༥. ཝཱི་ཐི་མུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧ་ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱ

༡༤༣. ཝཱི་ཐི་མུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧེ. ‘‘པ་ཝ་ཏྟི་ས་ངྒ་ཧཾ’’ཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཀ་ཐ་ན་ས་ངྒ་ཧཾ. ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ’’ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ལེ. ‘‘ཏེ་སཾ’’ཏི ཙི་ཏྟ ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་པཱ་ཋེ. ‘‘ཏ་དཱ་ས་ནྣ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཏཱ་ཡ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏཱ་ཡ. ‘‘ཏཾ ག་ཧ་ཎེ་ནེ ཝཱ’’ཏི ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨེ་ཝ ས་ནྡྷི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨེ་ཝ. ‘‘ཝི་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི ནཱ་མཱ’’ཏི ཀ་མྨ ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ས་ཡཱ་ནཾ དྭཱ་རེ་སུ ཨཱ་པཱ་ཏཱ ག་མ་ན ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི ནཱ་མ. ‘‘མ་ར་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨེ་ཝ སི་དྡྷཱ’’ཏི མ་ར་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཛ་ཝ་ནེ་སུ ཨེ་ཝ སི་དྡྷཱ. ཨེ་ཏེ་ན མ་ར་ཎུ་པྤ་ཏྟི ཝི་དྷཱ་ནཾ ཛ་ཝ་ན་པྤ་དྷཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ན ཙུ་ཏི་པྤ་དྷཱ་ན་ནྟི དཱི་པེ་ཏི. ན ཧི ཏ་སྨིཾ ཝི་དྷཱ་ནེ ཏ་སྶཾ ཙུ་ཏི་ཡཾ ཝི་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཛ་ཝ་ནེ་སུ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠི. སཱ པ་ན ཙུ་ཏི ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ཨཱ་དི་མྷི པ་ཊི་ས་ནྡྷི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སི་དྡྷཱ་ཡ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཡེ་ཝཱ་ཏི. ‘‘ཏེ་སཾ’’ཏི ཝཱི་ཐི་མུ་ཏྟཱ་ནཾ. ‘‘བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི པཱ་ཏུ་བྦྷ་ཝ་ནྟི. ‘‘ཏ་ཏོ’’ཏི ཨ་ཡ་ཏོ. ‘‘ག་ནྟ་བྦཱ’’ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ‘‘ཏི་རོ’’ཏི ཏི་རི་ཡ་ཏོ. ‘‘ཨ་ཉྪི་ཏཱ’’ཏི ག་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཨཱ་ཡ་ཏཱ ཝཱ. ‘‘ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན ག་ཏ་ཛཱ་ཏི ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི བྷཱ་ཝེ་ན. ‘‘ཡུ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི མི་སྶཱི བྷ་ཝ་ནྟི. ‘‘སུ་ཁ་ས་མུ་སྶ་ཡ་ཏོ’’ཏི སུ་ཁ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ. ‘‘དི་བྦ་ནྟཱི’’ཏི ཝི་ཛྫོ་ཏ་ནྟི. ‘‘ཨི་ཏི ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་དེ་ཝཱ སུ་རཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཝེ་པ་ཙི་ཏྟི་པ་ཧཱ་རཱ་དཱ་ད་ཡོ’’ཏི ཝེ་པ་ཙི་ཏྟི ཨ་སུ་རི་ནྡ པ་ཧཱ་རཱ་ད་ཨ་སུ་རི་ནྡཱ་དི་ཀེ དེ་ཝཱ་སུ་རེ. ‘‘སུ་ར་པྤ་ཊི པ་ཀྑཱ’’ཏི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་དེ་ཝ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑཱ. ‘‘སུ་ར་ས་དི་སཱ’’ཏི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་དེ་ཝ ས་དི་སཱ. ‘‘ཝེ་མཱ་ནི་ཀ་པེ་ཏེ’’ཏི ཝེ་མཱ་ནི་ཀ ནཱ་མ་ཀེ པེ་ཏེ. ‘‘ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀེ’’ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀ ནཱ་མ་ཀེ དུ་གྒ་ཏ དེ་ཝ་ཛཱ་ཏི་ཀེ. ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི ཨུ་པ་རི ‘ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ་སུ་རཱ་ན་ཉྩཱ’ཏི པ་དེ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ‘‘ཏེ་པཱི’’ཏི ལོ་ཀ་ནྟ་རི་ཀ ནེ་ར་ཡི་ཀ ས་ཏྟཱ་པི. ‘‘ཀཱ་ལ་ཀ་ཉྩི་ཀ་པེ་ཏེ’’ཏི ཀཱ་ལ་ཀ་ཉྩི་ཀ ནཱ་མ་ཀེ པེ་ཏེ. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ཝེ་སྶ་བྷུ ཨཱ་ད་ཡོ ཡ་མ་རཱ་ཛཱ་ནོ་པ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝེ་སྶ་བྷཱུ ཙ ནོ་ཏྟི ཙ སོ་མོ ཙ ཡ་མོ ཙ ཝེ་སྶ་ཝ་ཎོ ཙ ཨི་ཏི ཨི་མེ པེ་ཏྟི རཱ་ཛཱ་ནོ. ‘‘ར་ཛྫ’’ནྟི རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝཾ རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩཾ. ཡེ ཙ ཡ་ཀྑ་ར་ཀྑ་སཱ ནཱ་མ ཀ་རོ་ནྟཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཀུ་རཱུ་ར་ཀ་མྨ་ཀཱ་རི་ནོ’’ཏི ལུ་དྡ་ཀ་མྨ་ཀཱ་རི་ནོ. ‘‘རེ་ཝ་ཏི ཝི་མཱ་ནེ’’ཏི རེ་ཝ་ཏི ཝི་མཱ་ན ཝ་ཏྠུ་མྷི. ‘‘ཨི་ཏོ’’ཏི མ་ནུ་སྶ ལོ་ཀ་ཏོ, སུ་ག་ཏི་བྷ་ཝ་ཏོ ཝཱ. ཏེ་ཧི ཡ་ཀྑ ར་ཀྑ་སཱ ནཱ་མ བྷཱུ་མ་ཊྛ་ཀཱ་པི ས་ནྟི, ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་ཀཱ་པི. ‘‘ནཱ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཡོ’’ཏི དྭ་ཏྟིཾ་ས ཝི་དྷཱ་ནི ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ ཀི་ཙྩཱ་ནི. ཏེ་ས་མྤི ནི་ར་ཡ་པཱ་ལཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཏི་སྶ་ནྣཾ’’ཏི ཏི་སྶ་ནྣཾ ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མཱི་ནཾ. ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མི.

ཨུ་སྶི་ཏོ མ་ནོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝཱ, ཨུ་སྶ་ནྣོ མ་ནོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝཱ, དྭི་དྷཱ་ཝི་གྒ་ཧོ. ‘‘ཨུ་སྶི་ཏོ’’ཏི ཨུ་གྒ་ཏོ. ‘‘ཨུ་སྶ་ནྣོ’’ཏི ཝི་པུ་ལོ. ཀ་སྨཱ ཏི་ཀྑ་ཏ་ར ཙི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ནཾ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. པུ་བྦ་ཝཱ་ཀྱེ ཨ་ན་ནྟ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་ན ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠི. ཨི་དྷེ་ཝ ས་བྦ་ཉྙུ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་དྷི་གྒ་ཎྷ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་དྷི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟི. ‘‘སཱུ་རཱ’’ཏི པཱ་པ་ཀ་ལྱཱ་ཎ ཀ་མྨེ་སུ སཱུ་ར་ཙི་ཏྟཱ. ‘‘ས་ཏི་མ་ནྟོ’’ཏི ཝི་པུ་ལ་སྶ་ཏི་ཀཱ. ‘‘ཨི་དྷ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ’’ཏི ཨི་དྷེ་ཝ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ར་ཎ ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ས་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ. ‘‘མ་རི་ཡཱ་ད་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ལོ་ཀ་ཙཱ་རི་ཏྟ དྷ་མྨེ་སུ. ‘‘དྷ་ཏ་ར་ཊྛོ’’ཏི དྷ་ཏ་ར་ཊྛོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ. ཨེ་ཝཾ ཝི་རུ་ལ༹ྷ་ཀོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ‘‘ག་ནྡྷ་རུ་ཀྑཱ་དྷི ཝ་ཏྠཱ’’ཏི ག་ནྡྷ་རུ་ཀྑེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྠཱ. ‘‘ཀུ་མྦྷ་ཎྜཱ’’ཏི ཀུ་ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཐ་ཝཱི. པ་ཐ་ཝི ག་ཏཱ་ནི ར་ཏ་ན་བྷ་ཎྜཱ་ནི ཡེ་སཾ ཏེ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ‘‘དཱ་ན་ཝ་ར་ཀྑ་སཱ’’ཏི ད་ནུ་ནཱ་མ་དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཏྠེ་ན དཱ་ན་ཝ ནཱ་མ་ཀཱ ར་ཀྑ་སཱ. ཨ་ཝ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཝ་རུ་དྡྷ་ཀཱ. ‘‘ཝི་ག་ཙྪ་རཱུ་པོ’’ཏི ཝི་པ་ནྣ་ཝ་ཎྞོ. ‘‘ནི་ཧཱི་ན་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ནི་ཧཱི་ནཱ་ནི་པཱ་པ་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཀཱ་ཙི་ག་ནྡྷ་པྤི་ཡོ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡཱ་ག་ནྡྷ་པྤི་ཡོ ཛོ་གི་ནཱི་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཛུ་ཎྷཱ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏ་ར་ཏྟཱི་སཱུ’’ཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏ་ར་ཏྟཱི་སུ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་ར་ཏྟཱི་སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘གོ་ཙ་ར་པྤ་སུ་ཏ་ཀཱ་ལེ’’ཏི གོ་ཙ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཙ་རི་ཏ་ཀཱ་ལེ. ‘‘ཛུ་ཏི་ཨ་ཏྠེ་ནཱ’’ཏི ཝི་ཛྫོ་ཏ་ན་ཊྛེ་ན. ཝ་སཱུ་ནི དྷ་ནཱ་ནི དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཝ་སུ་ནྡྷ་རཱ. ཝ་སུ་ནྡྷ་རཱ ཙ ཏེ དེ་ཝ ཡ་ཀྑཱ ཙཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ‘‘ནཱ་གཱ་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ནཱ་གེ་སུ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཡཱ’’ཏི ཡཱ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཡ་ཀྑ ཛཱ་ཏི་ཡོ. ‘‘ཡཱ་སཾ’’ཏི ཡཱ་སཾ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ ཡ་ཀྑ་ཛཱ་ཏཱི་ནཾ. ‘‘ཀཱི་ལཱ༹་པ་སུ་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་ཉྩ བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨུ་གྒྷོ་ས་ན ཀཱི་ལཱ༹་ཀ་མྨ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཡཱ་ས་ཉྩ མ་ནྟ་པ་དཱ་ནཱི’’ཏི ཡཱ་སཾ ནི་གྒ་ཧ པ་གྒ་ཧ་པཱུ་ཛ་ནཱ་དི ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི མ་ནྟ་པ་དཱ་ནི. ‘‘ཏེ་སཱུ’’ཏི + ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་ཝ་རུ་དྡྷ་ཀེ་སུ. ‘‘ཀཱི་ལཱ༹་སོ་ཎྜ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཀཱི་ལཱ༹་དྷུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. ‘‘གྷཱ་ས་སོ་ཎྜ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཁཱ་ད་ན་བྷུ་ཉྫ་ན དྷུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. སོ་ཎོ ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ན་ཁོ. ‘‘ས་ཏྟེ’’ ནེ་ར་ཡི་ཀེ ཝཱ པེ་ཏེ་ཝཱ. ‘‘ཀཱ་མ་ཉྩ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཀི་ཉྩཱ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ནི་བ་ནྡྷ་ནོ་ཀཱ་སོ’’ཏི ནི་ཙྩ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནོ་ཀཱ་སོ. ‘‘ས་མུ་དཱ་ག་ཏེ་སཱུ’’ཏི པ་ར་མྤ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ. ‘‘དེ་ཝ་རཱ་ཛ་ཊྛཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་བྷ་ཝ་ནེ དེ་ཝ་རཱ་ཛ་ཊྛཱ་ནེ་སཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཝཱ’’ཏི དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཛ་ན་ཝ་ས་བྷ་སུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཝ. ཡ་ཙྪ་ནྟི ནི་ཡ་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཡཱ་མོ. ‘‘ནི་ཡ་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡ མཱུ་ལ་ཀེ་ཧི ཀ་ལ་ཧ་བྷ་ཎྜ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝི་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏཾ ས་ཧ་ཙ་རི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཏེ་ན ཡཱ་མ ནཱ་མ་ཀེ་ན ཨི་སྶ་ར་དེ་ཝ་ཀུ་ལེ་ན ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་ཙྪཾ པཱུ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

‘‘པུ་རེ’’ཏི ས་མྨུ་ཁ་ཊྛཱ་ནེ. ཏཾ པ་ན ཋཱ་ནཾ ཨུ་ཙྩ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཙྩེ་ཋཱ་ནེ’’ཏི. ‘‘ས་ཧ་སྶོ བྲ་ཧྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་རོ་བྷཱ་སེ་ན ས་ཧ་སྶཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ ལོ་ཀཾ ཕ་ར་ནྟོ ས་ཧ་སྶོ་ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཀུ་ལ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཡོ ནཱ་མ ཀུ་ལ པ་ར་མྤ་ར པཱུ་ཛི་ཏ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡོ ནཱ་མ. ‘‘ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ དེ་ཝ་ཝ་ཏྠུ དེ་ཝ་མཱ་ལ་ཀཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ས་མ་ཡེ ས་མ་ཡེ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛེ་ནྟི, ཝ་ནྡ་ནྟི, ཐོ་མེ་ནྟི, ཝ་རཾ པ་ཏྠེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨུ་པ་ཊྛ་ཀཱ ཨེ་ཝ་ས་མྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཨུ་པ་ཊྛ་ཀ་མ་ཏྟཱ་ཝ་ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཀ་སྶ་ཙཱི’’ཏི ཀ་སྶ་ཙི ཧེ་ཊྛི་མ་སྶ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཏཱ་སུ བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་མཱི་སུ. པུ་ན ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཏ་སྨིཾ དུ་ཏཱི་ཡ་ཏ་ལེ. ‘‘ཨཱ་བྷཱ’’ཏི ས་རཱི་རཱ་བྷཱ. ནི་ཙྪ་ར་ནྟི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒེ་ཧི ནི་གྒ་ཙྪ་ནྟི. ‘‘ཨ་ཙ་ལ ས་ཎྛི་ཏཱ’’ཏི དུ་ཏཱི་ཡ ཏ་ལེ ཝི་ཡ ཙ་ལི་ཏཱ ན ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཙ་ལ ས་ཎྛི་ཏཱ. ‘‘ཏེ་སཾ’’ཏི ཏེ་སཾ་ཝཱ་དཱི་ནཾ པཱ་ཋེ. བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ནཱ་མཾ ན་སི་དྡྷཾ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨི་ཉྫ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀེ་ཧཱི’’ཏི ཙ་ལ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀེ་ཧི. ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལཱ་ནཾ ཨི་ཉྫི་ཏཾ པུ་ཉྙ་པྥ་ལཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨཱ་ནེ་ཉྫ ཛཱ་ཏི་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཙ་ལ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀེ་ན ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཛྷཱ་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཏ་ལཱ་ནཾ. ‘‘ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཏེ་ཛོ་སཾ་ཝ་ཊྚཱ་དི་ཀེ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན. ‘‘ཨེ་ཏྠ་པཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཏ་ལེ་པི. ‘‘ཨཱ་ཡུ ཝེ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ. ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ནཾ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན སུ་ཁུ་མཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ. ན་ཏྠི ཝི་ཧ་ཉྙ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ཝི་ཧཱ. ཀིཾ ཝི་ཧ་ཉྙ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཀ་མྨེ་སུ ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ པ་ཏྟཱི’’ཏི. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝི་པྥཱ་ར་ཏཱ པ་ཛྫ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘པ་སཱ་ད དི་བྦ དྷ་མྨ པ་ཉྙཱ ཙ་ཀྑཱུ་ཧཱི’’ཏི ‘པ་སཱ་ད ཙ་ཀྑུ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ, དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ, པ་ཉྙཱ ཙ་ཀྑཱུ, ཧི. ཏ་ཏྠ པ་སཱ་ད་ཙ་ཀྑུ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ དི་བྦ་ཙ་ཀྑཱུ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘དྷ་མྨ ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཉྙཱ་ཎཾ. ‘‘པ་ཉྙཱ ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཉཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ས་བྦ་ཉྙཱ་ཎཾ. ‘‘རཱུ་པཱི་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ’’ཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ. ‘‘ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཨ་པྤ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ. ‘‘ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་ཊྛ་སྶ་པི པ་ཊི་ཀྑེ་པོ’’ཏི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ཋ་ཏྭཱ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་ནཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ.

བྷཱུ་མི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.

༡༤༤. བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨོ་ཀྐ་ནྟཱི་ཏི པི་ཡུ་ཛྫ་ཏི. ‘‘སོ་ཏ་ར་ཧི་ཏོ’’ཏི པ་སཱ་ད་སོ་ཏ་ར་ཧི་ཏོ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ‘‘ཨཱ་སི་ཏྟ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་སི་ཏྟ་ཀ་པ་ཎྜ་ཀཱ་དི བྷཱ་ཝེ་ན. ‘‘དྭཱི་ཧི བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧཱི’’ཏི དྭཱི་ཧི ནི་མི་ཏྟེ་ཧི. ‘‘ཝི་བ་ཙྪ་ཝ་ཙ་ནོ’’ཏི ཝི་པ་ནྣ་ཝ་ཙ་ནོ. ‘‘ཝ་ཏྠུ ཝི་པ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ས་མྦྷཱ་ར ཙ་ཀྑུ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ ཝ་ཏྠུ་ཝི་པ་ནྣོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཏ་སྶ ཏ་སྶཱ’’ཏི ཙ་ཀྑུ་སོ ཏཱ་དི་ཀ་སྶ.‘‘པ་སཱུ་ཏི་ཡཾ ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝི་ཛཱ་ཡ་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ. ‘‘པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ བྱ་ཏྟ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘བྱ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཕ་ར་ཎ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. དྭི་ཧེ་ཏུ་ཀ ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ་པི ན ས་ཀྐཱ ནི་ཡ་མེ་ཏུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཐཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་མྷི ཝི་པ་ཏྟི ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཀ་ཏ་མེ་སཾ ཝི་པ་ཏྟཱི་ཏི. ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ན་མྤི ཙ་ཀྑུ སོ་ཏཱ་ནཾ ཝི་པ་ཏྟི. ཀེ་ན་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་པ་ཏྟཱི་ཏི. པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མེ་ན་ཝཱ མཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་ས་མ པ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ ནཱ་ནཱ་བཱ་དྷེ་ན ཝཱ ཝི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ ཡ་ཀྑ པཱུ་ཛཱ་ཡཾ་ཏི པ་ཋི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ པཱུ་ཛི་ཏ་བྦཱ ཡ་ཀྑཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡེ པ་ན ཀི་ཙྪ་ཛཱི་ཝི་ཀ་པ་ཏྟཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ཏེ བྷཱུ་མ་སྶི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘བྷཱུ་མི་སྶི་ཏཱ’’ཏི པཱ་ཋེ བྷཱུ་མི་ཡཾ སི་ཏཱ ནི་སྶི་ཏཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་ཉྙ་ནི་བྦ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་རཱུ་པཱ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི ཏེ ཝ་ཎྞ་ཏོ་པི དུ་བྦ་ཎྞཱ ཧོ་ནྟི. ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ་པི དུ་སྶ་ཎྛཱ་ནཱ. ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏོ་པི ཀི་ཙྪ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པ་ནྣ་རཱུ་པཱ ཧུ་ཏྭཱ. ‘ཝི་ཝ་སཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་པ་ཏ་ནྟཱི’ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཝི་ཝ་སཱ་ཏི ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ་ན ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཝི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝི་ཝི་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ. པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཀ་པྤེ་ནྟི. པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཀ་པྤེ་ནྟི. ཏཱ་སེ་ཏྭཱ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཀ་པྤེ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཝེ་མཱ་ནི་ཀ་པེ་ཏཱ་པཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙ་ནི་བྦ་ཏྟཾ དི་བྦ་ཝི་མཱ་ནཾ ཡེ་སཾ ཨ་ཏྠི, ཏེ ཝེ་མཱ་ནི་ཀཱ. ཏེ པ་ན པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙ་མི་སྶ་ཀ ཀ་མྨེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀེ་ཙི དི་ཝཱ དི་བྦ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟི, ར་ཏྟིཾ པེ་ཏ་དུ་ཀྑཾ. ཀེ་ཙི ར་ཏྟིཾ དི་བྦ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟི, དི་ཝཱ པེ་ཏ་དུ་ཀྑ་ནྟི. པ་རེ་ཧི ད་ཏྟཾ དི་ནྣཾ པུ་ཉྙ་པྥ་ལཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ནྟཱི་ཏི པ་ར་ད་ཏྟཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ. ‘‘པ་རེ་ཧི དི་ནྣཾ པུ་ཉྙ་པྥ་ལཾ’’ཏི ཉཱ་ཏ་ཀེ་ཧི པུ་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཾ མེ པུ་ཉྙཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ་ནཾ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ དེ་དྷཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ དི་ནྣཾ པུ་ཉྙ་པྥ་ལཾ. ‘‘ས་ཀ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཀ་བྷཱུ་མ་ཀཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་བྷཱུ་མི ནཱ་མ ས་བྦ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ་པི ཨ་ཏྠི. ས་བྦཱ་པི དི་བྦེ་ན ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶེ་ན ཨེ་ཀ་ཨཱ་ཡུ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཧོ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠི. ན ཏ་ཐཱ ནི་ར་ཡེ་སུ ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན ཡོ་ནི་ཡཾ ཝཱ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ་ཝཱ ཨ་སུ་ར་ཀཱ་ཡེ་ཝཱ མ་ནུ་སྶེ་སུ་ཝཱ བྷུ་མྨ་དེ་ཝེ་སུ ཝཱ ཨེ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་པཱ་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎ ག་ཎ་ནཱ་ཡ ནི་ཡ་མོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ནུ བྲ་ཧྨ སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟོ ད་ས་ནྣཾ ནི་ར་ཡཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ས་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི. ཏེ པ་ན ད་ས་ནི་ར་ཡཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡེ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་དེ་ས་མ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི. ན ཏེ་ཧི པ་དེ ས་མ་ཏྟེ་ཧི ས་ཀ་ལོ ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡོ ནི་ཡ་ཏཱ་ཡུ པ་རི་མཱ་ཎོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཨ་པི ཙ སོ་པི ཏེ་སཾ ཨཱ་ཡུ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨ་ཝཱི་ཙི་བྷཱུ་མི་ཡཱ ནི་ཡཱ་མེ་ན སི་དྡྷོ ན ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་སེ་སེ་ནེ་ཝ སི་དྡྷོ. ཏ་སྨཱ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡེ་བྷཱུ་ཡྻེ་ན ཀ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏྟཱ’’ཏི, ཏཾ སུ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ནི་ར་ཡེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ’’ཏི ན ཨི་ཏ་ར དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤ་སྶ ཨཱ་རོ་ཧ་ཎ་ཉྩ ཨོ་རོ་ཧ་ཎ་ཉྩ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ད་ས་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི. ཝི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ད་ས་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི. ཏེ་སཾ ནི་སྶ་ནྡ་བྷཱུ་ཏཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་པ་ཏྟི་ཡོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཏེ་སཾ པཱི’’ཏི ཨི་ཏ་ར དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནཾ་པི. སོ ཨེ་ཝ་པ་རི་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ན ཙ ས་ཀྐཱ ཏ་ཐཱ བྷ་ཝི་ཏུཾ. ཨཱ་དི་ཀ་པྤ་ཀཱ་ལེ ས་བྦེ་ས་མྤི ཙ་ཏུ་དཱི་པ ཝཱ་སཱི་ནཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི. ཨ་ཐ ཨི་ཏ་ར་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མྤི ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤ་སྶ ཨཱ་རོ་ཧ་ཎཾ ཨོ་རོ་ཧ་ཎ་ཉྩ ཨ་ཏྠི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི, ཨེ་ཏ་ར་ཧི་པི ཏེ་སཾ ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤོ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤེ་ན ཨེ་ཀ་ག་ཏི་ཀོ སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ. ནི་སྶ་ནྡ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི་ཨཱ་དི པ་རི་ཧཱ་རོ. ན་ཏྠི ཨི་དཾ མ་མ ཨི་དཾ མ་མཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ པཱ་ཊི་པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཏ་ཎྷཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ‘‘ཨ་མ་མཱ’’. ‘‘ཨ་པ་རི་གྒ་ཧཱ’’ཏི པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ་དི་པ་རི་གྒ་ཧ་ར་ཧི་ཏཱ. ‘‘ཨུ་པ་རི་མེ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀེ’’ཏི ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་ཀ་ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀེ. དི་ཝེ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ སི་དྡྷཱ་ནི དི་བྦཱ་ནི. ‘‘ཡཱ་ཝ ནི་མི་རཱ་ཛ་ཀཱ་ལཱ’’ཏི ཡཱ་ཝ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ནི་མི་ར་ཉྙོ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལཱ. ཀ་སྶ པ་བུ་དྡྷོ པུ་རི་མེ ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤེ ཨུ་པྤ་ནྣོ. ནི་མི་རཱ་ཛཱ པ་ན ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་ར ཀ་པྤེ ཨུ་པྤ་ནྣོ. ‘‘མ་ནུ་སྶ ལོ་ཀེ་ཧི པ་ཉྙཱ་ས་ཝ་སྶཱ་ནི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀེ ཨེ་ཀོ་དི་བྦ་ར་ཏྟི་དི་ཝོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ དྷ་མྨ ཧ་ད་ཡ ཝི་བྷ་ངྒེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཙ་ཏུ་གྒུ་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ. ‘‘ཨུ་པ་རི་མཱ་ནཾ’’ཏི ཨུ་པ་རི་མཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ. ཨེ་ཀཾ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཾ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘དྭེ’’ཏི དྭེ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི. ‘‘ཨ་ཊྛཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི. ‘‘ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནཾ’’ཏི ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ. ‘‘ཨུ་པ་རི་མཱ་ནཾ’’ཏི ཨུ་པ་རི་མཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ. ཡཱ་མེ ཨེ་ཀོ ར་ཏྟི་དི་ཝོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རཱི’’ཏི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཙ་ཏྟཱ་རི ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ནི. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ. ‘‘ཨཱ་དི་ཨ་ནྟ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀེ མ་ནུ་སྶ་ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ ད་སྶ་ནཾ ཨཱ་དི་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ. ཨི་དཱ་ནི ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཡཾ མ་ནུ་སྶ་ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ ད་སྶ་ནཾ ཨ་ནྟ ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ.

ན ཨ་ཏི་དུ་བྦ་ལཾ་ཏི ནཱ་ཏི་དུ་བྦ་ལཾ. ‘‘ཏཾ’’ཏི ཏཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་ཛྷཱ་ནཾ. ‘‘བྷཱུ་མ་ནྟ་རེ’’ཏི པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཏོ ཨ་ཉྙི་སྶཾ དུ་ཏཱི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཡཾ. ཀ་པྤ་ཝ་ཙ་ནེ. ཀ་པྤཱི་ཡ་ཏི ཝ་སྶ, ཨུ་ཏུ, མཱ་ས, པ་ཀྑ, ར་ཏྟི, དི་ཝཱ, དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྪི་ཛྫཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་པྤོ. ཀ་པྤཱི་ཡ་ནྟི ཝཱ ནཱ་ནཱ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྪི་ཛྫཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀ་པྤོ. ཀཱ་ལོ. མ་ཧ་ནྟོ ཀ་པྤོ་ཏི མ་ཧཱ་ཀ་པྤོ. ཝ་སྶཱ་ནཾ ས་ཏ་བྷཱ་གེ་ཧི་པི ས་ཧ་སྶ་བྷཱ་གེ་ཧི་པི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་བྷཱ་གེ་ཧི་པི ས་ངྑཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ་ཏི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻོ. ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ནྟ་རེ དི་སྶ་མཱ་ནོ ཀ་པྤོ ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤོ. ས་ཏྟཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཨཱ་ཡུ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤོ. སོ པ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ད་ས་ཝ་སྶཱ་ཡུ་ཀ་ཀཱ་ལེ ད་ས་ཝ་སྶེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣོ. ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ དེ་ཝཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྣོ. ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤོ ནཱ་མ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་པྤཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝཱི་ས་ཏི་པྤ་བྷེ་དཱ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་པྤཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཡེ’’ཏི ཡེ ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི་ཡཱ་དི་བྷེ་དཱ ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤཱ. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝི་ན་ཊྛཾ’’ཏི ཝི་ན་ཊྛ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ན་ཊྛ་པྤ་ཀ་ཏི་ཡཱ. ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནོ ཀ་པྤོ ཝི་ཝ་ཊྚོ. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝི་ཝ་ཊྚཾ’’ཏི ཝི་ཝ་ཊྚ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཝ་ཊྚ་པྤ་ཀ་ཏི་ཡཱ. ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ་ན. ཧ་ར་ཎེ་ན ཨ་པ་ན་ཡ་ནེ་ན. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཏ་སྨིཾ ཀ་པྤ་ཝ་ཙ་ནེ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཏེ་ཛེ་ནཱ’’ཏི ཨ་གྒི་ནཱ. ‘‘སཾ་ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི ཏ་དཱ. ‘‘ཧེ་ཊྛཱ’’ཏི ཧེ་ཊྛཱ་ལོ་ཀོ. ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི་ཝཱ་རེ་སཱུ’’ཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ.

གཱ་ཐཱ་སུ. ‘‘ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་གྒི་ནཱ་ཝཱ་རཱ’’ཏི ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཝཱ་རཱ ཨ་གྒི་ནཱ ཝི་ན་སྶ་ནྟི. ཨ་ཐ་ཝཱ, བྷུ་མྨ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཏྟ་སུ་ས་ཏྟ་སུ་ཝཱ་རེ་སུ ལོ་ཀོ ཨ་གྒི་ནཱ ཝི་ན་སྶ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ཊྛ་མེ’’ཏི. ‘‘ད་ཀཱ’’ཏི ཨུ་ད་ཀེ་ན. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ཊྛ་མེ་ཝཱ་རེ ལོ་ཀོ ད་ཀེ་ན ཝི་ན་སྶ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་དཱ ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི་ཝཱ་རཱ པུ་ཎྞཱ, ཏ་དཱ ཨེ་ཀོ ཝཱ་ཡུ་ཝཱ་རོ སི་ཡཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏ་དཱ’’ཏི ཏ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི་ཝཱ་རེ. ‘‘ཝི་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནཾ’’ཏི ས་ཎྛ་ཧ་མཱ་ནཾ. ‘‘ཝི་ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ས་ཎྛ་ཧ་ཏི. ‘‘སཾ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནཾ’’ཏི ཝི་ན་སྶ་མཱ་ནཾ. ‘‘སཾ་ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི. ‘‘དྭེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་ཌྜྷ་དྭ་ཡཾ ཨེ་ཀཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཏཾ-ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་པྤཱ་ནཱི་ཏི. ‘‘ཨུ་པ་ཌྜྷེ་ནཱ’’ཏི ཨུ་ད་ཀ་ཝཱ་རེ ཧེ་ཊྛི་མ་བྷཱུ་མཱི་སུ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཝི་ན་སྶ་མཱ་ནཱ་སུ དུ་ཏཱི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི ན ཏཱ་ཝ ཝི་ན་སྶ་ཏི. སཾ་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤེ་པི ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ཏི་ཊྛ་ཏེ་ཡེ་ཝ. ཨི་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཉྩེ་ཏཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཨི་ད་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ནྟི.

པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.

༡༤༥. ཀ་མྨ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ. ‘‘ཛ་ནེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཛ་ནི་ཏཾ ཛ་ནེ་ཏི. པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ‘‘ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཛ་ནི་ཏཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཏི. ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི. ‘‘ཨུ་པ་པཱི་ལེ༹་ཏཱི’’ཏི ཛ་ནི་ཏཾ ཨུ་པ་པཱི་ལེ༹་ཏི, པ་རི་ཧཱ་པེ་ཏི. ‘‘ཨུ་པ་གྷཱ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ཏི. ‘‘ཀ་ཊ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་ནཾ’’ཏི ཀ་ཊ་ཏྟཱ་ནཱ་མ་ཀཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནཾ. ‘‘ཀ་མྨ་པ་ཐ་པ་ཏྟཱ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཛ་ནེ་ན ས་ཏི, ས་བྦ་མྤི ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་པ་ཐ་པ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་པ་ཙྩི་ཏྠཱ་ཏི ཝི་པ་ཀྐཾ. ཝི་པ་ཀྐཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ཡེ་ས་ནྟི ཝི་པ་ཀྐ ཝི་པཱ་ཀཱ. ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་མཱ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ས་ཡཾ་པི པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷེ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་ལ་དྡྷོ་ཀཱ་ས་སྶཱ’’ཏི ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན མ་ཏྟཾ. ལ་དྡྷོ་ཀཱ་ས་སྶ་པི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནཾ ནཱ་མ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཙཱ་ཡཾ’’ཏི ཙེ ཨ་ཡཾ. ‘‘ཀཱ་ལ་ངྐ་རི་ཡཱ’’ཏི ཀཱ་ལཾ་ཀ་རེ་ཡྻ. ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. ‘‘པ་སཱ་དི་ཏཾ’’ཏི པ་ས་ནྣཾ. ‘‘པ་དཱུ་སི་ཏཾ’’ཏི པ་དུ་ཊྛཾ. པུ་བྦེ ‘མ་ར་ཎཱ་ས་ནྣ ཀཱ་ལེ’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ‘པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ་པཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཏཾ’’ཏི ཀ་མྨ་ནྟ་ར་སྶ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནཾ. ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རེ’’ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཝཱ་རེ པ་ཙྩ་ཡེ. ‘‘ས་མུ་དཱ་ནེ་ཏྭཱ’’ཏི ས་མཱ་ཧ རི་ཏྭཱ.‘‘ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ. ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨུ་པ་བྲཱུ་ཧ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི ‘ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡེ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཙི་ར་ཏ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ’’ཏི ‘ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨ་ལ་དྡྷོ་ཀཱ་སཱ་ཝཱ ཝི་པ་ཀྐ ཝི་པཱ་ཀཱ ཝཱ ས་བྦཱ་པི ཀུ་ས་ལཱ ཀུ་ས་ལ ཙེ་ཏ་ནཱ’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ. ‘‘དུ་བྦ་ལ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཝི་བཱ་དྷ་མཱ་ནཱ’’ཏི ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀ ཀ་མྨ་ཀི་ཙྩཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཛ་ན་ཀ ཀ་མྨ་སྶ དུ་བྦ་ལ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀཱ་ལེ’’ཏི ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ན་ཀཱ་ལེ. ‘‘ཝི་ཧ་ཏ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ’’ཏི ཝི་ནཱ་སི་ཏ་ས་ཏྟི་ཀཾ. ‘‘མ་ཧེ་ས་ཀྑེ་སཱུ’’ཏི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་སུ. ‘‘ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ་མྤི ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ’’ཏི ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀ ཀ་མྨ་ཏོ ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘ཨུ་པ་རི་བྷཱུ་མི ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱུ་མི ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི་བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་རཱ་ཛ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཏ་སྶ ར་ཉྙོ པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀ་མྨཾ མ་ཧཱ་ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཀ་མྤི ས་མཱ་ནཾ པ་ཙྪཱ བུ་དྡྷུ པ་ཊྛཱ་ན ཀ་མྨེ་ན བཱ་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝི་ཧ་ཏ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ ཨུ་སྶ་ད་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི. ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཝི་བཱ་དྷ་ནཾ ནཱ་མ ས་ཏྟ་སྶ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི ཀ་ར་ཎ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཐཾ གོ་མ་ཧིཾ་སཱ་དཱི་ནཾ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་ཉཱ་ཏི་མི་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཝི་པ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎཾ ཏ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀ ཀ་མྨ་ཀི་ཙྩཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨ་ཉྙོ་ཧི སོ པུ་གྒ་ལོ, ཨ་ཉྙེ གོ་མ་ཧིཾ་སཱ་ད་ཡོ. ན ཙ ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟིཾ ཝཱ སུ་ཁུ་པྤ་ཏྟིཾ ཝཱ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ. དུ་ཝི་དྷ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི. ཨཱ་ན་ནྡ སེ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ་མྷི. སོ་སེ་ཊྛི མ་ཧཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཉྙེ་པི དཱ་ནཾ དེ་ནྟེ ནཱི་ཝཱ་རེ་སི. སོ ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ གཱ་མ་ཀེ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ་ཀུ་ཙྪི་མྷི ཛཱ་ཏོ. ཏ་སྶ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་སྶ པཱ་པ་ཀ་མྨེ་ན མཱ་ཏ་རཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་གཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ཛ་ནཱ་ནཾ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་པ་ད ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟིཾ ཝཱ སུ་ཁུ་པྤ་ཏྟིཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. [‘‘ཀ་མྨ་ཛ་ས་ནྟ་ཏི སཱི་སེ་སཱུ’’ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཨེ་ཀེ་ཀཱ ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏི ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. སཱ པ་ཙྪཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཏཱ་དི་སཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ སཱི་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ས་ནྟ་ཏི སཱི་ས་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀཾ ཝཱ་ཀ་མྨ་ཛ་ས་ནྟ་ཏི སཱི་སཾ. དྭེ ཝཱ་ཀ་མྨ་ཛ་ས་ནྟ་ཏི སཱི་སཱ་ནི ]. ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་པཱ་ཋེ. ‘‘ཏ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཏཾ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ ཀ་མྨ་མེ་ཝ. ‘‘ཨི་དྷ ཙཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧེ. ‘‘ཨི་མ་སྶ པཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ ཀ་མྨ་སྶ་པི. དུ་ཊྛ་གཱ་མ་ཎི ར་ཉྙོ ཝ་ཏྠུ་མྷི ཙ སོ་ཎ་ཏྠེ་ར པི་ཏུ་ནོ ཝ་ཏྠུ་མྷི ཙ ཏེ་སཾ མ་ར་ཎཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ལེ པ་ཐ་མཾ དུ་གྒ་ཏི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. པ་ཙྪཱ ར་ཉྙོ ཨེ་ཀཾ པུ་བྦ་ཀ་ཏཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ ཀ་མྨཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ ཐེ་ར་པི་ཏུ ཙ ཏ་ངྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཏཱ་ནི དུ་གྒ་ཏི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ནྟི. ས་གྒ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྦྷ་ཝ་ནྟི. ཨུ་བྷོ་པི ཙ་ཝི་ཏྭཱ ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི. ཀུ་ས་ལཱ ཀུ་ས་ལ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཁ་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ས་ལཱ ཀུ་ས་ལ ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་རོ. ‘‘ཨཱ་ཡུ ཀ་མྨེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི ཏ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཡུ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཙ པ་རི་ཡ་ནྟ ག་ཏོ ན ཧོ་ཏི, ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཙ པ་རི་ཀྑཱི་ཎོ ན ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཡུ ཀ་མྨེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ. ‘‘ཨ་པ་རཱ་དྷ ཀ་མྨ་སྶཱ’’ཏི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ་ཝཱ དྷ་མྨི་ཀ་ས་མ་ཎ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ཝཱ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་སྶ ཨ་པ་རཱ་དྷ་ཀ་མྨ་སྶ. ‘‘སོ པ་ནཱ’’ཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དོ པ་ན. ‘‘ཨ་རུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨ་ནི་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནོ་ཝི་ཡ. ‘‘སོ’’ཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཝཱ་དོ. ‘‘ཏ་ཏྠ པ་ནཱ’’ཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན. ‘‘ས་བྦ་ཉྩེ་ཏཾ’’ཏི ས་བྦ་ཉྩ ཨེ་ཏཾ སུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟེ་ཧི ཊཱི་ཀཱ ཙ་རི་ཡེ་ཧི. ‘‘ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨི་ཙྪི ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ‘‘ཝི་པཱ་ཀཾ’’ཏི ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ ས་ནྟཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྶ ཛ་ན་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཛ་ན་ཀ ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྶེ་ཝ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘སཱ་ཀེ་ཏ པ་ཉྷེ’’ཏི ཝི་པཱ་ཀུ་དྡྷཱ་རེ ཨཱ་ག་ཏེ སཱ་ཀེ་ཏ པ་ཉྷེ. དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ་ཡ ནཱ་མ ཨུ་གྒ་སེ་ན ར་ཉྙོ དེ་ཝི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ་མྷི སཱ་དེ་ཝཱི པུ་བྦེ ཨེ་ཀཾ ཨ་ཛཾ གྷཱ་ཏེ་སི, ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨ་པཱ་ཡེ་སུ པ་ཏི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ པ་ཝ་ཏྟི ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན བ་ཧཱུ་སུ བྷ་ཝེ་སུ ཨ་ཛ་ས་རཱི་རེ ལོ་མ་ག་ཎ་ནཱ་མ་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ས་ཙྪེ་ད་ན དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷོ་སཱི་ཏི. ‘‘སཱ པ་ནཱ’’ཏི སཱ ཨེ་ཀཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ ཙེ་ཏ་ནཱ པ་ན. མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལཱ་ན ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ པ་ཉྩ་ས་ཏ ཙོ་རཱ་ནཾ ཐེ་ར་སྶ གྷཱ་ཏ ན ཝ་ཏྠུ. ཐེ་རོ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནཱ པུ་བྦ་ཀ་ཏེ་ན ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ ཀ་མྨེ་ན ཙོ་ར་གྷཱ་ཏ་ནཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ. སཱ་མཱ་ཝ་ཏི་དེ་ཝཱི ཙ ཝ་གྒུ་མུ་དཱ་ན་དི་ཏཱི་ར་ཝཱ་སི་ནོ པ་ཉྩ་ས་ཏ བྷི་ཀྑཱུ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ཀ་ཏེ་ཧི ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ ཀ་མྨེ་ཧི ཏཱ་དི་སཾ པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ས་གྒེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟཱ. དུ་སྶི་མཱ་རོ ནཱ་མ ཀ་ཀུ་ས་ནྡྷ བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ མཱ་ར་དེ་ཝ པུ་ཏྟོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་ལཱ་བུ་རཱ་ཛཱ་ནཱ་མ ཁ་ནྟི ཝཱ་དི་ཏཱ པ་ས་སྶ གྷཱ་ཏ་ཀོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ པ་ན ཏ་ངྑ་ཎེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏེ་ན ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ ཀ་མྨེ་ན ཏ་ངྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ ཀ་མྨཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ན མ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི. ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏི. པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ པ་ན ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཉྩ ཀ་རོ་ཏི, ཝི་པཱ་ཀ་ཉྩ དེ་ཏཱི་ཏི. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་པཱ་ཋེ. ‘‘ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ན པུ་བྦ་ཀཾ’’ཏི ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ན པུ་བྦ་ཀཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀ་མྨ་ནྟ་ར་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པཱ་ཀཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པཱ་ཀཾ ཛ་ནེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དྷ ཀ་དཱ་ཙི ཛ་ནེ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི ན ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ པུ་བྦ་ཀ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཏེ་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཏེ་ཛ་ནཱ ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ ཀ་མྨེ་ན མ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཝི་པཱ་ཀཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཝི་པཱ་ཀ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཝི་པཱ་ཀ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཏྟཾ. ཝི་པཱ་ཀ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ.

ཛ་ན་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.

༡༣༦. ‘‘ནི་ཀ་ནྟི བ་ལེ་ན ཝཱ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ན དེ་ཏཱི’’ཏི ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ་པི མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ནི་ཀ་ནྟི་ཡཱ ས་ཏི, ཏཾ ཛྷཱ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ན དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨེ་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. ‘‘ཏེ་སཾ’’ཏི མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀ་མྨ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ ཀ་མྨཱ་ནཾ. ཨ་ནྟི་མ ཛ་ཝ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཀ་ཏཾ ནཱ་མ ཝ་ཏྠུ དུ་བྦ་ལ་ཏྟཱ ས་ཡ་མྤི དུ་བྦ་ལཾ ཧོ་ཏི. པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ན ཛ་ནེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟི་མ ཛ་ཝ་ན་ཝཱི་ཐི་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨཱ་ས་ནྣེ ཀ་ཏཾ’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ཀ་མྨ་སཱ་མ་ཉྙ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨ་ཝི་སེ་སེ པ་ན ས་ཏི, ན དེ་ཏཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་མྨཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཏཾ ཨཱ་ས་ནྣ ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པཱ་ལི༹་པཱ་ཋེ. ཨ་སྶ་པུ་གྒ་ལ་སྶ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ་ཝཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ས་མ་ཏྟཱ ས་མཱ་དི་ནྣཱ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ས་མ་ཏྟཱ ས་མཱ་དི་ནྣཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ར་ཏོ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. སོ་མ་ན་སྶ ཛ་ན་ཀཾ པ་ར་ཙེ་ཏ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. ས་ནྟཱ་པ ཛ་ན་ཀཾ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. ཨི་དཾ ག་རུ་ཀ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ནཱ་མ ཨ་ན་ནྟ་རེ བྷ་ཝེ ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཀཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ ཀ་མྨཱ་ནི ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ཀུ་ས་ལཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཝཱ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ལ་དྡྷཱ སེ་ཝ་ནེ ས་ཏི, ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏི. ཨ་ས་ཏི ན དེ་ཏི. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་པཱ་ཀཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི ཙ་ཀྑུ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཙ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་པཱ་ཀཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི ཙ་ཀྑུ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཙ, པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ་ཧི ཀ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝ་ཌྜྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨཱ་སེ་ཝ་ནེ ས་ཏི ཨེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་པེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཀ་ཏ་མ་ཏྟ ཀ་མྨ་ཏྟཱ ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཨ་ན་ནྟ་ར་བྷ་ཝེ ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཀ ཀ་མྨ་སྶེ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ལ་དྡྷཱ སེ་ཝ་ན་མེ་ཝ ཨི་དྷ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནཾ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ‘‘ཡ་ཏྠ ཏཾ པུ་བྦ་ཀ་ཏཾ ཀ་མྨ་ནྟི ཨཱ་ག་ཏཾ’’ཏི ཡ་སྨིཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ པ་དེ་སེ ཏཾ ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཀ་མྨཾ པུ་བྦ་ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ. ‘‘ཀ་སྨཱ ཨི་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧེ. པཱ་ལི༹་ཡཾ. ཡཾ ག་རུ་ཀཾ, ཏཾ ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི, ཡཾ བ་ཧུ་ལཾ. ཏ་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི, ཡཾ ཨཱ་ས་ནྣཾ. ཏ་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི, ཡཾ ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཝཱ པ་ན ཀ་མྨཾ, ཏཾ ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ.

སུ་ཏྟ་ནྟ་པཱ་ཋེ. སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ. ‘‘ས་མ་ཏྟཱ’’ཏི སུ་ཊྛུ་ག་ཧི་ཏཱ. ‘‘ས་མཱ་དི་ནྣཱ’’ཏི ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ‘‘པ་རི་ཡ་ཏྟཾ’’ཏི ས་མ་ཏྠཾ. ཏ་མྦ་དཱ་དྷི་ཀ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ བ་ཧཱུ་ནི པཱ་པ་ཀ་མྨཱ་ནི ཨཱ་ཙི་ཎྞཱ་ནི. མ་ར་ཎ དི་ཝ་སེ པ་ན སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨཱ་ས་ནྣ ཀ་མྨེ་ན ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཝཱ་ཏ་ཀཱ་ལ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ བ་ཧཱུ་ནི ཀ་ལྱཱ་ཎ ཀ་མྨཱ་ནི ཨཱ་ཙི་ཎྞཱ་ནི. མ་ར་ཎ དི་ཝ་སེ་པ་ན བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ ཝི་པ་རཱི་ཏ ས་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨཱ་ས་ནྣ ཀ་མྨེ་ན ཨ་པཱ་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི.

ག་རུ་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.

༡༤. ༧. དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ. པ་སྶི་ཏ་བྦོ་ཏི དི་ཊྛོ. ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན དྷ་མྨ ས་མཱུ་ཧོ. དི་ཊྛོ དྷ་མྨོ་ཏི དི་ཊྛ དྷ་མྨོ. ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ. ཡོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ དི་ཊྛི་ཡཱ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་སཱ་ར་སྶ བྷཱ་ཝོ པ་ཝ་ཏྟི ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དི་ཊྛ དྷ་མྨོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཀ་ཐཾ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ན ཀྲི་ཡཱ་པ་དེ ཝི་པཱ་ཀ་ནྟི ཀ་མྨ་པ་དཾ དི་སྭཱ ཝི་པཱ་ཀཾ ནཱ་མ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ. པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཨུ་པེ་ཙྩཱ’’ཏི ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ. ‘‘ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི ཨུ་པེ་ཙྩ པ་ཛྫི་ཏྭཱ. པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་པཱ་ཋེ. ‘‘དི་ཊྛ དྷ་མྨ་ཏོ’’ཏི དི་ཊྛ དྷ་མྨ་སྶ. སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ པ་ཉྩ་མཱི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཏྠ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི པུ་བྦ་ཝཱ་ཀྱེ ཝུ་ཏྟ ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨ་པ་ར་ས་དྡོ ནི་ཙྩཾ ཨ་པཱ་དཱ་ནཱ པེ་ཀྑོ. ཏ་ཉྩ ཨ་པཱ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཝུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི. ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ ནཱ་ག་ཏཱ་ན་ནྟ་ར བྷ་ཝེ་ཧཱི’’ཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཏོ ཙ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ན་ནྟ་ར བྷ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པ་རི་ཝ་ཏྟོ’’ཏི པ་བ་ནྡྷོ. ཨ་པ་རཱ་པ་རི་ཡོ་ཏི ཝཱ, ཨ་པ་རོ ཙ ཨ་པ་རོ ཙ ཨ་པ་རཱ་པ་རོ. ཨ་པ་རཱ་པ་རེ པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་པ་རཱ་པ་རི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨུ་པ་པ་ཛྫ་བྷ་ཝཾ’’ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ན་ནྟ་ར་བྷ་ཝཾ. ཨ་ཧོ་སི ཀ་མྨེ ‘‘ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི པ་དཾ ཨ་ཉྙཱ་སི ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ་ཏི པ་དེ་ཝི་ཡ རུ་ལ༹ྷཱི་ནཱ་མ་པ་ད་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧོ་སི ནཱ་མ་ཀཾ’’ཏི. ཏཾ པ་ན རུ་ལ༹ྷི་པ་དཾ ཀུ་ཏོ་པ་ཝ་ཏྟཾ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧོ་སི ཀ་མྨཾ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ པཱ་ཋ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟོ པཱ་ཋོ སཱ ཝ་སེ་སོ. པ་རི་པུ་ཎྞ་པཱ་ཋོ པ་ན ཨ་ཧོ་སི ཀ་མྨཾ ཨ་ཧོ་སི ཀ་མྨ ཝི་པཱ་ཀོ, ཨ་ཧོ་སི ཀ་མྨཾ ནཱ་ཧོ་སི ཀ་མྨ ཝི་པཱ་ཀོ, ཨ་ཧོ་སི ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠི་ཀ་མྨ ཝི་པཱ་ཀོ, ཨ་ཧོ་སི ཀ་མྨཾ ན་ཏྠི ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ, ཨ་ཧོ་སི་ཀ་མྨཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཀ་མྨ ཝི་པཱ་ཀོ, ཨ་ཧོ་སི ཀ་མྨཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཀ་མྨ ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ མ་གྒེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘སཱ’’ཏི པ་ཐ་མ ཛ་ཝ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ. ‘‘ཨ་པྤ་ཏ་ར ཝི་པཱ་ཀཱ ཙཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི ཧེ་ཏུ ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཙི་ར་ཊྛི་ཏི ཀ་ཏྟཱ དི་ཊྛ དྷ་མྨེ ཨེ་ཝ ཕ་ལཾ ད་ཏྭཱ ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་པྤ་ཏ་ར ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་མ་ཏྟཾ ཕ་ལཾ ད་ཏྭཱ ཝི་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཙཱ’’ཏི པ་ཙྩ་ཡཾ ལ་དྡྷཱ་ཏི ཝུ་ཏྟོ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཙ. ‘‘སོ’’ཏི མ་ཧ་ནྟཾ ཝུ་ཏྟོ པ་ཙྩ་ཡོ. ‘‘ཀཱ་ཀ་ཝ་ལི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཀཱ་ཀ་ཝ་ལི་ཡཱ་དཱི་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ དི་ཊྛ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ ཀ་མྨཾ ཝི་ཡ. ‘‘པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་ར་པྥ་ལ་དཱ་ནཾ’’ཏི ས་ཏྟཱ་ཧ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨེ་ཝ སེ་ཊྛི་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཊི ལཱ་བྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་ར་པྥ་ལ་དཱ་ན་ཀཾ ཀ་མྨ་ཝི་སེ་སཾ. ཀ་མྨ པ་ཐ་ཛ་ཝ་ན་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཐ་མ་ཛ་ཝ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ ཝཱ ཨི་ཏ་རཱ་པི པ་ཐ་མ ཛ་ཝ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཀཱ་ཙཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ པ་ཐ་མ་ཛ་ཝ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ. སེ་སཱ་ནི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ ཝེ་ད་ནཱི་ཡ ཀ་མྨཱ་ནི.

ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཀ་མྨེ. ‘‘ཨ་ཏྠ སཱ་དྷི་ཀཱ’’ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཏྠ་སཱ་དྷི་ཀཱ. པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏཱ་དི ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སུ་ཊྛུ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་པི་ཀཱ. ‘‘སེ་སཱ་ནི པཱི’’ཏི སེ་སཱ་ནི ཨུ་པ་པ་ཛྫ ཝེ་ད་ནཱི་ཡ ཀ་མྨཱ་ནི་པི. ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ མ་ནུ་སྶ ལོ་ཀེ. ‘‘མི་སྶ་ཀ་ཀ་མྨཱ་ནཱི’’ཏི ཀུ་ས་ལཱ ཀུ་ས་ལ་མི་སྶ་ཀཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི. ཝེ་མཱ་ནི་ཀ་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི. ‘‘སུ་ག་ཏི་ཡཾ ཝི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཝི་པ་ཏྟིཾ’’ཏི ཙ་ཀྑུ སོ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ངྒ པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་པ་ཏྟིཾ. ནཱ་ནཱ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ ཝི་པ་ཏྟིཾ. ‘‘དུ་གྒ་ཏི་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ’’ཏི མ་ཧི་དྡྷཱི་ནཾ ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ ཝ་ཏྠཱུ་ཧཱི’’ཏི ཝེ་མཱ་ནི་ཀ པེ་ཏ་ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ཧི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋེ. ‘‘ཏེ་སཾ ས་ངྐ་མ་ནཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཏེ་སཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཀཱ་ལ ས་ངྐ་ནྟི ནཱ་མ ན་ཏྠི. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ་ཡེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛ་ནྟཱི’’ཏི ཏཱ་ནི དི་ཊྛ དྷ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ’’ཏི ཏེ་སཾ ས་ངྐ་མ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ དི་ཊྛ དྷ་མྨ ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཝི་པཱ་ཀཱ་དི ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ.

༡༤༨. པཱ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ཙ་ཏུ་ཀྐེ. ‘‘ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ’’ཏི ཙོ་པ་ན་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ. ཀཱ་ཡ ཝི་ཉྙ་ཏྟཱ་དཱི་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏི་པཱ་ཏེ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ པ་ཡོ་གེ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་པཱ་ཏ་ན་ཉྩེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཨ་དི་ནྣཾ’’ཏི སཱ་མི་ཀེ་ན་ཨ་དི་ནྣཾ པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ. ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ནཱ་མ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་ག་ནྟ་བྦཱ་ནི མཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ་དཱི་ནི ཨི་ཏྠི པུ་རི་ས་ས་རཱི་རཱ་ནི. ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི པ་ར་པཱ་ཎ་སྶ. ‘‘ཏ་ཏོ’’ཏི པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨ་ཙྪི་ནྡ་ཀ ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི པ་ར་ས་ནྟ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན བྷུ་སཾ པ་ར་ས་ནྟ་ཀཱ བྷཱ་ཝ་ཙྪི་ནྡ་ཀ ཙེ་ཏ་ནཱ. ཝི་ལུ་པྤ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘མ་གྒེ་ན མ་གྒ་པྤ་ཊི་པཱ་ད་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མ་གྒེ་ན པ་ར་མ་གྒ ས་མྤ་ཡོ་ཛ་ཀ་སྶ. ‘‘ཨེ་ཏྠ་པཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ ས་ཉྙི་ནོ་ཏི དུ་ཏཱི་ཡཾ ཨ་ངྒ་པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏྠ་པི. ཨེ་ཏྠ ཝ་ད་ནྟི ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ ཝ་ཏྠུ ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ སེ་ཝ་ན ཙི་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ ཝ་ཏྠུ ས་ཉྙི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ན ཧོ་ཏི. ན ཧི ཏ་སྨི་ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཉྙཱ་ཝི་སེ་ས ས་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི. ཨཱི་དི་སེ་སུ ཙ ཋཱ་ནེ་སུ ས་ཙེ ས་ཉྙཱ་པ་དྷཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. པཱ་ཎ་ས་ཉྙི་ཏཱ, པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ ས་ཉྙི་ཏཱ,ཏི ཨ་ངྒ པ་དཾ ཝི་ཡ ཨི་དྷ་པི ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ ཝ་ཏྠུ ས་ཉྙི་ཏཱ་ཏི དུ་ཏཱི་ཡཾ ཨ་ངྒ་པ་དཾ ཨ་ཝ་སྶཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ, ཨ་ངྒ་ནི་ཡ་མ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཙ་ཏུ་ར་ངྒཱི་ཀོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཏ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྦྷཱ་རཱ. ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ ཝ་ཏྠུ, ཏ་སྨིཾ སེ་ཝ་ན ཙི་ཏྟཾ, སེ་ཝ་ན་པྤ་ཡོ་གོ, མ་གྒེ་ན མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ནྟི. ‘‘སཱ’’ཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི. ‘‘ར་ཀྑི་ཏཱ་སུ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི མཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏ པི་ཏུ ར་ཀྑི་ཏཱ་དཱི་སུ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ‘‘ཊཱི་ཀཱ་སུ པ་ནཱ’’ཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་ཊཱི་ཀཱ་སུ པ་ན. ‘‘སཱ’’ཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི. པཱ་ས་ཎྜཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི དྭཱ་ས་ཊྛི དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་དཱི་ནི. ཏཾ ཝཱ་དི་ནོ པཱ་ས་ཎྜི་ཡཱ ནཱ་མ. ཏེ་སཾ དྷ་མྨོ པཱ་ས་ཎྜི་ཡ དྷ་མྨོ ནཱ་མ. མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རོ་པི དུ་སྶཱི་ལཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫོ. ཏ་ཏོ གོ་རཱུ་པ སཱི་ལི་ཀཱ་ཡ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫོ. ཏ་ཏོ ས་ར་ཎ་ངྒ་ཏཱ་ཡ, པ་ཉྩ སི་ཀྑཱ པ་དི་ཀཱ་ཡ, སཱ་མ་ཎེ་རི་ཡཱ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ པཱ་ཋེ. ‘‘ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨེ. ‘‘ན ག་ཧི་ཏཾ’’ཏི ཐེ་རེ་ན ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཝཱ ན ག་ཧི་ཏཾ. སུ་ར་ཉྩ མེ་ར་ཡ་ཉྩ པི་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ པཱ་ནཾ. ཏ་ད་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ ཙེ་ཏ་ནཱ ཀ་མྨཾ. ‘‘ས་བྦ ལ་ཧུ་ཀོ’’ཏི ས་བྦེ་སཾ སུ་རཱ་པཱ་ན ཀ་མྨ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ཡོ ཝི་པཱ་ཀོ ལ་ཧུ་ཀ་ཏ་རོ, པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་མ་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀོ’’ཏི ཨུ་མྨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀོ. ‘‘པ་ཉྩ་པཱི’’ཏི སུ་རཱ་པཱ་ན ཀ་མྨེ་ན ས་ཧ པ་ཉྩ་པི. མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ ཝ་ཙ་ནེ. ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི སུ་རཱ་པཱ་ན ཀ་མྨ་སྶ. པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ མ་གྒ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཨི་མ་སྶ ཝཱ་ཀྱ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏ་བྦི ར་མ་ཎཱ་ད་ཡོ ཙཱ’’ཏི ཏ་ཏོ སུ་རཱ་པཱ་ན་ཏོ ཝི་ར་མ་ཎཱ་ད་ཡོ ཙ. ‘‘མ་ད་སྶཱ’’ཏི མ་ཛྫ་ན་སྶ. ‘‘ཨ་པུ་ཉྙ་པ་ཐ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ ཀ་མྨ པ་ཐ་སྶ. ‘‘ཏ་བྦི་ར་ཏི པཱི’’ཏི ཏ་ཏོ སུ་རཱ་པཱ་ན་ཏོ ཝི་ར་ཏི་པི. ‘‘ནི་མྨ་ད་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི མ་ཛྫ་ན་ར་ཧི་ཏ བྷཱ་ཝ་སྶ. ‘‘སཱ’’ཏི ནི་མྨ་ད་ཏཱ. ‘‘པུ་ཉྙ་པ་ཐ་སྶཱ’’ཏི ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ པ་ཐ་སྶ. ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི ཏ་སྨཱ. ‘‘ཏཱ་ནཱི’’ཏི སུ་རཱ་པཱ་ན ཀ་མྨ་ཏ་བྦི་ར་ཏི ཀ་མྨཱ་ནི. ‘‘ན ཨི་ཏ་རཾ’’ཏི ཀ་མྨ་པ་ཐེ་ཧི ཨ་ས་མྦ་ནྡྷཾ. སུ་རཱ་པཱ་ནཾ ཝི་སུཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ན དེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་བྦི་ར་ཏི ཀ་མྨེ པ་ན ས་ཙེ ཨི་དཾ སུ་རཱ་པཱ་ནཾ ནཱ་མ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ནྟི ཉ་ཏྭཱ ས་མཱ་དཱ་ན ཝི་ར་ཏི ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ར་ཏི ཝ་སེ་ན ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ར་ཀྑ་ཏི. ཏཾ སཱི་ལཾ ཨ་ཉྙེ་ཧི པུ་ཉྙ་པ་ཐེ་ཧི ཨ་ས་མྦ་ནྡྷ་མྤི ཝི་སུཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ན དེ་ཏཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ‘‘ཨེ་ཝ་མི་དཾ པཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་ད་མྤི སུ་རཱ་པཱ་ན ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ པ་ཐ་པ་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཀ་མྨ་པ་ཐ་སུ་ཏྟེ་སུ. ས་རཱུ་པ་ཏོ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཡཾ’’ཏི ཡཾ སུ་རཱ་པཱ་ན ཀ་མྨཾ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཏེ་སུ ཀ་མྨ་པ་ཐ་སུ་ཏྟེ་སུ. ཀ་མྨ ཛ་ན་ནཾ ནཱ་མ དུ་ཙྩ་རི་ཏ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཛ་ན་ནཾ. ས་ཀྐེ་ན དེ་ཝཱ་ན མི་ནྡེ་ན ཏ་སྶ ཨ་པཱ་ཡ་གཱ་མི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶཱ་སུ་རཱ་ཡ པུ་ཎྞཾ ཨི་མཾ སུ་རཱ་ཀུ་མྦྷཾ་ཀི་ཎཱ་ཐ. མཱུ་ལཾ དེ་ཐ ག་ཎྷཱ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི སུ་རཱ་པཱ་ན ཀ་མྨ་སྶ. ཨ་པཱ་ཡཾ ག་མེ་ཏི ས་མྤཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་པཱ་ཡ གཱ་མཱི. ‘‘ཡ་དི་དཾ’’ཏི ཡཱ ཨ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ ཡོ་ཛ་ནཱ ཨ་ཏྠི. མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ ཝ་ཙ་ནེ. ‘‘ཀ་མྨ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ ཀ་མྨ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ. ‘‘ཏེ་སཾ’’ཏི ཏེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ. ‘‘ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ’’ཏི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎི་ཡཾ ཕ་སྶོ ཧོ་ཏི, ཝེ་ད་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ དྷ་མྨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ནཱ་མ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཏེ་སུ པ་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ཀ་མྨ་པ་ཐ ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཀཱ ཨེ་ཝ. ཀ་མྨ་པ་ཐ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པུ་རི་མཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ’’ཏི པཱ་ཎཱ་ཏི པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ. ‘‘པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ’’ཏི ཏ་སྶ ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ. ‘‘ཏ་ཏཱི་ཡཾ’’ཏི ཏ་ཏཱི་ཡ སུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏཱ་སུ་པི ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ.

ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ. ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཀཱ་ཡོ ནཱ་མ ས་ཀ་ལོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ. པ་སཱ་ད་ཀཱ་ཡོ ནཱ་མ ཀཱ་ཡ་པ་སཱ་དོ ཨེ་ཝ. ཀཱ་ཡ ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཙོ་པ་ན་ཀཱ་ཡོ ནཱ་མ. ‘‘ཙོ་པ་ན’’ནྟི ཙ ཙ་ལ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘སོ ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཙོ་པ་ན་ཀཱ་ཡོ་ཡེ་ཝ. ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ ནཱ་མ ལཱ་བྷོ ཙ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ ཀ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི མུ་ཁ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཀ་མྨཱ་ནི ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ’’ཏི ཨི་དཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ, ཨི་དཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ ནི་ཡ་མེ་ཏུཾ. ‘‘ས་ཀྐོ་ནྟཱི’’ཏི ཀ་མྨཱ་ནི ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ ཝུ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ཙ ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ ཝུ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར་སྶ ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ‘‘པུ་རི་མཱ་ནི དྭེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རཱི’’ཏི མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཱ་ནི. ‘‘ཚ་བྦི་དྷཱ་ནི ཏཱ་ནི ཝ་ཛྫཱ་ནཱི་ཏི’’ཏི ‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཛ་ཧེ་ཡྻུ’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཚ་བྦི་དྷཱ་ནི ཏཱ་ནི ཝ་ཛྫཱ་ནི. ཀ་ཐཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཀེ་ན བཱ་ཧུ་ལླ ས་དྡེ་ན ཚ་བྦི་དྷཱ་ནི ཏཱ་ནི ཝ་ཛྫེ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཙ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ཝ་ཛྫེ་ཏི. ཀ་ཐཾ, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ ཀ་མྨཾ ཀ་དཱ་ཙི ཨ་པྤ་ཀེ་ན ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣ་མྤི ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ ས་ངྑྱཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. དྭེ ཝཱ ཨ་སྶ ནཱ་མཱ་ནི ན བྷ་ཝ་ནྟི. ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ པ་ན ཨ་པྤ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟི ནཱ་མཾ ན ཛ་ཧ་ཏི. དྭེ ཝཱ ཨ་སྶ ནཱ་མཱ་ནི ན བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ན ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ བཱ་ཧུ་ལླ ཝུ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནེ་ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ ཀ་མྨེ ཚ་བྦི་དྷཱ་ནི ཝ་ཛྫཱ་ནི ཝ་ཛྫེ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ. ཝ་ན་ཙ་ར་ཀོ ནཱ་མ ཝ་ན་ལུ་དྡ་ཀོ. སོ པ་ན ཀ་དཱ་ཙི ཨ་པྤ་ཀེ་ན གཱ་མེ ཙ་ར་ནྟོ་པི ཝ་ནེ བཱ་ཧུ་ལླ ཙཱ་རི་ཏྟཱ ཝ་ན་ཙ་ར་ཀོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི. གཱ་མ་ཙ་ར་ཀོ་ཏི ནཱ་མཾ ན ལ་བྷ་ཏི. དྭེ ཝཱ ཨ་སྶ ནཱ་མཱ་ནི ན བྷ་ཝ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ངྒཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀཱ་པི. ས་ངྒཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ ནཱ་མ ས་ངྒཱ་མེ བཱ་ཧུ་ལླཱ་ཝ་ཙ་རོ ཧ་ཏྠཱི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཏྠ མ་ནོ་དྭཱ་རཾ ས་བྦ ཀ་མྨ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཀ་མྨཱ་ནི ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ་ས་ཏི, ‘ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ བྱཱ་པཱ་དོ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ཙེ་ཏི མ་ན་སྨིཾ ཝུ་ཏྟི་ཏོ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱ’ཏི ཨི་དཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི. ནོ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཀ་མྨ སི་དྡྷིཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་ཉྙ་དྭཱ་རེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ནོ་ཀ་མྨཱ་ནི པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘སི་དྡྷཾ’’ཏི ནི་བྦ་ཏྟཾ. ‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་དྭཱ་རཾ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཙོ་པ་ན་ཀཱ་ཡོ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ དྭཱ་རཾ ནཱ་མ. ཙོ་པ་ན་ཝཱ་ཙཱ ཏ་ཏྠ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་དྭཱ་རཾ ནཱ་མ. ཀུ་ས་ལཱ ཀུ་ས་ལ ཛ་ཝ་ན ཙི་ཏྟཾ པ་ན མ་ནོ་ཀ་མྨཱ་ནཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཀ་མྨ ཀི་ཙྩ སི་དྡྷི་ཏོ མ་ནོ་ཀ་མྨ དྭཱ་རཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨེ་ན དྭཱ་ར ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཏ་སྶ དྭཱ་ར་སྶ ནཱ་མཾ བྷི་ནྡི་ཏུཾ ཝཱ’’ཏི ཀཱ་ཡོ་ཏི ནཱ་མཾ བྷི་ནྡི་ཏུཾ ཝཱ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་མཾ དཱ་ཏུ་ནྟི ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙཱི་ཏི ནཱ་མཾ ཏ་སྶ དཱ་ཏུཾ ཝཱ. ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ གཱ་མཱ་དཱི་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ གཱ་མཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཉྙ་ཀུ་ལེ་སུ ཝ་ས་ནྟེ་སུ་པི བྲཱ་ཧྨ་ཎ ཀུ་ལ་བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ གཱ་མོ་ཏྭེ་ཝ ནཱ་མཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཝ་ནེ ཨ་ཉྙ་རུ་ཀྑེ་སུ ས་ནྟེ་སུ་པི ཁ་དཱི་ར་རུ་ཀྑ བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ ཁ་དཱི་ར་ཝ་ན་ནྟྭེ་ཝ ནཱ་མཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི. ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.

༡༤༩. ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨེ. ‘‘མུ་སཱ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཝ་ད་ནྟི. པི་ས་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པི་སུ་ཎཱ. ‘‘ནི་རུ་ཏྟི ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པི་ཡ་སུ་ཉྙ ཀ་ར་ཎཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨ་ཀྑ་ར ལོ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ནི་རུ་ཏྟི ན་ཡོ ནཱ་མ. ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི ཡེ་ན་ཛ་ནེ་ན. ‘‘ས་མྥཾ’’ཏི ཨེ་ཏྠ སཾ་ས་དྡོ ས་མྨ་ཏི དུ་ཀྑཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ་ན སུ་ཁེ ཧི་ཏེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཾ སུ་ཁཾ ཧི་ཏ་ཉྩཱ’’ཏི. ཀཱི་དི་སཾ སུ་ཁཾ ཧི་ཏ་ཉྩཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་དྷུ་ཛ་ནེ་ཧི ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཾ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན པཱ་པ་ཛ་ནེ་ཧི ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཧི་ཏ་སུ་ཁ་སྶ ཝི་ནཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ ཏ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན མ་གྒ་བྷི་ནྡ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧི་ཏ་སུ་ཁ མ་གྒཾ བྷི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཏཾ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཏཾ’’ཏི ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ. ‘‘ཨ་ཏྠ དྷ་མྨཱ པ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ དྷ་མྨ་ཏོ ཙ ཨ་པ་ག་ཏ་སྶ. ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ཎ ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ར་ཏི ཙི་ཏྟ་ཧཱ་ས་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་བྷཱ་ཎ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏ་སྶ. ‘‘ཡ་ཏྠཱ’’ཏི ཡ་སྨིཾ ཀ་ཐཱ མ་གྒེ. ‘‘ཨ་ཏྠ དྷ་མྨ ཝི་ན་ཡ་པ་དཾ’’ཏི ཨ་ཏྠ པ་ད་ཉྩ དྷ་མྨ་པ་ད་ཉྩ ཝི་ན་ཡ པ་ད་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ ཨཱ་རོ་གྱ་ས་མྤ་ཏྟི, མི་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི, པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཏྟི, དྷ་ན ས་མྤ་ཏྟི, བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ. ཏཱ་སུ ཀོ་ས་ལླ་ཛ་ན་ཀཾ ཝཱ་ཀྱ་པ་དཾ ཨ་ཏྠ་པ་དཾ ནཱ་མ. ཨི་དཾ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ནཱ་མ ས་གྒ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ, ཨི་དཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ནཱ་མ ཨ་པཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་བྷཱ་ཝ དྷ་མྨེ་སུ ཀོ་ས་ལླ ཛ་ན་ཀཾ ཝཱ་ཀྱ པ་དཾ དྷ་མྨ པ་དཾ ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ད་མི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ད་མི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ རཱ་གོ ཝི་ནེ་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ དོ་སོ ཝི་ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ནེ་ཏ་བྦེ་སུ ཝི་ན་ཡ ཀོ་ས་ལླ་ཛ་ན་ཀཾ ཝཱ་ཀྱ་པ་དཾ ཝི་ན་ཡ པ་དཾ ནཱ་མ. ཡ་ཏྠ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠ པ་ད་ཉྩ དྷ་མྨ པ་ད་ཉྩ ཝི་ན་ཡ པ་ད་ཉྩ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠི. ཏ་སྶ ཝཱ་ཙཱ ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཏཾ་ནཱ་མཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ས་མྥཾ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཏེ་སུ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨེ་སུ. ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ ནཱ་མ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷཱ པ་ནཾ. ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀོ ནཱ་མ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀོ. ཨ་ཏྠཾ བྷ་ཉྫ་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ བྷ་ཉྫ་ན་ཀོ. ‘‘ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷེ་དོ’’ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཛ་ན་ཀོ ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝི་སེ་སོ. ‘‘ཨི་ཏ་རོ’’ཏི ཨ་ཏྠ བྷ་ཉྫ་ན་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙོ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ. ‘‘ཀ་མྨ མེ་ཝཱ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟི ཝི་པཱ་ཀ ཛ་ན་ཀཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མེ་ཝ. ‘‘ར་ཛཱ་ནཾ’’ཏི དྷཱུ་ལཱི་ནཾ. ཏཱ་སུ སུ་ག་ཏི དུ་གྒ་ཏཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཏ་དུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ནི. ‘‘པ་ཐ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་མ་གྒ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘བྷེ་ད པུ་རེ་ཀྑཱ་རེ་ནཱ’’ཏི མི་ཏྟ་བྷེ་ད་པུ་རེ་ཀྑཱ་རེ་ན. མི་ཏྟཾ བྷི་ནྡ་ཏཱི་ཏི བྷེ་ད་ཀོ. ‘‘སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ པུ་རེ་ཀྑཱ་ར དྷ་མྨ པུ་རེ་ཀྑཱ་ར ཝི་ན་ཡ པུ་རེ་ཀྑཱ་ར ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི པུ་རེ་ཀྑཱ་ར ར་ཧི་ཏཱ ཀེ་ཝ་ལཾ བྷེ་ད་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར ཙེ་ཏ་ནཱ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ ཙེ་ཏ་ནཱ ནཱ་མ. ‘‘པ་རེ བྷི་ནྣེ ཡེ་ཝཱ’’ཏི པ་ར་ཛ་ནེ པ་ར་ཛ་ནེ་ན མི་ཐུ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན བྷི་ནྣེ་ཡེ་ཝ. ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩཱི’’ཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠུ. ‘‘ཨ་ཡཾ པཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ་པི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ན ཀ་མྨཾ་པི ཨ་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦ་སྶ དཱུ་རེ ཋི་ཏ་སྶ་པི མ་ཏ་སྶ་པི ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ན་ཏྠཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཝཱ་ཙཱ ཝ་ཏྠུ མ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཀོ. ‘‘ས་ཙྩ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟེ ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ སོ ཀ་ཐེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཏཾ ཝ་ཏྠུ ཨུ་པྤ་ནྣ པུ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་ཙྩ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟེ་ཡེ་ཝ. ཀེ་ཙི ས་ཙྩ་ཏོ ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྠུཾ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཐོ་མེ་ནྟཱ པཱུ་ཛེ་ནྟཱ ཝ་ནྡ་ནྟཱ པ་རི་ཧ་ར་ནྟི. ས་མྤ་རཱ་ཡི ཀ་ཏྠཱ་ཡ ཏཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ས་བྦ་མེ་ཏཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཏ་ད་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཏཾ རཱ་ཛ་ཀ་ཐཱ་དིཾ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ར་ཏིཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ནི་ཙྩ ལ་ཀྑ་ཎ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ གུ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ པཱ་པ ག་ར་ཧ ཀ་ལྱཱ་ཎ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝཱ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ པ་ན ས་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ དྷ་མྨ ཝི་ན་ཡ ནི་སྶི་ཏཾ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ དཱི་པི་ཏ་མེ་ཝ.

༡༥༠. མ་ནོ་ཀ་མྨེ. ‘‘ཨ་བྷི་ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏ་རཾ ཛྷཱ་ཡ་ནྟི, ཙི་ནྟེ་ནྟི, ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟི ཝཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་སྶཱ་ད་མ་ཏྟེ ཨ་ཋ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘བྱཱ་པཱ་དེ་ནྟཱི’’ཏི ཝི་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟི ས་མྤཱ་པེ་ནྟི. ཏ་ཉྩ ཨཱ་པཱ་ད་ནཾ ན ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི. ཨ་ཐ ཁོ ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ནྟེ་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘ཏ་བྦི པ་རཱི་ཏ་ཏོ’’ཏི ས་པྤུ་རི་ས པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ཝི་པ་རཱི་ཏེ་ན. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཏེ་སུ མ་ནོ་ཀ་མྨེ་སུ. ‘‘ཨི་དཾ མ་མ་སྶཱ’’ཏི ཨི་དཾ ས་ནྟ་ཀཾ མ་མ་ས་ནྟ་ཀཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨ་ཧོ སཱ་དྷུ ཝ་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ལཱ་བྷཱ་ཝ་ཏི་མེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ལཱ་བྷཾ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ལཱ་བྷཱ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་རེ་ཡྻཾ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རེ་ཡྻཾ. པ་ར་བྷ་ཎྜཾ ཝ་ཏྠུ ཡ་སྶཱ་ཏི པ་ར་བྷ་ཎྜ ཝ་ཏྠུ་ཀོ. ‘‘ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཏྠུ. ཡཱ་ཝ ན པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏི, ཏཱ་ཝ ན ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷེ་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ. ‘‘ཨ་ཡཾ’’ཏི ཨ་ཡཾ ས་ཏྟོ. ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི ཏ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ. ད་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ནཱ་མ ‘ན་ཏྠི་དི་ནྣཾ, ན་ཏྠི་ཡི་ཊྛཾ, ན་ཏྠི་ཧུ་ཏཾ’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི. དྭཱ་ས་ཊྛི དི་ཊྛི་ག་ཏེ་སུ ཀཱ་ཙི་དི་ཊྛི་ཡོ ན་ཏྠི་ཀཱ་དི ས་བྷཱ་ཝཱ ཧོ་ནྟི. ཨི་དྷ པ་ན ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ན་ཡེ་ན ཀ་མྨ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. ‘‘ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ’’ཏི མ་གྒ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ. ‘‘པ་སྶ་ནྟོ’’ཏི ཏཱི་ཎི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་སྶ་ནྟོ. ཝུ་ཏྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ནི་ཡཱ་མཾ’’ཏི ས་མྨ་ཏྟ ནི་ཡཱ་མཾ. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ནི་ཡཱ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པུ་ན ‘‘ནི་ཡཱ་མཾ’’ཏི མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ. ཝི་པ་རཱི་ཏ ནི་ཡཱ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏི་ཀི་ཙྪི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ་ཏི ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪོ. ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་གཱ་མཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་པ་སྶི་ཏྭཱ’’ཏི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་པ་སྶི་ཏྭཱ. ‘‘མི་ཙྪཱ་དྷི་མོ་ཀྑ་མ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཏི་ཏྠཱ ཙ་རི་ཡེ་སུ ས་དྡ་ཧ་ན མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ས་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀཾ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ. ཋི་ཏོ པུ་གྒ་ལོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ, ཡ་ཐཱ་ཧ མི་ཙྪ་ཏྟ་ཏི་ཀེ མི་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི མི་ཙྪ་ཏྟཱ. ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནེ ས་ཏི, ཁ་ནྡྷ་བྷེ་དཱ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ན་ཏོ ནི་ཡ་ཏཱ. མི་ཙྪ་ཏྟཱ ཙ ཏེ ནི་ཡ་ཏཱ ཙཱ་ཏི མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ. ས་མྨཱ་ས བྷཱ་ཝཱ་ཏི ས་མྨ་ཏྟཱ. ས་མྨ་ཏྟཱ ཙ ཏེ ནི་ཡ་ཏཱ ཙ ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཕ་ལ་དཱ་ན ནི་ཡ་མེ་ནཱ་ཏི ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཏི. ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ. ‘‘ཨ་ཙོ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨ་ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ. ‘‘ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན་པི ས་དྡེ་ན. ‘‘ཨི་མེ་སཾ’’ཏི མ་ནོ་ཀ་མྨཱ་ནཾ. ‘‘ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི མ་ན་སྨིཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན. ‘‘ཨུ་པ་པ་ནྣཾ’’ཏི པ་རི་པུ་ཎྞཾ. ‘‘ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ན་ཡ ནི་ད་སྶ་ན་ན་ཡ པ་དྷཱ་ན་ན་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་པྤ་ས་ངྒོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཐཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ས་དྡེ་ན ཝི་ནཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ བཱ་ཧུ་ལླ ཝུ་ཏྟི་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨི་དཾ ལ་དྡྷཱ་ཏ་པ་ཏྟོ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ་ཏི ཝི་ཡ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ན་ཡ་མ་ཏྟཾ. ཏེ་ན སེ་ས་དྭཱ་རེ་སུ་པི བཱ་ཧུ་ལླ ཝུ་ཏྟིཾ ཨུ་པ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་པྤ་ས་ངྒོ སི་ཡཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ན་ཡེ་སུ་པཱི་ཏི. ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཛོ་ཏེ་ཏི. ‘‘ཏེ་སཱུ’’ཏི པཱ་ཎ་ཝ་དྷཱ་དཱི་སུ. ‘‘ཨེ་ཀཾ ཨ་ངྒཾ’’ཏི ཨུ་པ་ཀྐ་མོ་ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཨ་ངྒཾ. ‘‘ཏཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཙཱ’’ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཙ. ཙེ་ཏ་ནཱ པ་ཀྑེ བྷ་ཝཱ་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ པ་ཀྑི་ཀཱ. ཙེ་ཏ་ནཱ ཝི་ཡ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཏྟཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟི ཝོ་ཧ་རི་ཏུཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཏྟཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟཱ པ་དྷཱ་ནཾ ཡེ་སཾ ཏེ ཨ་ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ནཱ. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ན ཧོ་ནྟི. ཙེ་ཏ་ནཱ པ་དྷཱ་ནཱ ཧོ་ནྟི. ཨི་དྷེ་ཝ ཏེ ཨ་ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ཧོ་ཝ་ཏ ཨི་དཾ མ་མ་སྶཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཏེ་སུ མ་ནོ་ཀ་མྨེ་སུ. ‘‘ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ’’ཏི པཱ་ཊི་པ་དི་ཀ་པ་ད་མེ་ཏཾ. ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི མ་ནོ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ. ‘‘མ་ནོ་ཀ་མྨ ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཧོ་ཝ་ཏ ཨི་དཾ མ་མ་སྶཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ་ན ཀི་ཙྩ ཝི་སེ་སེ་ན. མ་ནོ་ཀ་མྨ དཱི་པ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༥༡. ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙ ད་ས་ནྣཾ པཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ‘‘ཏཱ་པཱི’’ཏི ཏཱ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡོ་པི. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཱ ཏཱ་པཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཡཱ་ནི་པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཨེ་ཀོ ཨེ་ཀ་སྶ ཝ་ད་ཏི ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ ས་ཏྟཾ མཱ་རེ་མི, ཏྭཾ ཨ་སུ་ཀཾ་ས་ཏྟཾ མཱ་རེ་ཧཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ཨུ་བྷོ་པི ཨུ་པ་ཀྐ་མཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཀ་མྨཾ པ་ན ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ཏྭཾ ཨ་སུ་ཀཾ ས་ཏྟཾ མཱ་རེ་ཧཱི་ཏི ཨཱ་ཎཱ་པ་ན ཀ་མྨཾ ས་ཙེ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ དི་སྶ མཱ་ནཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་མ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ས་ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི.

‘‘དོ་ས་མཱུ་ལེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. དོ་སོ ཨེ་ཝ མཱུ་ལཾ དོ་ས་མཱུ་ལཾ. དོ་སོ མཱུ་ལཾ མ་སྶཱ་ཏི དོ་ས་མཱུ་ལཾ. ཏཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ ཙི་ཏྟ་ནྟི དྭི་དྷཱ ཨ་ཏྠོ. བྱཱ་པཱ་དོ ནཱ་མ དོ་སོ ཨེ་ཝ. སོ ཀ་ཐཾ དོ་སེ་ན མཱུ་ལེ་ན ཛཱ་ཡེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་རི་མོ བྱཱ་པཱ་ད་ཝ་ཛྫེ་ཧཱི’’ཏི. པ་ར་ཏོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མྤི ཨེ་ས་ན་ཡོ. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་པཱ་ཋེ. ནི་དྷི་པཱ་ཋ་ཀཱ ནཱ་མ རཱ་ཛ་ནི་དྷི ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀཱ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཎྜོ ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ དུ་ཊྛ་ནི་གྒ་ཧ་ཏྠ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཾ མོ་ཧ་མཱུ་ལེ་ན ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི ས་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཧ་ར་ནྟཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ན་ཉྩ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་པ་ཝཱ་དཱི་ན་ཉྩ. ‘‘ཨཱ་ཧ་ར་ཎཾ’’ཏི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཧ་ར་ཎཾ. ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན མོ་ཧོ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཡོ ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཡོ ཙ ཀ་མྨ ཕ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷཱ པ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ལོ་བྷོ ནི་དཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི ལོ་བྷོ ཀ་མྨཱ་ནཾ སུ་ཊྛུ་ཝ་ཌྜྷ་ནཱ་ཡ ནི་དཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ཉྫཱ་ཏཱ ཀ་ངྑཱ་ཡེ་སཾ ཏེ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཀ་ངྑཱ. པ་རི་ཏོ ཨུ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཀ་ངྑཱ་ཡ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ངྑཱ་པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཛ་ནཱ་ནཾ ཏཱ་ནི་ཀ་མྨཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་དཱི་པ་ནཱ་ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༥༧. ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨེ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘མེ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ’’ཏི མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨེ་པི. ཙེ་ཏ་ནཱ ཧེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. མ་ནོ་ཀ་མྨེ པ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་བྱཱ་པཱ་དོ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཉཱ་ཎཾ ཨ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ. ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱི་ཏི་པི པཱ་ཋོ, སོ ཡེ་ཝ་ཏྠོ. ‘‘པ་ད་ཀྑི་ཎཾ’’ཏི པ་ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ. ཨ་པ་རཾ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡ་སྨིཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. དུ་སྶཱི་ལ་སྶ བྷཱ་ཝོ དུ་སྶི་ལྱཾ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཀ་མྨཾ. ‘‘པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ’’ཏི ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ. ‘‘ཡཾ པ་ན ཀུ་ས་ལཾ’’ཏི པཱ་ཎཱ་ཏི པཱ་ཏཱ་དི་ཏོ ཝི་ར་ཏི ཀུ་ས་ལཾ. ‘‘པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ’’ཏི ཙི་ཏྟེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ. ‘‘ཀི་ཙྩ སཱི་སེ་ནཱ’’ཏི ཀི་ཙྩ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ན. ཀི་ཙྩཾ པ་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨེ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ.

‘‘ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨེ་པི ཨེ་སེ་ཝ་ན་ཡོ’’ཏི ཡ་སྨིཾ དུ་སྶི་ལྱེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཝཱ་ཙཱ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ ཧོ་ཏི. ཝ་ཙཱི སཾ་ཝ་རོ བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སཾ པ་ནཱ’’ཏི ཏཱི་ཧི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨེ་ཧི ཨ་ཝ་སེ་སཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏཱི་ཧི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨེ་ཧཱི’’ཏི ཏཱི་ཧི ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ ཝི་ར་ཏི ཀ་མྨེ་ཧི. ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨེ་ཧཱི’’ཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ ཝི་ར་ཏི ཀ་མྨེ་ཧི. ‘‘ས་བྦཾ་པི ཀ་ལྱཱ་ཎ ཀ་མྨཾ’’ཏི ས་བྦ་མྤི དཱ་ན་ཀ་མྨཾ, ས་བྦ་མྤི བྷཱ་ཝ་ནཱ ཀ་མྨཾ, ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་ན ཀ་མྨཾ, ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་མྨཾ, པ་ཏྟི་དཱ་ན་ཀ་མྨཾ, པ་ཏྟཱ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཀ་མྨཾ, དྷ་མྨ་ས་ཝ་ན ཀ་མྨཾ, དྷ་མྨ དེ་ས་ནཱ ཀ་མྨཾ, ས་བྦ་མྤི དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨཾ ཏཱི་སུ་དྭཱ་རེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་མྤི མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་མེ་སུ པ་ན དྭཱི་སུ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་སུ པ་ཙྪི་མོ་ཡེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཡཱ་ཝ དེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ནྟི་མ པ་རི་ཙྪེ་ད ཛོ་ཏ་ཀོ ནི་པཱ་ཏོ. མ་ཏྠ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

སཱི་ལ་པ་དེ. ‘‘སཱི་ལ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ས་མྨཱ ད་ཧ་ཏི ཙ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏི ཙཱ་ཏི དྭི་དྷཱ ཨ་ཏྠོ. ‘‘སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ནི. ‘‘ཨུ་པ་རི་མེ ཀུ་ས་ལ དྷ་མྨེ’’ཏི མ་ཧ་གྒ་ཏ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ. ས་ཏྟ་སུ ཝི་སུ་དྡྷཱི་སུ ཨུ་པ་རི་མེ ཙི་ཏྟ ཝི་སུ་དྡྷཱ་དི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ. ‘‘ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལ དྷ་མྨེ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀེ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ ཀུ་ས་ལ དྷ་མྨེ. པ་རེ་ཧི དི་ནྣཾ, ཏ་དེ་ཝ པ་ཏྟིཾ. ས་བྦཱ་ནི པ་ན ཏཱ་ནི དཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཀུ་ས་ལཱ་ནི. སོ་དྷེ་ནྟི ས་པྤུ་རི་སཱ་ཛ་ནཱ. ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ་པུ་ཉྙཱ་ནི. ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པུ་ཉྙ་ཀྲི་ཡ་ཝ་ཏྠུ. ‘‘ཨི་མི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་དི པ་ཙྩ་ཡེ་ན, ཨ་ནྣ་པཱ་ནཱ་དི པ་ཙྩ་ཡེ་ན, དྷ་ན དྷ་ན་ཉྙཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཝཱ. ‘‘ས་བྦཾ་པི ཙེ་ཏཾ’’ཏི ས་བྦ་མྤི ཨེ་ཏཾ ད་ས་ཝི་དྷཾ པུ་ཉྙཾ. ‘‘ཧཱི་ནེ་ན ཚ་ནྡེ་ནཱ’’ཏི ཡ་ས་ཀཱ་མ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཧཱི་ནེ་ན ཚ་ནྡེ་ན, ཧཱི་ནེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, ཧཱི་ནེ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ན, ཧཱི་ནཱ་ཡ ཝཱི་མཾ་སཱ་ཡ. ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ནཱ’’ཏི པུ་ཉྙ་པྥ་ལ་ཀཱ་མ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ན. ‘‘པ་ཎཱི་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝི་ད་ནྟི ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སཱ་ནུ བྲཱུ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཎཱི་ཏེ་ན ཚ་ནྡཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི ཏཾ པ་ཎཱི་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཡ་ས་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཀི་ཏྟི ས་དྡ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ, པ་རི་ཝཱ་ར་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ. ‘‘པུ་ཉྙ་པྥ་ལ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ དཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝཾ་སོ. ཨ་ཧ་མྤི ཨ་རི་ཡོ. ཏ་སྨཱ མ་ཡཱ་པི ཀ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝི་ད་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་རི་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ཙཱ་ར ཨ་རི་ཡོ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི ད་སྶ་ན ཨ་རི་ཡོ་པི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཙཱ་ར ཨ་རི་ཡོ ནཱ་མ ས་པྤུ་རི་སོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ད་སྶ་ན ཨ་རི་ཡོ ནཱ་མ པ་ར་མ་ཏྠ ཨ་རི་ཡོ. ‘‘པཱ་ར་མི་ཏཱ དཱ་ནཾ’’ཏི ས་བྦ་དཱ་ནེ་ཧི ཨ་གྒ་པ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི ས་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་ར་ངྒ་ཏ་དཱ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ས་བྦ ས་ཏྟ་ཝི་མོ་ཀྑ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི ཏ་ཏྟཱ ཨ་གྒ་པ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, པཱ་ར་ངྒ་ཏཾ. ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་སྶ ཀ་སྶ་ཙི་དཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་སེ་སུ་པི པུ་ཉྙ ཀྲི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ. ‘‘ཏི་ཀ་དྭ་ཡཾ’’ཏི པུ་རི་མཱ་དི ཧཱི་ནཱ་དི ཏི་ཀ་དྭ་ཡཾ. ‘‘ཨ་ནྟི་མ ཝ་ཏྠུ་ནཱ’’ཏི ཨ་ནྟི་མ ཝ་ཏྠུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཝཱ. ‘‘དུ་སྶཱི་ལོ ནཱ་མཱ’’ཏི དུ་སྶཱི་ལ བྷི་ཀྑུ ནཱ་མ. སོ ཧི ཡཱ་ཝ་བྷི་ཀྑུ་པྤ་ཊཱི་ཉྙཾ ན ཝི་ཛ་ཧི. ཏཱ་ཝ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཝ. ན སཱ་མ་ཎེ་རོ, ན གི་ཧཱི. ཏཾ ཙེ ཨ་ཉྙོ བྷི་ཀྑུ ཨ་མཱུ་ལ་ཀེ་ན ཨ་ནྟི་མ ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ཏི. ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ནྟ་སྶ ས་ངྒྷཱ་དི སེ་སོ. ཨོ་མ་ས་ཝཱ་དེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ས་ཧ་སེ་ཡྻ་ཊྛཱ་ནེ ཏེ་ན ས་ཧ ཨ་ཏི་རེ་ཀ ར་ཏྟིཾ ས་ཡ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི ན་ཏྠི. ཏ་སྨཱ སོ དུ་སྶཱི་ལ བྷི་ཀྑུ་ཏྭེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི. ‘‘པུ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ན་ཏྠཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ས་བྦཾ ས་མཱ་དཱ་ནཾ བྷི་ཛྫ་ཏི. པུ་ན བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན པུ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པུ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ན་ཏྠི. ‘‘ཨི་ཏ་རེ་སུ པ་ནཱ’’ཏི ལི་ངྒ་ནཱ་ས་ན་ངྒ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སུ ད་ཎྜ་ཀ་མྨ་ངྒེ་སུ. ནི་ཙྩ་སཱི་ལཱ་དཱི་སུ. ‘‘ཡཾ ནི་ཙྩ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཡཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ ཝི་ར་ཏི སཱི་ལཾ ནི་ཙྩ་མེ་ཝ ར་ཀྑི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ནི་ཙྩཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་སྨཱ, པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏཱ་དིཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ས་བྦ་ཀཱ་ལ་མྤི དུ་ཙྩ་རི་ཏ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡཾ ནི་ཙྩ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པ་ཀ་ཏི ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཡཾ ཝི་ཀཱ་ལ བྷོ་ཛ་ནཱ་དི ཝི་ར་ཏི སཱི་ལཾ ནི་ཙྩ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ས་མཱ་དཱ་ན དི་ཝ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝི་ཀཱ་ལ བྷོ་ཛ་ནཱ་དིཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ དོ་སོ་ཝཱ དུ་ཙྩ་རི་ཏ དོ་སོ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ་ཝ་ཛྫཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ད་ས་སཱི་ལ་ཉྩ པ་ཀ་ཏི ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་སཱི་ལཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་སཱི་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པ་ཀ་ཏི ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཏཾ ད་ས་སཱི་ལཾ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ནི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ར་ཀྑ་ནྟཱ་ན་མྤི ཨ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ པ་བྦ་ཛི་ཏེ་སུ ཛཱ་ཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ སི་དྡྷཾ ནི་ཙྩ་སཱི་ལཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་དཱ་ན ཝ་སེ་ནེ་ཝ ནི་ཙྩཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཝེ་ས་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ས་ཧ སི་དྡྷ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐཾ ཝེ་ས་དྷཱ་ར་ཎེ་ན སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཝེ་ས་དྷཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ གི་ཧི་ཝ་ཏྠཾ པ་ཧཱ་ཡ ཀཱ་སཱ་ཡ ཝ་ཏྠ དྷཱ་ར་ཎཾ. ཀཱ་སཱ་ཡ་ཝ་ཏྠ་ཉྩ ནཱ་མ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་དྷ་ཛོ ཧོ་ཏི. ན ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་དྷ་ཛཾ དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ་པི ཝི་ཀཱ་ལེ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཐཱ ན་ཙྩཱ་དཱི་ནི པ་སྶི་ཏུཾ, མཱ་ལཱ་དཱི་ནི དྷཱ་རེ་ཏུཾ, ཨུ་ཙྩཱ་ས་ཡ་ནཱ་དཱི་སུ ཝ་སི་ཏུཾ, ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནི སཱ་དི་ཏུཾ. ཀ་སྨཱ ཨི་ཏི ཙེ, ཏེ་ས་ཉྷི ཏཾ ཏཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ སཱི་ལཾ ནི་ཙྩཾ སུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ར་ཀྑི་ཏུ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི. ‘‘ཨ་པྤ་ནཾ ཨ་པ་ཏྟཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ’’ཏི ཨ་པྤ་ནཱ་པ་ཏྟཱ་ནཾ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ཨུ་པ་རི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨེ་ཏྠེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཀ་མྨེ ཨེ་ཝ. ‘‘ཏེ ས་ཉྙེ་ཝཱ’’ཏི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཝ ཙ. ག་ནྟུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ ག་མི་ཀོ. ཨ་དྡྷཱ་ནཾ དཱི་གྷ་མ་གྒཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་དྡྷི་ཀོ. ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷེ་ནཱ’’ཏི ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དི ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟུ་ཀྐཾ ས་ན པ་ར་ཝ་མྦྷ་ནཱ་དི ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཙ པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན. ‘‘ཧི་ཏ་པྥ་ར་ཎ ཙི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི མ་ཡི ཀ་རོ་ནྟེ ཨི་མ་སྶ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁེ་སུ ཕ་ར་ཎ ཙི་ཏྟེ་ན. མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩེ་སུ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏེ་སཾ ས་བྦཾ ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་བྷཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘སཱ་དྷཱ་ར་ཎ ཀ་ར་ཎཾ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙཾ པ་རེ་སཾ དཱ་ནཾ. ཨ་ཏྟ མ་ན་ཏཱ་པ་ཝེ་ད་ནི་ཡཱ་དྷུ་སཱ་དྷཱུ་ཏི ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་ཉྷི་དི་ནྣ་ཉྩཱ་ནུ་མོ་དི་ཏ་ཉྩ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ སི་ལོ་ཀཱ་དི་པ་ཀྑི་ཀཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཛ་ཧི་ཏྭཱ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨི་མཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ར་ས་དྷ་མྨ་ར་ས་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི་ཏི, དེ་སེ་ནྟ་སྶ ཨི་མཾ དེ་སེ་ནྟོ དྷ་མྨ་སྶ ཙ སུ་ཎ་ནྟཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་གྒ་ཧཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ. ལཱ་བྷ ས་ཀྐཱ་རཱ་དི པ་ཀྑི་ཀོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨ་ཡོ་ནི སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ནཱ་མ. ནི་ཡྻཱ་ན་ཏྠ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྠ པ་ཀྑི་ཀོ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ནཱ་མ. ནི་ར་ཝ་ཛྫ ཀ་མྨཱ་ནི ནཱ་མ ཀ་སི་གོ་ར་ཀྑཱ་དི ཀ་མྨཱ་ནི. ནི་ར་ཝ་ཛྫ་སི་པྤཱ་ནི ནཱ་མ ཝ་ཌྜྷ་ཀི་སི་པྤཱ་དཱི་ནི ཝེ་ཛྫ་སི་པྤཱ་དཱི་ནི ཙ. ནི་ར་ཝ་ཛྫ ཝི་ཛྫཱ་ཋཱ་ནཱ་ནི ནཱ་མ པ་རཱུ་པ་རོ་དྷ་ར ཧི་ཏཱ་ནི ཨ་ངྒ་ཝི་ཛྫཱ ཝེ་ད་ཝི་ཛྫཱ མ་ནྟ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནི. ‘‘ཝོ་དཱ་ན ཀ་ར་ཎཾ’’ཏི ཝི་སེ་སེ་ན ཝི་སུ་དྡྷ་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ཏཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི དཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ‘‘ཙཱ་རི་ཏྟ སཱི་ལ་ཏྟཱ’’ཏི ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི ཙཱ་རི་ཏྟ སཱི་ལ་ཏྟཱ. པུ་ན ‘‘ཏཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ་ཧི དེ་སེ་ནྟ་སྶ ཙ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཙ དེ་ས་ནཱ་སོ་ཏཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་ས་ཝ་ནཱ ས་བྷཱ་ཝཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཊྛིཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨུ་ཛུཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཙ ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཀ་མྨ་མེ་ཝ. ཏ་ཐཱ པ་ར་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཨུ་ཛུཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ་པཱི་ཏི. ‘‘དྷ་མྨོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི དེ་ས་ནཱ དྷ་མྨོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཀ་སྨཱ, དཱ་ན་སཱི་ལཱ་ནི དེ་སེ་ནྟེ་ན་པི ཨ་ནྟེ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡེ་ན ས་ཧ་ས་ཙྩ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏེ་ན དེ་ས་ནཱ་ས་ཝ་ནཱ ཨ་ནྟེ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ ས་བྷཱ་ཝཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘མ་ནོ་ཀ་མྨ མེ་ཝཱ’’ཏི པ་དུ་དྡྷཱ་རོ. ‘‘མ་ན་སྨིཾ ཨེ་ཝཱ’’ཏི མ་ནོ་དྭཱ་རེ ཨེ་ཝ. ‘‘ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཏོ’’ཏི ཨ་པྤ་ནཱ་ཀི་ཙྩ་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨ་པྤ་ནཱ ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཡཾ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཏ་ཉྩ་བྷཱ་ཝ་ནཱ མ་ཡ’’ནྟི པ་དུ་དྡྷཱ་རོ. ‘‘དཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི དཱ་ན་སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན. དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི ཨི་དཾ ཏཱ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ཏི. སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི ཨི་དཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ས་མེ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྷི མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ་པི པ་ཧཱ་ནཾ སཱི་ལཾ ཝེ་ར་མ་ཎི སཱི་ལ་ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙོ་ད་ནཱ. ཏཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ’’ཏི ཀེ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི. པ་ཀ་ཏི ཙཱ་རི་ཏྟཾ སཱི་ལ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་པྤ་ནྣེ ཙ པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི་ཙཱ་རི་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཀ་ཏི ནི་ཡཱ་མེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨི་ཏི པ་ཀ་ཏི་ཙཱ་རི་ཏྟ་ཏྟཱ སཱི་ལ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ ཏེ་ཧི ཝི་ག་མ་ན་ཊྛེ་ན ཝེ་ར་མ་ཎཱི་ཏི ཙ, པི་ད་ཧ་ན་ཊྛེ་ན སཾ་ཝ་རོ་ཏི ཙ, པ་ཧཱ་ན ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཙ, ཝུ་ཏྟཾ. ཙེ་ཏ་ནཱ་སཱི་ལ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ ཙེ་ཏ་ནཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ ཙ སཱི་ལ་ཛཱ་ཏི ཀ་ཏྟཱ སཱི་ལ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ་པ་ཏྟ’’ནྟི པ་དུ་དྡྷཱ་རོ. ‘‘ཛྷཱ་ན་བྷེ་དེ་ནཱ’’ཏི པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཉྷི ཛྷཱ་ན་བྷེ་དེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ, ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ པ་ན ཛྷཱ་ན་ངྒ་བྷེ་དེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ནྟི.

ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་དཱི་པ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༥༣. ‘‘ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ‘‘དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ’’ཏི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎི པཱ་ལི༹་ཡཾ. ‘‘ད་སྶ་ནེ་ནཱ’’ཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི མ་གྒ་ཉྙཱ་ཎེ་ན. ‘‘ཏཾ’’ཏི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ ཙེ་ཏ་ནཾ. ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ. པཱ་ལི༹་པཱ་ཋེ. ‘‘ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ‘‘སི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩེ་ཏི ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏ པ་དཾ. ཨི་མེ་སུ ཚ་སུ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཚ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི མ་གྒེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཚ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ ཏཱི་ཧི ཨུ་པ་རི མ་གྒེ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ པ་ཐ་མ་པ་དེ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཚ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི ཀ་མྨ་པ་ཐ་པ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཚ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ. དུ་ཏཱི་ཡ པ་དེ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཚ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི ཨ་ཀ་མྨ་པ་ཐ པ་ཏྟཱ དྷ་མྨི་ཀེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་སྶཱ་ད་ནཱ་བྷི ན་ནྡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཚ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ. ‘‘ཨི་ཏ་ར་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་ཏ་རེ་སུ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ་སུ. ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི ནཱ་ན་ཀྑ་ཎི་ཀ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ. པཱ་ལི༹་པཱ་ཋེ. ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣེ་ཧི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ. ‘‘ནཱ་ན་ཀྑ་ཎི་ཀཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣེ་ཧི ཨ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་བྷཱུ་ཏེ ནཱ་ན་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི ཙེ་ཏ་ནཱ. ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝཾ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་དི སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ ཙེ་ཏ་ནཱ ད་སྶ་ན པ་དེ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ནཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡེ་ཡྻ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏཱི་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ‘‘ཙེ’’ཏི ཙེ ཝ་དེ་ཡྻ. ‘‘ནཱ’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ‘‘ཏ་སྶཱ ཝི་པཱ་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཏ་སྶཱ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ. པཱ་ལི༹་པཱ་ཋེ. ‘‘ཨི་མེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཉཱ་ཎཾ’’ཏི ཨི་མེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཉྙཱ་ཎཾ. ‘‘ཏེ་སཾ ཝི་པཱ་ཀེ’’ཏི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀེ. ‘‘ཉཱ་ཎཾ’’ཏི ཏཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཉྙཱ་ཎཾ. ‘‘ས་བྦ དུ་བྦ་ལ་ནྟི ཙ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀཱ་ལ༹་ཀ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ’’ཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ མ་ཧ་ནྟེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ས་དྡྷཱ་ར་ཏ་ན་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ཏི་ཡེ་ཝ་ཀ་ཎྷ དྷ་མྨ་ཏྟཱ. ཏ་སྶཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ས་བྷཱ་ཝ ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན ས་བྷཱ་ཝཱ. ཨ་དྷི་མོ་ཀྑོ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྷཱ་ཝ ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ.

‘‘ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ‘‘ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝི་པཱ་ཙེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏཾ པ་ན པ་ད་རཱུ་པེ་ན ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ས་བྦ་མྤི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘མ་ཧཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀེ དེ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི ས་དི་སཱ དི་བྦ་ཝི་མཱ་ནཱ་དི་ཀཱ མ་ཧཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ. ཨི་དཾ ‘‘ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དེ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘སུ་ཁ ཝི་པཱ་ཀཾ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཊྛ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. རཱུ་པ་ལོ་ཀེ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར ཀ་མྨེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ. སོ ཙ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར དྷ་མྨ ས་མཱུ་ཧོ ཨེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏ་སྨིཾ ལོ་ཀེ པ་ཉྩ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནི་པི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར ཀ་མྨེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནི སི་ཡུ་ནྟི ཙོ་ད་ནཱ. ཏཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར ཀུ་ས་ལཾ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི ཨ་ཊྛ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནི. ‘‘ས་བྦ་སྨིཾ ཀཱ་མ་ལོ་ཀེ’’ཏི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷེ ཀཱ་མ་ལོ་ཀེ. ‘‘ཏེ་སུ ཙཱ’’ཏི ཏེ་སུ ཨ་ཊྛ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ ཝི་པཱ་ཀེ་སུ ཙ. ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟ་རེ’’ཏི ཀ་སི་ཎ ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ. ‘‘ནི་མི་ཏྟཱ ར་མྨ་ཎེ’’ཏི ཀ་སི་ཎ ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཀེ ནི་མི་ཏྟ པ་ཉྙ་ཏྟཱ ར་མྨ་ཎེ. ‘‘ཏཱ་ནི པ་ཉྩ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཱི’’ཏི ཙ་ཀྑུ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར ཀུ་ས་ལ ཀ་མྨ་སྶེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘སོ་ལ༹་ས་ཀ མ་གྒོ’’ཏི སོ་ལ༹་ས་ཀ་ཐཱ མ་གྒོ ཀ་ཐཱ་པ་བ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ དྭཱ་ད་ས ཀ་མ་གྒོ. ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཊྛ་ཀ’’ནྟི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛ་ཀཾ. ས་མྨཱ པ་ཀཱ་རེ་ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ. ཉཱ་ཎཾ. ས་མྤ་ཛཱ་ནེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ. ན ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀ་ཏཾ ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀ་ཏཾ. ‘‘ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན དི་ཊྛུ་ཛུ ཀ་མྨ་ཉཱ་ཎ ས་མྤ་ཏྟིཾ དཱི་པེ་ཏི. ན ཧི ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ས་མྤ་ནྣོ ཀ་མྨ་ཉྩ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ཉྩ ས་དྡ་ཧ་ཏཱི་ཏི. ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ སི་ཡཱ. ‘‘ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ’’ཏི ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ. ‘‘ཀུ་ས་ལ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཀུ་ས་ལ ཀ་མྨ ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ. ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཝཱ. ཡ་སྶ་མེ ཨཱི་དི་སཾ པུ་ཉྙཾ པ་སུ་ཏཾ. ཏ་སྶ་མེ བྷ་ཝ་ལཱ་བྷོ བྷོ་ག་ལཱ་བྷོ མི་ཏྟ་ལཱ་བྷོ ས་བྦེ་ལཱ་བྷཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན སུ་ལཱ་བྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སུ་ལ་དྡྷཾ’’ཏི ཨི་དཾ པུ་ཉྙཾ སུ་ལ་དྡྷཾ. དེ་ཝེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ‘‘སེ་སེ་ནཱ’’ཏི ཏ་སྶ་ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ན. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ པཱ་ཋེ. ‘‘ཨེ་ཀ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སྨིཾ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་དཱ་ནེ. སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘ཨེ་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ དེ་ཏཱི’ཏི, ཏཾ སུ་ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧཱི’’ཏི པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི. ཝི་སེ་སེ་ན བྷུ་སཾ མུ་ལ༹ྷོ བྱཱ་མུ་ལ༹ྷོ. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བྱཱ་མུ་ལ༹ྷོ ཨ་ཏི་བྱཱ་མུ་ལ༹ྷོ. ཨ་ཏི་བྱཱ་མུ་ལ༹ྷ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ. ཨ་ཏི་དུ་པྤ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སོ ཧི ཐེ་རོ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨི་ཏི ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི་ཀ་རི་ཏྭཱ. ‘‘ས་ནྣི་ཧི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་མ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ས་ནྣེ ས་ཎྛི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ མ་ཏྟེ་ན. ‘‘པུ་བྦ་པ་ཡོ་ག པ་ཙྩ་ཡ་མ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. བ་ལ་ཝ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཏི་ཀྑ་ཏ་རཾ ཝི་པཱ་ཀཾ. ཡ་དཱ པ་ཡོ་ག ར་ཧི་ཏེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་ག་ཎེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་དཱ ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀཾ ནཱ་མ. ཡ་དཱ པ་ཡོ་ག་ས་ཧི་ཏེ་ན, ཏ་དཱ ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀཾ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀཾ ཏི་ཀྑཾ ནཱ་མ. ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀཾ མ་ནྡཾ ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ དུ་བྦ་ལ ཀ་མྨེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣེ མ་ནྡ་ཝི་པཱ་ཀེ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཏི་ཀྑ་མ་ནྡཱ་ནཾ མ་ནྡ་ཏི་ཀྑ་ཏཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ སི་ཡཱ. ན ཙ ཏ་ཐཱ ས་ཀྐཱ བྷ་ཝི་ཏུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱ, ཡ་དི པུ་བྦ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ནྣཾ མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་ར་བྷེ་དོ སི་དྡྷོ སི་ཡཱ, ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ ཝི་པཱ་ཀཱ་ན་མྤི སོ་ས་ངྑཱ་ར་བྷེ་དོ སི་དྡྷོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏཱ་ནི་པི ཧི ཀཱ་ནི་ཙི ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀེ་ན ཀ་མྨེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནི, ཀཱ་ནི་ཙི ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀེ་ནཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ. ཏཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཀ་མྨ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ’’ཏི ཏེ་སཾ ས་ངྑཱ་ར བྷེ་ད་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ ཀ་མྨེ་ན་པི ཝི་རོ་དྷོ ན་ཏྠི. ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀ ཀ་མྨེ་ན་པི ཝི་རོ་དྷོ ན་ཏྠི. ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ ཀ་མྨེ་ན་པི ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི. ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀ ཀ་མྨེ་ན་པི ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཀ་མྨ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ ཡུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ན ཀ་མྨཱ་ག་མ་ན ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཏོ ཨཱ་ག་མ་ན པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན. ‘‘ཨཱ་ག་མ་ནཾ’’ཏི ཙ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ག་མ་ན་ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ. ‘‘ཀ་མྨ་བྷ་ཝེ’’ཏི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་བྷ་ཝེ. ‘‘ཀེ་ཙ་ནཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ པ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཙ. པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ མ་གྒེ པ་ན དྭི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ མ་གྒ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཝ་ཙ་ན་མྤི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཏཱི་སུ་ཁ་ཎེ་སཱུ’’ཏི ཀ་མྨ་ཀྑ་ཎེ ནི་ཀ་ནྟི་ཀྑ་ཎེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ་ཏི ཏཱི་སུ་ཁ་ཎེ་སུ. ‘‘ཊཱི་ཀཱ་ཀཱ་རཱ་པ་ནཱ’’ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊཱི་ཀཱ་ཀཱ་རཱ་པ་ན. ‘‘སཱ་ཝ་སེ་ས་པཱ་ཋོ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ན ཀ་མྨེ་ན དྭི་ཧེ་ཏུ་ཀ པ་ཊི་ས་ནྡྷི, དྭི་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་སེ་ས ཝཱ་ཀྱ ས་ཧི་ཏོ པཱ་ཋོ. ས་རི་ཀྑ་མེ་ཝ ས་རི་ཀྑ་ཀཾ. ཀ་མྨེ་ན ས་རི་ཀྑ་ཀཾ ས་དི་སཾ ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀཾ. ཝི་པཱ་ཀཾ. ‘‘མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ནཱ’’ཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ན. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཊཱི་ཀཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ཏི.

ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.

༡༥༤. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨེ. ‘‘ཨ་པྤ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་པ་རི་ཙི་ཏ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱ་ཡ. ‘‘ཧཱི་ནེ་ཧི ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར སི་ལོ་ཀཱ་དི སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཧཱི་ནེ་ཧི ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧི. ‘‘ཏེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཚ་ནྡཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ. ཏཱ་ནི ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི. ཀ་སྨཱ, ཨུ་པ་པ་ཏྟི་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ཨ་སཱ་དྷ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨི་མཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མཱ་ནི ཨེ་ཝ ཛྷཱ་ནཱ་ནི. ‘‘ཏི་ཝི་དྷཱ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཏ་ལེ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ་དི ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ་སུ. ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་པྤ་བྷེ་དེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ’’ཏི ཏཱི་སུ ཧཱི་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཎཱི་ཏེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཧཱི་ན ཧཱི་ནཾ ཧཱི་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ཧཱི་ན པ་ཎཱི་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷ་ཏྟེ་ན ན་ཝ་ཝི་དྷཱ་ནི ཧོ་ནྟི. པུ་ན ཏེ་སུ ཏཱི་ཎི མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནི. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཧཱི་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི ན་ཝ་ཝི་དྷཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་བྷེ་དེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ. ‘‘ཀ་མྨ་དྭཱ་རཱ་ནི ནཱ་མཱ’’ཏི ཀ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི མུ་ཁཱ་ནི ནཱ་མ. ‘‘ཨི་མེ་ཧི པ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མེ་ཧི པ་བྷཱ་ཝེ་ཧི མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི པ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཁ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཧཱི་ན་མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཁ་ཏྟི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཊྛ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས གོ་ཏྟཱ་ནི ནཱ་མ ཧཱི་ན་མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི གོ་ཏ་མ་གོ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཨ་ཊྛ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས གོ་ཏྟཱ་ནི. ཏེ་སཾ ཙཱ་རི་ཏྟ པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཙ་ར་ཎཱ་ནི་པི ཨ་ཊྛ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱ. པུ་རི་མ ཝ་ཙ་ནེ ཧཱི་ནཱ་དཱི་ནི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཝ་ཙ་ནེ་ཧཱི་ནཱ་དཱི་ནི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ་ཏི སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཉྙཾ, སཱ་དྷ་ཀཾ ཨ་ཉྙ་ནྟི ཙོ་ད་ནཱ. ཏཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི ‘‘ཨེ་ཏེ་ན་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏཱི’’ཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊཾ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་པཱ་ཀ་ཊེ ཏཱ་དི་སེ་པི ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་མ་ཏྠཱ ས་མ་ཏྠཾ ཝཱ’’ཏི ས་མ་ཏྠཱ ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ. ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཏ་ཐཱ་ཧི ཨ་ནེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན. ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ ཙ་རི་ཡེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ནཱ་མ རཱུ་པ པ་རི་ཙྪེ་དེ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་མཱ་ནཱ་སེ་ཝ་ནེ ལ་དྡྷེ ས་ཏི, མ་ཧ་བྦ་ལེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཏཱ་དི་སཾ ཧེ་ཏུཾ ཨ་ལ་དྡྷཱ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཝི་པཱ་ཀཾ ན པ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་མཱ་ནཱ སེ་ཝ་ནེ’’ཏི བྷཱུ་མི་ས་མཱ་ན་ཏཱ ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ནཱ་སེ་ཝ་ནེ. ཀཱ་མ་ཛ་ཝ་ནཾ ཀཱ་མ་ཛ་ཝ་ནེ་ན ས་མཱ་ནཱ་སེ་ཝ་ནཾ. རཱུ་པ་ཛ་ཝ་ནཾ རཱུ་པ་ཛ་ཝ་ནེ་ན. ཨ་རཱུ་པ་ཛ་ཝ་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་ཛ་ཝ་ནེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཀ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཏཱ་དི་ས་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ མ་ཧ་གྒ་ཏ ཙེ་ཏ་ནཱ ཙ. ‘‘ས་བྦ པ་ཐ་མ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི ཝཱི་ཐཱི་སུ གོ་ཏྲ་བྷུ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རེ མ་ཧ་གྒ་ཏ ཛ་ཝ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར མ་གྒ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཀ་དཱ་ཙི་པི ས་མཱ་ནཱ སེ་ཝ་ནཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝ་མྤི བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་པི ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཾ ཛ་ནེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཕ་ལཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཕ་ལཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ས་མཱ་ནཾ ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ཙེ. ཝུ་ཙྩ་ཏེ. མ་གྒ་ཙེ་ཏ་ནཱ ནཱ་མ ཏ་ཎྷཱ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཾ ཝ་ཊྚ་གཱ་མི ཀ་མྨཾ ན ཧོ་ཏི. ཨ་ཏ་ཎྷཱ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཾ ཝི་ཝ་ཊྚ་གཱ་མི ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ན དེ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཏཾ ཏ་ཎྷཱ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཾ ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀ་མྨཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཀཱ་ལེ་པི ཕ་ལཾ ད་དེ་ཡྻ. ཨ་ས་མཱ་ནཱ སེ་ཝ་ན་ཏཱ པ་མཱ་ཎཾ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨ་ས་མཱ་ནཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏི. ན ཨ་ས་མཱ་ནཱ སེ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ན ལཱ་བྷེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘སཱ ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་མ་ཧ་གྒ་ཏ ཙེ་ཏ་ནཱ ཙ. ‘‘ནཱ’’ཏི ཙོ་ད་ནཱ, ན སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཙ སཱ་པི ས་མཱ་ན་བྷཱུ་མ་ཀ དྷ་མྨ་ཏོ ལ་དྡྷཱ སེ་ཝ་ནཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཀ་ཏ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཙ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ན ལཱ་བྷེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་ཙྩེ་ཝ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཨ་ས་མཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཀེ་ཧི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ཧི ཀཱ་མ་ཛ་ཝ་ནེ་ཧི པ་ར་མྤ་ར་ཏོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ལ་དྡྷཱ སེ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ’’ཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་སུ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ཀ་ཏ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ་སུ པཱ་ཋེ་སུ. ‘‘པ་ཐ་མ ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྚཱ་ཡཱ’’ཏི མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཨ་པྤ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཏོ པུ་རེ དྭཱི་སུ པ་རི་ཀ་མྨ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར བྷཱ་ཝ་ནཱ་སུ པ་རི་ཀ་མྨ བྷཱ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ པ་ཐ་ཝཱི པ་ཐ་ཝཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཐ་མ ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར མ་གྒེ་པ་ན ད་ས་སུ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཉཱ་ཎེ་སུ ས་བྦ་པ་ཐ་མཾ ས་མྨ་ས་ན་ཉྙཱ་ཎཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཐ་མ ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ་ཏི ཙ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ་ཏི ཙ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་བྦྷུ་ཎྷཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ན་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཝཱ་དོ’’ཏི ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝཱ་དོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ས་ངྑཱ་ར པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ པ་ད ནི་དྡེ་སེ་སུ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཙེ་ཏ་ནཱ པ་ནེ་ཏྠ པ་ར་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙཾ ཡུ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི, ཏཾ ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན ས་མཱ་དྷི་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཊཱི་ཀཱ་ཀཱ་རཱ’’ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊཱི་ཀཱ་ཀཱ་རཱ. ‘‘ཏ་སྶཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཏྟ་ནོ་ཝཱ་ད ད་སྶ་ནཾ. སཱ་དྷེ་ནྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ. ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་བྷ་ཝ པ་ཏྠ་ནཱ་ས་ཧི་ཏཾ ས་ཉྙཱ ཝི་རཱ་ག་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི མ་ནུ་སྶ ལོ་ཀེ.

‘‘ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ‘‘ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ ཝ་ཙ་ནེ་ན. ‘‘ས་དྡྷཱ་དྷི་ཀོ’’ཏི ས་ནྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དྷི་ཀོ. ཨེ་ཝཾ ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་ཀཱ་དཱི་སུ་པི. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ལ་དྡྷ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ’’ཏི ཨེ་ཀ་སྶ་པི པུ་གྒ་ལ་སྶ བ་ཧཱུ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ལ་དྡྷ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ. ཏེ་སུ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་སུ. ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ’’ཏི ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. ‘‘ནི་ཀ་ནྟི་ཡཱ་ས་ཏཱི’’ཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟི་ཡཱ ས་ཏི. ‘‘ཨི་ཏ་རེ པ་ནཱ’’ཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ པ་ན. པ་རི་ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ ཨེ་ཝ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི. ན ནི་ཀ་ནྟི བ་ལེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་པཱ་ཋེ ‘‘ཏེ་སཾ པཱི’’ཏི ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་ན་མྤི. ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན ཊཱི་ཀཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན. ཏ་ཐཱ ནི་ཀ་ནྟི་ཡཱ ས་ཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ད་ཡོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར ཀ་མྨ བ་ལེ་ན ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ་པི ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཀ་སྨཱ, ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ. སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཏེ’’ཏི ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ. ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར པཱ་ཋེ. ‘‘ས་ཧ་ད་སྶ་ནུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི མ་གྒ་ཉྙཱ་ཎཾ ད་སྶ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ད་སྶ་ན་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ. ན་ཏྠི ཏ་སྶ ཏཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི་པི པཱ་ཋོ. ‘‘ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ’’ཏི ཨི་མཾ ཀཱ་མ་ལོ་ཀཾ. ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ ནི་ཀ་ནྟི ཏ་ཎྷཱ’’ཏི ཏེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨ་རཱ་གེ་ན ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ ན་ནྡི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ སུ་ཁེ ནི་ཀ་ནྟི ཏ་ཎྷཱ. པ་ཙྩ་ཡེ ས་ཏི ཀུ་པྤ་ནྟི ན་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཀུ་པྤཱ. ཀུ་པྤཱ དྷ་མྨཱ ཡེ་སཾ ཏེ ཀུ་པྤ དྷ་མྨཱ. ‘‘དྷ་མྨཱ’’ཏི མ་ཧ་གྒ་ཏ དྷ་མྨཱ. ཨི་མེ དྭེ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ནོ ནཱ་མ. སཱི་ལ་པྤ་ཊི པ་ཀྑཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཏེ སཱི་ལེ་སུ ཨ་ཀུ་པྤ དྷ་མྨཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ས་མཱ་དྷི་སྨིཾ པ་ན ཀུ་པྤ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ. ‘‘མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨེ་སུ ན ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨ་ཏྟཾ ན ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་ཡོ ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཧོ་ནྟི ནཱི་ཙ ཚ་ནྡཱ ནཱི་ཙ ཙི་ཏྟཱ མ་ནྡ་ཝཱི་རི་ཡཱ མ་ནྡ་པ་ཉྙཱ. ཀ་སྨཱ, ཧཱི་ན་ལི་ངྒ་ཏྟཱ. ཀ་སྨཱ ཙ ཏཱ ཧཱི་ན་ལི་ངྒཱ ཧོ་ནྟི. དུ་བྦ་ལ ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ. དུ་བྦ་ལ ཀ་མྨ་ནྟི ཙ པུ་རི་ས་ཏྟ ཛ་ན་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྲ་ཧྨ་པུ་རོ་ཧི་ཏཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ, བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ་ན་ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཡེ་བྷཱུ་ཡྻ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ’’ཏི. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ན བྲ་ཧྨ་པུ་རོ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ན ཙ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ. ན ཙ ཏ་ཐཱ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ‘བྲ་ཧྨ་ཏྟ་ནྟི མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨ་ཏྟ’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཡེ་བྷཱུ་ཡྻ་ན་ཡ་མ་ཏྟེ་ན སི་དྡྷོ. ཨ་ཐ ཁོ བྱ་ཉྫ་ན སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ནཱ་པི སི་དྡྷོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏེ’’ཏི བྲ་ཧྨ་པུ་རོ་ཧི་ཏཱ. སཾ་ཡུ་ཏྟ་པཱ་ཋེ. ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ཏུ་ཏཾ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཏཾ’’ཏི ཏུ་ཡ྄ཧཾ. དྷ་མྨཱི་ཀ་ཐཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ པ་ཊི་བྷཱ་ཏུ, པཱ་ཏུ་བྦྷ་ཝ་ཏུ. ཀ་ཐེ་ཏུ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི ཨ་བྷི་བྷུཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ‘‘བྲ་ཧྨུ་ནོ’’ཏི མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ དྭཱི་སུ. ‘‘ཏེ་སཾ’’ཏི བྲ་ཧྨ་པུ་རོ་ཧི་ཏཱ་ནཾ. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་པཱ་ཋེ ‘‘ཨི་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི ‘‘བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫེ་སུ ཡེ་ཝཱ’’ཏི པུ་ལླི་ངྒ ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལ་པྤ་དྷཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ན་བྷཱུ་མི་པྤ་དྷཱ་ནཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི. ‘‘ཏཱི་སུ་བྷ་ཝ་གྒེ་སཱུ’’ཏི ཝེ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱུ་མི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷ་ཝ་གྒོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི རཱུ་པ་ལོ་ཀེ. ཏ་ཏོ ཨུ་པ་རི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱུ་མི ཨ་རི་ཡ་བྷ་ཝ་གྒོ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་བྷཱུ་མི ལོ་ཀ་བྷ་ཝ་གྒོ ནཱ་མ. ཏ་ཏོ ཨུ་པ་རི ལོ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི.

ཀ་མྨ་ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནུ་དཱི་པ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༥༥. མ་ར་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ཨཱ་ཡུ་པ་རི་མཱ་ཎ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤ་སྶ. ‘‘ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤ་སྶ ཙ ཀ་མྨ་སྶ ཙ. ‘‘ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ ཀ་མྨེ་ནཱ’’ཏི བ་ལ་ཝ་ནྟེ་ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨེ་ན. ‘‘དུ་སྶི་མཱ་ར ཀ་ལཱ་བུ་རཱ་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཏེ་སཾ མ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ. ཨུ་པ་རོ་དྷི་ཏཾ ཁ་ནྡྷ ས་ནྟཱ་ན མ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ‘‘ཨུ་པ་རོ་དྷི་ཏཾ’’ཏི ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ནི་རོ་དྷཱ་པི་ཏཾ. ཀ་མྨཾ ཁི་ཡྻ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི, ས་བྦཾ་པི མ་ར་ཎཾ ཨེ་ཀེ་ན ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡེ་ན སི་དྡྷཾ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀཾ ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ མ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨི་ཏ་རེ་པི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་ཏ་རཱ་ནི་པི ཏཱི་ཎི མ་ར་ཎཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཱ. ཝུ་ཙྩ་ཏེ པ་རི་ཧཱ་རོ. ‘‘ས་ར་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ནཱ་ནཱ ཨཱ་ཡུ ཀ་པྤཾ ཝི་ད་ཧ་ནྟི ས་ངྑ་རོ་ནྟཱི་ཏི ནཱ་ནཱ་ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤ ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀཱ. ‘‘ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ’’ཏི ས་ཏྟ་ས་མཱུ་ཧེ. ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཋི་ཏིཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཋི་ཏི་ཀ་རཱ. ཀ་དཱ་ཙི ཝུ་དྡྷིཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཀ་དཱ་ཙི ཧཱ་ནིཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་དྡྷི་ཀ་རཱ ཧཱ་ནི་ཀ་རཱ ཙ. ‘‘ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཏེ་སཾ ཨུ་ཏུ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ‘‘ཏ་ཡོ་པི ཙེ་ཏེ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ཏ་ཡོ་པི ཋི་ཏི་ཀ་རཱ་ད་ཡོ. ཀ་མྨཾ ཝི་པ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཁི་ཡྻ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ཋཱ་ནེ ཀ་མྨཾ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ནྟི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཏཾ ད་ས་ཝ་སྶ་ཀཱ་ལཱ་ནུ རཱུ་པཾ ཨེ་ཝ. ‘‘བྷོ ག་ཉྩཱ’’ཏི དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ་དི་པ་རི་བྷོ་ག་ཉྩ. ཏེ་སཾ ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ནཾ ག་ཏི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏ་གྒ་ཏི་ཀཱ. ཏེ་སཾ ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ནཾ ག་ཏིཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ད་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ’’ཏི. ས་ངྑཱ་ར་ཝི་དཱུ་ཧི ཨ་ཉྙ་ཏྲཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ངྑཱ་ར་ཝི་དུ་ནོ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྡྷི་ཡཱ པ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཨི་དྡྷི་མ་ཡཱ. ‘‘ཨི་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི དེ་ཝི་དྡྷི་ཡཱ་ཝཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡི་དྡྷི་ཡཱ་ཝཱ. ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡཱ. ‘‘ཝི་ཛྫཱ་ཡཱ’’ཏི ག་ནྡྷཱ་རི་ཝི་ཛྫཱ་ཡ. ཨ་ཊྛི ནྷཱ་རུ མཾ་ས ལོ་ཧི་ཏཱ་དི་ཀཱ ར་ས་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨ་ཡ་ནྟི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ར་སཱ་ཡ་ནཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཝི་ད་ཧ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ར་སཱ་ཡ་ན ཝི་དྷ་ཡོ. ན་ཡཱུ་པ་དེ་སཱ. ཙི་ར་ཊྛི་ཏི ཀ་ཏྠཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ས་ངྑ་རོ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ ས་ངྑཱ་རཱ. ཨི་དྡྷི་མ་ཡ ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཙ ར་སཱ་ཡ་ན ཝི་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཛཱི་ཝི་ཏ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཙ ཝི་དུ་ནོ་ཏི ས་མཱ་སོ. ‘‘དྭི ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ ཙ ཨཱ་ཧཱ་ར ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ ཙ. ‘‘པ་རི་ཎ་མ་ནྟེ་སཱུ’’ཏི ཝི་པ་རི་ཎ་མ་ནྟེ་སུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛི་ཡྻ་མཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཡཱ་ཝ་མ་ཧ་ནྟཾ པཱི་ཏི’’ ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ ཝི་ཡ ཀོ་ཊི་པ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་མ་ཧ་ནྟ་མྤི. ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི ཀ་མྨ་སྶ. ‘‘ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ མ་ར་ཎེ་པི ནེ་ཏ་བྦོ’’ཏི བ་ལ་ཝ་ནྟེ ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ ཀ་མྨེ ཨཱ་ག་ཏེ ཡཱ་ཝ་མ་ཧ་ནྟ་མྤི ཛ་ན་ཀ ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པཱ་ཀཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཁི་ཡྻ་ཏི་ཡེ་ཝ. སོ ཙ་སྶ་ཁ་ཡོ ན ས་ར་སེ་ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ ཀ་མྨ བ་ལེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ མ་ར་ཎཾ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ མ་ར་ཎེ་པི ནེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨ་ཀཱ་ལ མ་ར་ཎཾ’’ཏི ཨཱ་ཡུ་ཀྑ་ཡ་མ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི མ་ར་ཎཱ་ནི ཀཱ་ལ་མ་ར་ཎཱ་ནི ནཱ་མ, མ་ར་ཎཱ ར་ཧ་ཀཱ་ལེ མ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ར་ཎཾ ཨ་ཀཱ་ལ མ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྷི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘མཱུ་ལ་བྷེ་ད་ཏོ’’ཏི མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་པྤ་བྷེ་ད་ཏོ. ཡ་སྨཱ པ་ན མི་ལི་ནྡ པ་ཉྷེ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟཱི་ཏི ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ. ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣཱ ས་ནྣི་པཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ་ཝཱ. ས་ནྣི་པ་ཏ་ནཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏོ. དྭི་ནྣཾ ཏི་ཎྞཾ ཝཱ དོ་སཱ་ནཾ མི་སྶ་ཀ་བྷཱ་ཝོ. ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ ས་ནྣི་པཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ཨ་ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རཱི་ནཾ’’ཏི ཨ་ནི་སཱ་མེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎ སཱི་ལཱ་ནཾ. པ་ཝ་ཏྟཱ ཨཱ་བཱ་དྷཱ ཝི་ས་མ་པ་རི་ཧཱ་ར་ཛཱ་ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ པ་ཡོ་གཱ་ནཾ’’ཏི ས་ཏྠ་ཧ་ར་ཎ, ཝི་ས་ཁཱ་ད་ན, ཨུ་ད་ཀ་པཱ་ཏ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཱ་ནཾ. ‘‘ཝི་ནཱ་སེ་ནྟཱི’’ཏི ས་ཏྠ་ཝ་སྶ ཝཱ་ལུ་ཀ་ཝ་སྶཱ་དཱི་ནི ཝ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ་ཝཱ ས་མུ་དྡ ཝཱི་ཙི་ཡོ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ མ་ཧ་ནྟེ བྷ་ཡུ་པ་དྡ་ཝེ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ནཱ་སེ་ནྟི. ‘‘མ་ནུ་སྶ པ་ཐེ’’ཏི མ་ནུ་སྶ པ་དེ་སེ. ‘‘ཏེ’’ཏི ཙ་ཎྜཱ ཡ་ཀྑཱ. ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝཱ གོ་མ་ཧིཾ་སཱ་ནཾ ཝཱ མེ་ད་ལོ་ཧི་ཏཱ་ནི པཱ་ཏ་བྱ་ཏྠཱ་ཡ ཏེ་སུ ནཱ་ནཱ་རོ་ག་ནྟ་ར ཀ་པྤཱ་ནི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི’’ཏི ས་ཀ་ལཾ ར་ཛྫཾ ཝཱ ར་ཊྛཾ ཝཱ དཱི་པ་ཀཾ ཝཱ ཝི་ནཱ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་ཀ་ལཾ ཛ་ན་པ་དཾ ཝཱ ན་ག་རཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ གཱ་མཾ ཝཱ ཏཾ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝཱ ཝི་ནཱ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཝི་སུཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ས་ཏྠ་དུ་བྦྷི་ཀྑ་རོ་ག་ནྟ་ར ཀ་པྤཱ་པཱི’’ཏི ས་ཏྠ་ནྟ་ར ཀ་པྤོ དུ་བྦྷི་ཀྑ་ནྟ་ར ཀ་པྤོ རོ་ག་ནྟ་ར ཀ་པྤོ་ཏི ཨི་མེ ཏ་ཡོ ཨ་ནྟ་ར ཀ་པྤཱ་པི ཨི་དྷ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སུ པ་ན རོ་ག་ནྟ་ར ཀ་པྤོ ཡ་ཀྑཱ ཝཱ་ལེ༹ ཨ་མ་ནུ་སྶེ ཨོ་སྶ་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་ན བ་ཧཱུ མ་ནུ་སྶཱ ཀཱ་ལ་ངྐ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ‘‘ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀོ པ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཏེ་སཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ སུ་ཁ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཝི་བཱ་དྷེ་ཏྭཱ མ་ར་ཎཾ ཝཱ པཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ར་ཎ མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ པཱི་ལ༹་ན་ཉྩ གྷཱ་ཏ་ན་ཉྩ ཨི་དྷ ཝི་པ་ཙྩ་ན ནཱ་མེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ན ཛ་ནེ་ནྟུ་ཝཱ, མཱ་ཝཱ, ཨི་དྷ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ་སུ ཀཱ་ར་ཎེ་སུ ཨོ་པ་ཀྐ་མི་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ‘ཀུ་པྤི་ཏཱ་ཧི དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཀ་ལཾ ར་ཛྫཱ་དི་ཀཾ ཨ་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ནཱ་སེ་ནྟཱི’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཝི་ནཱ་སི་ཏཱ ཛ་ནཱ ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ ཝི་པཱ་ཀ་ཛེ་ཧི ཨཱ་བཱ་དྷ་ན ད་ཎྜེ་ཧི ཝཱ ཝི་ན་སྶ་ནྟི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཝི་སུཾ ཨོ་པ་ཀྐ་མི་ཀེ་ཧི ཨཱ་བཱ་དྷ་ན ད་ཎྜེ་ཧི ཝཱ ཝི་ན་སྶ་ནྟི. ཡ་ཉྩེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀཱ་ལ མ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ ཀ་མྨུ་ནཱ ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝཱ ཨ་ནེ་ཀ ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཧོ་ཏཱི’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཀིཾ ཏ་སྶ ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཀཱ་ལ མ་ར་ཎཾ ནཱ་མ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཝ་དེ་ཡྻུཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཀཱ་ལ མ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ. ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཀ་མྨ་སྶ་ཀཱ, ཀ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ, ཀ་མྨ་ཡོ་ནཱི, ཀ་མྨ བ་ནྡྷཱུ, ཀ་མྨ་པྤ་ཊི་སྶ་ར་ཎཱ་ཏི་ཧི ཝུ་ཏྟཾ་ཏི. ཏེ་སཾ ཏཾ ཝཱ་དཾ བྷི་ནྡ་ནྟོ ‘‘ཡེ་ཧི་ཀེ་ཙི ལོ་ཀེ དི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པུ་ན ཏ་ད་ཏྠཾ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ དུ་ཝི་དྷཾ ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ, ཝི་པཱ་ཀ ཕ་ལ་ཉྩ ནི་སྶ་ནྡ ཕ་ལ་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ཝི་པཱ་ཀ ཕ་ལཾ ནཱ་མ ཝི་པཱ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཙ ཙ་ཀྑུ སོ་ཏཱ་དཱི་ནི ཀ་ཊ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་ནི ཙ. ཏཾ ཡེ་ན པུ་བྦེ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, ཏ་སྶེ་ཝ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ས་ནྟཱ་ནེ ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ནི་སྶ་ནྡ ཕ་ལཾ ནཱ་མ ཏ་སྶ སུ་ཁུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན བ་ཧི་དྡྷཱ ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ་ནི ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཝཱ ཨ་ནི་ཊྛཱ ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཝཱ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཀ་ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ ཨེ་ཝ. ལ. པ་རེ་སཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ལོ་ཀེ ཨ་ཊྛ་ལོ་ཀ དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ས་བྦེ ཀ་མྨ ཝི་པཱ་ཀ་ཛཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཨི་མེ ཙ ས་ཏྟཱ སཾ་སཱ་རེ སཾ་ས་ར་ནྟཱ ཨ་ཊྛ་སུ་ལོ་ཀ དྷ་མྨེ་སུ ནི་མྨུ་ཛྫ་ནྟཱ སཾ་ས་ར་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ ཝི་ནཱ་པི ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀ ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཉྙེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ནཱ་ནཱ་དུ་ཀྑཾ ཕུ་ས་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཝི་ནཱ་པི ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ ཀ་མྨེ་ན མ་ར་ཎ དུ་ཀྑཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་མྨེ་ན ཝི་ནཱ ཡ་ཏོ་ཀུ་ཏོ་ཙི ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

‘‘ཏེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཏེ ནཱ་ནཱ་རོ་གཱ་ད་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ‘‘ན ཨུ་པཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ’’ཏི ཏ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ མོ་ཙེ་ཏུཾ ཀཱ་ར་ཎ ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ ན ཧོ་ནྟི. ‘‘ན ཙ པ་ཊི་ཀཱ་ར ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ’’ཏི ཨུ་པྤ་ནྣཾ རོ་གཱ་དི་བྷ་ཡཾ ཨ་པ་ནེ་ཏུཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ པ་ཊི་ཀཱ་ར ཀ་མྨེ་ཏི ཀི་ཙྪ་ཀ་མྨེ ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ ན ཧོ་ནྟི. ‘‘ནཱ་པི པ་རི་ཧཱ་ར ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ’’ཏི ཏ་ཏོ མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ དེ་ས་ནྟ་རཾ ག་ནྟུཾ ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ. ‘‘རོ་གཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཏཾ ཁེ་པེ་ནྟཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི ཀ་ཐཾ ཏེ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ཁེ་པེ་ནྟཱི་ཏི. ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏ ས་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ནཱ་སེ་ནྟཱ ཁེ་པེ་ནྟི. ཝི་ན་ཊྛེ་ཧི ཛཱི་ཝི་ཏ ས་ནྟཱ་ནེ ཏཾ བྷ་ཝཾ ཛ་ནེ་ནྟཾ ཁི་ཡྻ་ཏི ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཀ་མྨ་སྶ་པི ཏ་ཐེ་ཝཱ’’ཏི ཏ་ཐེ་ཝ པུ་བྦ་ཀ་མྨ་སྶ་པི ཏི་ཎ་གྒེ ཨུ་སྶཱ་ཝ བི་ནྡུ་སྶེ་ཝ པ་རི་དུ་བྦ་ལ་ཏཱ སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏི. ཛཱི་ཝི་ཏེ པ་རི་ཀྑཱི་ཎེ ཏཾ བྷ་ཝཾ ཛ་ནེ་ནྟ་སྶ པུ་བྦ་ཀ་མྨ་སྶ་པི པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏཾ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཀ་མྨ་པྤ་ཊི སཾ་ཡུ་ཏྟ ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ས་བྦཾ པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་ཧེ་ཏུ་དི་ཊྛི ནཱ་མ ས་བྦཾ སུ་ཁཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ ཝཱ སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཝཱ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཝཱ པུ་བྦ་བྷ་ཝེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏེ་ན པུ་བྦ་ཀ་མྨ་ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ དི་ཊྛི. ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩཱ་ཡཾ’’ཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཡཾ. མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་ངྐ་རི་ཡཱ ནཱ་མ ཨི་དྷ མེ ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ཋི་ཏ་སྶ པཱ་ར་མི་པཱུ་ར་ཎ ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཨི་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶཱ་མི, ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏུ མེ ཨི་དཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ད་ལ༹ྷཾ མ་ན་སི་ཀ་རི་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་ངྐ་རི་ཡཱ. ‘‘ས་ཡ་མེ་ཝ ས་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ གཱི་ཝཾ ས་ཏྠེ་ན ཧ་ནི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨེ་ཏྠེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཀཱ་ལ་མ་ར་ཎེ ཨེ་ཝ.

‘‘ཏ་ཐཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ‘‘ས་མཱ་པ་ཏྟི ལཱ་བྷཱི་ནཾ’’ཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ་བྷུ་མྨ ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏ ས་མ་སཱི་སཱི་ནཾ’’ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ མ་གྒཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ན་ཝཱི་ཐི ཨེ་ཝ མ་ར་ཎཱ་ས་ནྣ་ཝཱི་ཐིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྟཱ ས་མཾ སཱི་སཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ས་མ་སཱི་སི་ནོ. ‘‘ས་མཾ སཱི་སཾ’’ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ ས་ནྟཱ་ན པ་རི་ཡ་ནྟེ་ན ས་མཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ ས་ནྟཱ་ན པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ས་བྦེ་སཾ པཱི’’ཏི ས་བྦེ་ས་མྤི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ. ‘‘ཨི་མཾ སུ་ཏྟ་པ་དཾ’’ཏི མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏཾ སུ་ཏྟ་པ་དཾ. ‘‘ཏེ’’ཏི ཏེ ཝཱ་དི་ནོ. ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི ཏེ་ན ཝཱ་ད་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཀྲི་ཡ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མ པ་ཉྩ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ. ཀྲི་ཡཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་མ་ནོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མ ཧ་སི་ཏུ་པྤཱ་ད་ཙི་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ནྟ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ. ‘‘ན ས་མེ་ཏི ཡེ་ཝཱ’’ཏི ས་ནྟིཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན ཛ་ཝ་ནེ་ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ན ས་མེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ བྷ་ཝ་ངྒ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་ནྟི ཙ བྷ་ཝ་ནྟ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཝོ་ཧཱ་ར མ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་པཱ་ཋེ. ཙུ་ཏི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནཾ མ་ར་ཎཱ་ས་ནྣ ཙི་ཏྟཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ མ་ཧཱ་བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཾ ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཐཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ན་ནུ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ནཱ་མ བྷ་ཝ་ནྟ་ར ག་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཧོ་ཏི, བུ་དྡྷཱ ཙ བྷ་ཝ་ནྟ་རཾ ན ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ‘‘ན ཧི. ལ. ན ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི. ནོ ན ཡུ་ཏྟཾ. བྷ་ཝ་ནྟ་ར ག་མ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་དཾ ཛ་ཝ་ནེ་ཧི ག་ཧ་ཎེ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན ག་ཧ་ཎེ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན་ཙ་ཙུ་ཏི་ཡཱ་ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཀ་མྨ་སི་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི ཀ་མྨ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ.‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི སོ་ཎ་ཏྠེ་ར པི་ཏུ་ནོ. ‘‘ཀ་མྨ་བ་ལེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན་པི ཀཱ་ར་ཎ བ་ལེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཙི་ཎྞ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བ་ལེ་ན. ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ན ཀ་མྨ་བ་ལེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ. ‘‘ཏ་ཐོ་པ་ཊྛི་ཏཾ’’ཏི ཨ་ནྟི་མ་ཝཱི་ཐི་ཏོ པུ་བྦེ བ་ཧཱུ་སུ་ཝཱི་ཐཱི་སུ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་ནྟི་ཨ་ཏྠོ. པཱ་པ་པ་ཀྑི་ཡེ་སུ དུ་གྒ་ཏི་ནི་མི་ཏྟེ་སུ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནི ས་གྒ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི. དྷ་མྨཱ་སོ་ཀ་ར་ཉྙོ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ པཱ་པ་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྠ་ཙི སཱི་ཧ་ལ༹་ག་ནྠེ ཝུ་ཏྟཾ.

ས་ཀ་ལཾ པ་ཐ་ཝིཾ བྷུ་ཏྭཱ,

ད་ཏྭཱ ཀོ་ཊི་ས་ཏཾ དྷ་ནཾ;

ཨ་ནྟེ ཨ་ཌྜྷཱ་མ་ལ་ཀ་མ་ཏྟ་སྶ;

ཨ་སོ་ཀོ ཨི་སྶ་རཾ ག་ཏོ; ཏི ཙ;

ཨ་སོ་ཀོ སོ་ཀ མཱ་ག་ཏོ; ཏི ཙ;

‘‘ཏཾ’’ཏི ཝི་པ་ཙྩ་མཱ་ན་ཀཾ ཀ་མྨཾ. ‘‘ནི་ཡཱ་མ་ཀ ས་ཧ་ཀཱ་རི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ནཱ་ཝཱ་ཡཾ ནི་ཡཱ་མ་ཀོ ནཱ་མ ནཱ་ཝཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ནི་ཡཱ་མེ་ཏི, ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཡཾ ཏ་ཎྷཱ་པི བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟི ཧུ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ག་ནྟ་བྦ་བྷ་ཝཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ནི་ཡཱ་མེ་ཏི, ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཀ་མྨ་སྶ ཙ ཨ་ཙྩཱ་ཡ་ཏྟ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཧ་ཀཱ་རཱི པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཝཱ’’ཏི ཨ་ཉྙཱ་ནི ཀུ་ས་ལཱ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཝཱ. ‘‘ཏ་དུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཀཱ’’ཏི ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཀཱ. ‘‘ནི་མི་ཏྟ་སྶཱ་ད་ག་དྷི་ཏཾ’’ཏི མུ་ཁ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟཾ གི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཾ. ‘‘ཏི་ཊྛ་མཱ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཏི་ཊྛ་མཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨ་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཾ ནཱ་མ པི་ཡ་སཱ་ཏ་རཱུ་པོ ཀ་ཐི་ཏ་ལ་པི་ཏཱ་དི ཀྲི་ཡཱ་ཝི་སེ་སོ. ‘‘ཨ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ས་ནྣ མ་ར་ཎ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ པཱ་ཋེ. ‘‘ཀི་ལེ་ས བ་ལ་ཝི་ནཱ་མི་ཏཾ’’ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བ་ལེ་ན ཝི་ནཱ་མི་ཏཾ. པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ཨཱ་དཱི་ན ཝཱ ཡ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ‘‘ཏཾ’’ཏི ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ. ‘‘ཏ་སྨིཾ’’ཏི ཀ་མྨཱ་དི་ཝི་ས་ཡེ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་མེ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ་ཏི་ཧི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཝུ་ཏྟཾ ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ་ཏི. ‘‘ཏ་སྨིཾ ཝུ་ཏྟཱ ནཾ’’ཏི ཏ་སྨིཾ ‘ཡེ་བྷཱུ་ཡྻེ་ན བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ཚ དྭཱ་ར་གྒ་ཧི་ཏཾ’ཏི ཋཱ་ནེ ཊཱི་ཀཱ་སུ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ. ཏཾ ས་དི་ས ཛ་ཝ་ནུ་པྤ་ཏྟི ནཱ་མ ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ པ་ཝ་ཏྟ ཛ་ཝ་ནེ་ཧི ས་དི་སཱ་ནཾ ཨི་དཱ་ནི ཛ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི. བྷ་ཝ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཉྩ ཀ་མྨཾ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་ཉྩ ཀ་མྨཾ ན ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཀ་ར་ཎ ཝ་སེ་ན དྭཱ་ར་པ་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཝི་སཱི་ད པ་ཏྟཱ’’ཏི ཝི་ས་ཉྙཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་རཱུ་པཾ ཧུ་ཏྭཱ སཱི་ད་ན་པ་ཏྟཱ. ‘‘ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏེ་ན པཱ་པ་ཀ་མྨ བ་ཧུ་ལཱ་པི ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི ཏེ་པི་ཝི་སཱི་ད་ནྟ་རེ ཨཱ་ཝུ་དྷ ཧ་ཏྠཱ པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ག་ཎྷ་ཐ་བ་ནྡྷ་ཐཱ་ཏི ཨུ་གྒྷོ་ས་ནྟཱ དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ པཱ་ཋེ་སུ. ཨུ་ཀྑི་ཏྟོ ཨ་སི ཡ་སྶཱ་ཏི ཨུ་ཀྑི་ཏྟཱ སི་ཀོ. པ་ཏུ་ད་ནྟི ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ཏོ་ད་ནཾ. པཱ་ཛ་ན་ད་ཎྜོ. ཏ་སྶ ཨ་གྒེ ཀ་ཏཱ སཱུ་ཙི པ་ཏོ་ད་ན སཱུ་ཙི. ‘‘པ་ཏོ་ད་ན དུ་ཀྑཾ’’ཏི ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན དུ་ཀྑཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཨུ་ཀྑི་ཏྟཱ་སི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་མྨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐ་ཉྩ ཏཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ. ‘‘ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ནཱ’’ཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ བྷ་ཝེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ པ་ན. ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ཡ་ཝཱ སུ་དྡྷཱ་ཡ ཝཱ ཛ་ཝ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཡཾ པ་ན བྷ་ཝ་ངྒཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི ནཱ་མ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ན་ཏྠི. ཡ་ཉྩ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ་པི ‘‘བྷ་ཝ་ངྒཾ’’ཏི ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཊཱི་ཀཱ་སུ ཝ་ཎྞེ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ‘‘བྷ་ཝ་ངྒ་ཀྑ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཐཾ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡོ. ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡོ. ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཝཱ སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་མ ཛ་ཝ་ན་ས་ཧ་ཛཱ་ཏོ ན ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ ཙ ཨ་ནུ་ས་ཡ ནཱ་མེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ནཱ་ནཱ་ཛ་ཝ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཏ་ཎྷཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཝི་སེ་ས པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟེ་ཝ. ཀ་ཐཾ ཏཱ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏཱ སི་ཡུ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ་ན ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ་སུ སུ་ཊྛུ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ནུ་ས་ཡེ་ཧི ས་ཧ ཛ་ཝ་ན་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ན་མྤི ལ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ཨ་ནུ་ས་ཡ ཝ་ཙ་ནཾ ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཙོ་ད་ནཱ. ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘པ་རི་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི ས་མ་ཏྟཱ. ‘‘སོ པཱི’’ཏི ཕ་སྶཱ་དི དྷ་མྨ ས་མཱུ་ཧོ་པི.‘‘ཏ་ཐཱ རཱུ་པཱ ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ན རཱུ་པཱ་ཡེ་ཝ, ཨ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཏཾ’’ཏི ཙི་ཏྟ ས་ནྟཱ་ནཾ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྨིཾ. ཀ་ཐཾ ཏཾ ཏ་ཏྠ ཁི་པ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཝི་ཛཱ་ན་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ. ས་ངྐ་ནྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀུ་ཏོ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ས་ངྐ་ནྟཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི ཝི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒི་ཡ སུ་ཏྟེ་ན ཝི་རུ་དྡྷཾ སི་ཡཱ་ཏི. ན ཝི་རུ་དྡྷཾ. ཨི་ད་ཉྷི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ ཝ་ཙ་ནཾ, མུ་ཁྱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ན་མ་ཏ་གྒི་ཡ སུ་ཏྟཾ པ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ ཝ་ཙ་ནཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘སོ’’ཏི སོ པུ་གྒ་ལོ. ‘‘ཏེ་སཾ’’ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཏ་ཎྷཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ནཱ་མ རཱུ་པ དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ. ‘‘ཧེ་ཏུ་པྥ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན བྷ་ཝ་ནྟ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏི སཾ་ས་ར་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི པུ་བྦེ ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ་པི ཏེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཏ་ཎྷཱ ས་ངྑཱ་རཱ ཨེ་ཝ སོ ས་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པ་ཙྪཱ ཏེ་སཾ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ན་ཀཱ་ལེ་པི སཱ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཨེ་ཝ སོ ས་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་ཛ྄ཛྷེ དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷོ་པི སོ ས་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཕ་ལ་དྷ་མྨེ ཨེ་ཀཾ ས་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཧེ་ཏུ་པྥ་ལ ས་མྦ་ནྡྷོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཏུ་པྥ་ལ ས་མྦ་ནྡྷེ་ན སོ ཨེ་ཝ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སོ ཨེ་ཝ བྷ་ཝ་ནྟ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏི སཾ་ས་ར་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒོ ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ. ལ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ སཱ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏི. པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ ཙ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏཾ སཾ་ས་ར་ཏ་ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཡ་སྶཾ པ་ན དྷ་མྨ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ རཱུ་པཾ དྷ་མྨ་མེ་ཝ དེ་སེ་ཏི, ན ས་ཏྟཾ, ན པུ་གྒ་ལཾ. ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨེ་ཝ མུ་ཁྱ་དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ དེ་སི་ཏ དྷ་མྨཱ པ་ན པ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ལེ་པི དེ་ས་ནྟ་རཾ ཀཱ་ལ་ནྟ་རཾ ཁ་ཎ་ནྟ་རཾ ས་ངྐ་ནྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ནྟི. ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘ན ཧི ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ. ལ. ས་ངྐ་ནྟཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི’ཏི. པ་ཊི་གྷོ་སོ ཙ, པ་དཱི་པོ ཙ, མུ་དྡཱ ཙ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན པ་ཊི་བི་མྦ་ཙྪཱ་ཡཱ ཙ, བཱི་ཛ་ས་ངྑཱ་རོ ཙ, པཱ་ཊི་བྷོ་གོ ཙ, བཱ་ལ་ཀུ་མཱ་ར ས་རཱི་རེ་སུ ཨུ་པ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ཛྫཱ་སི་པྤོ་ས་དྷཱ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ནི་ད་སྶ་ནཱ་ནི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ‘‘ནི་ད་སྶ་ནཱ’’ནཱི་ཏི ཙ ཨུ་པ་མཱ་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ‘‘པ་ཊི་གྷོ་སོ’’ཏི ག་མྦྷཱི་ར་ལེ་ཎ དྭཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨ་ནྟོ་ལེ་ཎེ པ་ཊི་གྷོ་སོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྭཱ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣོ མཱུ་ལ་ས་དྡོ ཨ་ནྟོ་ལེ་ཎཾ ན ག་ཙྪ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. པ་ཊི་གྷོ་སོ ཙ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ ན ཧོ་ཏི. ན ཙ ཝི་ནཱ མཱུ་ལ་ས་དྡ + པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. མཱུ་ལ་ས་དྡ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ མཱུ་ལ་ས་དྡོ ཝི་ཡ ཨ་ཏཱི་ཏ ཀ་མྨཾ. པ་ཊི་གྷོ་སོ ཝི་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི. ཨེ་ས་ན་ཡོ པ་དཱི་པ མུ་དྡཱ པ་ཊི་བི་མྦ་ཙྪཱ་ཡཱ་སུ. ཏ་ཏྠ ‘‘པ་དཱི་པོ’’ཏི པ་ཐ་མཾ ཨེ་ཀཾ པ་དཱི་པཾ ཛཱ་ལེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨ་ཉྙཾ པ་དཱི་པ་ས་ཏ་མྤི པ་དཱི་པ ས་ཧ་སྶ་མྤི ཛཱ་ལེ་ཏི. ‘‘མུ་དྡཱ’’ཏི ལ་ཉྪ་ན་ལེ་ཁཱ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀེ་ན ལ་ཉྪ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་ན, ཏེ་ན ལ་ཉྪ་ན་ལེ་ཁཱ་ས་ཏ་མྤི ལ་ཉྪ་ན་ལེ་ཁཱ ས་ཧ་སྶ་མྤི ཀ་རོ་ཏི. ‘‘པ་ཊི་བི་མྦ་ཙྪཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ས་ནྣེ་སུ ཨཱ་དཱ་ས་པ་ཊྚེ་སུ་ཝཱ ཨུ་ད་ཀེ་སུ་ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ས་རཱི་ར་ཙྪཱ་ཡཱ. ཨེ་ཏེ་ཧི ནི་ད་སྶ་ནེ་ཧི ཕ་ལཾ ནཱ་མ ཧེ་ཏུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཾ ན ཧོ་ཏི. ཧེ་ཏུ་ནཱ ཙ ཝི་ནཱ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘བཱི་ཛ་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ པུ་པྥ་ཕ་ལེ་སུ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཝ་ཎྞ ག་ནྡྷ་ར་ས་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ རོ་པ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་མྦ་བཱི་ཛཱ་དཱི་སུ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཝ་ཎྞ ག་ནྡྷ་ར་ས་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ པ་རི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ པུ་པྥ་ཕ་ལེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཏེ་ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་ར་སཱ པཱ་ཏུ་བྦྷ་ཝ་ནྟི. ‘‘པཱ་ཊི་བྷོ་གོ’’ཏི ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏུཾ པ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་ཎཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཏ་ཝ་དྷ་ནཾ སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ་ན ཝུ་ཌྜྷི་ཡཱ ས་ཧ ད་སྶཱ་མི, ས་ཙེ ན་ད་དེ་ཡྻཾ. ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ མ་མ་ཁེ་ཏྟཾ ཝཱ ཝ་ཏྠུ་ཝཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཋ་པ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ དྷ་ནཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཉྩ སཱ་དྷེ་ཏི. ཀཱ་ལེ ས་མྤ་ཏྟེ ཝུ་ཌྜྷི་ཡཱ ས་ཧ ཨི་ཎ་ཉྩ སོ་དྷེ་ཏི. ‘‘ཝི་ཛྫཱ་སི་པྤོ་ས་དྷཱ’’ཏི ལོ་ཀེ པུ་ཏྟ་ཀེ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ ཀི་ཉྩི ཝི་ཛྫཾ་ཝཱ སི་པྤཾ་ཝཱ སི་ཀྑཱ་པེ་ནྟི. ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཁ་ར་རོ་གཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ཏྠཱ་ཡ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ ཨོ་ཛ་ཝ་ནྟཾ ཀི་ཉྩི ཨོ་ས་དྷཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧཱ་རེ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷོ ཝཱ ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ རོ་གཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཝཱ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཏེ་ཧི ཡ་ཐཱ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ཨ་ས་ནྟེ་སུ་ཡེ་ཝ པཱ་ཊི་བྷོ་གཱ་དཱི་སུ མཱུ་ལ་ཀ་མྨེ་སུ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠ སཱ་དྷ་ནཱ་དཱི་ནི སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཀུ་ས་ལཱ ཀུ་ས་ལ ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ཏེ་སུ ཨ་ས་ནྟེ་སུ་པི པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ པ་ཙྪཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷཱ་དཱི་ནི ཕ་ལཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ན་ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཊི་གྷོ་ས པ་དཱི་པ་མུ་དྡཱ་དཱི་ནི ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཱ་ནཱི’’ཏི. ‘‘ཀ་མྨ་དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཏ་དཱ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ དུ་བྦ་ལ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་མྤི དུ་བྦ་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏཾ པཱི’’ཏི ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟ་མྤི. ‘‘ཏ་ཐཱ ཙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ’’ཏི དི་བྦ་ར་ཐཱ་དཱི་ནི ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ. ‘‘ད་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་ཀཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. གཱ་ཐཱ་ཡཾ. པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་མྨཾ ཝི་ནཱ དྭི་གོ་ཙ་རེ སི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘དྭི་གོ་ཙ་རེ’’ཏི ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟ ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ དྭི་གོ་ཙ་རེ. ཏ་ཏྠ པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ནཱ་མ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ མ་ར་ཎཱ་ས་ནྣ ཝཱི་ཐི་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟེ ཙ ཝ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི. སཱ་པི ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ གོ་ཙ་རེ སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ ཝཱི་ཐི་ཙི་ཏྟཱ་ནི པ་ཉྩཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི་པི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི. ཏེ་སཾ ཝཱི་ཐི་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟེ ཨ་ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་བ་ནྡྷ་ཀ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཙི་ཏྟེ་ཧི་པི ཀ་དཱ་ཙི ཀེ་ས་ཉྩི ཙ ཝ་ནཾ ན་ན་ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཏེ་སུ པ་ན ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཀ ཝཱི་ཐཱི་སུ ཨ་ཏཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ ས་མུ་དཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ཧི ཙ ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནི་པི ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟི. ཝ་ཏྠུ་གྒ་ཧ་ཎ་ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ཧི ཙ ཝ་ནྟཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ ར་མྨ་ཎཾ་པི ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཚ དྭཱ་ར་གྒ་ཧི་ཏཾ ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་མ་ཏཱི་ཏཱ ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཏཾ སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡཾ པ་ན ‘ཏ་མེ་ཝ ཏ་ཐོ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཎྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནྟི་མ་ཝཱི་ཐི་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ བ་ཧཱུ་ནཾ ཝཱི་ཐི་ཝཱ་རཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཏ་ཐོ་པ་ཊྛི་ཏཾ ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱ་ཏི་པི ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝ་ཉྩ་ས་ཏི, ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟཾ་པི ཨ་ཏཱི་ཏཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་དཱ་པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ནྟ་ཏི ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ས་ནྟ་ཏི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ ཝ་སེ་ན. ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟ་སྶ. ཡེ་བྷཱུ་ཡྻེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ན ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ མ་ར་ཎཱ་ས་ནྣ ཛ་ཝ་ནཱ་ནཾ་པི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཏ་ད་ནུ་བ་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཏཱ་ནི མ་ནོ་དྭཱ་རི ཀ་མ་ར་ཎཱ་ས་ནྣ ཛ་ཝ་ནཱ་ནི ཨ་ནུ་ག་ཏཱ་ཡ. ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཏ་སྶ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ་པི པུ་རེ་ཛཱ་ཏ པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ན་ནུ ཐེ་རེ་ན བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི བྷི་ནྡི་ཏ་བྦེ ས་ཏི, བྷི་ནྡ་ན་མེ་ཝ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ. ན ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ, ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ཙ་ཏཾ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་པ་རེ་པ་ན ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ་ཝ ཝ་ཎྞེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་པ་རེ་ཝཱ་དོ་པི ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝ་ཎྞེ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ་ཝ ཝ་ཎྞེ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པུ་ན ཏཾ ཨ་པ་རེ་ཝཱ་དཾ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་དྷ པ་ན ཏཾ ཨ་པ་རེ་ཝཱ་དཾ པ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ པུ་ན ‘‘ཡ་ཉྩ ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི ཏཾ ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟཱ ར་མྨ་ཎཱ་ཡ. ‘‘ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ’’ཏི ཨ་པ་རེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནུ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ས་ཙྩཾ ཡ་ཐཱ དི་ཊྛ་པཱ་ཋ་ཝ་སེ་ན, སཱ་ཝ་སེ་ས པཱ་ཋ་བྷཱ་ཝཾ པ་ན ན ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋོ སཱ་ཝ་སེ་སོ ཧོ་ཏུ, མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋོ པ་ན མ་ནོ་དྭཱ་རེ ཡེ་ཝཱ་ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀ་ཐཾ སཱ་ཝ་སེ་སོ སི་ཡཱ་ཏི. ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ་པི ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠེ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞེ སཱ་ཝ་སེ་སོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་མ་ཏཱི་ཏཾ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཝ་སཱ་ནཱ་ཡ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ ཛ་ཝ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཙ ཝ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་ར་ཏྠ་པི. བ་ལ་ཝ་ནྟེ་པི ས་ཏི. ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཝ་སཱ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱི་ཐི་ཡཱ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ན. ‘‘པུ་རི་མ་བྷཱ་གེ ཨེ་ཝཱ’’ཏི པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ ཨ་ནྟི་མ ཝཱི་ཐི་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨེ་ཝ. ‘‘ཏཱ་ཧཱི’’ཏི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཏཾ’’ཏི ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ ཀ་ཏ་མཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་ཏོ’’ཏི མ་ནུ་སྶ བྷ་ཝ་ཏོ. ནི་མི་ཏྟ ས་དི་སཾ ས་དྡཾ ཝ་ཎྞ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ན་ཊྛ་ཙ་ཀཱ་རཾ’’ཏི པ་ཏི་ཏ་ཙ་ཀཱ་རཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋེ ཉཱ་ཏ་ཀཱ མཱ་ཏཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཏ་ཝ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཏ་ཝ་ཨ་ཏྠཱ་ཡ. ‘‘ཙཱི་ན་པ་ཊ་སོ་མཱ་ར་པ་ཊཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཙཱི་ན་ར་ཊྛེ པ་ཝ་ཏྟོ པ་ཊོ ཙཱི་ན་པ་ཊོ. ཏ་ཐཱ སོ་མཱ་ར་པ་ཊེ་པི. ‘‘ཏཱ་ནཱི’’ཏི ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ནི. ཕོ་ཊྛ་བྦཾ པ་ན ཨ་ཉྙཾ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཨ་ཏྠི་དཱ་ནཱི་ཏི མ་ན་སི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་རཱུ་པཱི་ནཾ’’ཏི ཨ་རཱུ་པ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ. ‘‘ཏེ’’ཏི ཨ་རཱུ་པི་ནོ. ‘‘ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཧེ་ཊྛི་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི. ཝི་སྶ་ཊྛཾ ལ་དྡྷ་ཛྷཱ་ནཾ ཡེ་སཾ ཏེ ཝི་སྶ་ཊྛ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ. ‘‘ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙཱ’’ཏི ཝི་སྶ་ཊྛ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཙ. ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏཾ མཱ་ན་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ. ཨི་ད་ཉྩ ཧེ་ཏུ་ཝི་སེ་ས་ན པ་དཾ. ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏ་མཱ་ན་ས་ཏྟཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ན་ནྟི དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་སཾ ཨ་རཱུ་པཱི་ནཾ. ‘‘ཨ་ཉྙཾ དུ་བྦ་ལ ཀ་མྨཾ’’ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀོ་མ་ཀཾ ཀ་མྨཾ. ‘‘ཏེ་སཾ’’ཏི རཱུ་པ་ལོ་ཀ་ཏོ ཙ ཝ་ནྟཱ་ནཾ. ‘‘ས་ཏོ’’ཏི ས་ནྟ་སྶ ས་མཱ་ན་སྶ. ‘‘ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན ཀ་མྨ་སྶ ག་རུ་ཀ ཀ་མྨ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ནྟ ག་རུ་ཀ་ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏཾ་པི པ་ན མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ན ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ནཱ་ནཱ་ནི་ཀ་ནྟི བ་ལེ་ན པ་ཊི་བཱ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ན དེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན ཀ་མྨེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཏཱ་དི་སཱ་ནཱི’’ཏི ཏ་ཐཱ རཱུ་པཱ་ནི དྭི་ཧེ་ཏུ་ཀོ་མ་ཀ ཀ་མྨཱ་ནི ཏེ་སཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ནྟི. ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ སུ་ཊྛུ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ. ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི ཡེ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ‘‘ནཱ་ནཱ་ཀ་མྨཱ་ནི པཱི’’ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན ཀ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ནི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ ཀ་མྨཱ་ནི་པི ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝེ་སུ ཀ་ཏཱ་ནི ཨ་པ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨཱ་ནི་པི. ‘‘ཡེ་ན ཙཱ’’ཏི ཡེ་ན ནཱ་ནཱ་ཀ་མྨཱ་ན་མྤི ཨོ་ཀཱ་ས ལཱ་བྷ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཙ. ‘‘ཏེ’’ཏི རཱུ་པཱི བྲ་ཧྨཱ་ནོ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ ཝཱ’’ཏི སུ་ཊྛུ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་ནཱ པ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་སེ་སེ་ན [ ཡ་སྨཱ པ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ] པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏྟཱ’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ‘‘ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ’’ཏི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ. པ་ར་མྤ་ར བྷ་ཝེ་སུ་ཙ ཝཱི་ཐི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཡ་ཐཱ ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨོ་ས་དྷཱ་ནཱི’’ཏི ལོ་ཀེ ཨེ་ཀཾ ཨོ་ས་དྷཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ་ཏཾ དེ་ཝ་སི་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི. ཨེ་ཀོ་པ་ཐ་མ་དི་ཝ་སེ བྷུ་ཉྫ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཀ་ཏ་མཾ ནཱ་མ ཏྭཾ ཨོ་ས་དྷཾ བྷུ་ཉྫ་སཱི་ཏི པུ་ཙྪི. ཨི་དཾ ནཱ་མ ཨོ་ས་དྷཾ བྷུ་ཉྫཱ་མཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. པུ་ན་དི་ཝ་སེ་སུ་པི ཨོ་ས་དྷཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ པུ་ཙྪི. ཏ་མེ་ཝ ཨོ་ས་དྷཾ བྷུ་ཉྫཱ་མཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏ་མེ་ཝ ཨོ་ས་དྷཾ’’ཏི ཡཾ པ་ཐ་མ་དི་ཝ་སེ ཨོ་ས་དྷཾ ཏ་ཡཱ་ཙ པུ་ཙྪི་ཏཾ. མ་ཡཱ ཙ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཛྫ བྷུ་ཉྫཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ པ་ན པ་ཐ་མ་དི་ཝ་སེ བྷུ་ཏྟཾ ཨོ་ས་དྷཾ ཨ་ཉྙཾ. ཨ་ཛྫ བྷུ་ཏྟཾ ཨ་ཉྙཾ. ཏཾ་ས་དི་སཾ པ་ན ཨ་ཉྙཾ་པི ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ལོ་ཀེ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨོ་ས་དྷཱ་ནི བྷུ་ཉྫཱ་མཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ་པི ཏ་སྶ་དི་སེ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རོ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཏ་སྨིཾ’’ཏི བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟེ. ཨ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ ཨོ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི. ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ན ཨོ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨུ་པ་པ་ཏྟི བྷ་ཝ་སྶ ཨ་ནོ་ཙྪེ་ད ཨ་ངྒ་ཏྠཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ངྒ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨུ་པ་པ་ཏྟི བྷ་ཝོ’’ཏི ཙ ཀ་མྨ་ཛ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘པ་ར་ས་མ་ཡེ’’ཏི ཨུ་ཙྪེ་ད དི་ཊྛཱི་ནཾ ཝཱ་དེ. ‘‘ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལཱ་ནི སུ་ཊྛུ་ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ‘‘ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་དི་ཀ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ. ‘‘པ་ཊྛ་པཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ་པཱི་ཡ་ནྟི. པ་ཛྫ་ནྟི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི ཨ་རི་ཡཱ ཛ་ནཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་དཾ. པ་ར་ཏོ ས་མ་ནྟི་པ་དེ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་སྶ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨི་དྷ ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི བུ་དྷཱ. སུ་ཊྛུ ས་དྡྷིཾ ཨུ་ཙྪི་ནྣཾ སི་ནེ་ཧ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཡེ་ཧི ཏེ སུ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་སི་ནེ་ཧ་བ་ནྡྷ་ནཱ. ཀ་ཐ་ཉྩ སུ་ཊྛུ་ཨུ་ཙྪི་ནྣཾ, ཀེ་ཧི ཙ ས་དྡྷིཾ ཨུ་ཙྪི་ནྣ་ནྟི་ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ་མ་ཏྟཾ པཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘སེ་ས་ཀི་ལེ་སེ་ཧཱི’’ཏི ཏ་ཎྷཱ་སི་ནེ་ཧ བ་ནྡྷ་ན་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་ས ཀི་ལེ་སེ་ཧི. ‘‘ཨ་དྷི་ས་ཡི་ཏཾ’’ཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏུཾ་པི ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏ་རཾ ས་ཡི་ཏཾ. ‘‘ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཝ་ཧཾ’’ཏི ཨ་དྷི་ག་མོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ན་ཝ་ཝི་དྷོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར དྷ་མྨོ. ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཝ་ཧཾ. ‘‘སཱི་ལཾ’’ཏི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. ‘‘དྷུ་ཏ་ངྒཾ’’ཏི ཏེ་ར་ས་དྷུ་ཏ་ངྒཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ.

ཝཱི་ཐི་མུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧ་དཱི་པ་ནི་ཡཱ་ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.