཎྜ་རི་ཀོ, ས་མ་ཎོ ཙ སོ པུ་ཎྜ་རི་ཀོ ཙཱ་ཏི ས་མ་ཎ་པུ་ཎྜ་རི་ཀོ, ས་མ་ཎ་པ་དུ་མོ. ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ ཙ་ནྡོ, མུ་ཁ་ཉྩ ཏཾ ཙ་ནྡོ ཙཱ་ཏི མུ་ཁ་ཙ་ནྡོ, མུ་ཁ་པ་དུ་མཾ ཨི་ཙྩཱ་དི.
ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་པུ་བྦ་པ་དེ ཡ་ཐཱ-དྷ་མྨོ་ཏི བུ་དྡྷི དྷ་མྨ་བུ་དྡྷི, ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་ས་ཉྙཱ, དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏོ, དྷ་མྨ་ས་མྨ་ཏོ, པཱ་ཎ་ས་ཉྙི་ཏཱ, ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ, ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ, དྷཱ་ཏུ་ས་ཉྙཱ, ཨ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ, ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛི ཨི་ཙྩཱ་དི.
ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་པུ་བྦ་པ་དེ ཡ་ཐཱ-གུ་ཎོ ཨེ་ཝ དྷ་ནཾ གུ་ཎ་དྷ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་དྡྷཱ་དྷ་ནཾ, སཱི་ལ་དྷ་ནཾ, པ་ཉྙཱ་ར་ཏ་ནཾ, ཙ་ཀྑུ ཨེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ, ཨེ་ཝཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏུ, ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཾ, རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ+མི་ཙྩཱ་དི.
ཝི་སེ་ས་ན+ཝི་སེ་སྶེ་ཧི, ཀྲི་ཡཱ་ཡ ཙ ས་ཧེ+རི་ཏོ;
ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏཱ, ནི་པཱ་ཏོ བྱ་ཝ་ཙྪི་ནྡ་ཏི.
ཨ་ཡོ་ག+མ་ཉྙ་ཡོ་ག་ཉྩ, ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་ཡོ་ག+མེ་ཝི+ཏི;
ཝི་ཝ་ཀྑཱ་ཏོ པ་ཡུ་ཏྟོ་པི, ཨེ་ཝ་ཏྠོ ཉཱ་ཡ་ཏེ ཡ་ཏོ.
བྱ་ཝ་ཙྪེ་ད་ཕ་ལཾ ཝཱ་ཀྱཾ, ཏ་ཏོ ཙི་ཏྟོ དྷ་ནུ་དྡྷ་རོ;
པཱ་ཏྠོ དྷ་ནུ་དྡྷ་རོ ནཱི་ལུ+པྤ་ལ+མ་ཏྠཱི་ཏི ཏཾ ཡ་ཐཱ.
ཨེ་ཏྠ ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ-ཨི་ཏི་ནི་པཱ་ཏོ, ཨ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ་པི ཨེ་ཝ་ས་དྡོ ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ – ‘‘ཙི་ཏྟོ དྷ་ནུ་དྡྷ་རོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ནེ་ན ཡུ་ཏྟོ ཨ་ཡོ་ག་ཝི་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀོ, དྷ་ནུ་ནཱ ཡོ་གེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏོ ‘‘པཱ་ཏྠོ ཨེ་ཝ དྷ་ནུ་དྡྷ་རོ’’ཏི ཝི་སེ་སྶེ་ན ཡུ་ཏྟོ ཨ་ཉྙ་ཡོ་ག་ཝི་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀོ, དྷ་ནུ་དྡྷ་ར་ཏྟ་སྶ པཱ་ཏྠ་སཾ་ཁཱ་ཏ་ཨ་ཛྫུ་ནེ ཨེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏོ. ‘‘ནཱི་ལུ་པྤ་ལ+མ་ཏྠེ་ཝཱ’’ཏི ཀྲི་ཡཱ་ཡ ཡུ་ཏྟོ ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་ཡོ་ག་ཝི་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀོ, ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝེ་ཡེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏོ.
༢༡. སཾ་ཁྱཱ་དི
ཨེ་ཀ་ཏྠེ ས་མཱ་ཧཱ་རེ སཾ་ཁྱཱ་དི ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒཾ བྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཡོ ལོ་ཀཱ ས་མཱ་ཧ་ཊཱ=ཙི་ཏྟེ་ན ས་མྤི་ཎྜི་ཏཱ, ཏི་ཎྞཾ ལོ་ཀཱ་ནཾ ས་མཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝཱ ཝཱ་ཀྱེ ཝི་སེ་ས་ན་ས་མཱ་སེ ཀ་ཏེ ཨི་མི་ནཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ཏི. ས་མཱ་ཧཱ་ར་སྶེ+ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ, ཏི་ལོ་ཀཾ, བྷོ ཏི་ལོ་ཀ, ཏི་ལོ་ཀཾ, ཏི་ལོ་ཀེ་ན ཨི་ཙྩཱ་དི. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཡོ ད་ཎྜཱ ཏི་ད་ཎྜཾ, ཏཱི་ཎི མ་ལཱ་ནི ས་མཱ་ཧ་ཊཱ་ནི, ཏི་ཎྞཾ མ་ལཱ་ནཾ ས་མཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝཱ ཏི་མ་ལཾ, ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ, པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, ཚ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ས་ཏྟཱ་ཧཾ, ཨ་ཊྛ་སཱི་ལཾ, ན་ཝ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ, ད་ས་སཱི་ལཾ, ས་ཏ་ཡོ་ཛ་ནཾ. དྭེ ར་ཏྟི་ཡོ ས་མཱ་ཧ་ཊཱ དྭི་ར་ཏྟཾ.
༡༢. ན་ཉ
ན་ཨཱུ་ཙྩེ་ཏཾ སྱཱ་དྱ་ནྟཾ སྱཱ་དྱ་ནྟེ་ན ས་ཧེ+ཀ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི. ཉྙ་ཀཱ་རོ ‘‘ཊ ན་ཉ་སྶཱ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠོ ‘པཱ་མ་ན་པུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ན་སྶ ཊོ མཱ ཧོ་ཏཱུ’ཏི. ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, ‘‘ཊ ན་ཉ་སྶཱ’’ཏི ན་སྶ ཊཱ་དེ་སོ. ཉྙ-ཀཱ་རོ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠོ.
ན-ནི་སེ་དྷོ ས་ཏོ ཡུ་ཏྟོ, དེ་སཱ་དི་ནི་ཡ་མཾ ཝི་ནཱ;
ཨ་ས་ཏོ ཝཱ+ཕ་ལོ ཏ་སྨཱ, ཀ་ཐ+མ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི་ཙེ.
ནི་སེ་དྷ་ཏྠཱ་ནུ་ཝཱ་དེ་ན, པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝི་དྷི ཀྭ་ཙི;
པ་ར་སྶ མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎ་ཏྟཱ+ཁྱཱ་པ་ནཱ་ཡོ+པ་པ་ཛྫ་ཏེ.
དུ་ཝི་དྷོ ཙ+སྶ ན་སྶ ཨ་ཏྠོ པ་ས་ཛྫ་པ་ཊི་སེ་དྷ+པ་རི་ཡུ་དཱ་ས་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ ཡོ ‘‘ཨ་སཱུ་རི་ཀ་པ་སྶཱ་རཱ་ཛ་དཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཏྠ་སྶ ས་བྦ་དཱ ཨ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི, སོ པ་ས་ཛྫ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝཱ་ཙཱི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ‘‘ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ+མཱ་ན་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཏྠཾ པ་རི་ཡུ་དཱ་སི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏཾ་ས་དི་སེ ཝ་ཏྠུ་མྷི ཀཱ་རི་ཡཾ པ་ཊི་པཱ་ད་ཡ་ཏི, སོ པ་རི་ཡུ་དཱ་ས་ཝཱ་ཙཱི ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –
པ་ས་ཛྫ་པ་ཊི་སེ་དྷ་སྶ, ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝ་ཏྠུ་ན་ཏྠི་ཏཱ;
ཝ་ཏྠུ་ཏོ+ཉྙ་ཏྲ ཡཱ ཝུ་ཏྟི, པ་རི་ཡུ་དཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ.
ཡ་ཏྲ ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དཱི་སུ, ཝ་ཏྠུཾ པ་རི་ཡུ་ད་སྶ་ཏི;
ཏ་ཀྲི་ཡཱ་ཡུ་ཏྟ་རཱ་ཛཱ་དིཾ, ཝ་དེ སོ པ་རི་ཡུ་དཱ་ས་ཀོ.
པ་ས་ཛྫ་པ་ཊི་སེ་དྷོ ཏུ, ཝ་ཏྠ་ནྟ་ར+མ་ནཱ་དི་ཡ;
ཀི་ཉྩི་ཝ་ཏྠུ་ནི་སེ་དྷ་སྶ, པ་ས་ངྒོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ སོ.
ཏ་ད་ཉྙོ ཙ ཏཾ་ཝི་རུ་དྡྷོ,
ཏ་ད་བྷཱ་ཝོ ཙ ན་ཉྙ་ཏྠོ.
ཏ་ད་ཉྙ་ཏྠེ – ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཏཾ་ས་དི་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་མ་ནུ་སྶོ, ཨ་སྶ་མ་ཎོ, ན བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ དྷ་མྨཱ. ཏ་བྦི་རུ་དྡྷ་ཏྠེ-ན ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ, ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ལོ་བྷོ, ཨ་མི་ཏྟོ, ཨ་ཡཾ པ་རི་ཡུ་དཱ་ས་ན་ཡོ. ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ-ན ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ, ཨ་ཀཱ་ཏུ་ན པུ་ཉྙཾ, ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ, ཨ་བྷཱ་ཝོ བྷ་ཝ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ས་ཛྫ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཡོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་བྷོ་སུ པ་རི་ཡུ་དཱ་སེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨ་ཉྙོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་དྷ་མྨེ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་དི་སོ་ཝ ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ. ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ པ་ན པ་ཀྑེ ཀེ་ན་ཙི སཾ་ས་ཡ་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎ་ནི་ཝུ་ཏྟི ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ+ཡཾ ན བྷ་ཝ་ཏི ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་སི་ཏོ ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏྱ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ས་དི་ས་ཏྟཾ ཝི་ནཱ མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎཱ་ས་མྦྷ་ཝཱ པ་ཡོ་ག་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ ཙ ས་དི་ས་པ་ཊི་པ་ཏྟི, ཏ་གྒ་ཏཱ ཙ ལི་ངྒ+ས་ངྑྱཱ བྷ་ཝ་ནྟི. ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཙྩ་ཏེ ‘‘ན་ཉྙི་ཝ་ཡུ་ཏྟ+མ་ཉྙ་ས་དི་སཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ, ཀ་ཐཱ ཧི ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི.
༧༥. ཨ་ན ས་རེ་ཏི
ན་ཉ་ས་དྡ་སྶ ས་རེ ཨ་ན, ན ཨ་སྶོ ཨ་ན་སྶོ, ན ཨ་རི་ཡོ ཨ་ན་རི་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་སྶ་རོ, ཨ་ནི་ཊྛོ, ཨ་ནཱ་ས་ཝོ. ན ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནཱ་དཱ་ཡ, ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨི་ཙྪཱ་དི. བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏྠེ་ཧི ཀེ་ཧི་ཙི ཧོ་ཏི. པུ་ན ན གཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་པུ་ན་གེ་ཡྻཱ གཱ་ཐཱ, ཨ་ནོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ, ཨ་མཱུ་ལཱ་མཱུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ, ཨ་ཙ་ནྡ་མུ་ལློ་ཀི་ཀཱ་ནི མུ་ཁཱ་ནི, ཨ་ས་དྡྷ་བྷོ་ཛཱི, ཨ་ལ་ཝ་ཎ་བྷོ་ཛཱི.
༡༣. ཀུ་པཱ་ད་ཡོ ནི་ཙྩ+མ་སྱཱ་དི་ཝི་དྷི་མྷི
ཀུ་ས་དྡོ པཱ་ད་ཡོ ཙ སྱཱ་དྱ་ནྟེ་ན ས་ཧེ+ཀ་ཏྠཱ ཧོ་ནྟི ནི་ཙྩཾ སྱཱ་དི་ཝི་དྷི་ཝི་ས་ཡ་ཏོ+ཉྙ་ཏྠ. ཨེ་ཏྠ ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རི་པཱ་དི་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན ཀུ་ཨི་ཏི ནི་པཱ་ཏོ་ཝ, ན པ་ཐ་ཝཱི་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཀུ་ས་དྡོ. སྱཱ་དི་ཝི་དྷི་ཝི་ས་ཡོ ནཱ་མ ‘‘ལ་ཀྑ་ཎི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ’’ དི་ནཱ པ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ས་ཡེ ཀ་ཏ་དུ་ཏི་ཡཱ, ཏ་ཉྩ ཨ་ནྭ་དྡྷ་མཱ་ས་ནྟི ཨ་སཾ་ཁྱ་ས་མཱ་ས+མི་ཝ མཱ ཧོ་ཏཱུ་ཏི ‘‘ཨ་སྱཱ་དི་ཝི་དྷི་མྷཱི’’ཏི ནི་སེ་དྷོ. ཀུ་ཙྪི་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཀུ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, ནི་ཙྩ་ས་མཱ་ས་ཏྟཱ ཨ་ས་པ་དེ་ན ཝི་གྒ་ཧོ.
༡༠༧. ས་རེ ཀ་ད ཀུ་སྶུ+ཏྟ་ར་ཏྠེ
ཀུ་སྶུ+ཏྟ་ར་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ས་རཱ་དོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ ཀ་དཱ་དེ་སོ ཧོ་ཏི. ཨཱི་ས་ཀཾ ཨུ་ཎྷཾ ཀ་དུ་ཎྷཾ, ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཨ་ནྣཾ ཀ་ད་ནྣཾ, ཀ་ད་ས་ནཾ. ས་རེ་ཏི ཀིཾ, ཀུ་པུ་ཏྟཱ, ཀུ་དཱ་རཱ, ཀུ་དཱ་སཱ, ཀུ་དི་ཊྛི.
༡༠༨. ཀཱ+པྤ་ཏྠེ
ཨ་པྤ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཀུ་སྶ ཀཱ ཧོ་ཏུ+ཏྟ་ར་པ་དེ. ཨ་པྤ་ཀཾ ལ་ཝ་ཎཾ ཀཱ་ལ་ཝ་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ཀཱ་པུ་པྥཾ.
༡༠༩. པུ་རི་སེ ཝཱ་ཏི
ཀུ་སྶ ཀཱ ཝཱ. ཀུ་ཙྪི་ཏོ པུ་རི་སོ ཀཱ་པུ་རི་སོ, ཀུ་པུ་རི་སོ ཝཱ. པ་ཀ་ཊྛོ ནཱ་ཡ་ཀོ པ་ནཱ་ཡ་ཀོ, པ་དྷཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ པཱ་ཝ་ཙ་ནཾ བྷུ་སཾ ཝ་དྡྷཾ པ་ཝ་དྡྷཾ ས་རཱི་རཾ, ས་མཾ ས་མྨཱ ཝཱ ཨཱ་དྷཱ་ནཾ ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ, ཝི་ཝི་དྷཱ མ་ཏི ཝི་མ་ཏི, ཝི་ཝི་དྷོ ཝི་སི་ཊྛོ ཝཱ ཀ་པྤོ ཝི་ཀ་པྤོ, ཨ་དྷི་ཀོ དེ་ཝོ ཨ་ཏི་དེ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་དེ་ཝོ, ཨ་དྷི་སཱི་ལཾ. སུ་ནྡ་རོ ག་ནྡྷོ སུ་ག་ནྡྷོ, ཀ་ཙྪི་ཏོ ག་ནྡྷོ དུ་གྒ་ནྡྷོ, སུ་ཊྛུ ཀ་ཏཾ སུ་ཀ་ཏཾ, དུ་ཊྛུ ཀ་ཏཾ དུ་ཀྐ་ཏཾ ཨ་བྷི སི་ཉྩ་ནཾ ཨ་བྷི་སེ་ཀོ་ཏི ས་ན་ནྟོ, ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཀ་ཏྭཱ, ཀ་ཏཾ པ་ཀ་རི་ཏྭཱ, པ་ཀ་ཏཾ, ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཐུ་ཏཾ ཨ་ཏི་ཏྠུ་ཏཾ, ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཐུ་ཏཾ ཨ་ཏི་ཏྠུ་ཏཾ, ཨཱི་སཾ ཀ་ལཱ༹་རོ ཨཱ་ཀ་ལཱ༹་རོ, སུ་ཊྛུ བ་དྡྷོ ཨཱ་བ་དྡྷོ.
པཱ་ད་ཡོ ག་ཏཱ་དྱ་ཏྠེ པ་ཋ་མཱ་ཡ
པ་ག་ཏོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ པཱ་ཙ་རི་ཡོ, ཨེ་ཝཾ པ་ནྟེ་ཝཱ་སཱི.
ཨ་ཙྩཱ་ད་ཡོ ཀ་ནྟཱ་དྱ་ཏྠེ དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ
ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ མ་ཉྩཾ ཨ་ཏི་མ་ཉྩོ. ཨ་ཏི་མཱ་ལོ, ‘‘གྷ་པ་སྶ+ནྟ་སྶཱ+པྤ་དྷཱ་ན་སྶཱ’’ཏི མཱ་ལཱ་ས་དྡེ གྷ་སྶ ར་སྶོ. ཨེ་ཝ+མུ་པ་རི་པི གྷ་པཱ་ནཾ ར་སྶོ.
ཨ་ཝཱ་ད་ཡོ ཀུ་ཊྛཱ་དྱ་ཏྠེ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ
ཨ་ཝ་ཀུ་ཊྛཾ ཀོ་ཀི་ལཱ་ཡ ཝ་ནཾ ཨ་ཝ་ཀོ་ཀི་ལཾ, ཨ་ཝ་མ་ཡཱུ་རཾ. ཨ་ཝ་ཀུ་ཊྛ་ནྟི པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ.
པ་རི་ཡཱ་ད་ཡོ གི་ལཱ་ནཱ་དྱ་ཏྠེ ཙ་ཏུ་ཏྠི་ཡཱ
པ་རི་གི་ལཱ་ནོ+ཛ྄ཛྷེ་ནཱ་ཡ པ་རི་ཡ་ཛ྄ཛྷེ་ནོ.
ནྱཱ་ད་ཡོ ཀ་ནྟཱ་དྱ་ཏྠེ པ་ཉྩ་མི་ཡཱ
ནི་ཀྑ་ནྟོ ཀོ་ས་མྦི་ཡཱ ནི་ཀྐོ་ས་མྦི. ཨ་སྱཱ་དི་ཝི་དྷི་མྷཱི་ཏི ཀིཾ, རུ་ཀྑཾ པ་ཏི ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ.
༡༤. ཙཱི ཀྲི་ཡ་ཏྠེ་ཧི
ཙཱི་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟོ ཀྲི་ཡ་ཏྠེ་ཧི སྱཱ་དྱ་ནྟེ་ཧི ས་ཧེ+ཀ་ཏྠོ ཧོ་ཏི. ཨ་མ་ལཱི་ནཾ མ་ལཱི་ནཾ ཀ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཡ྄ཧ ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏ་བྦྷཱ་ཝེ ཀ་རཱ+ས+བྷཱུ་ཡོ་གེ ཝི་ཀཱ་རཱ་ཙཱི’’ཏི ཙཱི་པ་ཙྩ་ཡེ་ཀ་ཏེ ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་སོ. ཨེ་ཏྠ ཙ-ཀཱ་རོ ‘‘ཙཱི ཀྲི་ཡ་ཏྠེ་ཧཱི’’ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠོ. ‘‘པྱོ ཝཱ ཏྭཱ་སྶ ས་མཱ་སེ’’ཏི པྱ ཧོ་ཏི, པ-ཀཱ་རོ ‘‘པྱེ སི་སྶཱ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠོ. མ་ལི་ནཱི་ཀ་རི་ཡ.
༡༥. བྷཱུ་ས་ནཱ+ད་རཱ+ནཱ་ད་རེ་སྭ+ལཾ+སཱ+སཱ་ཏི
བྷཱུ་ས་ནཱ་དཱི་སྭ+ཏྠེ་སྭ+ལ+མཱ་ད་ཡོ ས་དྡཱ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ལཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ས་ཀྐ་རི་ཏྭཱ ཨ་ས་ཀྐ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཡ྄ཧ ས་མཱ་སེ ཀ་ཏེ པྱེ ཙ ‘‘སཱ སཱ་དྷི་ཀ་རཱ ཙ ཙ་རི་ཙྩཱ’’ཏི ཙཱ་དེ་སོ པ་ར་རཱུ་པ་ཉྩ. ཨ་ལཾ་ཀ་རི་ཡ, ས་ཀྐ་ཙྩ, ཨ་ས་ཀྐ་ཙྩ.
༡༦. ཨ་ཉྙེ་ཙཱ+ཏི སུ་ཏྟེ་ན ས་མཱ་སེ ཀ་ཏེ… ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་གྒ་ལ+མི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝ+མི་དྷཱ་པི ནི་པཱ་ཏ་པ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཉྙེ ཙཱ་ཏི སཱ་མ་ཉྙཾ ཙེ+ཏི ཨཱ་ག་མཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝི་བྷ་ཏྱ་ནྟ་པ་ཊི་རཱུ་པ་ནི་པཱ་ཏཱ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི. ཨ་གྒ་ཏོ བྷ་ཝི་ཏྭཱ པུ་རོ་བྷུ་ཡྻ, ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་རོ་བྷཱུ་ཡ, ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཏི་རོ་ཀ་རི་ཡ, ཨུ་ར་སི ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ར་སི་ཀ་རི་ཡ, མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ མ་ན་སི་ཀ་རི་ཡ, མ་ཛ྄ཛྷེ ཀ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་རི་ཡ, ཏུ་ཎྷཱི བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི བྷཱུ་ཡ.
༡༧. ཝཱ+ནེ་ཀ+ཉྙ་ཏྠེ
ཨ་ནེ་ཀཾ སྱཱ་དྱ་ནྟཾ ཨ་ཉྙ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཀ་ཏྠཾ ཝཱ ཧོ་ཏི.
པ་ད་ནྟ་ར་སྶ ཡ་སྶ+ཏྠོ, པ་དྷཱ་ནཾ ལི་ངྒ+མ་སྶ ཙ;
ས་མཱ་སོ སོ+ཡ+མ་ཉྙ་ཏྠོ, བ་ཧུ་བྦཱི་ཧི་པ་ར་ཝ྄ཧ་ཡོ.
སོ ཙ ན་ཝ་ཝི་དྷོ དྭི་པ་དོ, བྷི་ནྣཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎོ, ཏི་པ་དོ, ན-ནི་པཱ་ཏ་པུ་བྦ་པ་དོ, ས་ཧ་པུ་བྦ་པ་དོ, ཨུ་པ་མཱ་ན་པུ་བྦ་པ་དོ, ས་ངྑྱོ་བྷ་ཡ་པ་དོ, དི་ས་ནྟ་རཱ་ལ་ཏྠོ, བྱ་ཏི་ཧཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎོ ཙཱ་ཏི.
༡. ཏ་ཏྠ དྭི་པ་དོ ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎོ ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ ཚ་སུ ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠེ་སུ བྷ་ཝ་ཏི.
(ཀ) ཏ་ཏྠ དུ་ཏི་ཡ་ཏྠེ ཏཱ་ཝ-ཨཱ་ག་ཏཱ ས་མ་ཎཱ ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་རཱ་མ་ནྟི ཨཱ་ག་ཏ་ས་མ་ཎོ ས་ངྒྷཱ་རཱ་མོ. སོ ཙ དུ་ཝི་དྷོ ཏ་གྒུ་ཎཱ+ཏ་གྒུ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –
ཏ་གྒུ་ཎོ+ཏ་གྒུ་ཎོ ཙེ+ཏི,
སོ ས་མཱ་སོ དྭི་དྷཱ མ་ཏོ.
ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘ནཱི་ཡ་ཏཾ ལ་མྦ-
ཀ་ཎྞོ+’ ‘ཡཾ དི་ཊྛ་སཱ་ག་རོ’.
ཏེ་སུ ཡ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི, སོ ཏ་གྒུ་ཎ་སཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎོ, ཡ་ཐཱ ‘ལ་མྦ་ཀ་ཎྞ+མཱ་ན་ཡཱ’ཏི. ཡ་ཏྠ པ་ན ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི, སོ ཨ་ཏ་གྒུ་ཎ་སཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎོ, ཡ་ཐཱ ‘བ་ཧུ་དྷ་ན+མཱ་ན་ཡཱ’ཏི.
ཨི་དྷ ཝི་སེ་ས་ན་སྶ པུ་བྦ་ནི་པཱ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ག་ཏ་ས་དྡོ ཙ ས་མ་ཎ་ས་དྡོ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡཱ་ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏེ ས་ངྒྷཱ་རཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏ་ཏོ ས་མཱ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷི་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པུ་ན དུ་ཏི་ཡཱ ན ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏ་ས་མ་ཎཱ སཱ་ཝ་ཏྠི, ཨཱ་ག་ཏ་ས་མ་ཎཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ. པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཨ་དྡྷི་ཀཱ ཡཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་དྡྷི་ཀོ པ་ཐོ, ཨ་བྷི་རཱུ་ལ༹ྷཱ་ཝ, ཎི་ཛཱ་ཡཾ ནཱ་ཝཾ སཱ ཨ་བྷི་རཱུ་ལ༹ྷ་ཝཱ་ཎི་ཛཱ ནཱ་ཝཱ.
(ཁ) ཏ་ཏི་ཡ་ཏྠེ-ཛི་ཏཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཡེ་ན སོ ཛི་ཏི་ནྡྲི་ཡོ ས་མ་ཎོ, ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ, པ་ཏྟ་དྷ་མྨོ, ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩོ. ཝི་ཛི་ཏཱ མཱ་རཱ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝི་ཛི་ཏ་མཱ་རོ བྷ་ག་ཝཱ, པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་བྦ་དྷ་མྨོ. ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ-ཚི་ནྣོ རུ་ཀྑོ ཡེ་ན སོ ཚི་ནྣ་རུ་ཀྑོ ཕ་ར་སུ.
(ག) ཙ་ཏུ་ཏྠི་ཡ་ཏྠེ-དི་ནྣོ སུ་ངྐོ ཡ་སྶ སོ དི་ནྣ་སུ་ངྐོ རཱ་ཛཱ, དི་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཨ་སྶཱ་ཏི དི་ནྣ་བྷོ་ཛ་ནོ.
(གྷ) པ་ཉྩ་མི་ཡ་ཏྠེ-ནི་གྒ་ཏཱ ཛ་ནཱ ཡ་སྨཱ སོ ནི་གྒ་ཏ་ཛ་ནོ གཱ་མོ, ནི་གྒ་ཏོ ཨ་ཡོ=སུ་ཁཾ ཡ་སྨཱ་ཏི ནི་ར་ཡོ, ནི་ཀྐི་ལེ- སོ. ཨ་པེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་སྨཱ་ཏི ཨ་པེ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎོ མ་ཏ་ཀཱ་ཡོ, ཨ་པ་ག་ཏ་བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝོ ཨ་ར་ཧཱ.
(ང) ཚ་ཊྛི་ཡ་ཏྠེ-ཚི་ནྣཱ ཧ་ཏྠཱ ཡ་སྶ སོ ཚི་ནྣ་ཧ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྐ་པྤོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ, ཝཱི་ཏོ རཱ་གོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ. དྭེ པ་དཱ་ནི ཨ་སྶཱ་ཏི དྭི་པ་དོ, དྭི་ཧ་ཏྠོ པ་ཊོ. ཏེ་ཝི་ཛྫོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཏི་ཝི་ཛྫོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ས་ཀ་ཏྠེ ཎོ ཝུ་དྡྷི ཙ. ཙ་ཏུ་པྤ་དོ, པ་ཉྩ ཙ་ཀྑཱུ་ནི ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཙ་ཀྑུ བྷ་ག་ཝཱ, ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ, ‘‘གྷ་པ་སྶཱ’’དི་ནཱ ར་སྶ་ཏྟཾ. ན་ཝ་ངྒཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ. ད་ས་བ་ལོ, ཨ་ན་ནྟ་ཉཱ་ཎོ. ཏཱི་ཎི ད་ས པ་རི་མཱ་ཎ+མེ་སཾ་ཏི ཏི་ད་སཱ དེ་ཝཱ, ཨི་དྷ པ་རི་མཱ་ཎ་ས་དྡ་ས་ནྣི་མཱ་ན་ཏོ ད་ས་ས་དྡོ ས་ངྑྱཱ་ནེ ཝ་ཏྟ་ཏེ. ཨ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ, ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ ‘‘ཨི་མ་སྶི+དཾ ཝཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཨི་དཾ. ཀོ པ་བྷ་ཝོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཀིཾ པ་བྷ་ཝོ ཀཱ་ཡོ. ཝི་ག་ཏཾ མ་ལཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཝི་མ་ལོ, སུ་ནྡ་རོ ག་ནྡྷོ ཨ་སྶཱ་ཏི སུ་ག་ནྡྷཾ ཙ་ནྡ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ སུ་སཱི་ལོ, སུ་མུ་ཁོ, ཀུ་ཙྪི་ཏོ ག་ནྡྷོ ཨ་སྶཱ་ཏི དུ་གྒ་ནྡྷཾ ཀུ་ཎ་པཾ, དུ་མྨུ་ཁོ, དུ་ཊྛུ མ་ནོ ཨ་སྶཱ་ཏི དུ་མྨ་ནོ, ཨེ་ཝཾ དུ་སྶཱི་ལོ. ཏ་པོ ཨེ་ཝ དྷ་ནཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཏ་པོ་དྷ་ནོ. ཁ་ནྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ བ་ལཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཁ་ནྟི་བ་ལོ. ཨི་ནྡོ་ཏི ནཱ་མཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨི་ནྡ་ནཱ་མོ.
ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏཱ་དཱི་སུ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་བྷ་ཡཾ པུ་བྦཾ ནི་པ་ཏ་ཏི, ཀ་མཱ་ཏི་ཀྐ་མེ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ. ཛཱ་ཏོ ཚ་ནྡོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཛཱ་ཏ་ཚ་ནྡོ, ཨེ་ཝཾ ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏོ. ས་ཉྫཱ་ཏ་པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶོ, པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཉྫཱ་ཏོ. མཱ་ས་ཛཱ་ཏོ, ཛཱ་ཏ་མཱ་སོ. ཚི་ནྣ་ཧ་ཏྠོ, ཧ་ཏྠ་ཚི་ནྣོ.