ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ

ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ

༡. ཙི་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧ་ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱ

ཨ་ན་ནྟ་ཉྙཱ་ཎཾ ན་ཏྭཱ་ན, ལོ་ཀཱ་ལོ་ཀ་ཀ་རཾ ཛི་ནཾ;

ཀ་རི་སྶཱ་མི པ་ར་མ་ཏྠ-དཱི་པ་ནི་ཡཱ ནུ་དཱི་པ་ནིཾ.

[ཏ་ཏྠ, ལོ་ཀཱ་ལོ་ཀ་ཀ་ར་ནྟི ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ཙ་ཏུ་སྶ་ཙྩ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ལོ་ཀ་ཀཱ་ར་ཀཾ. པ་ར་མ་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ དུ་ཝི་དྷོ པ་དྷཱ་ན་ཏྠོ་ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྠོ་ཙ. ཏ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་ཏྠོ པ་ར་མ་ཏྠོ་ནཱ་མ, པ་དྷཱ་ན་ཏྠོ་ཏི་ཙ པ་ད་ཝཱ་ཀྱཱ་ནཾ མུ་ཁྱ་ཏྠོ ཨུ་ཛུ་ཀ་ཏྠོ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྠོ་པི ཀོ་ཙི, ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པོ ཨ་ཏྠོ པ་ར་མ་ཏྠོ ཡེ་ཝ. པ་ར་མ་ཏྠཾ་དཱི་པེ་ཏི་པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི་པ་ར་མ་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱི]. ཏཾ་པ་ར མ་ཏྠ་དཱི་པ་ནིཾ་ཀ་རོ་ནྟོ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ པ་ཐ་མཾ་ཏཱ་ཝ བུ་དྡྷ་སྶ་བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཎཱ་མཾ་ཀ་རོ་ཏི ‘‘ཨུ་ད་ཡཱ་ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.

ཏ་ཏྠ ‘‘ཨུ་ད་ཡཱ’’ཏི ཨུ་ད་ཡ་ཏོ་ཨུ་གྒ་མ་ན་ཏོ. ‘‘ཡ་སྶཱ’’ཏི ཡ་སྶ ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷ་མ་ཧཱ་སཱུ་ར་སྶ. ‘‘ཨེ་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཨ་དུ་ཏཱི་ཡ་སྶ, ཨ་ས་དི ས་སྶ་ཝཱ. ‘‘ས་དྡྷ་མྨ་རཾ་སི་ཛཱ་ལི་ནོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ་ས་དྡྷ་མྨོ་ཏི་ས་ཏྠུ་སཱ ས་ན་དྷ་མྨོ་ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏྠ་ཙ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶ་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ས་དྡྷ་མྨོ་ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ས་དྡྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཾ་རཾ་སི་ཛཱ་ལཾ་ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་དྡྷ་མྨ་རཾ་སི་ཛཱ་ལཱི. ཏ་སྶ་ས་དྡྷ་མྨ་རཾ་སི་ཛཱ་ལི་ནོ. ‘‘པ་བུ་ཛ྄ཛྷིཾ་སཱུ’’ཏི ཝི་ཀ་སིཾ་སུ, ཙ་ཏུ་སྶ་ཙྩ་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ་སཾ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་མྥུ་ལླཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. ‘‘ཛ་ན་མྦུ་ཛཱ’’ཏི ཛ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཨ་མྦུ་ཛཱ. ཏ་ཏྠ་ཛ་ནཱ་ནཱ་མ ཨི་དྷ་བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཡེ་ས་བྦ་ཉྙུ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་སྶ་ཙྩ དྷ་མྨཾ བུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ནྟི. ཨ་མྦུ་ཛཱ་ཏི་པ་དུ་མཱ. ‘‘ཛཱ་ཏི་ཀྑེ་ཏྟེ་མ་ཧཱ་ས་རེ་ཏི’’ ཛཱ་ཏི་ཀྑེ་ཏྟ ས་ངྑཱ་ཏེ ཛ་ན་མྦུ་ཛ་མ་ཧཱ་ས་རེ. ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་ཀྑེ་ཏྟཾ ནཱ་མ་ད་ས་ས་ཧ་སྶ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ, ཡཾ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཀྑེ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཏྠ ཙ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཐ་མ་མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ན་པ་ཐ་ཝི་ཀ་མྤ་ནཱ་དཱི་ནི་པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཡ་ཏྠ་ཙ་ཝ་ས་ནྟཱ་དེ་ཝ་བྲ་ཧྨཱ་ནོ བུ་དྡྷ་པ་རི་སཱ་ཧོ་ནྟི. ཛཱ་ཏི་ཀྑེ་ཏྟེ་མ་ཧཱ་ས་རེ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་རཾ་སི་ཛཱ་ལི་ནོ མ་ཧཱ་སཱུ་ར་སྶ ཨུ་ད་ཡཱ ཏ་སྨིཾ ཛཱ་ཏི་ཀྑེ་ཏྟེ མ་ཧཱ་ས་རེ ཛ་ན་མྦུ་ཛཱ་པ་བུ་ཛ྄ཛྷིཾ་སཱུ་ཏི་ཡོ་ཛ་ནཱ.

‘‘ཏཾ མ་ཧཱ་སཱུ་ར’’ནྟི ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷ་མ་ཧཱ་སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལཾ. ཛ་ན་མྦུ་ཛ ས་ནྟཱ་ནེ་སུ་པ་ཝ་ཏྟཾ མ་ཧ་ནྟཾ མོ་ཧ་ཏ་མཾ་ནཱུ་ད་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏི, ས་དྡྷ་མྨ་རཾ་སི་ཛཱ་ལཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནྟོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏཱི་ཏི མ་ཧཱ་མོ་ཧ་ཏ་མོ་ནུ་དོ. ཏཾ ‘‘མ་ཧཱ་མོ་ཧ་ཏ་མོ་ནུ་དཾ’’.

ཨེ་ཝཾ བུ་དྡྷ་སྶ་པ་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨི་ཙྪི་ཏཾ པ་ཎཱ་མ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་རི་ཎཱ་མེ་ནྟོ ‘‘ས་ཉྫཱ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘སོ་མ་ཧཱ་སཱུ་རོ་མ་ཡ྄ཧཾ ཧ་ད་ཡེ ས་ཉྫཱ་ཏཾ ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷཾ པ་ནཱུ་ད་ཏ’’ནྟི་ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ཉྫཱ་ཏ’’ནྟི སུ་ཊྛུ་ཛཱ་ཏཾ, ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ་སཾ་སཱ་རེ ད་ལ༹ྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷ’’ནྟི མ་ཧཱ་མོ་ཧ་ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷཾ. ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷཾ ཝཱ. ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཱ་ནི ཨུ་པ་ཝཱི་ལ༹་ཀོ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཀ་མྨཱ་ནི་པི ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ རོ་གཱ་ད་ཡོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་པི ཏ་མོ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ཨེ་ཝ་ཏ་མོ་ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ནོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ‘‘པ་ནཱུ་ད་ཏ’’ནྟི པ་ནཱུ་ད་ཏུ, ཨ་པ་ནེ་ཏུ, ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏུ.

ཨེ་ཝཾ ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་ནི་དཱ་ནཾ ག་ནྠ་པྤ་ཊི་ཉྙཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘པོ་རཱ་ཎ་ཀེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ནི་དཱ་ནཾ ནཱ་མ ག་ནྠ་པྤ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀ་ཏ་དྷཾ་པ་ན་ཏ་ནྟི, སཱ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མཱ་ནཱི་ནཾ ཡཱ་ཙ་ན་ཉྩ་ས་ངྒ་ཧ་སྶ་ཝི་པུ་ལ་ཏྠ་ཏཱ ཙ.

ཏ་ཏྠ དྭཱི་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཡཱ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. པུ་ན དྭཱི་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ས་ཨུ་པ་མཾ་ཝི་པུ་ལ་ཏྠ་ཏཾ་ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ག་ནྠ་པྤ་ཀཱ་ར ག་ནྠ་གུ་ཎེ་ཧི ས་ཧ་ག་ནྠ་པྤ་ཊི་ཉྙཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧེ པོ་རཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ཝ་ཎྞི་ཏཱ བ་ཧཱུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་མྷི་དི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཝ་ཎྞ་ནཱ’’ཏི པོ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ་ས་ཏི ཀ་སྨཱ ཨ་བྷི་ན་ཝཾ ཝ་ཎྞ་ནཾ ཡཱ་ཙ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘ཡེ སཱ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མཱ་ནི་ནོ, ཏེ ཏཱ་ཧི་བ་ཧཱུ་ཧི པོ་རཱ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཧི་ཏུ་ཊྛིཾ ན་ཝི་ནྡ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཏཾ ཡཱ་ཙ་ནྟཱི’’ཏི་ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པྤ་སཱ་ར་ཏྠཱ ཨེ་ཝ ཏཱ་པོ་རཱ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡོ་ཏི་པི དཱི་པེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏུ་ཊྛི’’ནྟི ས་ནྟུ་ཊྛིཾ. ན་ཝི་ནྡ་ནྟི་ན་པ་ཊི་ལ་བྷ་ནྟི. ‘‘ཡེ’’ཏི་ཡེ་ཛ་ནཱ.

སཱ་ར་ཏྠ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་མཱ་ནེ་ནྟི, ཝི་སེ་སེ་ན ན་ནྡ་ནྟི་སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི སཱ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མཱ་ནི་ནོ. ཏེ་ན་ཝི་ནྡ་ནྟཱི་ཏི་པུ་རི་མེ་ན་ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་ན ‘‘ཏེ’’ཏི ཏཱ་ཧི ཏུ་ཊྛིཾ ཨ་ཝི་ནྡ་ནྟཱ ཏེ་ཛ་ནཱ. ‘‘མ’’ནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. ‘‘ས་ངྒ་མྨཱ’’ཏི ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ. ཡ་སྨཱ པ་ར་མ་ཏྠ་སྶ་དཱི་པ་ནཾ ཡཱ་ཙ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨི་མི་སྶཱ་ཊཱི་ཀཱ་ཡ ‘‘པ་ར་མ་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱི’’ཏི ནཱ་མཾ་པི སི་དྡྷཾ་ཧོ་ཏི. ‘‘མ་ཧ་ཎྞ་ཝེ’’ཏི མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ. ‘‘ར་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏཱ་དཱི་ནི ར་ཏ་ནཱ་ནི. ‘‘ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ. ‘‘ཡ་ཐི་ཙྪ་ཀཾ་ཝཱི’’ཏི་ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཾ་པི. ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཏ་ཏྟ་ཀཾ་ཝཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ད་ཛྫེ་ཡྻུཾ’’ཏི ད་དེ་ཡྻུཾ. ཀཱ་མཾ ད་ད་ནྟཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཡྻཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི ཨ་ཏྠེ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ‘‘ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཝ་ཨཱུ་ན་ཏཱ’’ཏི མ་ཧ་ཎྞ་ཝེ་ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨཱུ་ན་ཏཱ་ཧཱ་ནི་ཏཱ ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཝ. ཀ་སྨཱ, ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ ར་ཏ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡ་སྶ. ཡ་ཏོ སོ སཱ་ག་རོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སཱ་ནཾ་དྷ་ན་ར་ཏ་ནཱ་ནཾ གེ་ཧ་ག་བྦྷ་ས་དི་ས་ཏྟཱ་སཱ་ག་རོ་ཏི ཧི་སྶ ཨ་ཏྠོ.

‘‘ཏ་ཐེ་ཝེ་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་ཐེ་ཝ. ‘‘ཝི་པུ་ལ་ཏྠཱ’’ཏི མ་ཧ་ནྟཱ ཨ་ཏྠཱ. ‘‘ར་ཏ་ནཱུ་པ་མཱ’’ཏི མ་ཧ་ཎྞ་ཝེ ར་ཏ་ན་ས་དི་སཱ. ‘‘ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུཾ་པཱི’’ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ཝཱ་རཾ་པི. ‘‘ཝ་ཎྞེ་ཡྻུཾ’’ཏི ཀཱ་མཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟུ. ‘‘པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣཱ’’ཏི པ་རི་ཏོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨཱ་དི་ནྣཱ ག་ཧི་ཏཱ. པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ན་ཧེ་སྶ་རེ’’ཏི ན་ཧེ་སྶ་ནྟི ན་བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི ཡ་སྨཱ་ཙ ཡཱ་ཙ་ནྟི, ཡ་སྨཱ་ཙ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣཱ་ན་ཧེ་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ. ‘‘ཏཱ་སུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སཱུ’’ཏི ཏཱ་སུ པོ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ་སུ. ‘‘ཝ་ཎྞ་ན’’ནྟི ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཾ, ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཾ་ཀ་རི་སྶ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀཱི་དི་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་ནཱ་སཱ་ར་ཏྠ ས་མྤུ་ཎྞ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི ཨུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཉྩ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཝཱ་ཀྱ་ཉྩ. ‘‘ནཱ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར’’ནྟི ནཱ་ཏི་ས་ངྑེ་པཾ་ནཱ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཉྩ. མ་ནྡཱ བུ་དྡྷི ཡེ་སཾ ཏེ མ་ནྡ་བུ་དྡྷི་ནོ. ‘‘མ་ནྡཱ’’ཏི མུ་དུ་ཀཱ. ‘‘བུ་དྡྷཱི’’ཏི ཉཱ་ཎཾ. མ་ནྡ་བུ་དྡྷི་ནོ སོ་ཏུ་ཛ་ནེ པ་བོ་དྷེ་ཏི ཝི་ཀཱ་སེ་ཏི, ཉཱ་ཎ ཝི་ཀཱ་སཾ་པཱ་པེ་ཏཱི་ཏི མ་ནྡ་བུ་དྡྷི་པྤ་བོ་དྷ་ནཱ. ‘‘ཀ་རི་སྶ’’ནྟི ཀ་རི་སྶཱ་མི. ‘‘ཏ’’ནྟི ཏཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ. ‘‘པ་ར་མ་ཏྠེ་སུ་པཱ་ཊ་ཝ་ཏྠི་ནོ་སུ་ཎ་ནྟཱུ’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཊུ་ནོ་བྷཱ་ཝོ་པཱ་ཊ་ཝཾ. པ་ཊུ་ནོ་ཏི བྱ་ཏྟ་སྶ་པ་ཎྜི་ཏ་སྶ. པཱ་ཊ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠོ ཡེ་སཾ ཏེ པཱ་ཊ་ཝ་ཏྠི་ནོ. ཨི་ཏི་ས་དྡོ པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཛོ་ཏ་ཀོ. སོ ཧི ག་ནྠཱ་ར་བྦྷ་ཝི་དྷཱ་ན་སྶ ཨི་དྷ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་ནཾ ཉཱ་པེ་ཏུཾ ག་ནྠཱ་ར་བྦྷ་ཝཱ་ཀྱ་སྶ་པ་རི་ཡ་ནྟེ ཡོ་ཛི་ཏོ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ ཝཱ་ཀྱཱ་ནཾ པི་ཡོ་ཛཱི་ཡ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ས་ན་ཡོ་ས་བྦ་ཏྠ.

ག་ནྠཱ་ར་བྦྷ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡. ཨེ་ཝཾ ག་ནྠཱ་ར་བྦྷ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་མྦ་ནྡྷ་ནྟི ཀཱ་ར་ཎ་པྥ་ལ་སཾ་ཡོ་གཾ. ཏ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ. པ་ཉྩ་པི་ཎྜ་ཏྠ ད་སྶ་ནཾ ཕ་ལཾ ནཱ་མ. ཀཱ་ར་ཎ་པྥ་ལ་སཾ་ཡོ་གོ ས་མྦ་ནྡྷོ་ནཱ་མ. ‘‘ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ནེ’’ཏི ཕ་ལ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧི་ཏེ. ག་ནྠེ་ན ཨ་བྷི་དྷཱ་ཏ་བྦོ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ་ཏི ག་ནྠཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ. ནི་པ་ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ ནི་པ་ཙྩཾ. ནི་པ་ཙྩ ཀི་རི་ཡཱ, ནི་པ་ཙྩཱ་ཀཱ་རོ, ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་སྶ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ས་མཱ་སོ. ‘‘སཱ’’ཏི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ. ད་སྶི་ཏཱ་ཏི་ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་བྷི་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཀ་ཐི་ཏཱ. པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘པ་དྷཱ་ན་ཏྠ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དུ་ཝི་དྷོ་ཧི ཨ་ཏྠོ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཙ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ཏྠོ་ཙ. ཏ་ཏྠ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ག་ཏོ, པུ་རི་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟེ་ག་ཙྪ་ཏི པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟོ ཡོ་ཀོ་ཙི ག་ཙྪ་ནྟོ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ་ནཱ་མ. པུ་རི་སོ་ཏི པ་དེ་ན་ད་སྶི་ཏོ པ་དྷཱ་ན་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠོ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཏྠོ ནཱ་མཱ་ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠཱ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠཱ, ཙ་ཏུ་དྷཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ;

ཙི་ཏྟཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ རཱུ་པཾ, ནི་བྦཱ་ན་མི་ཏི ས་བྦ་ཐཱ. ཏི

ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠཱ. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ་ཙ ཏེ་ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠཱ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ་པ་དྷཱ་ན་ཏྠ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཙ, - པ་དྷཱ་ན་ཏྠཱ་ཨེ་ཝ ཨི་དྷ་ག་ནྠཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཙ་ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཀེ་ཙི་པ་ན་ཝ་དེ་ཡྻུཾ, ཏེ་ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠཱ ས་ངྒ་ཧ་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཏྟཱ ཝི་སུཾ ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཱ་ནཱ་མ་བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ན་ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠཱ ནཱ་མ. ཨི་དྷ ཙ ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཱ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧ་པྤ་དེ་ནཱ་ཏི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ. ཏེ་ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠཱ ས་ངྒ་ཧ་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཏྟཱ་པི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠཱ ཨེ་ཝ་ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ན ཝི་སུཾ ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཱ་ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠཱ་ཏི་ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ན་ཏུ་ཝུ་ཏྟཾ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ་ས་ཏི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ཝི་སི་ཊྛཾ ཧོ་ཏི. ཏ་དེ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ ནཱ་མ སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ངྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝོ་པི ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ངྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་ཙི་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧོ, ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ས་ངྒ་ཧོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ. སཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཉྙཱ ན་ཧོ་ཏི. ཏེ་སྭེ་ཝ་དྷ་མྨེ་སུ་ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ངྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝོ་པི ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི་ཏེ་ཧི ཨ་ཉྙཱ་ན་ཧོ་ཏི, ཏེ སྭེ་ཝ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. སཱ་པ་ན ག་ནྠ་སྶ་པ་དྷཱ་ན་ཏྠོ ན་ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ ཙ པ་དྷཱ་ན་ཏྠོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཾ་ན་སུ་ནྡ་ར’’ནྟི. ཀ་སྨཱ ན་སུ་ནྡ་ར་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ཧི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཨེ་ཏྠ་ཙ་ཧི་ས་དྡོ ཨི་མ་སྶ ཝཱ་ཀྱ་སྶ་ཧེ་ཏུ་ཝཱ་ཀྱ་བྷཱ་ཝཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. ཨེ་ས་ན་ཡོ་པ་ར་ཏྠ་པི. ‘‘ཨི་ཏོ་པ་ཊྛཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ག་ནྠ ག་རུ་དོ་ས་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨི་མ་སྶ་ས་ངྒ་ཧ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ་ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧ་སྶ. ‘‘དུ་ཏཱི་ཡཱ’’ཏི་དུ་ཏཱི་ཡཱ་ཊཱི་ཀཱ. ‘‘དྭེ་པཱི’’ཏི དྭེ་པི་ཊཱི་ཀཱ་ཡོ. ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཀ་ཏཱ་པ་ར་མ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ནཱ་མ་ཊཱི་ཀཱ. སཱ བྲ་མྨ་ར་ཊྛེ ཏི་རི་ཡ་པ་བྦ་ཏ་ཝཱ་སི་ནཱ ཐེ་རེ་ན་ཀ་ཏཾ ཙཱུ་ལ༹་ཊཱི་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་ཏི པཱ་ཀ་ཊཱ. ཏཾ་ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ག་ནྠ་པྤ་ཀཱ་རོ་ཙ པ་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ཧེ་ཝ་སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཝི་ནཱ ན་སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘སོ་ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་པ་དེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཉྩ སོ ཏེ་ཧི ས་ཧེ་ཝ་སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཝི་ནཱ་ན་སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་པ་དཾ པ་ན ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཀཱ་རཾ་ན ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཾ ན་སུ་ནྡ་ར’’ནྟི. དུ་ཝི་དྷཾ ནཱ་མཾ ཨ་ནྭ་ཏྠ་ནཱ་མཾ རུ་ལི༹་ནཱ་མ་ནྟི. ཏ་ཏྠ, ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ག་ཏཾ ནཱ་མཾ ཨ་ནྭ་ཏྠ་ནཱ་མཾ, ཡ་ཐཱ སུ་ཁི་ཏ་སྶ་ཛ་ན་སྶ སུ་ཁོ་ཏི་ནཱ་མཾ. ཨ་ཏྠ་ར་ཧི་ཏཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏཾ ནཱ་མཾ རུ་ལི༹་ནཱ་མཾ, ཡ་ཐཱ དུ་ཀྑི་ཏ་སྶ་ཛ་ན་སྶ སུ་ཁོ་ཏི ནཱ་མཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ནྭ་ཏྠ་ནཱ མ་ནྟི་ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ག་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ག་ཏཱ’’ཏི ས་ཀ་ཏྠཱ་ནུ་ག་ཏཱ. ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་ག་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ག་ནྠ་ས་མ་ཉྙཱ’’ཏི ག་ནྠ་ས་མྨུ་ཏི. ག་ནྠ་སྶ་ནཱ་མ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ངྒ་ཧ་ག་ནྠོ་ནཱ་མ པཱ་ལི༹་ཡཾ་ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞེ་དྷ་མྨེ ཨེ་ཀ་ཏྠ ས་བྷཱ་ག་རཱ་སི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ག་ནྠོ. ཏཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཨ་པྤ་ཀེ་ན ག་ནྠེ་ན་བ་ཧུ་ཀེ་དྷ་མྨེ་སུ་ཁེ་ན་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ‘‘ཏ་དུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཏ་སྶ་ཨུ་གྒ་ཧོ་ཙ པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཙཱ་ཏི དྭ་ནྡོ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན དྷཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ པཱ་ཋ་སྶ་ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཧོ་ནཱ་མ. ཨུ་གྒ་ཧི ཏ་སྶ་པཱ་ཋ་སྶ ཨ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ནཱ་མ. ‘‘ཨ་ནཱ་ཡཱ་ས་ཏོ’’ཏི ནི་དྡུ་ཀྑེ་ན. ‘‘ལ་དྡྷ་བྦཾ་ཕ་ལཱ་ནུ་ཕ་ལ’’ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ས་རཱུ་པཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ་བོ་དྷོ ར་སཱ་ཝ བོ་དྷོ་ཏི་ཨཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཕ་ལཱ་ནུ་ཕ་ལ’’ནྟི ཕ་ལ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ནུ་ཕ་ལ་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཕ་ལ’’ནྟི མཱུ་ལ་པྥ་ལཾ. ‘‘ཨ་ནུ་ཕ་ལ’’ནྟི པ་ར་མྤ་ར་པྥ་ལཾ. པ་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་ཡོ་ཛ་ནཾ’’. པ་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཀིཾ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཕ་ལ་ཏྠི་ཀཾ་ཛ་ནཾ. ཀ་ཏྠ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀེ་ཀ་མྨེ. ཀི་མ་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཏ་སྶ་ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི. ཕ་ལཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཏ་ཏྠ་ཏ་ཏྠ ཕ་ལཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཀི་ཙྩེ་སུ པ་ཡུ་ཛྫཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི པི་ཝ་ད་ནྟི. ‘‘སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ. ཀིཾ ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི. ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཕ་ལཾ་པི་དཱི་པེ་ཏི. ཕ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ་པི་དཱི་པེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཏཾ ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ར་ཊྛེ ས་མྨཱ་དེ་ཝོ ཝུ་ཊྛོ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏཾ ར་ཊྛཾ་སུ བྷི་ཀྑ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་སུ་ཀ་ར་ཊྛཾ སུ་བྷི་ཀྑ་ནྟི་ཝུ་ཏྟེ ཏ་སྨིཾ ར་ཊྛེ ས་མྨཱ་དེ་ཝོ ཝུ་ཊྛོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. པ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ ས་དྡེ་ན ད་སྶེ་ཏ་བྦཾ ན་ཏྠི, ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ནེ་ཝ སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ས་ངྒ་ཧ་ས་དྡེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ད་སྶ་ནེ པ་ན སུ་ཊྛུ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཨ་ནི་ཊྛ་ཏྠ་པྤ་ས་ངྒོ་པི སི་ཡཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ན སུ་ནྡ་ར’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ན་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏུ་ཝཱ་ཀྱེ་ན ཏ་ད་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏི.

༢. ཨེ་ཝཾ ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ནེ པ་ཉྩ་པི་ཎྜ་ཏྠེ་ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྩ་པི་ཎྜ་ཏྠེ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ་པ་ཉྩ་ནྣཾ པི་ཎྜ་ཏྠཱ་ནཾ ཝི་སུཾ་ཝི་སུཾ པ་ཉྩ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཏེ་སུ་པ་ཉྩ་སུ པི་ཎྜ་ཏྠེ་སུ. ན་ས་ངྑྱཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ. ས་ངྑཱ་ཏུཾ་ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན་པ་མེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་པྤ་མེ་ཡྻཾ. པ་མེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཀི་ཙྩ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ས་ཀྐ་ཏྠ དཱི་པ་ནཾ ཧོ་ཏི. ས་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ནེ་ན སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་གཱ་ཐཾ ཨཱ་ཧ་རི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི ཀ་ཐཾ ཨཱ་ཧ ཨི་ཙྩེ་ཝ་ཏྠོ. ཨ་ན་ནྟ་རེ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཐཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ཧ, ཀ་ཐཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ཧ, ཀ་ཐཾ ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཏེ་ཏཱ་དི་སེ་ནི་བྦུ་ཏེ ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡེ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏོ’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏེ’’ཏི བུ་དྡྷ བུ་དྡྷ སཱ་ཝ་ཀེ. ‘‘ཏཱ་དི་སེ’’ཏི ཏ་ཐཱ རཱུ་པེ་སཱི ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་གུ་ཎ ས་མྤ་ནྣེ. ‘‘ནི་བྦུ་ཏེ’’ཏི ཀི་ལེ་ས ནི་བྦཱ་ནེ་ན ནི་བྦུ་ཏེ. ན་ཏྠི ཀུ་ཏོ་ཙི ཧེ་ཏུ་ཏོ བྷ་ཡཾ ཡེ་སཾ ཏེ ཨ་ཀུ་ཏོ བྷ་ཡཱ. ཨ་ནཱ་གཱ་མི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ. ‘‘བྷ་ཡ’’ནྟི ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་བྷ་ཡཾ. ‘‘པཱུ་ཛ་ཡ་ཏོ’’ཏི པཱུ་ཛེ་ནྟ་སྶ. ‘‘ཏཾ པ་ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི་ཏ་སྶཱ་ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ ཝ་ནྡ་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ‘‘ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་རཱ’’ཏི བུ་དྡྷ་གྷོ་ས་ཏྠེ་རཱ་ད་ཡོ པ་ཙྪི་མ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཀཱ་རཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ་ཧི པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞེ་པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ན་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡོ ཀ་རོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ས་བྦཱ་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡོ ས་ངྒ་ཧཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཏེ ཙ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་རཱ ནཱ་མ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་རཱ་ཏི བུ་དྡྷ་གྷོ་ས. པེ… ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ ནཱི་ཝཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ. ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་ར གཱ་ཐཾ ཨཱ་ཧ་རི. ‘‘ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ་ཀ་ཏ་སྶ ཨེ་ཏ་སྶ་ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ ཨ་སེ་ས་ཏོ་སོ་སེ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཧཱི’’ཏི ཉཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ ཛོ་ཏ་ཀོ. ‘‘ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.

༣. ‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་ཏི ཨ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ. ‘‘ཝུ་ཙྩ་ཏེ’’ཏི ཝི་ས་ཛྫ་ནཱ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏེ. ‘‘ཧཱི’’ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཛོ་ཏ་ཀོ. ‘‘ཝ་ནྡ་ནཱ ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ནི་པྥཱ་ད་ཀོ པུ་ཉྙ་པྤ་ཝཱ་ཧོ’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་ནེ་ཀ…པེ… ཝཱ་རེ’’ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ སཾ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡོ’’ཏི པུ་ཉྙཱ་བྷི་སོ་ཏོ, པུ་ཉྙ་པྤ་ཝཱ་ཧོ་ཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘སོ ཙ པུ་ཉྙཱ་ཏི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་སྨཱ སོ པུ་ཉྙཱ ཏི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཁེ་ཏྟ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏྠཱ་ཏི སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏོ. པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡོ. སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་སྶ་བྷཱ་ཝོ སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཏྟཾ. སུ་ག་ནྡྷེ་ཧི་ཝི་ཡ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ་ཝ་ཏྠཾ པ་རི་བྷཱ་ཝཱི་ཡི་ཏྠཱ་ཏི པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏོ. པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡོ་ཡེ་ཝ. པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཧེ་ཏུ ཨ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀོ’’ཏི མ་ཧཱ་ཏེ་ཛོ. ‘‘མ་ཧ་པྥ་ལོ’’ཏི མཱུ་ལ་པྥ་ལེ་ན མ་ཧ་པྥ་ལོ. ‘‘མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སོ’’ཏི ཨཱ་ནི་སཾ་ས་པྥ་ལེ་ན མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སོ. ཨཱ་ནི་སཾ་ས་པྥ་ལ་ནྟི ཙ པ་ར་མྤ་རཱ ཕ་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཉྙཾ པུ་ཉྙཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ ས་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏི་སྶ་ཡོ. པུ་ཉྙ་ཉྩ ཏཾ ཨ་ཏི་སྶ་ཡོ་ཙཱ་ཏི པུ་ཉྙཱ་ཏི་སྶ་ཡོ. ཨ་ཏི་སྶ་ཡ་པུ་ཉྙཾ, ཨ་དྷི་ཀ པུ་ཉྙ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སོ ཨ་ནུ་བ་ལཾ དེ་ཏི, ཨོ་ཀཱ་ས་ལཱ་བྷཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཐ་ཉྩ ཨ་ནུ་བ་ལཾ དེ་ཏི, ཀ་ཐ་ཉྩ ཨོ་ཀཱ་ས་ལཱ་བྷཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཡཾ པ་ཡོ་ག ས་མྤ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ཋ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ནཱ་མ ཨ་ཏཱི་ཏ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི. ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ’’ཏི བ་ཧི་དྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ. ‘‘ཝི་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡེ ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡེ’’ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ, ཝི་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཱ་མ-རཱ་ཛ་ཏོ་ཝཱ ཙོ་ར་ཏོ་ཝཱ-ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ. ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཱ་མ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡཱ. ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ ཙ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་ཀུ་ལཱ་ནི ཙ ཨཱ་ར་ཀྑ དེ་ཝ་ཏཱ་ད་ཡོ ཙ སུ་ཁུ་པྤ་ཏྟི པ་ཙྩ་ཡཱ. ཏེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པཱ་མོ་ཛྫ བ་ཧུ ལ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟཱ་ནེ ར་ཏྟི་དི་ཝཾ པཱི་ཏི་པ་སྶ་དྡྷི་སུ་ཁ་ས་མཱ་དྷཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་ཏུ་ཙི་ཏྟཱ་ཧཱ་རཱ ཙ ཨ་ཏི པ་ཎཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ཧི ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ ས་རཱི་ར་ཊྛ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཙ ཨ་ཏི་པ་ཎཱི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་བྲཱུ་ཧ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ས་རཱི་ར་ཊྛ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ནཱ་མ པ་ཐ་ཝི ཨཱ་ད་ཡོ ཝཱ་ཏ་པི་ཏྟ་སེ་མྷཱ་ད་ཡོ་ཙ. ‘‘ཨ་ནུ་བ་ལཾ་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨ་བྷི་ན་ཝཾ་ཐཱ་མ་བ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘པུ་ཉྙ་ནྟ་ར་སྶཱ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་ཛ་ན་ཀ་སྶ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་སྶ པུ་ཉྙ ཀ་མྨ་སྶ. ‘‘ཨ་ཐཱ’’ཏི ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བ་ལ་ཝ་བ་ལ་ཝ་ནྟི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི པ་ཀ་ཏི བ་ལ་ཏོ ཨ་ཏི་བ་ལ་ཝ་ནྟི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ. ‘‘ཏ་སྨིཾ ཐེ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨི་ཊྛ་པྥ་ལ་གྷ་ན་པཱུ་རི་ཏེ’’ཏི ཨི་ཊྛ་པྥ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏཱི་ནཾ གྷ་ནེ་ན པཱུ་རི་ཏེ. ‘‘ཨོ་ཀཱ་སོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ནོ་ཀཱ་སོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི ཏ་སྨཱ. ‘‘དཱུ་ར་ཏོ ཨ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་ཊྛ་པྥ་ལ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཝི་བཱ་དྷ་ནྟི ནཱི་ཝཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཨི་ཊྛ་པྥ་ལ་ས་ནྟཱ་ན་ཝི་བཱ་དྷ་ཀཱ་ནི ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཀ་མྨཱ་ནི. ཨ་ནི་ཊྛ་པྥ་ལ ས་ནྟཱ་ན ཛ་ན་ཀཱ་ནི, ཨ་ཀུ་ས་ལ ཛ་ན་ཀ ཀ་མྨཱ་ནི, ཨ་པུ་ཉྙ ཀ་མྨཱ་ནཱི་ཏི ཏཱ་ནི་ཏི་ཝི་དྷཱ་ནི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཱ་ནི དཱུ་ར་ཏོ ཨ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཏ་ཏོ’’ཏི ཏ་སྨཱ ཨ་པུ་ཉྙ ཀ་མྨཱ་ནཾ དཱུ་ར་ཏོ ཨ་པ་ནཱི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་ཀ་མྨེ་ག་རུཾ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན སཱི་ལཾ ནཱ་མ. ཏཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་སཱི་ལཱི. གུ་ཎ་ཝུ་དྡྷ་ཝ་ཡ་ཝུ་དྡྷེ ཨ་པ་ཙེ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནཱི་ཙ་ཝུ་ཏྟི ཀ་ར་ཎེ་ན པཱུ་ཛེ་ཏི་སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི ཝུ་དྡྷཱ་པ་ཙཱ་ཡཱི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི་ས་མྤ་དཱ་ན ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཝ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནི ག་མ་ན ཝ་ཙ་ནཾ. ནི་ག་མ་ནྟི ཙ ནི་ཊྛ་ངྒ་མ་ནཾ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཨཱ་དི ལ་དྡྷ་གུ་ཎ ཝ་ཙ་ནཾ. ལ་དྡྷ་གུ་ཎོ་ཏི ཙ ཏཾ་ཏཾ་པ་ས་ངྒ ཝི་སོ་དྷ་ནཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ལ་དྡྷོ་ཝི་སུ་དྡྷོ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཝ་ཙ་ན སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན ལ་དྡྷོ ཨ་ཏྠ་ནྟ་རོ་པི ཨ་ཡ་མི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ‘‘ན་ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཐེ་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘སོ་ཏཱུ་ན་ཉྩ་ག་ཧ་ཎ ཀི་ཙྩ ས་མྤ་ཛྫ་ན་ཏྠ’’ནྟི་ས་མྦ་ནྡྷོ. སུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི སོ་ཏཱ་རོ. ཏེ་སཾ. ‘‘ག་ཎྷ་ནྟཱ་ན’’ནྟི ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ. ‘‘ཝ་ནྡ་ནཱ་སི་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི་ར ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ་ཝ་ནྡ་ནཱ པུ་ཉྙ་སྶ་སི་དྡྷི་ཏོ. ཛ་ཝ་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཡ་སྨཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ ནཱི་ཝཱ་ར་ཎཾ་ནཱ་མ དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ཕ་ལཾ ཧོ་ཏི. དི་ཊྛ དྷ་མྨོ ཙ པ་ཐ་མ ཛ་ཝ་ན་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་ཀྑེ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན ཀི་ཙྩཾ པ་ཏྭཱ་པི པ་ཐ་མ ཛ་ཝ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ་པ་རི་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ པ་ན པ་ཐ་མ ཛ་ཝ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན ཀི་ཙྩཾ པ་ཏྭཱ་པི ས་བྦ་དུ་བྦ་ལཱ ཨེ་ཝ་སི་ཡཱ. ཀ་སྨཱ, ཨ་ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ན་ཏྟཱ. སེ་ས ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡོ ཨེ་ཝ བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡོ སི་ཡུཾ. ཀ་སྨཱ, ལ་དྡྷཱ སེ་ཝ་ན་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ས་ཏྟ་ཛ་ཝ་ན་པ་ཀྑེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ལ་དྡྷ་བྦ་ཏྟཱ ཏཾ ན་སུ་ནྡ་ར’’ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི ཝཱ་ཀྱ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཏ་ཐཱ་ཧཱི’’ཏི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊྛཱ་ནེ་པི=ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ་ཨཱ་ཧཱ་རོ ཨི་མ་སྶ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར པ་ཙྩ་ཡེ་ན་པ་ཙྩ་ཡོ=ཏི་ཝི་བྷ་ཏྟོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ‘ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’ཏི ཝི་བྷ་ཏྟོ སི་ཡཱ་ཏི. ‘‘ཨ་དྷུ་ནཱ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ཨེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ཝ་ནྡ་ནཱ་ཡ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སེ་སཱ་ནཾ པི་ཎྜ་ཏྠཱ་ནཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྨཱ་པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ, ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ་ཝི་དི་ཏེ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི-བྷཱ་སི་སྶཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧ-ནྟི པ་དཾ སུ་ཏྭཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏེ་ས་ཏི, ‘‘ཨུ་སྶཱ་ཧོ་ཛཱ་ཡ་ཏི’’. ཨི་མཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ སུ་དུ་ལླ་བྷེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠེ ཙ ཨ་ནཱ་ཡཱ་སེ་ན ཛཱ་ནི་སྶཱ་མ, ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟ་སྶ པ་ཡོ་ཛ་ན་སྶ་བྷཱ་གི་ནོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

པི་ཎྜ་ཏྠཱ་ནུ་དཱི་པ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༤. པ་ད་ཏྠེ. ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷཱི’’ཏི ཨ་ཉྙཱ་སི. ‘‘ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་དེ. ཙ ས་དྡོ ཝཱ་ཀྱཱ་ར་མྦྷ ཛོ་ཏ་ཀོ. ཝཱ་ཀྱཱ ར་མྦྷོ་ཏི ཙ མཱུ་ལ་ཝཱ་ཀྱེ ཡཾ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཀ་ཐ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཝཱ་ཀྱ་སྶ ཨཱ་ར་མྦྷོ. བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝུ་ཙྩ་ཏི་ཉཱ་ཎཾ. ཀ་ཐཾ་པ་ན་ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟོ ས་མྨཱ་ས་དྡོ ཨ་སེ་ས བྱཱ་པ་ནཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ པུ་རི་མ་ཏྠ་མེ ཝ་བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཙ པུ་ན ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ, ‘‘ཏ་ཐཱ་ཧཱི’’ཏི ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་རོ་ཏི ཛོ་ཏེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ’’ནྟི ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ན པ་ད་མེ་ཏཾ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡེ ཨེ་ཝ ཏེ་སཾ ཝི་ས་ཡོ་ཙཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀོ་པི དྷ་མྨོ ཀཱ་ལ་དེ་ས་ས་ནྟཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ན་ནྟ བྷེ་དོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ པ་དེ་ས་ཉཱ་ཎི་ཀཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཾ་པི ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ’’ཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཧེ་ཏུ་ཏོ, པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ, ཕ་ལ་ཏོ, ནི་སྶ་ནྡ་ཏོ, ཀཱ་ལ་ཏོ, དེ་ས་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན. ‘‘ཡ་ཏྠཱ’’ཏི ཡ་སྨིཾ ཨ་ཝི་ས་ཡེ་དྷ་མྨེ. ‘‘ཏེ ཝི་པ་རཱི་ཏཾ བུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻུཾ, སོ ཨ་ཝི་ས་ཡོ ནཱ་མ་དྷ་མྨོ་ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ, ‘‘ཏི་ཡ་དྡྷ་ག་ཏེ’’ཏི ཏཱི་སུ་ཀཱ་ལེ་སུ ག་ཏེ པ་ཝ་ཏྟེ. ‘‘ཨ་དྡྷཱ་མུ་ཏྟ་ཀེ’’ཏི ཀཱ་ལ་ཏྟ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཀེ. ‘‘ཧ་ཏྠ་མ་ཎི་ཀེ་ཝི་ཡཱ’’ཏི ཧ་ཏྠ ཏ་ལེ ཋ་པི་ཏ་མ་ཎི་ར་ཏ་ནཱ་ནི་ཝི་ཡ. ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པཱ་ལི༹་སཱ་དྷ་ཀཾ. ཏ་ཏྠ, ‘‘ཨཱ་པཱ་ཏ’’ནྟི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ པ་ཏ་ནཾ. ཨཱ་བཱ་དྷ་ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་མ་ཧཱ་བྷ་ཝ་ངྒ’’ནྟི ས་བྦེ་སཾ་ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་སུ མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀེ་སུ པ་ཐ་མ་མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀཾ བྷ་ཝ་ངྒ ཙི་ཏྟཾ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཏ་སྨིཾ མ་ཧཱ་བྷ་ཝ་ངྒེ. ‘‘ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་ར པ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཀ་སྨཱ, ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དཾ་པི་ཧི ཨེ་ཀཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི. ‘‘ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ན ཙི་ཏྟེ་ན. དྷ་མྨཱ མ་ཧ་ནྟཱ. བྷ་ཝ་ངྒཾ པ་རི་ཏྟ་ཀཾ. ཏ་སྨཱ པ་རི་ཏྟ་ཀཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ མ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ན་པ་ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ན་ཙོ་དེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ན་ཙོ་དེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་པ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་ཀྐཾ་སོ’’ཏི ཨ་ཙྩུ་གྒ་མོ ཨ་ཙྩུ་ཏྟ་རོ. པ་ར་མོ ཨུ་ཀྐཾ་སོ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་སོ་ཏི་ཝི་གྒ་ཧོ.

ཨེ་ཝཾ ས་མྨཱ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སཾ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟོ ‘‘སཾ་ས་དྡོ་པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ, ‘‘ཨུ་པ་ས་གྒོ’’ཏི ཨུ་པ་ས་གྒ་པ་དཾ. ‘‘པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཉྙཱ་ཎེ་སུ. ན་ཏྠི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡོ. ས་མཱ་ས་ནྟེ ཀ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཧ ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ. ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀ་ཏཱ. ཏཾ ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀ་ཏཾ. ཏ་ཏཱི་ཡཱ རུ་པྤ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ལཱ༹་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཏཾ ཨུ་ད་ཀ་སྶ་ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ལཱ༹་རུ་ད་ཀ་མཱུ་ལི་ཀཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ན་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ. ཨ་ནཱ་སེ་ཝི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཚ་ཌྜི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ་ནཱ་ལཾ བོ་དྷཱ་ཡ, ཨ་ཐ ཁོ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཏ་ཏཱི་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་བྷ་ཝ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ ཚ་ཌྜི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ. ‘‘ཀུ་ཏོ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཏཱ ཀུ་ཏོ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟི. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ཙ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

པཱ་ལི༹་ཡཾ. ‘‘པུ་བྦེ ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏེ་སུ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ཨི་ཏོ པུ་བྦེ ཀ་སྶ་ཙི་ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏེ སུ་ཙ་ཏུ་སྶ་ཙྩ དྷ་མྨེ་སུ. ‘‘ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷཱི’’ཏི་པ་དེ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་དེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཱ ཨེ་ཝ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ པཱ་ཏུ་བྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཏ་ད་ན་ནྟ་རཱ’’ཏི ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ མ་གྒ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ་ཙ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ན ཝཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ’’ཏི ནི་མི་ཏྟ ཧེ་ཏྭ་ཏྠེ. ‘‘བྷུ་མྨ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ་ཨཱ་ག་ཏཾ ས་ཏྟ་མཱི་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ་ནཱ་མཾ. ཏཱ་སུ ཧི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀ་ར་ཎ ཝ་ཙ་ནཾ, ས་མྤ་དཱ་ན ཝ་ཙ་ནཾ, ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ, སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, སུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ས་ཏྟ་ནྣཾ ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ནཾ ནཱ་མཱ་ནི ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱི་ཏི.

‘‘ད་ས་བ་ལ་ཉྙཱ་ཎེ་སཱུ’’ཏི ཋཱ་ནཱ་ཋཱ་ན ཀོ་ས་ལླ་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ད་ས ཉཱ་ཎ་བ་ལེ་སུ. ‘‘ཝ་སི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ས་ངྑཱ་ཏོ་ས་ཏྟི ཝི་སེ་སོ ཝ་སོ་ནཱ་མ. ཝ་སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝ་སཱི-ཝ་སི་ག་ཎེ་ཧཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་ཝི་ཡ. ཝ་སི་ནོ བྷཱ་ཝོ ཝ་སི་བྷཱ་ཝོ. ཏཾ ཝ་སི་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་སི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཨི་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ནྟི. ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ན ‘‘ཝ་སཱི’’ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་པ་དཾ་པི དི་སྶ་ཏི=ཏ་ཏྲི་མཱ པ་ཉྩ་ཝ་སི་ཡོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝ་སཱི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སཱི=ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ.

ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པ་ད.

༥. ཨ་ཏུ་ལ་པ་དེ. ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི་གུ་ཎ་པ་དེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཝ་ནྡ་ནཱ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་གུ་ཎ་པ་ད་ཝི་ས་ཡཱ་ནཱ་མ’’. ‘‘ཨི་ཏི་ཀིཾ་དུ་ཏཱི་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨི་ཏི ཏ་སྨཱ དུ་ཏཱི་ཡེ་ན ཨ་ཏུ་ལ་པ་དེ་ན ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ན་ན ས་མ་ཏྠཱ’’ཏི ན་ས་མ་ཏྠཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་མ་ཏྠཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘མ་ཏྟ་ཀཱ་རི་ནོ’’ཏི པ་མཱ་ཎ་ཀཱ་རི་ནོ. ‘‘ཐེ་རོ ཙ ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ’’, ཏ་སྨཱ མ་ཏྟཾ ན ཀ་རོ་ཏི, དུ་ཏཱི་ཡཾ ཨ་ཏུ་ལ པ་དཾ ཨཱ་ཧ་རཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ན་ཀེ་ཝ་ལཾ ཝ་ནྡ་ནཱ་ཡ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ནཱི་ཝཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪི ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཝ་ནྡ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ནྡ་ནཱ་ཧེ་ཏུ. སོ་པི པ་ཉྙཱ་པཱ་ཊ་ཝཱ་དི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ག་ནྠ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི ག་ནྠ་དོ་སཱ་ནཱ་མ པ་ད་དོ་ས ཝཱ་ཀྱ་དོ་ས ཨ་ཏྠ་དོ་སཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྠི. ཏེ་ཧི དོ་སེ་ཧི ཨི་མ་སྶ ག་ནྠ་སྶ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཡཱ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཝ་ནྡ་ནཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་པཱ་ཊ་ཝཱ་དི ཨ་ཏྠོ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཊྛཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ནཱ་མ བུ་དྡྷ དྷ་མྨ ས་ངྒྷ་སཱི་ལཱ་དཱི་ནི. ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷཱ་ནཱ་ཝ་ཧོ. ‘‘ཏི་ཀྑཱ་སཱུ་རཱ་ཧུ་ཏྭཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ག་མྦྷཱི་རེ་སུ ཨ་ཏྠ བྱ་ཉྫ་ན པ་དེ་སུ ཨ་མ་ནྡཱ ཝི་སྶ་ཊྛཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཧ་ཏི. ‘‘ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ་པཱི’’ཏི པ་ཉྙཱ་པཱ་ཊ་ཝཱ་དི ཨ་ཏྠཱ་ཡ་པི. གུ་ཎ་ནཱ་མ་པ་དཱ་ནཾ གུ་ཎ་ཏྠོ་ནཱ་མ་ཝི་གྒ་ཧ ཝཱ་ཀྱེ་སུ པཱ་ཀ་ཊོ, སི་དྡྷ་པ་དེ་སུ ཨ་པཱ་ཀ་ཊོ. ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི ཝི་གྒ་ཧ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ནཱ་མ མ་ཏྟཱ་ནི ས་མྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཡོ་གེ་པི…པེ… པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི. ‘‘ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟིཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ་ན’’ནྟི མཱ་ག་དྷ བྷཱ་སཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ. མཱ་ག་དྷ་བྷཱ་སཱ་ཧི མཱུ་ལ་བྷཱ་སཱ་ཏི ཙ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་སཱ་ཏི ཙ མཱ་ག་དྷ་བྷཱ་སཱ་ཏི ཙ པཱ་ལི༹་བྷཱ་སཱ་ཏི ཙ དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟཱི་ཏི ཙ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟཱི་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘བྷཱ་ཝ་ཏྠ་སུ་ཉྙ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ གུ་ཎ་ནཱ་མཱ་ནཾ གུ་ཎ་ཏྠོ བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ནཱ་མ. སོ ཨེ་ཝ་ས་ཀ་ཏྠོ་ཏི ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ་ཏི ཙ ཝི་གྒ་ཧ་ཏྠོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀི་རི་ཡ་ནཱ་མཱ་དཱི་སཱུ་པི ཨེ་སེ་ཝ་ན་ཡོ. ‘‘ས་ཏྠཱུ’’ཏི ས་ཏྠུ་ནོ. ‘‘ས་མ་ཉྙཱ་མ་ཏྟ’’ནྟི ནཱ་མ་ས་ཉྙཱ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་ཏུཾ ནཱ་ར་ཧ་ཏི. ཏ་ཐཱ་ཧི ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ་སེ་ཊྛི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨ་ནུ་པ་ཏྟོ བུ་དྡྷོ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣོ་ཏི སུ་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི=གྷོ་སོ་པི ཁོ ཨེ་སོ་དུ་ལླ་བྷོ ལོ་ཀ་སྨིཾ ཡ་དི་དཾ བུ་དྡྷོ=ཏི. ཏ་སྨཱ བུ་དྡྷོ་ཏི ནཱ་མཾ་པི ལོ་ཀེ མ་ཧ་ནྟཾ སུ་དུ་ལླ་བྷཾ་གུ་ཎ་པ་དཾ ཧོ་ཏི. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ ནཱ་མེ་ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ་ན་ཏྠཱི་ཏི. ‘‘ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ པ་ན པ་ད་ས་ཧ་སྶཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ་པཱི’’ཏི ཏི་ཊྛ་ཏུ ཨེ་ཀཾ ཨ་ཏུ་ལ་པ་དཾ, པ་ད་ས་ཧ་སྶཾ་པི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ས་ཏྠུ་ས་མ་ཉྙཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཏཱ་དི་སཱ་ཧི ཛ་ནཱ ཨི་དཾ ལོ་ཀེ མ་ཧ་ནྟཾ གུ་ཎ་པ་ད་ནྟི་པི ན་ཛཱ་ན་ནྟི. བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ཀིཾ་ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི.

‘‘ཨ་ཏུ་ལོ’’ཏི ཨ་ཉྙེ་ན སོ ཨ་ས་དི་སོ་ཏི ཝཱ, ཨ་ཉྙོ ཝཱ་ཏེ་ན ས་དི་སོ་ཏ་སྶ་ན་ཏྠཱི་ཏི་ཝཱ, - དྭི་དྷཱ་པི་ཨ་ཏྠོ་ལ་བྦྷ་ཏི. སཱ་དྷ་ཀ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི ཡུ་ག་གྒཱ་ཧཱི་པུ་གྒ་ལོ. ཀི་ཉྩཱ་པི མ་ཀྑ་ལི པཱུ་ར་ཎཱ་ད་ཡོ ཝི་སུཾ་ཝི་སུཾ - ཨ་ཧཾ ས་བྦ་ཉྙཱུ ས་བྦ་ད་སྶཱ་ཝཱི - ཏི་ཙ, ཨ་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ-ཏི་ཙ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཡུ་ག་གྒཱ་ཧི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི. དྷ་མྨ་ཏོ པ་ན སི་ནེ་རུ པ་བྦ་ཏ རཱ་ཛ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ས་ཀྑ་ར ཀ་ཐ་ལཱ་ནི་ཝི་ཡ་ས་མྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ’’ནྟི ན་ཏཱ་ཝ ཨ་ཙྪ་རི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ བྷཱུ་ཏ་སྶ་པ་ཏྟ་སྶ. ‘‘ཡཾ བུ་དྡྷ བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཏུ་ལ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏཾ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ’’ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་དི ཙེ་ཏཾ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཏ་མཾ པ་ན ཏཱ་ཝ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཛྫེ་ཝ་ཛཱ་ཏ་སྶ་པི ཨ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ. ཀ་ཐཾ ཨ་ཏུ་ལ་ཏཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་དཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཨེ་ཀ་ངྒ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་ཏ་ལཱ་ནི. ཏ་དཱ་ཧི བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ་པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏི་མ་ཧ་ནྟོ ཨོ་བྷཱ་སོ པཱ་ཏུ་བྦྷ་ཝ་ཏི. = ཨུ་ལཱ༹་རོ ཨོ་བྷཱ་སོ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ་དེ་ཝཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ=ནྟི་ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཨོ་བྷཱ་སེ་ན ཕ་རི་ཏཱ ས་བྦེ པ་ཐ་ཝི པ་བྦ་ཏཱ་ད་ཡོ ཛཱ་ཏི་ཕ་ལི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ཝི་ཡ སུ་པྤ་ས་ནྣཱ ཧོ་ནྟི. ད་ས་ས་ཧ་སྶ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནི ཨེ་ཀ་ཏ་ལཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨེ་ཀ་ངྒ་ཎཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི. ‘‘པ་ར་མཱ་ཡ པཱུ་ཛཱ་ཡཱ་ཏི ཐུ་ཏི་མ་ངྒ་ལ་ཝ་ཙ་ན་པཱུ་ཛཱ་ཡ. ‘‘ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི ས་བྦ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཙྪ་མྦྷི ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་སི དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ས་ཉྩོ་དི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཙྪ་མྦྷི་ཝཱ་ཙ’’ནྟི ཝི་སཱ་ར་ད་ཝཱ་ཙཾ. ཨཱ་ས་བྷིཾ ཝཱ་ཙ་ནྟི་པི པཱ་ཋོ. ཨུ་ཏྟ་མ་ཝཱ་ཙ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ནི་ཙྪཱ་རེ་སཱི’’ཏི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཏི. ཨི་ད་མྤི ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཾ, ཨ་ཉྙཾ པི་ཏ་ཏོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏ་རཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་དཱ་པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. པཱ་ར་མི་ཏཱ གུ་ཎེ་ཧི ཏེ་ན ས་དི་སོ ཀོ་ཙི་ན་ཏྠེ་ཝ ཐ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ ཙ མ་ཧཱ་བོ་དྷི ས་ཏྟེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི ཏེ་ན ས་དི་ས་སྶ. ‘‘ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘དཱི་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི བུ་དྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི༹་ཏོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ཀུ་ཏོ་སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པཱ་ར་མི་ཡོ པ་ཀཱ་རེ་ན་ཝི་ཙི་ན་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ར་མི་པ་ཝི་ཙ་ཡོ. ཉཱ་ཎཾ. ཏཾ་པ་ན་ཉཱ་ཎཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ན་ཧོ་ཏི. པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ་པི ཨུ་པྤ་ནྣ་མེ་ཝ. ཏ་དེ་ཝ ཙ ས་བྦེ་སཾ་པི བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཡ་ཏ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷེ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ བོ་དྷི་ཝུ་ཙྩ་ཏི་ཝི་མོ་ཀྑ་ཉྙཱ་ཎཾ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. བོ་དྷི་མྷི་ས་ཛ་ནྟི ལ་གྒ་ནྟཱི་ཏི བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ. ‘‘ལ་གྒ་ནྟཱི’’ཏི ཏ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཡ་ཏ ཙི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བོ་དྷི ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ ས་ཏྟཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. བུ་དྡྷ སུ་ཉྙེ་པི་ལོ་ཀེ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎེ ཋ་ཏྭཱ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ མོ་ཀྑ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡེ་སི་ནོ ས་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ས་མྦྷཱ་ར དྷ་མྨེ’’ཏི ད་ས་ཝི་དྷེ པཱ་ར་མི དྷ་མྨེ. ཝ་ཊྚཾ ཨ་ནུ་ས་ར་ནྟི ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཊྚཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ. པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པཾ་སུ་ཙུ་ཎྞཱ་ནི ཝི་ཡ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝ་པུ་ཐུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཛ་ནཱ་ཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. མ་ཧ་ནྟཱ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ཏི མ་ཧཱ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. ཝ་ཊྚཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ ཙ ཏེ མ་ཧཱ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ཙཱ་ཏི ས་མཱ་སོ. ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ཨ་ཡཾ བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ཏེ་སཾ བྷཱུ་མཱི་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན མོ་ཀྑ་དྷ་མྨ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏཱ ཨེ་ཝ. ཨ་ཙྪ་ནྡི་ཀ་ཏཱ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཨོ་ཀྐ་ནྟཱ’’ཏི པ་ཝི་ཊྛཱ. ཏ་ཡོ་ནི་ཡ་ཏཱ, བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏོ ཙ ཙཱུ་ལ༹་སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ནི་ཡ་ཏོ ཙ ཨ་རི་ཡ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ནི་ཡ་ཏོ ཙ. ཏ་ཏྠ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏོ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་བ་ལེ་ན སི་དྡྷོ. ཙཱུ་ལ༹་སོ་ཏཱ་པ་ནྣ ནི་ཡ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཱ་ནུ་བོ་དྷ་ཉྙཱ་ཎ་བ་ལེ་ན. ཨ་རི་ཡ་སོ་ཏཱ་པ་ནྣ ནི་ཡ་ཏོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི མ་གྒ་ཉྙཱ་ཎ བ་ལེ་ན. ཏེ་སུ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ་ན་ཏྠི་ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་ར་མི པ་ཝི་ཙ་ཡ་ཉྙཱ་ཎ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ནཱ ནི་ཡ་ཏ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ ལཱ་བྷཱ ས་ངྐཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

པ་ད་སི་དྡྷི་ཝི་ཙཱ་རེ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡཾ=ཏུ་ལཱ་ཡ་ས་མི་ཏོ་ཏུ་ལྱོ. ཏུ་ལྱོ ཨེ་ཝ ཏུ་ལོ་ཡ་ཀཱ་ར ལོ་པ་ཝ་སེ་ནཱ=ཏི. ཏཾ་ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡ ཀཱ་ར་སྶ་ཝཱ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཉྩ་ཝུ་ཏྟཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ=ཨ་ཐ་ཝཱ་ས་མཱི་ཏ་ཏྠེ ཨ་ཀཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏུ་ལཱ་ཡ་ས་མཱི་ཏོ་ཏུ་ལོ=ཏི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཀཱ་ར་སྶ་ཝཱ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏུ་ལཱ་ཡཱ’’ཏི ལོ་ཀེ དྷཱ་ར་ཎ་ཏུ་ལཱ་ས་དི་སཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་མཱི་ཏོ’’ཏི ས་མཾ ཀ་ཏོ. ན་ཧི ཏུ་ལ་ས་དྡོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ན་ཡུ་ཏྟོ. ཡུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏུ་ལ་ཡི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ. ཏ་ཏྠ་ཧི ‘‘ཏུ་ལ་ཡི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ’’ཏི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་སྶ་ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་ཏྟཾ་ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི པུ་བྦེ-ཏུ་ལ་ཡི་ཏ་བྦོ ཨ་ཉྙེ་ན ས་ཧ པ་མི་ཏ་བྦོ་ཏི ཏུ་ལོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཀ་མྨ སཱ་དྷ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ནེ་ཝ. ‘‘ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ’’ཏི ཏ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སི་དྡྷི་ཏོ. ‘‘ཏ་ཏོ’’ཏི ཏུ་ལ་ས་དྡ་ཏོ. ཙི་ནྟཱ་ཡ ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠི. ན་ཏྠི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝ་ད་ཏི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི ཝ་ཏྟཱ. ཝཱ་དཱི པུ་གྒ་ལོ. ཝ་ཏྟུ་ནོ ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ. ཝ་ཏྟུཾ ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་ཏི་པི་ཝ་ད་ནྟི. ཝ་ཏྟི་ཙྪཾ ཨ་ནུ་ག་ཏོ ས་མྨུ་ཏི ས་ངྐེ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་ར སི་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ས་མཱ་སོ. ‘‘ཨེ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏཾ དྭི་དྷཱ་སི་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཙེ’’ཏི ཙེ་ཝ་དེ་ཡྻ. ‘‘ནཱ’’ཏི ན་ཡུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ’’ནྟི ཏུ་ལ ཨི་ཏི སུ་ཏཾ. ‘‘ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ཡུ་ཏྟཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ. ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི དྷཱ་ར་ཎ་ཏུ་ལཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཏུ་ལཱ་ས་དྡ་སྶ. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ་ཡ་ཀཱ་ར ཡུ་ཏྟ་སྶ་ཏུ་ལྱ་ས་དྡ་སྶ ཙ ཨ་སྶུ་ཏ་སྶ. ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒེ་ས་ཏི, ཏ་ཏོ་པི ཨེ་ཀོ ཨ་ཀཱ་རོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ས་མཱི་ཏ་ཏྠེ དུ་ཏཱི་ཡོ ཏ་དྡྷི་ཏ ཨ་ཀཱ་རོ་པི ཨ་སྶུ་ཏོ་ཡེ་ཝ་ནཱ་མ་ཧོ་ཏི. ‘‘པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཱ་ཡ. པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི་ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཏུ་ལ་པ་དཾ.

༦. ཨེ་ཝཾ དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ པ་ད་ཏྠ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨི་མེ་ཧི པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་མྤ་དཱ’’ཏི ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ. ‘‘བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎཾ ནཱ་མ’’ ས་མ་ཏིཾ ས་པཱ་ར་མཱི་ནཾ པ་རི་པཱུ་ར་ཎཾ. ‘‘མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཚ་ཏྟིཾ་ས ཀོ་ཊི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ ས་ངྑཱ་ནཾ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀ་པྥ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་མྤི མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་བྦ་མྤེ་ཏཾ མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཱ’’ཏི ས་བྦ་ཉྙུ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ. པ་ཧི་ཡྻ་ནྟི པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ཧཱ་ནཾ. པ་ཛ་ཧ་ནྟི པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ་དྷ་མྨེ་ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི་ཝཱ པ་ཧཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉྙཱ་ཎ་མྤི་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་མྤི པ་ཧཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡཾ ཝཱ སཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ་སཱི་ལཱ་ནི. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ་སཱི་ལཾ, ཝེ་ར་མ་ཎི་སཱི་ལཾ, ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ་སཱི་ལཾ, སཾ་ཝ་རོ་སཱི་ལཾ, ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ་སི་ལ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་ཝི་ཡ ཨེ་ཏྠ་ཧི པ་ཧཱ་ན་སཱི་ལཾ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཝེ་ར་མ་ཎི་སཱི་ལ་མེ་ཝཱ་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. པ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ ཀོ་ཙི་དྷ་མྨོ ན་ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ པ་ན ས་ཏི་པ་ཧཱ་ན སཱི་སེ་ན པ་ཧཱ་ན་སཱ་དྷ་ཀཾ ཏ་དེ་ཝ་ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན་པ་ཧཱ་ན་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ ཨ་སཱ་རཱ ཨ་ཕ་ལཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧ་ནྟཱ་པི ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཧ ཨ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ཏོ ཙི་ཏྟ ས་ནྟཱ་ནེ མོ་ཧ་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ས་བྦ་ཉྙུ བྷཱ་ཝཾ ན་ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཏེ་སཾ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ ན་ཧོ་ཏི. ན་ཏ་ཐཱ་ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡཾ་ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཱ པ་ཐ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏོ པ་ཧཱ་ན ས་མྤ་དཱ. ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ པ་ཐ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ག་མ ས་མྤ་དཱ་ནཱ་མ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏོ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཱ. པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡ་ཉྩ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉྙཱ་ཎཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཨ་དྷི་ག་མ ས་མྤ་དཱ་ཏི ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷོ ཝུ་ཏྟོ. ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ཡ་མྤ་ན ཏེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཉཱ་ཎེ་ཧི ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི་ད་ས་བ་ལ་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནི་ས་བྦ་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི་ད་སྶི་ཏཱ་ནི. ཨི་དྷ་པི ཊཱི་ཀཱ་ན་ཡ་མེ་ཝ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡེ་ཝ་པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ཨཱ་ས་ནྣ ཀཱ་ར་ཎཾ. ‘‘ན ཧི མ་གྒ་ཉྙཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ནཱ་མ ཨ་ཏྠི’’. པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ད་ཉྩ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ=པ་ཧཱ་ན་ནྟི ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ་ནཱ་མ ན་ཏྠི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟ་ཏོ=ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་དྷ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན པ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ་པ་ཎཱི་ཏ དྷ་མྨོ་ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀཾ ས་ནྟི པ་དཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ མ་གྒེ=ཨུ་པྤཱ་དོ བྷ་ཡཾ, ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཁེ་མ་ནྟི ས་ནྟི་པ་དེ ཉཱ་ཎཾ. པ་ཝ་ཏྟི བྷ་ཡཾ, ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཁེ་མ་ནྟི ས་ནྟི་པ་དེ་ཉཱ་ཎ=ནྟི. ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནཾ པ་ན་ཏ་ད་ངྒ་ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ནཱ་མ. ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ནཱ་མ. ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད ས་མྤཱ་པ་ཀཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཉཱ་ཎ་ཉྩ མ་གྒ་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན པ་ཧཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཀ་སྨཱ, ཨུ་པ་རི་ཉཱ་ཎ ས་མྤ་དཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ས་མྤ་དཱ་ས་ངྐ་རོ’’ཏི ས་མྤ་དཱ་ས་མྦྷེ་དོ, ས་མྤ་དཱ་ས་མྨི་སྶོ. ‘‘ཉཱ་ཡཱ་ག་ཏ’’ནྟི ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཾ. ‘‘སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧཱི’’ཏི སཱི་ལ ས་མཱ་དྷི པ་ཉྙཱ ཝི་མུ་ཏྟི ཝི་མུ་ཏྟི་ཉྙཱ་ཎ་ད་སྶ་ན གུ་ཎེ་ཧི. ‘‘ཨི་དྡྷི་དྷ་མྨེ་ཧཱི’’ཏི ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་བྷི་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ཨི་དྡྷི་གུ་ཎེ་ཧི. ‘‘ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་སྶཱ’’ཏི དྭ་ཏྟིཾ་ས མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ཙ ཨ་སཱི་ཏི ཁུ་དྡ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ཙ པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་སྶ. ‘‘ཨཱ་ས་ཡོ’’ཏི ཙི་ཏྟ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་དྷི་ས་ཡི་ཏོ ཨི་ཙྪཱ་ཝི་སེ་སོ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ལོ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི་ཀ་སྶ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ. ‘‘ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏཱ’’ཏི པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ. ‘‘ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ’’ཏི་ཧི་ཏ་ཀཱ་མ་ཏཱ. ཨ་པ་རི་པཱ་ཀ ག་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་པཱ་ཀ་ཀཱ་ལཱ་ག་མ་ན་ཉྩ ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཏི་པཱ་ཀ་ཊཱ་ནཾ. ‘‘དྭེ་པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ’’ཏི དྭེ་པ་ཧཱ་ན ས་མྤ་དཱ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཱ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པ་དེ. ‘‘སཱ་མཾ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉྙཱ་ཎཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཏ་ཉྩ པ་ཧཱ་ན་ཀི་ཙྩ་པྤ་དྷཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཏ་ཏྠ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ. ‘‘བ་ལེ་སུ ཙ ཝ་སི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ད་ས་བ་ལ་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭེ…པེ… ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པ་དེ་ན་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ’’ཏི.

ས་མྤ་དཱ་ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༧. ས་ས་དྡྷ་མྨ་ག་ཎུ་ཏྟ་མ་པ་དེ. ཡ་ཐཱ=ས་ས་ངྒྷཾ་ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ ན་མ་སྶི་སྶཾ=ཏི ཨེ་ཏྠ་ས་ཧ་ས་དྡ་སྶ ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཏྠ་ཏྟཱ ཨ་ཧཾ་ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀ་ཉྩ ས་ངྒྷ་ཉྩ ན་མ་སྶི་སྶ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ་པི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཉྩ་ས་དྡྷ་མྨ་ཉྩ ག་ཎུ་ཏྟ་མ་ཉྩ ཨ་བྷི་ཝཱ་དི་ཡཱ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀི་རི་ཡཱ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཏྠོ ས་ཧ་ས་དྡེ་ན དཱི་པི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དཱུ་ར་ཏོ་ཧཾ…པེ… ཨེ་ཝ་མི་དཾ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་ད’’ནྟི ས་ས་དྡྷ་མྨ་ག་ཎུ་ཏྟ་མ་པ་དཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ‘‘ས་མ་ཝཱ་ཡོ’’ཏི དྭི་ནྣཾ ཏི་ཎྞཾ བ་ཧཱུ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ད་བྦེ་ཝཱ གུ་ཎེ་ཝཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་ཝཱ་ས་མཾ ཨ་ཝེ་ཙྩ ཨ་ཡ་ནཾ་པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ས་མ་ཝཱ་ཡོ. པ་ཙྩཱ་ནུ་ཏཱ་པ པ་ཙྩཱ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་དི་ཋཱ་ནེ་སུ=ཨ་ཧཾ པུ་བྦེ་དཱ་ནཾ ན་ད་དི་སྶཾ, སཱི་ལཾ ན་ར་ཀྑི་སྶཾ. - ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི སཾ་སཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཝི་སྶ=ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏཱི་ཏེ་པི་ཀཱ་ལེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་མ་སྶི་སྶ’’ནྟི ན་མ་སྶིཾ་ཏི. ‘‘གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ན’’ནྟི ས་མཱ་ས་པ་དེ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ, ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྦྷཱུ་ཏ ཏ་བྦྷཱ་ཝེ་ཙཱ་ཡཾ ཨཱི་ཀཱ་རོ. ཡ་ཐཱ, ཀཱ་ཀོ སེ་ཏཱི བྷ་ཝ་ཏི, བ་ཀོ ཀ་ཎྷཱི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སེ་ཏཱི བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨ་སེ་ཏ་པུ་བྦོ སེ་ཏོ་བྷ་ཝ་ཏི. ‘‘ཀ་ཎྷཱི་བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཀ་ཎྷ་པུ་བྦོ ཀ་ཎྷོ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ་པི. བུ་དྡྷཾ དྷ་མྨ་ཉྩ ས་ངྒྷ་ཉྩ་ཝ་ནྡི་ཏྭཱ-ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་སུཾ་ཝི་སུཾ པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་གུ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་པི དྷ་མྨ་ས་ངྒྷཱ ཨི་དྷ་ས་མཱ་ས་པ་དེ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་སྶ་གུ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཧོ་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཨ་བྦྷཱུ་ཏ་ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏྠོ ནཱ་མ. ‘‘ཨ་བྷི་ཝཱ་དི་ཏ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ བ་ཧུ་ལཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ པུ་བྦེ་ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀཱ་ལེ དྷ་མྨ ས་ངྒྷཱ་ནཾ་པི ཐེ་ར་སྶ ཝ་ནྡ་ནཱ་སི་དྡྷི ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏ་བྦ བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པ་ན ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ་ཀཱ་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ་ན ཏ་ཐཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. དཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, སཱི་ལཾ ར་ཀྑི་ཏ་བྦ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་ས་ངྒྷཱ་ནཱ་མ་ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ་པི ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏ་བྦཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་ས་ངྒྷཱ་ནཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ་པི ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་ར་ཧ་གུ་ཎོ ཨེ་ཝ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ, ‘‘ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ཀི་རི་ཡཱ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སཾ པ་ན ན་དཱི་པེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ད་སྶ་ནེ་ནཱ’’ཏི ས་པུ་ཏྟ་དཱ་རོ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏེ་ན པ་ཡོ་གེ་ན. སོ་ཧི པ་ཡོ་གོ ཀི་རི་ཡཱ ས་མ་ཝཱ་ཡ་སྶེ་ཝ. ན་གུ་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་སྶཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཐེ་ར་སྶ ཝ་ནྡ་ནཱ་ཝ་ཙ་ནེ ཐེ་རོ ཨི་མེ་ཧི ཡེ་ཝ་པ་དེ་ཧི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ་ཏཱི་ཧི་དྭཱ་རེ ཧི་ཝ་ནྡ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཝཱ་དི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཝཱ་དི་ཡཱ་དྷཱི་ཏི ཙ ཨ་ཏྠཾ ནཱི་ཧ་ར་ནྟི. ཨ་པྤ་དྷཱ་ན ཀི་རི་ཡཱ་པ་དེ པ་ན ཏ་ད་ཏྠ ནཱི་ཧ་ར་ཎཾ ཨ་ས་མྦྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནེ ཨ་ཡཾ ནི་པཱ་ཏ་ས་མུ་ད་ཡོ. ‘‘ག་ནྠ་པྤ་ཊི་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི ག་ནྠ་པྤ་ཊི་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ‘‘ས་ཧ་གྷ་ཊེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྭཱ.

ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ. ས་དྷ་ནོ པུ་རི་སོ, དྷ་ན་ཝཱ་པུ་རི་སོ-ཏི ཨཱ་ད་ཡོ ས་མཱ་ས་ཏ་དྡྷི་ཏ་ས་དྡཱ ཡེ་བྷཱུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཏི་སྶ་ཡ་ཏྠ དཱི་པ་ཀཱ ཧོ་ནྟི. ན་ཧི ཨ་པྤ་ཀེ་ན དྷ་ནེ་ན ཏ་ཐཱ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་པི ཏ་ཐཱ རཱུ་པཾ ཨ་ཏི་སྶ་ཡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ་ནི་མྨི་ཏེ་ན…པེ… ས་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ, ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ་ནི་མྨི་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏེ་ན. ‘‘ན་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཏ་ཏྠ, ‘‘པ་ར་ནི་མྨི་ཏེ་ནཱ’’ཏི བུ་དྡྷ་ནི་མྨི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཏ་ཐཱ ཐོ་མ་ན’’ནྟི ས་ས་དྡྷ་མྨ ག་ཎུ་ཏྟ་མ་ནྟི ཐོ་མ་ནཾ. ‘‘ཨི་དཾ་པཱི’’ཏི དུ་ཏཱི་ཡ་ཏྠ ས་མྤི་ཎྜ་ནེ ཨ་ཡཾ་པི་ཀཱ་རོ. ན་ཀེ་ཝ་ལཾ པུ་རི་མ་པ་ད་དྭ་ཡ་མེ་ཝ ས་ཏྠུ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎ་པ་དཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨི་དཾ་པི པ་དཾ ས་ཏྠུ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ པ་ད་མེ་ཝ་ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

དྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ. ‘‘དྷཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཧ་ཏི. གཱ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ར་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཨ་པཱ་ཡཱ་དི་དུ་ཀྑ་ཏོ་ར་ཀྑ་ཏི. ‘‘ཡེ་ས’’ནྟི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ. ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ’’ཏི ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ. ‘‘ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ་ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ དྷ་མྨོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ནི་སྶ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཀི་ཙྩཾ, ཨི་ད་ཉྩ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ནི་བྦཱ་ནེ་ན ས་ཧེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་པི་ཙ, ས་མུ་ཙྪེ་དོ་ཏི ཙ ནི་སྶ་ར་ཎ་ནྟི ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ནི་སྶ་ར་ཎཾ་པི མུ་ཁྱ་དྷཱ་ར་ཎ མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་སྶ་ར་ཎ་མེ་ཝ་ཝཱ པ་དྷཱ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི པི་ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ. ‘‘དྷཱ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡོ་ཡེ་ཝ་ཧོ་ཏི’’. ན་མུ་ཁྱ་དྷཱ་ར་ཎཾ. ཀ་སྨཱ, ས་མུ་ཙྪེ་ད ཀི་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨེ་ཏེ་པ་ཉྩ པ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ཡེ་ཝ’’. ཀ་སྨཱ, ནི་བྦཱ་ན་སྶ་ཝི་ཡ་མ་གྒཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད ཀི་ཙྩེ ཨ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སཱ་མ་ཉྙ་པྥ་ལཱ་ནཱི’’ཏི ས་མ་ཎ་སྶ བྷཱ་ཝོ སཱ་མ་ཉྙཾ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. སཱ་མ་ཉྙ་སྶ་ཕ་ལཾ སཱ་མ་ཉྙ་པྥ་ལཾ. དུ་ཏཱི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་ཀི་ཙྩ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་པི ཀེ་ཙི་ཀི་ཏ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀ་མྨ་ཏྠེ་ག་ཏཱ ཀི་ཙྩ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ་པི ཨ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ཡ་ཐཱ, དི་ཊྛཾ, སུ་ཏཾ, མུ་ཏཾ, ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷཱ་ར་ཎཱ་ར་ཧོ’’ཏི. ‘‘ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ དྷ་མྨཱ ཡེ་ཝཱ’’ཏི པ་ཉྩ་མུ་ཁྱ་དྷ་མྨཱ, པ་ཉྩ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ཡེ་ཝ. ‘‘ཀེ་ཙཱི’’ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒཱ. པུ་ན ‘‘ཀེ་ཙཱི’’ཏི ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ. བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན སོ་ཏེ་པ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ རུ་ལ༹ཾ. པུ་ན ‘‘ཀེ་ཙཱི’’ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ སཱ་མ་ཉྙ་པྥ་ལ དྷ་མྨཱ. ‘‘ཀེ་ཙཱི’’ཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི དྷ་མྨོ. ཨེ་ཏྠཱ་པི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ སོ་ཏ་པ་ཏི་ཏ་མེ་ཝ. ‘‘དྷཱ་རེ་ནྟ’’ནྟི དྷཱ་རེ་ནྟཾ པུ་གྒ་ལཾ. ཏ་ཏཱི་ཡ ཝི་ཀ་པྤེ ‘‘ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནཾ ཝ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཧ་ནྟི. ཙ་ཏུ་ཏྠ ཝི་ཀ་པྤེ ‘‘ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ དྷ་མྨེ. དྷ་མྨོ་ཝ་དཱི་པཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི དྷ་མྨ་དཱི་པཱ. དྷ་མྨོ་ཝ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎཱ. དྷ་མྨ་དཱི་པཱ བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷ་ཝ་ཐ དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎཱ, ཨ་ན་ཉྙ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎཱ ཏི་ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ལ་དྡྷཱ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ལ་དྡྷ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ. ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ. དྷ་མྨ་དཱི་པ་པཱ་ཋཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དྷ་མྨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ, ཙོ་ད་ཀོ་པ་ཊི་པ་ཏྟི དྷ་མྨཾ ད་ས་ཝི་དྷ དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ་མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་དེ་ཏི. སོ པ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི དྷ་མྨོ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙོ་ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སོ་པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘མ་གྒ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ ཨ་མྦ་རུ་ཀྑོ ཨ་མྦ་པུ་པྥ་ཨ་མྦ་པྥ་ལ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ བྷཱ་ཝེ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་ག ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ, ཨི་ཏོ་ཡེ་ཝ་ཏ་སྶ པུ་པྥ་པྥ་ལ་སྶ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ་སཾ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི དྷ་མྨོ་པི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པྥ་ལ་སྶ་པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་གཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ, ཨི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཏ་སྶ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ་སཾ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ མ་ཧཱ་ཝ་གྒ སཾ་ཡུ་ཏྟེ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཡེ་ཀེ་ཙི མེ་བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཱ་ཝུ་ཌྜྷིཾ ཝི་རུ་ལི༹ཾ ཝེ་པུ་ལླཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི. ས་བྦེ་ཏེ པ་ཐ་ཝིཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷི་ཀྑུ་སཱི་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱི་ལེ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་རི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ངྒཱི་ཀཾ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཝུ་ཌྜྷིཾ ཝི་རུ་ལ༹ྷིཾ ཝེ་པུ་ལླཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི. ‘‘པུ་བྦ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝི་ཡ་དཱ་ནེ’’ཏི ཡ་ཐཱ ཏི་ཝི་དྷཾ པུ་ཉྙཾ, དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ སཱི་ལ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ནྟི ཝུ་ཏྟེ དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ་པ་ཝ་ཏྟཱ ས་བྦཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག ཙེ་ཏ་ནཱ དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ དཱ་ན་ནྟྭེ་ཝ ས་ངྑྱཾ་ག་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ སོ པ་ཊི་པ་ཏྟི དྷ་མྨོ ཨ་རི་ཡ མ་གྒ་ཝ་ཙ་ནེ ཨེ་ཝ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཏྭེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནེ ཨ་པ་ར་མྤི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡ་ད་གྒེ་ནཱ’’ཏི ཡེ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན དྷཱ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་གེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ནྡ་ནཾ ཨ་ར་ཧ ཏཱི་ཏི ཝ་ནྡ་ནེ་ཡྻོ. ཏ་སྨིཾ ཝ་ནྡ་ནེ་ཡྻེ. ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཏི་ཝི་དྷོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀོ ཝི་ན་ཡ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀོ སུ་ཏྟ་ནྟ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཝི་ན་ཡེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ཡ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཝི་ན་ཡ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀོ ནཱ་མ. སོ ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨཱ་ཙཱ་ར གོ་ཙ་ར ས་མྤ་ནྣོ, ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱི ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཝི་ན་ཡེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་དུ་ཝི་དྷཱ, ཨཱ་དི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀ་སཱི་ལཾ ཨ་བྷི་ས་མ་ཙཱ་རི་ཀ་སཱི་ལ་ནྟི. ཏ་ཏྠ, ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ སཱི་ལཾ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀཾ ནཱ་མ. ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ སཱི་ལཾ ཨ་བྷི་ས་མ་ཙཱ་རི་ཀཾ ནཱ་མ.

སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ག་ཧ་ཊྛོ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ སུ་ཏྟ་ནྟ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀོ ནཱ་མ. སོ ཙ་ཏཱུ་ཧི བྷི་ཀྑ་ཝེ དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ས་བྦཾ དུ་གྒ་ཏི་བྷ་ཡཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ ཧོ་ཏི. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི. ཨི་དྷ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ བུ་དྡྷེ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི ཨི་ཏི པི་སོ བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ས་ཏྠཱ་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, བུ་དྡྷོ, བྷ་ག་ཝཱ་ཏི. དྷ་མྨེ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨོ…པེ… པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱི་ཏི. ས་ངྒྷེ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ…པེ… ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶཱ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟེ་ཧི སཱི་ལེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷེ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དོ ནཱ་མ ཨ་ར་ཧཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ནཾ གུ་ཎ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ ཛཱ་ན་ན་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཡུ་ཏྟོ པ་སཱ་དོ. ཨ་རི་ཡེ་ཧི་ཀཱ་མཱི་ཡ་ནྟི ཨི་ཙྪཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟཱ་ནི. སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སྶ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀ་སཱི་ལ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི བྷི་ཀྑ་ཝེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི. ས་པྤུ་རི་ས་སཾ་སེ་ཝོ, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ, ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, དྷ་མྨཱ་ནུ དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི བ་ཧཱུ་ནི སུ་ཏྟ་ནྟཱ་ནི ཨི་དྷ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནི.

ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝཱ སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཝཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ག་ཧ་ཊྛོ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀོ ནཱ་མ. སོ ཨི་དྷ སུ་ཏ་ཝཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ད་སྶཱ་ཝཱི ཨ་རི་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཀོ་ཝི་དོ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ནཱི་ཏོ. སོ རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ན ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ, ‘‘སུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཁ་ནྡྷཱ, ཡ་ཏ་ན, དྷཱ་ཏུ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད, ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ, དཱི་སུ ཨུ་གྒ་ཧ པ་རི་པུ་ཙྪཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཉྙཱ་ཎ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ག་ཧ་ཊྛོ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ སུ་ཏ ཝཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟོ. སོ ཨེ་ཝ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི.

དུ་ཝེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ, བུ་དྡྷེ་ནཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུ་ནཱ;

ཨ་ནྡྷོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨེ་ཀོ, ཀ་ལྱཱ་ཎེ་ཀོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. ཏི

ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རེ པ་ན ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནི་པཱ་ཏེ ཀ་ཏ་མོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་པྤ་སྶུ་ཏོ སུ་ཏེ་ན ཨུ་པ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཀཱ་ཡ་པི ཙཱ་ཏུ་པྤ་དི་ཀཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠ མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨ མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཱ ནུ དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཨ་པྤ་སྶུ་ཏོ་སུ་ཏེ་ན ཨུ་པ་པ་ནྣོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏ་ཝཱ་ཏི ཙ སུ་ཏེ་ན ཨུ་པ་པ་ནྣོ་ཏི ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟི. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀོ ས་ངྒྷེ སེ་ཀྑེ་སུ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ཝུ་ཏྟཾ་ཧེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ ཀེ སི་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ཏྟ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ སི་ཀྑ་ནྟི. ཨ་ར་ཧཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ སི་ཀྑི་ཏ་སི་ཀྑོ་ཏི. ད་ཀྑི་ཎ ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན. ཏི ས་ར་ཎ ས་ར་ཎཾ ག་ཏོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་པི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣེ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ནཱ་མ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི མ་གྒ་ཊྛོ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལོ. ‘‘སོ་ཧི་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ས་ངྒྷེ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི ས་ངྒྷཾ་ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི་ཏི ཙ, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ་ཏི ཙ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨཱ་ག་ཏེ ས་ངྒྷ ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ‘‘ན ཧི་ཏཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ས་ངྒྷཾ་ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ས་ངྒྷ ཝ་ཙ་ནེ་ཏ་སྶ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཙེ པ་ན ས་བྦཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷཾ ཨ་ནུ་དྡྷི་སྶ་ཏ་མེ་ཝ པུ་གྒ་ལཾ ས་ངྒྷཾ་ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི་ཏི. ས་ར་ཎ ག་མ་ནཾ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨ་ཐ ས་བྦཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི་ཏི. ས་མྤ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨི་ད་ཉྩ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ ས་བྦ་པྤ་ཐ་མཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ད་ཉྷི ས་ར་ཎ ག་མ་ནཾ ནཱ་མ ས་ཀིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ས་དྡྷཾ ཨ་ཛ་ཧ་ནྟ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ་པི ན བྷི་ཛྫ་ཏི. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་ཧ་ཎ ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་ཎྷ་ནྟེ་པི དོ་སོ་ན་ཏྠི. པུ་ན་པྤུ་ནཾ པུ་ཉྙཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ས་བྦ་པྤ་ཐ་མཾ ག་ཧ་ཎ་ཀཱ་ལེ ཙ ཨ་ཉྙེ་ན དི་ནྣ་ཏྟཱ ལ་དྡྷཾ ན་ཧོ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ་ཝ་ཙཱི བྷེ་དེ་ན ལ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ག་ཧ་ཊྛ་སྶ ས་ར་ཎ ག་མ་ནཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ས་བྦཱ་ནི ག་ཧ་ཊྛ་སཱི་ལཱ་ནཱི་ཏི. སཱ་མ་ཎེ་ར ས་ར་ཎ ག་མ་ན་མྤ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ་དི་ནྣ་མེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་ཉྩ ཁོ ཨུ་བྷི་ནྣཾ་པི་ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཝོ’’ཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ. ཡོ་དྷ་མྨོ ཙ དེ་སི་ཏོ ཡོ་ཝི་ན་ཡོ་ཙ་པ་ཉྙ་ཏྟོ. ‘‘མ་མ་ཙྩ་ཡེ་ནཱ’’ཏི མ་མཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན. མ་ཡི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ཏྠཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ‘‘སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ’’ཏི སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ ཐོ་མི་ཏོ. ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཋི་ཏོ་པཱི’’ཏི ཏཱི་སུ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཋི་ཏོ་པི. ‘‘ཨ་ཊྛི་ཏོ་པཱི’’ཏི ས་བྦ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་བཱ་ཧི་རོ དུ་སྶཱི་ལོ་པཱ་པ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ཝི་ན་ཡ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཨི་དྷ པ་རི་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ‘‘སོ’’ཏི སོ་དུ་སྶཱི་ལོ པཱ་པ་དྷ་མྨོ. ཨ་ཏྟ་ནོ་པི ས་ར་ཎཾ ན་ཧོ་ཏི. ཨ་ཝ་སྶཾ ཨ་པཱ་ཡ་གཱ་མཱི་ཡེ་ཝ སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཀུ་ཏོ ས་ར་ཎཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ནེ་ཀེ་སུ སུ་ཏྟ་ས་ཧ་སྶེ་སཱུ’’ཏི ཝི་ན་ཡེ་པི བ་ཧཱུ་ནི ག་ར་ཧ་སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི དི་སྶ་ནྟི སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ་པི. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ་པ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ.

ས་དྡྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ. ཀི་ལེ་སེ་ས་མེ་ནྟི ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནྟཱི་ཏི ས་ནྟོ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་མི་ཏ་ཀི་ལེ་སཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ནྟ ས་དྡོ པ་ན པ་ས་ཏྠེ་ཙ, པཱུ་ཛི་ཏེ་ཙ, ས་པྤུ་རི་སེ་ཙ, པ་ཎྜི་ཏེ་ཙ, དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཾ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པ་ས་ཏྠཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ཙྩོ་ཝཱ དྷ་མྨོ ས་དྡྷ་མྨོ’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠི་སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་ནྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘སོ’’ཏི ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ དྷ་མྨོ. ‘‘དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ས་ཝ་ནུ་གྒ་ཧ་དྷཱ་ར་ཎ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ. ཨ་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན དུ་གྒ་ཏི ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི ས་ཏྠུ ས་དྡྷ་མྨོ པ་ན. ‘‘ཏ་ཐཱ དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ མེ ཧི་ཏོ་ཏི དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝ་ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, སུ་ག་ཏི ནི་བྦཱ་ན ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

‘‘ས་མཱ་ན་དི་ཊྛི་སཱི་ལཱ་ན’’ནྟི ས་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཀཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་སཱི་ལཱ་ན་ཉྩ. ཨེ་ཏེ་ན ས་མཱ་ན་དི་ཊྛི་སཱི་ལཱ ཛ་ནཱ ག་ཎཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ག་ཎོ. སཾ་ཧ་ནཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཀ་ཏོ་ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་ངྒྷོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ས་ཧ ཨེ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨཾ ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ. ཨེ་ཀ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ དྷ་མྨ ཝི་ན་ཡེ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ. ཏེ་སཾ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ ཨུ་ཏྟ་མ་ག་ཎོ ནཱ་མ. ཡེ ཀེ་ཙི ལོ་ཀེ ས་ངྒྷཱ་ཝཱ ག་ཎཱ་ཝཱ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. སོ་ཡེ་ཝ ཨི་དྷ ག་ཎུ་ཏྟ་མོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན པ་ར ནི་པཱ་ཏ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨུ་ཏྟ་མ་ས་དྡ་སྶ གུ་ཎ་ནཱ་མ་ཏྟཱ ‘‘གུ་ཎ་མྷི་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨུ་ཏྟ་མ ས་དྡེ་ན. ‘‘ག་ཎོ་ཏི ས་ངྒྷོ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི’’ ས་ངྒྷ་ས་དྡ་སྶ་པི ས་མཱུ་ཧ་ཊྛེ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ, ‘‘སོ ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨེ་སུ པ་སི་དྡྷོ’’ཏི པ་ཉྩ་ས་ངྒྷཱ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ས་ངྒྷོ, པ་ཉྩ་ཝ་གྒ་ས་ངྒྷོ, ད་ས་ཝ་གྒ་ས་ངྒྷོ, ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་གྒ་ས་ངྒྷོ, ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་གྒ་ས་ངྒྷོ, ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཀ་མྨཾ, པ་ཉྩ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཀ་མྨ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་སི་དྡྷོ པཱ་ཀ་ཊོ. ད་ཀྑི་ཎཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་མྨ་ཉྩ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ཉྩ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀ་པྥ་ལ་པྤ་ཊི ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣཾ དཱ་ན་ཀ་མྨཾ ད་ཀྑ་ནྟི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི ས་ཏྟཱ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏཾ་ད་ཀྑི་ཎཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ. ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ་དཱ་ཡ་ཀེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ པ་ཏྠི་ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཕ་ལ་སྶ སུ་ཊྛུ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཙ ཨ་ཝི་རཱ་དྷ་ན་ཏོ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་པྤ་མེ་ཡྻ་ཝ་ཌྜྷི ཨཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ ཙ པ་ཊི་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ་ཧི་དཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨུ་ལཱ༹་ར་དཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཏཾ ཡེ་སུ་དུ་སྶཱི་ལེ་སུ་དི་ཡྻ་ཏི. ཏེ་སཾ ཁེ་ཏྟ དུ་ཊྛ་ཏྟཱ དཱ་ཡ་ཀེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་པ་ཏྠི་ཏཾ ཕ་ལཾ ན ས་མྤཱ་དེ་ཏི. ནི་པྥ་ལཾ ཝཱ ཧོ་ཏི. ཨ་པྤ་པྥ་ལཾ ཝཱ. ཨེ་ཝཾ་ས་ཏི, ཏེ དཱ་ཡ་ཀ་ཉྩ ཝི་རཱ་དྷེ་ནྟི ནཱ་མ. པུ་ཉྙ་པྥ་ལཱ་ནི ཙ ཝི་ནཱ་སེ་ནྟི ནཱ་མ. ས་ཡ་ཉྩ ཏཾ་དཱ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཝཱ པ་རི་བྷོ་ག་ཏོ ཝཱ ས་དྡྷཱ་དེ་ཡྻཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏ་ན་ཏོ ཝཱ དུ་གྒ་ཏི བྷཱ་གི་ནོ ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ་ཏེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དཱ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ ནཱ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨཾ ས་མྨུ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་མྨུ་ཏི ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ཏ་ཉྷི ཀཱ་མཾ་ཏེ་ར ས་སུ་ས་མྨུ་ཏི ཀ་མྨེ་སུ་ནཱ་ག་ཏཾ. ཉ་ཏྟི ཙ་ཏུ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ངྒྷ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་མྨུ་ཏི ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷཱུ་མིཾ པ་ཏྭཱ’’ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷཱུ་མི ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨུ་པ་རི་ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ན་ཡེ བྷི་ཀྑུ ཝི་བྷ་ངྒེ. ཉ་ཏྟི ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཀུ་པྤེ་ན ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ, ‘‘ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ནཱ’’ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ བྷཱུ་མི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ར་ཧེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷཱུ་མཱི’’ཏི ཙ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ སཱི་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨེ་སུ པ་སི་དྡྷོ’’ཏི. སུ་ཎཱ་ཏུ་མེ་བྷ་ནྟེ ས་ངྒྷོ ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པཱ་ཀ་ཊོ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ས་མྨུ་ཏི ས་ངྒྷོ’’ཏི, དེ་ཝ་ས་ངྒྷཱ་ས་མཱ་ག་ཏཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ བ་ཧཱུ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ སི་དྡྷོ་ས་ངྒྷོ ས་མྨུ་ཏི ས་ངྒྷོ་ཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ས་མཱུ་ཧོ’’ཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀོ བྷི་ཀྑུ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི མ་གྒ་ཊྛེ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི, ཏེ་ན ས་ཧ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷོ ཨ་རི་ཡ པུ་གྒ་ལ་ས་མཱུ་ཧོ. ‘‘ས་མྨུ་ཏི ས་ངྒྷེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ས་ངྒྷོ ནཱ་མ ཝི་སུཾ ན་ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཏ་སྨི་ཉྩ ན་ཝ་ཏྟ་བྦེ ས་ཏི, ས་མྨུ་ཏི ས་ངྒྷོ་ཏི་པི ཝ་ཏྟ་བྦ ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ ཏྭེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ. ཨི་དྷ པ་ན ས་ངྒྷ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་སྶ དུ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ ས་ངྒྷ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ས་མྨུ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨེ་སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨི་དཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ར་ཎ ག་མ་ན…པེ… ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷཱུ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཊྛཱ་ནེ པ་ན པུ་གྒ་ལི་ཀ་དཱ་ནེ་སུ ཙ་ཏཱུ་ཧི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་པི སཱ་མ་ཎེ་རོ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ས་ངྒྷི་ཀ དཱ་ནེ་སུ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ་ཝ. ‘‘ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ, པཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ, ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ, ཨ་ཉྫ་ལཱི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡྻོ, ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶཱ, ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་སུ་ཊྛུ ཐོ་མེ་ཏྭཱ. སོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ ས་ངྒྷོ. ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ན ས་ངྒྷོ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་རི་ཡ ས་ངྒྷེ་ན ཝི་ནཱ་ཀེ་ཝ་ལཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ས་ངྒྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ངྒྷ ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ངྒྷ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ ཨེ་ཀོ་པི བྷི་ཀྑུ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སོ ས་ཙེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཧོ་ཏི, ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ན་ཧོ་ཏི. ཡ་དི ཨ་རི་ཡ པུ་གྒ་ལོ ཧོ་ཏི, ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ད་ཀྑི་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟེ ས་ངྒྷི་ཀ་དཱ་ནེ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཁོ པ་ནཱ་ན་ནྡ གོ་ཏྲ་བྷུ་ནོ ཀཱ་སཱ་ཝ་ཀ་ཎྛཱ དུ་སྶཱི་ལཱ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ. ཏེ་སཾ་པི ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ནཾ ད་སྶ་ནྟི. ཏ་དཱ་པཱ་ན་ནྡ ས་ངྒྷ་ག་ཏཾ ད་ཀྑི་ཎཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻ་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ངྒྷི་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཏྭཱ ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ ས་ངྒྷེ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ན་ཏྠཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.

ཁེ་ཏྟཾ དཱུ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཁེ་ཏྟ་དུ་ཊྛཱ་ནི. ཏི་ཎཱ་ནི. ཁེ་ཏྟ་དུ་ཊྛཱ ཀི་ལེ་སཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི་དྷ་མྨ་པ་དེ.

ཏི་ཎ་དོ་སཱ་ནི ཁེ་ཏྟཱ་ནི, རཱ་ག་དོ་སཱ ཨ་ཡཾ་པ་ཛཱ;

ཏ་སྨཱ་ཧི ཝཱི་ཏ་རཱ་གེ་སུ, དི་ནྣཾ ཧོ་ཏི མ་ཧ་པྥ་ལཾ.

ཏི་ཎ་དོ་སཱ་ནི ཁེ་ཏྟཱ་ནི, དོ་ས་དོ་སཱ ཨ་ཡཾ་པ་ཛཱ;

ཏ་སྨཱ་ཧི ཝཱི་ཏ་དོ་སེ་སུ, དི་ནྣཾ ཧོ་ཏི མ་ཧ་པྥ་ལཾ.

ཏི་ཎ་དོ་སཱ་ནི ཁེ་ཏྟཱ་ནི, མོ་ཧ་དོ་སཱ ཨ་ཡཾ་པ་ཛཱ;

ཏ་སྨཱ་ཧི ཝཱི་ཏ་མོ་ཧེ་སུ, དི་ནྣཾ ཧོ་ཏི མ་ཧ་པྥ་ལ་ནྟི.

ཨི་དྷ པ་ན སཱ་ཏི་སྶ་ཡ་ཏོ ཁེ་ཏྟ་དུ་ཊྛེ ཀི་ལེ་སེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་བྦྷཱ་ཝཱ’’ཏི ས་ནྟ་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ་བྷཱ་ཝོ ས་བྦྷཱ་ཝོ་ཏི་ཝི་གྒ་ཧོ. ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན ས་ངྒྷ་སྶ. ‘‘ས་དྡྷ་མྨ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨ་པི་ཙ་ཡ་ད་གྒེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.

ས་ས་དྡྷ་མྨ་ག་ཎུ་ཏྟ་མ་པ་ད་ཏྠཱ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༨. ‘‘ཨ་བྷི་ཝཱ་དི་ཡཱ’’ཏི སུ་ཁཱི་ཧོ་ཧི་ས་པྤུ་རི་སཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཝ་དཱ་པེ་ཏྭཱ. ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་ཉྩ ནཱ་མ ཝ་ནྡ་ནཱ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝ་ནྡི་ཏྭཱ’’ཏི. ཝ་ནྡ་ནྟོ་ཧི ཝ་ནྡ་ནེ་ཡྻེ ཝུ་དྡྷེ ཏ་ཐཱ ཝ་དཱ་པེ་ཏི ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ ཝ་ད་ན་ཉྩ ཝ་ནྡ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ་ཝུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝ་ཏྟཾ. ‘‘པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་ཊི་མུ་ཁཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ. ‘‘ཏི་ཝི་དྷཱ’’ཏི དྭཱ་ར བྷེ་དེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ. ‘‘ཝ་ནྡ་ནེ་ཡྻཱ་ན’’ནྟི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ. ‘‘ནི་པ་ཛྫ་ནྟོ’’ཏི ནི་པ་ཏ་ནྟོ. ‘‘ཨ་ཝ་ནྡི་ཡེ་སཱུ’’ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཝ་ནྡི་ཏ་བྦེ སུ་ན་ཝ་ཀ་ཏ་རཱ་དཱི་སུ. ‘‘གུ་ཎ་པ་དཱ་ནཱི’’ཏི གུ་ཎ་དཱི་པ་ཀཱ་ནི ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི་ཨཱ་དི་པ་དཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ་ཙ་ཀཱ་ཡེ་ན་ཝ་ནྡ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་ཙཱ་ར ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ་ཏི ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཀྑཱུ་ཏི ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན རཱུ་པ་ད་སྶ་ན ས་མ་ཏྠེ་ན ཙ་ཀྑུ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན རཱུ་པཾ དི་སྭཱ. པོ་རཱ་ཎཱ པ་ནཱ་ཧུ ཙ་ཀྑུ རཱུ་པཾ ན པ་སྶ་ཏི, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཏྟཱ. ཙི་ཏྟཾ ན པ་སྶ་ཏི, ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཏྟཱ. དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནེ པ་ན ས་ཏི ཙ་ཀྑུ པ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠུ ཀེ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན པ་སྶ་ཏི. ཨཱི་དི་སཱི པ་ནེ་སཱ ཀ་ཐཱ དྷ་ནུ་ནཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ས་ས་མྦྷཱ་ར ཀ་ཐཱ་ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ་ཏི ཙ་ཀྑུ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན རཱུ་པཾ དི་སྭཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ་ཧི ‘‘ཀཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཀཱ་ཡ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྭཱ་ར རཱུ་པཾ ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཙ་ཀྑུ་ནཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར ཝ་ཙ་ནེ ས་ཏི ཀཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ་ཀྑུ་ནཱ་ཏི པ་དེ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏི ཀཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི པ་དེ་པི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝ་ནྡ་ཏི, མ་ན་སཱ་ཝ་ནྡ་ཏཱི,ཏི པ་དེ་སུ་པི ཨེ་ས་ན་ཡོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི, ཀཱ་ཡ ཀ་མྨེ་ན་ཝ་ནྡཱ་མི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨེ་ན ཝ་ནྡཱ་མི, མ་ནོ་ཀ་མྨེ་ན ཝ་ནྡཱ་མི, ཏཱི་ཧི ཀ་མྨེ་ཧི ཝ་ནྡཱ་མཱི་ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ མུ་ཁྱ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ས་བྦ་མི་དཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཀྑུ་ནཱ་ཏི ཨི་དཾ པ་ན མུ་ཁྱ ཀ་ར་ཎ ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཀ་སྨཱ, ཙ་ཀྑུ་སྶ ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝ་ཏྠུ པུ་རེ་ཛཱ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ. སོ་ཏེ་ན ས་དྡཾ་སུ་ཏྭཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་ས་ན་ཡོ.

ཀཱ་ཡེ་ན་ཝ་ནྡ་ཏི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ་ཝ་ནྡ་ཏཱི,ཏི ཨེ་ཏྠ ཏཾ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི རཱུ་པ དྭ་ཡཾ ཀི་ཉྩཱ་པི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ ཙེ་ཏ་ནཱ ཀ་མྨེ་ན ཛཱ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ན ཏཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཀ་མྨཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི དྭ་ཡེ་ན་ཛཱ་ཏཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཏཾ རཱུ་པ དྭ་ཡཾ ཏ་སྶཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ་ཀ་མྨ, ཝ་ཙཱི་ཝ་ནྡ་ནཱ་ཀ་མྨ སི་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སོ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཏཾ མཱ་ཏི་ཏོ ཛཱ་ཏོ པུ་ཏྟོ ཝུ་དྡྷི པ་ཏྟོ ཏཾ ཏཾ ཀ་མྨེ་སུ མཱ་ཏུ་ཡཱ བ་ལ ཝཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ རཱུ་པ་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ དྭཱ་ར་རཱུ་པ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ‘ཀཱ་ཡེ་ན, ཝཱ་ཙཱ་ཡཱ,ཏི ཨི་དཾ་པི མུ་ཁྱ ཀ་ར་ཎ ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི པ་ན ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏི, ཏ་སྶ་ཀ་མྨ་སྶ ཝ་ནྡ་ནཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་ཧ ཨ་བྷེ་དོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ. ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཀ་སྨཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཧཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཀ་མྨཾ ཝ་དཱ་མི, ཙེ་ཏ་ཡི་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི ‘ཀཱ་ཡེ་ན, ཝཱ་ཙཱ་ཡ, མ་ན་སཱ་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཡ་ཐཱ་ཧི ‘‘ཙེ་ཏ་ཡི་ཏྭཱ’’ཏི པུ་རི་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཧི ཙེ་ཏ ཡི་ཏྭཱ. ‘‘ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི པ་ཙྪི་མཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ་པི པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨེ་ནཱ’’ཏི པུ་རི་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཀ་མྨཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏི. ‘‘ཝ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི པ་ཙྪི་མ ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཀ་མྨ་ནྟི.

༩. ‘‘ར་ཙ་ཡ་ནྟོ’’ཏི ཝི་ད་ཧ་ནྟོ. ‘‘ར་ཙ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑེ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘པོ་ཏྠ་ཀཱ་རུ་ལ༹ྷ’’ནྟི པོ་ཏྠ་ཀ པ་ཏྟེ་སུ་ལི་ཁ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཾ.

༡༠. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་པ་དེ. ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ’’ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པྤ་ཀ་ར་ཎེ. ‘‘ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ས་དྡ་སྶ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ཝི་དྷཱ་ནཾ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཨ་ཉྙཾ་པཱ་ལི༹་དྭ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི’’. ཀ་སྨཱ་ཏཾ པཱ་ལི༹་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟེ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཝ་ཏྟེ. ‘‘པ་ར་མ་ཏྠ་དྷ་མྨེ ཨེ་ཝཱ’’ཏི དྭེ མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ པུ་གྒ་ལཱ, ཏ་ཡོ་མེ་བྷི་ཀྑ་ཝེ པུ་གྒ་ལཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་པི དེ་ས་ནཱ པ་ར་མ་ཏྠ དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་ནཱ ན་པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་ར་མ་ཏྠ དྷ་མྨཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱ པ་ར་མ་ཏྠ་དྷ་མྨེ ཨེ་ཝ དཱི་པེ་ཏི. ན ཨཱ་ཎཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘དྭཱི་སུ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཡོ་ཨི་ཏ་ར་ཏོ’’ཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ. ‘‘ཡོ’’ཏི ཡོ དྷ་མྨོ. ‘‘ཨི་ཏ་ར་ཏོ’’ཏི ཨི་ཏ་ར དྷ་མྨ་ཏོ སུ་ཏྟ་ནྟ དྷ་མྨ་ཏོ. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. དེ་སེ་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏཱ, སུ་དྡྷ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཡ་ཏོ’’ཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཏོ, ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ དེ་ཝེ་སུ ཨེ་ཝ དེ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧི མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ན ཧི མ་ནུ་སྶཱ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟཱི’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཡོ་གྱ’’ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཧོ་ནྟཾ. ‘‘ཀ་ཐཱ་མ་གྒ’’ནྟི དེ་ས་ནཱ་ཀ་ཐཱ་པ་བ་ནྡྷཾ. ‘‘ཨེ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ནུ བ་ནྡྷཱ’’ཏི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨེ་ཀཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ མཱ་ཏི་ཀཾ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ. ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ ཝི་སེ་ས་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཏི་སྶཾ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ. ཨཱ་དི་མྷི་ཡེ་ཝ་ཏ་ཏྠ ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ, དྷ་མྨཱ་ཏི་རེ་ཀ དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ཊྛེ ནཱ-ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ སུ་ཏྟ་ཉྷི པ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟཱ, ན་ནི་པྤ་དེ་སེ་ན. ཨ་བྷི་དྷ་མྨཾ པ་ཏྭཱ པ་ན ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟཱ-ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་ནཱ་མི་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘དྷ་མྨོ པ་ནཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ.‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏེ་པི་ས་ཏི. ‘‘ས་བྦ་ཛེ་ཊྛ་ཀོ’’ཏི ཏི་ཎྞཾ པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་ས་བྦ་ཛེ་ཊྛ་ཀོ. ཀ་སྨཱ ས་བྦ་ཛེ་ཊྛ་ཀོ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ན་ཡཾ ཝི་ཝ་ཎྞེ་ནྟ་སྶ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཝི་ཝ་ཎྞེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ག་ར་ཧ་ནྟ་སྶ. ཙ་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྐཾ. ལོ་ཀ་སྨིཾ ཀེ་ན་ཙི ས་མ་ཎེ་ན ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝཱ དེ་ཝེ་ན ཝཱ མཱ་རེ་ན ཝཱ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ཝཱ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ ཨཱ་ཎཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐཾ ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ དེ་ས་ནཱ ཝི་དྷཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ, ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ-ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་ཎཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐཾ ནཱ་མ. ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཱི-ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ དེ་ས་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ ནཱ་མ. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ་པི ཀོ་ཙི བྷི་ནྡི་ཏུཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཝཱ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཀཱ་ཏུཾ ཙ་ཏུ་སྶ་ཙྩཾ ཝཱ དྷ་མྨཾ ཨ་ས་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ན་ས་ཀྐོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཀ་རོ་ནྟོ་ཡེ་ཝ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ་ཝི་ཡ ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀོ ཧོ་ཏི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ་ཙ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སུ་དྡྷཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་པཱ་ཡ་གཱ་མཱི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་སུ ཝི་ན་ཡ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཀེ་ན་ཙི པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ་པི ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཙ་ཀྐཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ‘‘ཝི་ན་ཡོ ནཱ་མ སཱ་ས་ན་སྶ མཱུ་ལ’’ནྟི ཝི་ན་ཡེ ཋི་ཏེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. བྷི་ཀྑུ ས་ངྒྷེ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟེ ཏི་ཝི་དྷོ་པི་ས་དྡྷ་མྨོ་པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏི་ཝི་དྷཾ་པི ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝི་ན་ཡོ ཏི་ཝི་དྷ་སྶ་སཱ་ས་ན་སྶ མཱུ་ལཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཀ་ཐ་ཉྩ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨེ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟེ ཏི་ཝི་དྷཾ་པི སཱ་ས་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ. ཏ་ཏྠ སཱ་ས་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཀི་ཏྟ་ཀཾ་ཀཱ་ལཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི. པ་ཉྩ་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ་ཀ་ཐ་ཡིཾ་སུ. མི་ཙྪཱ་ཝཱ་དི་ནོ་པ་ན་ཝ་ད་ནྟི ཝི་ན་ཡེ ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒེ་བྷི་ཀྑུ་ནི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ས་ཙེ ཨཱ་ན་ནྡ མ་མ་སཱ་ས་ནེ་མཱ་ཏུ་གཱ་མོ པ་བྦ་ཛྫཾ ན་ལ་བྷེ་ཡྻ. ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཾ ས་དྡྷ་མྨོ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ. ཨི་དཱ་ནི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ གོ་ཏ་མི་ཡཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. པ་ཉྩེ་ཝ་དཱ་ནི ཨཱ་ན་ནྡ ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ནི ས་དྡྷ་མྨོ་ཋ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནཾ པ་ཉྩ་ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏ་ཏོ་པ་རཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ་པི ན ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི སཱ་ས་ན་པྤ་ཊི རཱུ་པ་ཀ་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏཾ ཏེ་སཾ མི་ཙྪཱ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ. ‘‘པ་ཉྩེ་ཝ་ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ན་ཧོ་ཏི. མཱ་ཏུ་གཱ་མཱ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ དཱི་པ་ན་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. སོ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨེ ས་ཎྛ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏོ. པུ་ན ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ’’ནྟི ཨི་ད་མེ་ཝ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ་པི་ཀེ་ཙི་ཝ་ད་ནྟི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་མེ་ཝ སཱ་ས་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་ཏོ་པ་རཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས མ་ཏྟཾ་པི ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི. ཏ་དཱ སཱི་མཱ་ཡོ་པི ཨ་སཱི་མཱ ཧོ་ནྟི. པ་ཙྪཱ་ཏཱ་སུ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དི་ཏཱ་པི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི. ཨི་དཱ་ནི སཱ་ས་ན་པྤ་ཊི རཱུ་པ་ཀ་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་དཾ་པི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཉྩ་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཨ་དི་སྭཱ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མི་ཙྪཱ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཾ ས་དྡྷ་མྨོ ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་མེ་ཝ ས་དྡྷ་མྨོ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ. ཏ་ཏོ་པ་རཾ པ་ན ན ཏི་ཊྛེ་ཡྻ, ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་མཱ་ནོ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཨ་པ་རི་ཧཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཀ་ཐ་ཉྩ པ་རི་ཧཱ་ཡ་མཱ་ནོ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ. པ་ཉྩ་ས་ངྒྷཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡེ་སུ ས་ངྒྷེ སུ་ས་དྡྷ་མྨོ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཀ་ཏ་མེ པ་ཉྩ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ངྒྷོ, ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ས་ངྒྷོ, ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ས་ངྒྷོ, སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ས་ངྒྷོ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀ་ས་ངྒྷོ,ཏི. ཏ་ཏྠ, ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་བྦྷ་ནྟ་རེ ས་བྦེ་པ་ཉྩ་ས་ངྒྷཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཾ ས་དྡྷ་མྨོ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏ་ཏོ་པ་རཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ངྒྷོ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. སེ་སཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན སེ་སཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ངྒྷཱ་ནཾ ཁེ་ཏྟཱ་ནི ཛཱ་ཏཱ་ནི. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏོ་པ་རཾ པ་རི་ཧཱ་ཡ་མཱ་ནོ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏེ. ‘‘ས་དྡྷ་མྨོ ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཏི་ཝི་དྷོ ས་དྡྷ་མྨོ ‘པ་རི་ཡ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨོ, པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨོ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་དྡྷ་མྨོ,ཏི. སོ ཨེ་ཝ ཏི་ཝི་དྷཾ སཱ་ས་ན་ནྟི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏྠ, པ་རི་ཡ་ཏྟི ས་དྡྷ་མྨོ ནཱ་མ སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནི་ཏཱི་ཎི་པི་ཊ་ཀཱ་ནི. སོ་ཙ ཨེ་ཏ་ར་ཧི པ་རི་པུ་ཎྞོ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི སཱ་ས་ནཾ པ་ཊི་རཱུ་པ་ཀ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. བྷི་ཀྑཱུ ཙ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཀ་མྨི་ཀཱ ཨ་ནེ་ཀ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི. ཀ་ཐ་ཉྩི་དཾ སཱ་ས་ནཾ ཏ་ཏོ་པ་རཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ་པི ན ཏི་ཊྛེ་ཡྻ. ཏེ ཙ བྷི་ཀྑཱུ སཱི་ལ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཋི་ཏཱ ཨ་ནེ་ཀ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ས་ནྡྷི་སྶ་ནྟི. ཀ་ཐ་ཉྩ པ་ཊི་པ་ཏྟི སཱ་ས་ནཾ ཏ་ཏོ་པ་རཾ ན ཏི་ཊྛེ་ཡྻ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནཱ་ཡ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་དྡྷ་མྨོ་པི ན ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཡ་ཐཱ་ཧི-ཨེ་ཀོ དྷ་ན་སེ་ཊྛི ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. སོ པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏུ པ་ར་མྤ་རཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ མ་ཧ་ནྟཱ་ར་ཏ་ན་ནི་དྷ་ཡོ བྷཱུ་མི་ཡཾ བ་ཧཱུ་སུ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ནི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ཙ ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ལི་ཁི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ནི་མཱི་སུ ཙ པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ཙ ཨ་ཀྑ་རེ་སུ ཙ དྷ་ར་ནྟེ་སུ ཏེ་ནི་དྷ་ཡོ ན་སྶ་ནྟི ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝ་མི་དཾ སཱ་ས་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ་ཧི ནི་དྷཱི་ནཾ་ནི་དྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ས་དི་སཾ ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ, དྷ་ན་ར་ཏ་ན་ས་དི་སཱ་ནི དྷ་མྨ་ར་ཏ་ནཱ་ནི. ཡ་ཐཱ ཙ སེ་ཊྛི་ཝཾ་སེ་ཛཱ་ཏོ བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ པུ་རི་སོ པོ་ཏྠ་ཀཾ པ་སྶི་ཏྭཱ སུ་ཊྛུ ཁ་ཎ་ནྟོ ཏཱ་ནི་ར་ཏ་ནཱ་ནི ལ་བྷི་སྶ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝ་མི་དྷ་པི བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ བྷི་ཀྑུ དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ སུ་ཊྛུ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཏཱ་ནི་དྷ་མྨ་ར་ཏ་ནཱ་ནི ལ་བྷི་སྶ་ཏི་ཡེ་ཝ. ལ་བྷ་མཱ་ནེ ཙ ས་ཏི, ཀ་ཐཾ ཏཱ་ནི་དྷ་མྨ་ར་ཏ་ནཱ་ནི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ནི. སཱི་མཱ་ན་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ནི་ཝ་ཏྟི ཝཱ ཨཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐ་སྶེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ ཧོ་ཏི. ན དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་སྶ. ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ-པ་ཉྩེ་ཝ་ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ནི་ས་དྡྷ་མྨོ ཋ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཙ, - ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཾ ས་དྡྷ་མྨོ ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ་ཏི ཙ. ཨི་ད་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཨཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐཾ. བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡོ ཙ ནི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ནྟི. ཨཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མཱུ་ཧ་ན་ནེ་ན ཝཱ, སཱ་ས་ན་སྶ ཝཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ་ན. ཏ་ཏྠ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཡ་ནྟེ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མཱུ་ཧ་ན་ན་ཉྩ ན་ཏྠི. སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ཉྩ ནཱ་མ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཧོ་ཏི. དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ཧི ཛཱ་ཏེ ས་བྦཾ ཨཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐཾ ཝི་ག་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི. དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ་སུ ཡཱ་ཝཱ་ནཱ་ག་ཏ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལཱ་པི པ་ཝ་ཏྟི་སྶ་ཏི་ཡེ་ཝ ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་པུ་ཙྪཱ་གཱ་ཐཱ་ཡོ ཝི་ཡ. ཨ་པི་ཙ་ཡོ ཝོ ཨཱ་ན་ནྡ མ་ཡཱ དྷ་མྨོ ཙ ཝི་ན་ཡོ ཙ དེ་སི་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟོ. སོ ཝོ མ་མ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ཏྠཱ-ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སོ་ཙ་ཏི པི་ཊ་ཀ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ ས་ཏྠཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཏི་ཝི་དྷཾ་པི སཱ་ས་ནཾ ལོ་ཀ་སྶ དཱི་པེ་ནྟོ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཡ་ཏོ་བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཀཱ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ བཱ་ཧི་ར་ཀེ་ཧི ཛ་ནེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ མ་ཧ་ནྟོ ཉཱ་ཎཱ་ལོ་ཀོ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ནོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་ཧི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན དེ་སི་ཏཱ་ནི ཨེ་ཏ་ར་ཧི་དྷ་ར་མཱ་ནཱ་ནི ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ ས་ཧ་སྶཱ་ནི སུ་ཏྭཱ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ་སཾ་སཱ་རེ ཨ་ན་ནྟཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ས་བྦཾ་ལོ་ཀ་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཉྩ, ས་བྦཾ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཉྩ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་ནུ་ག་ཏི་ཀེ་ན སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ན་ནྟི. ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ ས་གྒ་ཏྠཱ་ཡ ཙ མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཙ ནཱ་ནཱ་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨཱ་ར་བྷ་ནྟི, པ་བྦ་ཛ་ནྟི. པ་རི་ཡ་ཏྟིཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟི. པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པཱུ་རེ་ནྟི. བྷཱ་ཝ་ནཾ་བྷཱ་ཝེ་ནྟི. ཨི་དཾ ས་བྦཾ སཱ་ས་ན་པྤ་ཊི་རཱུ་པ་ཀ་མ་ཏྟཾ་ན ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀ་ནྟ སཱ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ, ཡ་ཐཱ དྷ་མྨཾ ཡ་ཐཱ ཝི་ན་ཡཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨི་མཱ་ཡ ཙ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ས་གྒ་མ་གྒ་ཕ་ལ ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་བྦཾ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་དཱི་ནཾ མི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་དྷ་མི་ཏཾ་ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

པ་ཎཱ་མ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.

༡༡. དུ་ཏཱི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ. ‘‘ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ཐ་མ་གཱ་ཐཱ་ཝཱ་ཀྱེ་ན. ‘‘ཏཾ ཏཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧི་ཏེ’’ཏི ཏེ་ན་ཏེ་ན་པ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན ས་ཧི་ཏེ. ‘‘པ་ཉྩ ཨ་ཏྠེ’’ཏི པ་ཉྩ་པི་ཎྜ་ཏྠེ. ‘‘ཏེ་ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠེ’’ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་པ་དེ དཱི་པི་ཏེ ཏེ་ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠེ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཏི་སྶཾ དུ་ཏཱི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ. ‘‘ན་ཏུ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ན་པ་ན་པ་ཀ་ར་ཎཾ་པི པུ་བྦེ་ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠཱ ཀུ་ཏོ་པུ་བྦེ་ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ་ཏཱི་སུ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ་སུ པ་ཐ་མ་སྶ ཀཱ་ལ་ཝི་རོ་དྷཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི དུ་ཏཱི་ཡ ཏ་ཏཱི་ཡཱ་ནཾ ས་དྡ་ཏོ་ཝི་རོ་དྷཾ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ན་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་དི་མྷི ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡ་དཱ་ཀ་དཱ་ཙི པ་ཙྩཱ་མ་ས་ནཾ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་པ་དཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧ་ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་མཱ་ས་པ་དེ པུ་རི་མཱ་ནི ཝི་སེ་ས་ན པ་དཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཐཱ་པི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛི་ཏེ ས་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧ་པྤ་ཀ་ར་ཎེ ཏ་སྨིཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ པ་དེ་ཝཱ ས་བྦ་ཐཱ མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི. སོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ བུ་དྡྷེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་བྦ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་པ་དཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི དོ་སོ་པ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྷི་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཏ་ཏྠ, ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྷི་ས་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ ཝི་ཡ ཨི་དྷ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧ་པ་དཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ནྟེ ས་ཏི. ཧི་ས་དྡོ ཕ་ལ ཝཱ་ཀྱ་ཛོ་ཏ་ཀོ. ལ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཛོ་ཏ་ཀོ་ཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ‘‘པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ ཧོ་ཏི’’ ཏ་སྨིཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧ་པ་དེ མ་ཡཱ ས་བྦ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ སོ ཨེ་ཝ དོ་སོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་པ་རོ་པི་དོ་སོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་ན་ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཧཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི་ཡོ་ཛ་ནཱ.

༡༢. པ་ར་མ་ཏྠ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ. ཝི་སེ་ས་ན་པ་དཾ ནཱ་མ ཀ་ཏྠ་ཙི བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་ཏྠཱ་ཡ་ཝཱ པ་ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀ་ཎྷོ་ཀཱ་ཀོ, སེ་ཏོ་བ་ཀོ,ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཉྙ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ པ་ཡུ་ཛྫ་ཏི ནཱི་ལོ་པ་ཊོ, ནཱི་ལཾ་པུ་པྥ, ནྟི. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཉྙ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དུ་ཝི་དྷཱ་ནི་ཧི་ས་ཙྩཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི་པ་ཉྙ་ཏྟི. པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཉྩ ནཱ་མ ས་མ་གྒཱ་ནཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཙ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་ན ཙཱ་ཏི དྭཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ཙ་མ་ཧཱ་ཛ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏེ ས་མྨུ་ཏི ས་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ས་མྨ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཝོ་ཧ་རི་ཏ་ཏྟཱ་ཙེ་ཝ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ‘‘ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩ་ཝི་ར་ཏི་ས་ཙྩཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩཾ ནཱ་མ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ར་ཧི་ཏཾ ས་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་ར་ཏི་ས་ཙྩཾ ནཱ་མ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཝི་ར་ཏི. སཱ་ཧི མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ཧི ཝི་ར་མ་ཎ་མ་ཏྟེ་ན ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ས་མྨ་ཏ་ཏྟཱ ས་མྨུ་ཏི ཙ, སཱ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ས་ཙྩ་ཉྩཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ སི་དྡྷཾ ས་ཙྩཾ ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩ་ནྟི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ’’ཏི པཱ་ཎོ ན་ཧ་ནྟ་བྦོ, ས་བྦེ་ས་ཏྟཱ ཨ་ཝེ་རཱ ཧོ་ནྟཱུ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ. ‘‘ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཕ་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ. ས་བྦེ ‘‘བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་དྷ་མྨེ’’ཏི དཱ་ན་པཱ་ར་མི་སཱི་ལ་པཱ་ར་མི་ཨཱ་དི་ཀེ་པཱ་ར་མི་དྷ་མྨེ. ‘‘ཨཱ་རཱ་དྷེ་ནྟཱི’’ཏི ས་མྤཱ་དེ་ནྟི. ‘‘མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ’’ཏི དུ་ཙྩ་རི་ཏ དུ་རཱ་ཛཱི་ཝ་མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ. ‘‘ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་ནྟཾ ས་མྨུ་ཏི ས་ཙྩ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཧཾ པ་ར་མ་ཏྠ ས་ཙྩ་མེ་ཝ་ག་ཎྷཱ་མཱི་ཏི ས་མྨུ་ཏི ས་ཙྩཾ ན་བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཾ. བྷི་ནྡ་ནྟོ་ཧི ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི པ་རི་བཱ་ཧི་རོ ཨ་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ཐ་ཉྩ ཏཾ བྷི་ནྡ་ཏཱི་ཏི. ས་ཏྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ས་ཏྟ་སྶ བྷ་ཝ་ཏོ་ས་ངྐ་ནྟི ནཱ་མ ན་ཏྠི. བྷ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ག་ཎྷ་ནྟོ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཾ ཏི་ཊྛ་ཏི. ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི པ་རི་བཱ་ཧི་རོ ཧོ་ཏི. ཨ་པཱ་ཡ པཱུ་ར་ཀོ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ནྟྭེ་ཝ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ ཙི་ཏྟ་དི་ཊྛི ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཎྷཱ་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཉྷི ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན་ས་མྨུ་ཏི ས་ཙྩ་མེ་ཝ་ད་ལ༹ྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ར་མ་ཏྠ ས་ཙྩཾ ན་བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཾ. བྷི་ནྡ་ནྟོ་ཧི ཏཱ་ཧི དི་ཊྛཱི་ཧི ན་མུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་ཐ་ཉྩ ཏཾ བྷི་ནྡ་ཏི. ཁ་ནྡྷེ ཝཱ ཁ་ནྡྷ་མུ་ཏྟ་ཀེ་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ཛཱི་ཝེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏེ་ཙ ཨ་ཏྟ་ཛཱི་ཝཱ པ་ར་མྨ་ར་ཎཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ག་ཎྷ་ནྟོ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཾ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏེ ཙ ཨ་ཏྟ་ཛཱི་ཝཱ བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝེ་སུ་ས་སྶ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ཏོ་བྷ་ཝཾ སཾ་ས་ར་ནྟི ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ག་ཎྷ་ནྟོ་ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡཾ ཏི་ཊྛ་ཏི. ‘‘ན་ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ནྟཱི’’ཏི ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ནཱ་པཱ་དེ་ནྟི. ‘‘ཏཾ པ་ནཱ’’ཏི ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཙྩཾ པ་ན. ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་བྷེ་ད་མ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡེ་ཝ ཝེ་ད་ནཱ སུ་ཁཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ སུ་ཁ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ སུ་ཁཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ ན་ཧོ་ཏི. ‘‘ས་བྦཱ་པི་ཝེ་ད་ནཱ དུ་ཀྑཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི པ་དྷཱ་ན་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་བྷེ་དོ ཏི་ཝི་དྷོ. སཱ་ཏ་ཏོ ཝཱ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ, ཨ་སྶཱ་ཏ་ཏོ ཝཱ, མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏོ ཝཱ. ‘‘དུ་ཀྑཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི བྷ་ཡ་ཊྛེ་ན དུ་ཀྑཱ ཨེ་ཝ. བྷ་ཡ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཙ སཾ་སཱ་ར བྷ་ཡ་ད་སྶཱི་ཧི་བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན. སུ་ཁོ ཝི་པཱ་ཀོ ཡེ་སཾ ཏེ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ. ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལཱ. ‘‘ཀུ་ས་ལ་ས་མྨ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཙྩེ་པི ཨེ་ཏེ་ཝོ་ཧཱ་རཱ ལོ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི ནི་སྶི་ཏཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘སཱ་ས་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ས་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་སི ཀ་ཏཱ’’ཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས དྷ་མྨེ་ཧི སཾ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཨོ་གྷེ་ཧི ཙ ཡོ་གེ་ཧི ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི ཙ པ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ‘‘ཨོ་གྷ་ནཱི་ཡ་ཡོ་ག་ནཱི་ཡ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱི་ཡ་ཏཱ’’. ཨ་དྷི་ཀཱ ཨ་ཏྟཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ. བ་ཧི་དྡྷཱ་རུ་ཀྑེ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་རུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཏྟཱ་ནཱ་མ སཱ་ར་ཊྛེ་ན. སཱ་ཁཱ་ཡཾ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ སཱ་ཁཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཱ་མ སཱ་ར་ཊྛེ་ན. ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ པ་ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་གྒ་ཧ ད་ལ༹ྷ་ཊྛེ་ན ཏ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ཨ་ཏྟ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀཱ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཏི ལོ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏི་ཀ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ མ་གྒ་བྷཱ་ཝོ ཙ, ཨི་ཏི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཀྐ་མེ་ཝ. ‘‘ཨ་ཙ་ལ་མཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ དྷ་མྨཱ་ནཾ སུ་ཁ་ཏཱ ནཱ་མ ཙ་ལཱ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ, ཨ་ནི་ཙྩ དྷ་མྨ་ཏྟཱ. ཏེ དྷ་མྨེ་སུ་ཁཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ངྒཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཨ་ཙི་རེ་ནེ་ཝ དུ་ཀྑཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཏེ དྷ་མྨེ དུ་ཀྑཱ་ཏི ཉ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི་ཝི་མུ་ཏྟཱ པུ་ན དུ་ཀྑཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ན་ཏྠི. ཨེ་ས་ན་ཡོ སེ་ས་ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ. ‘‘ཏེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི དུ་ཝི་དྷཱ་ནི་ཧི ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟེ་སུ དྭཱི་སུ ས་ཙྩེ་སུ. ‘‘ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ལ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཡོ ཝི་ནཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སོ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ གྷ་ཊ་ས་ཎྛཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, པ་ཊ་ས་ཎྛཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏཾ ས་ཎྛཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ཡཱ་པ་ན་ཙི་ནྟ་ན ཀི་རི་ཡཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཡཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན སི་དྡྷཱ ན ཧོ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ་སི་དྡྷཱ. ཨེ་ས་ན་ཡོ ཕུ་ས་ན་ཀི་རི་ཡཱ, ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ, དཱི་སཱུ་ཏི. ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ་ཝི་ནཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཙི་ཏྟེ་ན་པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ’’ཏི མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ས་ཎྛཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ས་ཝི་གྒ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ས་རཱི་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝ་ཏྠུ ད་བྦ་ས་ཧི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཙི་ཏྟ་མ་ཡོ་ཙི་ཏྟ་ནི་མྨི་ཏོ’’ཏི སུ་པི་ན་ནྟེ དི་ཊྛ་རཱུ་པཱ་ནི ཝི་ཡ ཙི་ཏྟེ་ན་པ་ཀ་ཏོ ཙི་ཏྟེ་ན ནི་མྨི་ཏོ. ཀ་སྨཱ ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷོ པ་ར་མ་ཏྠོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ས་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ས་དྷཱ་ཏུ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ་ཏི སི་དྡྷཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་དྡཱ་བུ་དྡྷཱི་ཧི ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ཨ་ཏྠོ་ཏི་པི་ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨི་ཏ་ར་ཏོ’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤ་སི་དྡྷ་ཏོ. ‘‘པ་ར་མོ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན པ་ར་མ་ས་དྡ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ, ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ པ་ཉྩ་སཱ་ས་ན ཀི་ཙྩཱ་ནི མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནཾ. པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནཾ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཾ. པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ. ས་ཙྪི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཾ. བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་བྦེ་པི པ་ར་མ་ཏྠ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ ནཱ་མ. དུ་ཀྑ ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ ནཱ་མ. ས་མུ་ད་ཡ ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ནཱ་མ. སཱ་མ་ཉྙ་པྥ་ལཱ་ནི ཙ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཱ ནཱ་མ. མ་གྒ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ ནཱ་མ. ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཏེ་སཾ ཀི་ཙྩཱ་ནཾ སི་དྡྷི་ཡཱ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ སཱ་ས་ན་ཀི་ཙྩཾ སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ནི་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ ཙ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ རཱུ་པཱ་ནཾ སཱ་ས་ན ཀི་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ཝི་རཱ་དྷ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན པ་ར་མ་ཏྠཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡེ’’ཏི་ཡེ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ཡ’’ནྟི ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ. ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི ཏ་སྶ་ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་སྶ, ཏ་སྶ་པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་སྶ, ཏ་སྶ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ, ཏ་སྶ་ས་ཙྪི་ཀཱ ཏ་བྦ་སྶ ཏ་སྶ་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་སྶཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

‘‘ཏཾ ན་སུ་ནྡ་ར’’ནྟི བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ན་སུ་ནྡ་རཾ. ན་ཀེ་ཝ་ལཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ་ཡེ་ཝ ན་སུ་ནྡ་རཾ, ཨ་ཏྠ་ཏོ་པི ན་སུ་ནྡ་ར་མེ་ཝ. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ དྷ་མྨཱ་ཧི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ་པི གོ་ཙ་རཱ ཧོ་ནྟི. པ་ཉྩ་ཉེ་ཡྻ དྷ་མྨཱ པ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ དྷ་མྨཱ ནཱ་མ པ་ར་མ་ཏྠ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ. པ་ཉྩ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ པ་ན ས་བྦ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཧ ས་བྦ་པ་ར་མ་ཏྠ དྷ་མྨཱ. ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་བྷི ས་མྦོ་དྷོ དྷ་མྨ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཧ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ ས་མྦོ་དྷོ དྷ་མྨ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཧ ན་སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏེ ས་ཡཾ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ དྷ་མྨཾ ནཱ་མ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ དེ་སེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. ཏེ་སཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ས་མྦོ་དྷོ མཱུ་ག་སྶ སུ་པི་ན་ད་སྶ་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཧ པ་ཉྩ ཉེ་ཡྻ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ གོ་ཙ་རཱ་ཏི ས་ཀྐཱ་ཝ་ཏྟུ་ནྟི.

པ་ར་མ་ཏྠ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༣. ཙི་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ. ན་ཧི སཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན་ཝི་ནཱ ལ་བྦྷ་ཏི. ཙི་ནྟེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀིཾ ཙི་ནྟེ་ཏི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཙི་ནྟེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀ་མྨ་པ་དེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ཙི་ནྟ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་སྶ ནཱ་མཾ སི་དྡྷ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉྙཱ་ཎཾ, ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉྙཱ་ཎ, ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ ཙི་ནྟཱ་པི ཨ་ཏྠི, སཱ་པ་ཉྙཱ་ཨེ་ཝཱ་ཏི ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ…པེ… ཎཱུ་པ་ལ་དྡྷི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟཾ, མ་ནོ, མཱ་ན་སཾ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ, ནྟི ས་བྦཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ནཱ་མཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ པ་ཙྩ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ན ཨ་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཾ. ན ཙ ཨ་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ལ་དྡྷཾ ནཱ་མཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ ཝི་ཛཱ་ན་ན ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་སྶ་བོ་དྷ་ཀཾ ན་ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ནྟེ་སུ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཏྟུ་ནོ ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ནེ ཨ་ཏི་སྶ་ཡཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཀ་ར་ཎ སཱ་དྷ་ནཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཙི་ནྟ་ན་མ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ཏྟ་ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠོ་ཏི, ཏེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་བྦེ་པི་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘ཝི་གྒ་ཧོ ཝཱ’’ཏི ས་རཱི་རཾ ཝཱ. པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟཱ. ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷཱ. ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝུ་ཏྟི. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ ཝཱ ཋི་ཏི ཝཱ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ‘‘པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ ཝུ་ཏྟི་ནོ’’. ‘‘ཐཱ་མེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ‘‘ཨེ་ཀཾ བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ཏོ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏཾ ཏཾ ཀི་རི་ཡཱ མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་པི པ་ན ཏེ དྷ་མྨཱ་ས་ཡཾ ནཱ་ནཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝ་ཏྠཱ་ཡཾ ཋི་ཏཱ ཝཱ ཧོ་ནྟི ནཱ་ནཱ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡཾ ཋི་ཏཱ ཝཱ. ཏ་སྨཱ པ་ར་མ་ཏྠ པ་དེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་ད་ཉྙ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ཨ་ཝཱ་རི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧེ་ཏུ པ་ཙྩ་ཡོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ པ་ཙྩ་ཡོ, ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ, ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་ཐཾ བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནཾ ཡུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ་ཏི. ‘‘པ་དྷཱ་ན་ཏོ’’ཏི མུ་ཁྱ་ཏོ. ‘‘ཨ་བྷེ་ད་སྶ ཙི་ནྟ་ན་སྶ་བྷེ་ད་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཨི་དཾ ཙི་ནྟེ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟ་ནྟི་ཀ་ཏཾ ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སི་ལཱ་པུ་ཏྟ་ཀ་སྶཱ’’ཏི བྷེ་ས་ཛྫ་མཱུ་ལཱ་ནཾ པི་ས་ན་སི་ལཱ་པོ་ཏ་ཀ་སྶ. ཏ་སྶ ས་རཱི་རཾ ནཱ་མ ཝི་སུཾ ཨ་ངྒཾ ན་ཏྠི. ཨ་བྷི་ནྣཾ་པི བྷི་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘སི་ལཱ་པུ་ཏྟ་ཀ་ས་རཱི་ར’’ནྟི. ཨི་དཾ ཨ་བྷེ་ད་སྶ་བྷེ་ད་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཾ ཧོ་ཏི. པ་ཡོ་ཛ་ནེ ས་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ས་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘པ་ར་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་སྶཱ’’ཏི པ་རེ་ཧི ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠཱ ཙ་རི་ཡེ་ཧི པ་རི་ཙི་ནྟི་ཏ་སྶ. ‘‘ས་ཏི་ཧི…པེ… ཀ་པྤ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ས་ཙེ ཨ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཏྟཱ ཙི་ནྟེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟོ་ནཱ་མཱ་ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཙི་ནྟེ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟ་ནྟི, ཙི་ཏྟ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ. ན པ་ན ཨ་ཏྟཱ་དི་ཀོ ཀ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཏ་སྨཱ ཀི་རི་ཡཱ མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་ཏྟཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཙི་ནྟེ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི་ལོ་ཀེ ཨ་ཏྟཱ་དི་ཀོ་ཀ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི. ཨི་དཾ ཨ་བྷེ་ད་སྶ་བྷེ་ད པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ནོ’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ནེ བ་ཧཱུ་ནཾ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ས་ཡཾ་པ་དྷཱ་ནོ ས་ཡཾ་ཛེ་ཊྛ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ. ‘‘ཏཾ་ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ལོ་ཀེ་སི་དྡྷཾ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝཾ. ‘‘པུ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི པུ་ན ལོ་ཀེ སི་དྡྷཾ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ. ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཐ་ཡི་དཾ ཡེ ཨི་མེ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ པཱ་ཎཱ ཙི་ཏྟཱ་ཝི་ཙི་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཙི་ཏྟཾ ཡཾ ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡཾ་པི ན་ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི-ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ནི་ཀཱ་ཡ’’ནྟི ས་ཏྟ་ཛཱ་ཏི་ས་མཱུ ཧཾ.‘‘ནི་སྶ་ཀྐེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝི་བྷ་ཏྟཱ་པཱ་དཱ་ན་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏེ་ན ཏ་ཏོ ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཙི་ཏྟ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི. གཱ་ཐཱ་ཡཾ. ‘‘ཏཾ ཏཾ ས་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཕུ་ས་ནཱ་དི་ཀོ ས་བྷཱ་ཝོ, ཨ་གྒི་སྶ་ཨུ་ཎྷོ་ཝི་ཡ. ‘‘ཀི་ཙྩ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ་ར་སོ’’ཏི ཏེ་ན ཏེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཀ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཉྩ, ཏཾ ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ ལ་དྡྷོ ས་མྤ་ཏྟི་གུ་ཎོ ཙ. ཨ་གྒི་སྶ ཝ་ཏྠུ་མྷི པ་རི་པཱ་ཙ་ན་ཀི་ཙྩཾ ཝི་ཡ, ཨོ་བྷཱ་ས་ན་གུ་ཎོ་ཝི་ཡ ཙ. ‘‘ག་ཡ྄ཧཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཉཱ་ཎེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ཏ་སྶ ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ དྷ་ཛ་བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་རོ. ས་མྤ་ཏྟི ར་སོ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཕ་ལཾ་ཝཱ་པཱི’’ཏི ཀཱ་རི་ཡ་པྥ་ལཾ ཝཱ་པི, ཨ་གྒི་སྶ དྷཱུ་མོ་ཝི་ཡ. ‘‘ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨ་གྒི་སྶ ཨ་གྒི་ཀཱ་ར་ཀ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ. ‘‘ཨ་ལ’’ནྟི ས་མ་ཏྠཱ. ‘‘ཝི་བུ་དྡྷི་ནོ’’ཏི ཝི་སེ་ས་བུ་དྡྷི ས་མྤ་ནྣ་སྶ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ. ‘‘པུ་བྦ་ངྒ་མ་ར་ས’’ནྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ པ་དྷཱ་ན་ར་ས ཀི་ཙྩཾ. ‘‘ས་ནྡྷཱ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ནི་ར་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘ནཱ་མ རཱུ་པ་པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཕ་སྶཱ་དི་ནཱ་མ་ཉྩ ཝ་ཏྠུ རཱུ་པ་ཉྩ་ཙི་ཏྟ་སྶ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ.

ཙི་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༤. ‘‘ཙེ་ཏ་སི བྷ་ཝ’’ནྟི ཙི་ཏྟ་སྨིཾ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ. ‘‘ཨེ་ཏེ་ན སི་དྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘སཱ ཨེ་ཝ ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ཛཱ་ཏི. ཡཱ་ཙི་ཏྟ་སྶ་ཛ་རཱ, སཱ ཨེ་ཝ ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ་ཛ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨེ་ཀ་ཝ་ཎྚཱུ་པ་ནི བ་ནྡྷཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཀེ་ན ཝ་ཎྚ་ད་ཎྜ་ཀེ་ན ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷཱ་ནི. ‘‘ཨེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ་དི ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཐཱ དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷཱ. ‘‘ཙེ’’ཏི ཙེ་ཝ་དེ་ཡྻ. ‘‘ནཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. གཱ་ཐཱ་ཡཾ. ‘‘དྷ་མྨཱ’’ཏི ནཱ་མ་ཀྑ་ནྡྷ དྷ་མྨཱ. ‘‘མ་ན་སཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཀ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏེ་ན མ་ནེ་ན ཨེ་ཝ. ‘‘པ་ཀ་ཏཱ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ. ‘‘ནི་མྨི་ཏཱ’’ཏི ནི་པྥཱ་དི་ཏཱ. ‘‘ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡཱ བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཕུ་ས་ནཱ་ཀཱ་རཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ་ཝ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. སོ ཕུ་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ ཕ་སྶོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་སཱ པ་ན ས་བྦེ་པི ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དྷ་མྨཱ ཕ་སྶཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཕ་སྶོ ཧེ་ཏུ ཕ་སྶོ པ་ཙྩ་ཡོ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ. ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཙི་ཏྟ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཏེ་པི་དྷ་མྨཱ ཙི་ཏྟ་ཀི་རི ཡཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན་གཱ་ཐཱ་པ་དེ་ན. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀཱ་ལ་མྦ་ཎ་ཏཱ མ་ཏྟེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ནི ཙེ ཏ་སི་ཀ་ངྒཱ་ནི ཨུ་པ་རི ཐེ་རེ་ན ས་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དྷ པ་ན པ་ད་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ པ་རི་པུ་ཎྞེ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ན་སུ་ནྡ་ར’’ནྟི. ‘‘ཝ་ཏྠུ་མྷཱི’’ཏི པ་ཊ་ཀོ་ཊྛ་ཀཱ་དི་མྷི. ‘‘ནཱ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨཱ་ནཱི’’ཏི ཧ་ཏྠི ཨ་སྶ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནི. ཝི་ཛཱ་ན་ན་མ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ, ཀུ་ས་ལ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ནྟི ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠི. ནཱ་ནཱ་ཙེ་ཏ་སི་ཀེ ཧི ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟཾ་ཧེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ. པ་བྷ་སྶ་ར་མི་དཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཙི་ཏྟཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ་ཙི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ.

ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༥. རུ་པྤ་ཏཱི་ཏི པ་དཾ ཀ་ཏྟ་རི་ཝཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་མྨ་ནི་ཝཱ་སི་དྡྷཾ. རུ་པྤ་ན་ཉྩ་ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱི་ཏུ་ཎྷཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཝི་ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཝི་ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ བྷ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ‘‘ཀེ་ན་རུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀེ་ནཱ’’ཏི ཧེ་ཏུ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ ཧེ་ཏུ ཀ་ཏྟ་རི་ཝཱ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ སཱི་ཏེ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ཌཾ་ས་མ་ཀ་སཱ ནཱ་མ སཱུ་ཙི་མུ་ཁཱ ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ཙེ་ཝ མ་ཧ་ནྟ མ་ཀྑི་ཀཱ ཙ. ཝཱ་ཏཱ ནཱ་མ པུ་ར་ཏྠི་མ་ཝཱ་ཏཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་ཏ་པོ ནཱ་མ སཱུ་རི་ཡཱ་ཏ་པོ. ས་རིཾ་ས་པཱ་ནཱ་མ ཨ་ཧི ཝི་ཙྪི་ཀ ས་ཏ་པ་དི་ཀཱ་ད་ཡོ. ཏེ་སཾ ས་མྥ་སྶེ་ཧི་པི རུ་པྤ་ཏི. མ་ར་ཎཾ ཝཱ ག་ཙྪ་ཏི, མ་ར་ཎ མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ. ‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ’’ཏི དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷཱ ས་པྤ་ཊི་གྷ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ. ‘‘ཨ་ཉྙེ་ས’’ནྟི སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ ཨ་པྤ་ཊི་གྷ་རཱུ་པཱ་ན་ཉྩ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ. ‘‘ཏེ་སཱུ’’ཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ་བྷུ་མྨཾ. ཨི་དཱ་ནི པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་དྡྷིཾ མུ་ཁྱ་རུ་པྤ་ནཾ སཾ་ས་ནྡེ་ནྟོ ‘‘ས་མཱ་ག་མོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་མཱ་ག་མོ ཙ ནཱ་མ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་བྷི་གྷ་ཊྚ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་པཱ་ཏཱ་ག་མ་ན་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ ཝ་ཛྫི་ཏཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ. ‘‘ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཁ་ཎེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ས་ཡཾ་པི ཝི་ཀཱ་ར་པ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཏེ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ས་ཡཾ་པི པ་ཀ་ཏིཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཨོ་མ་ཏྟཱ་དྷི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨོ་མ་ཏྟཱ་དྷི་མ་ཏྟ་རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏཱི་ན་ཉྩཱ’’ཏི པ་ར་མྤ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏི་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ན ཝི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན རུ་པྤ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་པ་ཏྟི ཝཱ ཧོ་ཏུ, ས་མྤ་ཏྟི ཝཱ. པུ་རི་མ་པ་ཙྪི མ་ས་ནྟ་ཏཱི་ནཾ ཝི་ས་དི་ས་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཀཱ་རོ་པི ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན རུ་པྤ་ནཾ་ནཱ་མཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ རུ་པྤ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘གྷ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ན རུ་པྤ་ན དྷ་མྨཱ་ན མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་པཱ་ཏཱ་ག་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན རུ་པྤ་ན་དྷ་མྨེ་ཧི་ཝི་ནཱ ཨ་བྷི་གྷ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ན་རུ་པྤ་ན ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མེ་ཝ སི་དྡྷ་ནྟི པུ་ཙྪཱ. ‘‘ས་ཝི་གྒ་ཧཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ད་བྦ ས་ཎྛཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཀ་སྨཱ, ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. བ་ཧཱུ་ན་ཉྩ་རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན་པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ཧི ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཙ ཧོ་ནྟི. ས་ཙེ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི་པི ཨེ་ཀ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻུཾ. ད་བྦ་ས་ཎྛཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ན་ག་མི་སྶ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྩ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཀ ཀ་ལཱ་པོ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཀ་སྨཱ, ཨ་ན་ནྟ་ར པ་ཙྩ་ཡཱུ་པ་ནི་བ་ནྡྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ་ཏེ ས་ཝི་གྒ་ཧཱ་ན ཧོ་ནྟི. རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ པ་ན ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ ས་བྷཱ་ཝཱ ཙ ཧོ་ནྟི. བ་ཧཱུ་ནཾ ས་ནྣི་ཙ་ཡེ་ས་ཏི ད་བྦ་ས་ཎྛཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཙ བ་ཧུ་ཀ་ལཱ་པཱ་པི ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ་ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཏེ་ས་ཝི་གྒ་ཧཱ་ཧོ་ནྟཱི་ཏི.

‘‘སཱི་ཏཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ནཱ’’ཏི སཱི་ཏེ་ན་པི རུ་པྤ་ཏི, ཨུ་ཎྷེ་ན་པི རུ་པྤ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལོ་ཀ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊ་སྶ སཱི་ཏཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན. ཏ་ཉྷི ཝ་ཙ་ནཾ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ རུ་པྤ་ནཾ ཨི་དྷ་ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཝོ་ཧཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི ནཱ་མ་ས་ཉྙཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ལོ་ཀོ་པ་ཙཱ་རེ་ནཱ’’ཏི བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཀ་ཐ་ནེ་ན. ‘‘པཱ་ཀ་ཊ ནི་མི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི པཱ་ཀ་ཊ་སྶ ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ‘‘སཱི་ཏཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ནཱ་པཱི’’ཏི པི་ས་དྡེ་ན སཱི་ཏཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན་པཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི པཱ་ལི༹་སཱ་དྷ་ཀཾ ནཱ་མ ན ས་ཀྐཱ་ས་བྦ་ཏྠ ལ་དྡྷུཾ. པཱ་ཀ་ཊ་ནི་མི་ཏྟ ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ས་བྦ་ཏྠ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཏ་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི ཏ་སྶ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ རཱུ་པ་ཏཱ་པ་ས་ངྒ་སྶ ནི་ཝ་ཏྟི. ‘‘ཨི་དྡྷི་ཝི་ཀུ་བྦ་ནཱ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དྡྷི་ཝི་ཀུ་བྦ་ནཱ་ནཱ་མ་ཨི་དྡྷི་ཡཱ་ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་མཱ་པ་ནཾ. ‘‘རཱུ་པ་ཏཱ སི་དྡྷཱི’’ཏི རཱུ་པ་ནྟི ནཱ་མ ས་ཉྙཱ་སི་དྡྷི. ‘‘ཨི་དཾ པ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ རཱུ་པཾ པ་ན. ‘‘ཨ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ནཾ སཱི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཀི་ཉྩཱ་པི་པཱ་ལི༹་ཡཾ སཱི་ཏཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ སཱི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ཙ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ན་ཏྠི. ཨ་ནུ་གྒཱ་ཧ་ཀཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠི. ཏེ་སཾ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཾ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ནཱི’’ཏི ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཏ་སྨཱ ས་ཉྙཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀི་ཉྩ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི. ནཱི་ལཾ་པི ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི, པཱི་ཏ་མྤི ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི-ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ, ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཏ་སྨཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀི་ཉྩ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. མ་དྷུ་རཾ་པི ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་མྦི་ལཾ་པི ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི-ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ-པཱ་ལི༹་ཡཾ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ནི.

རཱུ་པ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༦. ནི་བྦཱ་ན་པ་དེ. ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ’’ཏི བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ཨ་པཱ་ཡཱ་དཱི་སུ བྷ་ཝི་སྶ་མཱ་ནཱ ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ. ན ཧི ཨ་ཏཱི་ཏ དྷ་མྨཱ, ནི་བྦཱ་ཡ་ནྟི ནཱ་མ, ས་ཏྟེ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཙ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི པཱི་ལེ༹་ནྟི, ཨ་ཝ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ ཙ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ པཱི་ལེ༹་སྶ་ནྟི, ཀ་ཐཾ ཏེ ནི་བྦཱ་ཡ་ནྟི ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ…པེ… ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ‘‘ཝི་ས་ཡེ་བྷུ་མྨ’’ནྟི ཝི་ས་ཡཱ་དྷཱ་རེ་བྷུ་མྨཾ. ཝི་ས་ཡཱ་དྷཱ་རོ ནཱ་མ་མ་ནུ་སྶཱ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ མུ་ཁྱཱ་དྷཱ་རོ ན་ཧོ་ཏི. ཏེ་ན པ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཏཾ ཀི་རི་ཡཾ ཀཱ་ཏུཾ ན་ས་ཀྐོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ ཨཱ་དྷཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཨཱ་ཀཱ་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ས་ཀུ་ཎཱ་ནཾ པ་ཀྑ་ན ཀི་རི་ཡཱ ནཱ་མ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ན་སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ནི་བྦུ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་པི ནི་བྦཱ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ན་སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ་ཧི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡེ’’ཏི ཡེ་ཏི་ཝི་དྷ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་པ་དྷ་མྨཱ. ཧི་ས་དྡོ་ནི་པཱ་ཏོ. ཏེ་ས་དྡོ ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་རོ. ‘‘ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ’’ནྟི ནི་བྦཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ. ནི་བྦུ་ཏི་ཋཱ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏ་སྨཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ནི་བྦུ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་ས་ཡཱ དྷཱ་རོ་ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཡཾ པ་དཱི་པོ ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཐཱ་དྷཱི་རཱ ནི་བྦ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཏཾ ཏཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝཱ’’ཏི ཏེ སཾ་ཏེ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝཱ. ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝཱ’’ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷ་ཝེ་སུ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝཱ. ‘‘པུ་ན་ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ས་ནྟཱ་ན་སྶ པུ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི ཨ་རི་ཡཱ ཛ་ནཱ. ཡ་ཐཱ མ་གྒེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ དི་སྶ་ཏི ཨ་དྡྷཱ ཨི་མཱ་ཡ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་མྷཱ པ་རི་མུ་ཙྩི་སྶཱ་མཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ན ཏ་ཐཱ ནི་བྦཱ་ནེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒེ་ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ནི་བྦཱ་ནེ་པ་ན་བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ དི་སྶ་ཏི ཡ་ཏྠ་ནཱ་མ་ཉྩ་རཱུ་པ་ཉྩ. ཨ་སེ་སཾ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཏ་སྨཱ ནི་བྦཱ་ནེ ཀ་ར་ཎ ཝ་ཙ་ནཾ ན དི་སྶ་ཏི, ཀ་ར་ཎ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཙ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ར་ཎ ལ་ཀྑ་ཎཾ ནཱ་མ་ཀ་ཏྟུ་ནོ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ. ན་ནུ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ནི་བྦཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི དི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ས་ཙྩཾ, ཏ་ཏྠ པ་ན ཝི་སེ་ས་ནེ ཀ་ར་ཎ ཝ་ཙ་ནཾ. ན ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཀེ. ཏ་ཉྷི ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི.

ནི་བྦཱ་ན་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.

དུ་ཏཱི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༨. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་པ་དེ. ‘‘ཀཱ་མཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨི་ཙྪཱི་ཡ་ཏི. ནི་མི་ཏྟ་སྶཱ་ད་ཝ་ཏྠུ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཾ. ‘‘ཏེ་ཀཱ་མཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཏེ ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡཱ་ད་ཡོ ཨི་ཙྪཱི་ཡ་ནྟི. ‘‘ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ན་མྤཱི’’ཏི ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ་པི ས་ཏྟཱ་ནཾ. ‘‘བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཁ་ནྡྷཾ ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ་མེ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཎྷ་ནྟཱི ཏ་ཎྷཱ བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟི ནཱ་མ. སཱ ནེ་ར་ཡི་ཀ་ས་ཏྟཱ་ནཾ་པི ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝ. ‘‘ཀཱ་མེ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི ཀཱ་མེ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཀཱ་མེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ ཧོ་ཏི. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷཱུ་མཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཾ་པི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་ངྑྱཾ ན་ག་ཙྪ་ཏི. ཀཱ་མ་ས་ངྑྱ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ཀཱ་མ་ག་ཎ་ན་མེ་ཝ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏཱི་སུ་བྷ་ཝེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི་པཱི’’ཏི ཀཱ་མ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི་པི ན ཏ་ཏྲ་པ་རི་ཡཱ པ་ནྣཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏྲ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱ་པ་ཏྟི་དོ་སོ’’ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར དྷ་མྨཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ པ་ཏྟི་དོ་སོ. ‘‘རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱ་དི་མུ་ཏྟི་དོ་སོ’’ཏི ཨི་མེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར དྷ་མྨཱ ན ཧོ་ནྟི, ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར དྷ་མྨཱ ན ཧོ་ནྟི, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར དྷ་མྨཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་པ་ཏྟི དོ་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ས་ན་ཡོ ‘‘རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱ་པ་ཏྟི དོ་སོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱ་མུ་ཏྟི དོ་སོ’’ ཏི་པ་དེ་སུ. ཨ་ཝ་ཙ་ར་ས་དྡ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྠེ ག་ཧི་ཏེ་པི ཨེ་ཏེ་དོ་སཱ ནཱ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཀ་སྨཱ, ལོ་ཀེ ཡེ་བྷཱུ་ཡྻ་ན་ཡ་ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ན་ཡཱ་ནཾ་པི ས་བྦྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ན་ནུ་ཡེ་བྷཱུ་ཡྻ ཝུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀེ་ས་ཉྩཱི’’ཏི ཀེ་ས་ཉྩི པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝཱ. ཡ་ཐཱ་མི་ག་ལུ་དྡ་ཀོ གཱ་མེ ཙ་ར་ནྟོ་པི ཝ་ནེ ཙ་ར་ཎ་བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ ཝ་ན་ཙ་ར་ཀོ་ཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷ་ཏི. རཱ་ཛ་ཧ་ཏྠཱི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཙ་ར་ནྟོ་པི ས་ངྒཱ་མེ ཙ་ར་ཎ་བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ ས་ངྒཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ་ཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཡེ་བྷཱུ་ཡྻ་ན་ཡོ ནཱ་མ. ཡ་སྨིཾ ཝ་ནེ ཨ་མྦ་རུ་ཀྑཱ་པི ཨ་ཏྠི, ཨ་ཉྙ་རུ་ཀྑཱ་པི ཨ་ཏྠི. ཨ་མྦ་རུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ པ་ན ཏཾ ཝ་ནཾ ཨ་མྦ་ཝ་ན་ནྟི ནཱ་མཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སི་མྦ་ལི་ཝ་ནཱ་དཱི་སུ. ཨ་ཡཾ ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ན་ཡོ. ཨི་དྷ པ་ན བྷཱུ་མི་ཡོ ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ན་ཡེ་ན ཀཱ་མ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ ནཱ་མཾ ལ་བྷ་ནྟི, དྷ་མྨཱ ཡེ་བྷཱུ་ཡྻ་ན་ཡེ་ན ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི ནཱ་མཾ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏེ ས་ཏི, ཏེ དོ་སཱ་ནཱ པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ་པི…པེ… དོ་སོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་ཧ. ‘‘ནཱ’’ཏི ན ཀོ་ཙི་དོ་སོ ན་ཏྠི. ཨ་ཏྠི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཏ་སྨཱ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཙ་ར་ས་དྡ་སྶ. ‘‘ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏྠཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ‘‘པ་རི་གྒཱ་ཧི་ནི་ཡཱ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཀ་ཏོ’’ཏི ཏ་ཐཱ པ་རི་གྒཱ་ཧི་ནི་ཡཱ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ གོ་ཙ་ར་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཀ་ཏོ་ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མོ, ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ. ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཙ་རཾ. ཀཱ་མ་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ནྟི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ. ཀཱ་མ ཏ་ཎྷཱ་ཡ གོ་ཙ་ར་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་པི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི.

རཱུ་པེ་ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ. ‘‘རཱུ་པེ’’ཏི སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཱ་ཡ་རཱུ་པ་བྷཱུ་མི་ཡཱ. ‘‘ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་རཱུ་པེ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ. ‘‘ཨ་རཱུ་པེ’’ཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་ཡ ཨ་རཱུ་པ་བྷཱུ་མི་ཡཱ. ‘‘ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ་སུ་པི ཨ་ཡཾ་ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. རཱུ་པེ བྷ་ཝོ རཱུ་པཾ. རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ. ཨ་རཱུ་པེ བྷ་ཝོ ཨ་རཱུ་པཾ, ཨ་རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ. རཱུ་པ་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་རཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ. ཨ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་རཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ཏེ་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘ཨ་ཏྲཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ. ཡ་དི་པི ལོ་བྷོ, རཱ་གོ, ཀཱ་མོ, ཏ་ཎྷཱ, ཏི་ས་བྦ་མྤེ་ཏཾ ལོ་བྷ་སྶ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི. རཱུ་པ་རཱ་གོ ཨ་རཱུ་པ་རཱ་གོ་ཏི པ་ན ཝི་སུཾ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཀཱ་མ་ས་དྡེ་ན ཏཾ ད་ཉྙོ་ལོ་བྷོ ག་ཡ྄ཧ་ཏི. ‘‘ས་བྦོ་པི ལོ་བྷོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན་ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

༡༩. ‘‘རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་དྡཱ ཏཱ་སུ བྷཱུ་མཱི་སུ ནི་རུ་ལ༹ྷཱ’’ཏི ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་རུ་ལ༹ྷཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དཱ་ནི ས་ནི་མི་ཏྟཾ ན་ཡཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘ནི་སྶ་ཡོ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཋཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ, ཡ་ཐཱ ས་བྦོ་གཱ་མོ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི. ‘‘ནི་སྶི་ཏོ པ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཋཱ་ནྱཱུ་པ་ཙཱ་རོ. ཡ་ཐཱ དྷ་ཛཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘ཡཾ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ’’ཏི ཡེ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ. ཡཾ རཱུ་པཾ, ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ, ཡཱ་ས་ཉྙཱ, ཡེ ས་ངྑཱ་རཱ, ཡཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘སུ་ཝི་ས་ད’’ནྟི ཡེ་བྷཱུ་ཡྻཱ་དི ན་ཡེ་ཧི ཨ་ནཱ་ཀུ་ལ་ཏྟཱ་སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ. ‘‘ཀིཾ ཝི་ཀྑེ་པེ་ནཱ’’ཏི ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

༢༠. ‘‘ལུ་ཛྫ་ན་པྤ་ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི བྷི་ཛྫ་ན་པྤ་བྷི་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན. ‘‘ཡ་ཏྠཱ’’ཏི ཡ་སྨིཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀེ དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧེ. ‘‘ནི་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི ནི་ཙྩཾ ཝི་ས་ཏི, ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི མི་ཙྪཱ་གྒཱ་ཧ་སྶ. ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར དྷ་མྨཱ་ནཾ. ‘‘ཡེ་ས’’ནྟི ལོ་ཀི་ཡ དྷ་མྨཱ་ནཾ. ‘‘ལུ་ཛྫ་ན’’ནྟི ཁ་ཎི་ཀ་བྷ་ངྒེ་ན བྷི་ཛྫ་ནཾ. ‘‘པ་ལུ་ཛྫ་ན’’ནྟི ས་ཎྛཱ་ན་བྷེ་དེ་ན ས་ནྟ་ཏི་ཙྪེ་དེ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ བྷི་ཛྫ་ནཾ. ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ན ཨི་དྷ ན ལ་བྦྷ་ཏི ཙི་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སོ ཙ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ, ཝི་སུཾ ཨེ་ཀཱ་ཙ་ཏུ་ཏྠཱི ཨ་ཝ་ཏྠཱ བྷཱུ་མི་ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཙ་ཏུ་བྦྷཱུ་མི་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢༡. ‘‘ཧཱི་ན’’ནྟི ས་དྡྷཱ་ས་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི སོ་བྷ་ཎ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཧཱི་ནཾ. ‘‘ས་བྦ་ཧཱི་ན’’ནྟི ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི པཱ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་བྦ ཙི་ཏྟེ་ཧི ཧཱི་ན་ཏ་རཾ. ‘‘ཏ་ད་ཏྠོ’’ཏི ཨུ་པ་རི་མཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་ནཾ སོ་བྷ་ཎ་ས་ཉྙཱ་ཀ་ར་ཎ་སུ་ཁ་ཏྠོ. ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི. ‘‘ཝཱི་ཐི་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ་མེ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟི ཛ་ཝ་ན་ཝཱི་ཐི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཝ་ཉྩ་ས་ཏི, ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལོ་བྷ་མཱུ་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ་པ་ཐ་མཾ ཝ་ཙ་ནེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལེ་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ.‘‘དྭཱི་ཧི་ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལེ་ཧཱི’’ཏི ལོ་བྷ་མོ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལེ་ཧི.

༢༢. ‘‘སི་ནི་དྡྷ་ཙི་ཏྟ’’ནྟི སཱ་ཏ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ལཱུ་ཁ་ཙི་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སུ་མ་ན་སྶ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ་པི པ་ས་ངྒོ སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མཱ་ན་སི་ཀ…པེ… ནཱ་མ’’ནྟི. ‘‘སུ་མ་ནཱ་བྷི་དྷཱ་ན་སྶཱ’’ཏི སུ་མ་ན་ནཱ་མ་སྶ. ‘‘པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ས་ནྣ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན བྷཱ་ཝོ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ནཱ་མ་ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཝ་ནྟི…པེ… ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ནི་མི་ཏྟེ བྷུ་མྨཾ. ཏ་ཐཱ་ཧི བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི ནི་མི་ཏྟ ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཡོ་གེ. ‘‘ད་ནྟ ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ད་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎཱ. ‘‘ཏཾ ཝེ་ད་ནཱ ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཏཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎཱ. ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱ, ‘‘ཨེ་ཏ་སྨི་ནྟི ནི་མི་ཏྟེ བྷུ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ་ནཱ་མ ཨ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཨ་སཱ་དྷ་ནཾ, ཏཾ ཀ་ཐཾ སཱ་དྷ་ན་ཝི་གྒ་ཧེ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ སཱ་དྷ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཙ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ཙ ཧེ་ཏུ ཨ་ཏྠེ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨཱ་ས་ནྣ་ཧེ་ཏུ ནཱ་མ་སཱ་དྷ་ན་རཱུ་པོ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སུ་ཊྛུ ཀ་རོ་ཏི, པ་ཀ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨ་ནི་པྥ་ནྣཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བ་ལེ་ན ནི་པྥཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑཱ་རོ. ‘‘པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ. པ་ཡོ་ཛེ་ཏི ནི་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི པ་ཡོ་གོ. ཨུ་པེ་ཏི ཕ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་པཱ་ཡོ. ‘‘ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ་ཝཱ’’ཏི པེ་ས་ནཱ་ཡ་ཝཱ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནེ་ན ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནེ་ན ཝཱ. ‘‘ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཝཱ’’ཏི བྷ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝཱ. ‘‘ཏཾ ཏཾ ཨུ་པཱ་ཡཾ པ་རེ ཨཱ་ཙི་ཀྑ’’ནྟི. ཀ་ཐཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀ་ར་ཎེ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཀ་མྨེ པ་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི་ཀ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ས་ངྑཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘པ་ཙྩ་ཡ ག་ཎོ’’ཏི པ་ཀ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ག་ཎོ. ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི ས་ངྑཱ་རེ་ན. ‘‘སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ’’ཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ. ‘‘དུ་ཝི་དྷེ་ན ས་ངྑཱ་རེ་ནཱ’’ཏི པ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཝཱ. ‘‘ཡོ པ་ན ཏེ་ན་ས་ཧི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་བྦེ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན་པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘སོ་པ་ན ཡ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ལ་དྡྷ་གུ་ཎ ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་ག་ཎ་སྶེ་ཝ་ནཱ་མ’’ནྟི པ་ཙྩ་ཡ་ག་ཎ་སྶེ་ཝ ཝི་སེ་ས ནཱ་མ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྠེ ཨི་ཀ་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘པཱ་ལི༹་ཡ’’ནྟི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎི་པཱ་ལི༹་ཡཾ. ‘‘ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨི་ཙྩེ་ཝ་ཏྠོ. ས་བྦ་མེ་ཏཾ ན་ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཀ་སྨཱ, པཱ་ལི༹་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཧི ཨ་སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏྟཱ, ཨ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟི་བྱ་ཉྫ་ན་ཡུ་ཏྟཱི་ན་ཉྩ ཨ་ཝི་ས་ད་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཏ’’ནྟི ཙི་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི པུ་བྦ་པྤ་ཡོ་གེ་ན. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་མ་ཎྜ་ན་ཝི་སེ་སེ་ན. ‘‘སོ པ་ནཱ’’ཏི པུ་བྦ་པྤ་ཡོ་གོ པ་ན. ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི ཏ་སྨཱ. ‘‘ཏཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཏེ་ན པུ་བྦ་པྤ་ཡོ་གེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ. ‘‘ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ’’ཏི ཨ་ཡུ་ཏྟ་པ་ཀྑེ་པ་ཏི་ཏྭཱ. ཨེ་ཏེ་ན་པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. གཱ་ཐཱ་ཡཾ. ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝཱི’’ཏི ཙི་ཏྟ་སྨིཾ ས་མྦྷཱུ་ཏོ. ཝི་སེ་སོ ས་ངྑཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ལོ་མ་ཀོ, ས་པ་ཀྑ་ཀོ་ཏྱཱ་དཱི་སུ་ཝི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ས་ཝཱ དྷ་མྨཱ, སཱ་ར་མྨ་ཎཱ དྷ་མྨཱ་ཏྱཱ་དཱི་སུ་ཝི་ཡཱ་ཏི པ་ན ཝུ་ཏྟེ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཾ. ‘‘པཱ་ལི༹་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ སི་དྡྷ’’ནྟི པཱ་ལི༹་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ སི་དྡྷཾ. ཨ་པི་ཙ་ཡ་ཏྠ་ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་ངྑཱ་རཾ ཙི་ཏྟཾ, ས་ས་ངྑཱ་རཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཡཾ པ་ཙྪི་མ་ན་ཡོ ཡུ་ཏྟོ. ཨུ་པཱ་ཡ་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨི་ད་ཉྩ ན་ཡ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨུ་དཱ་སི་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན. ‘‘ཡ་ཏོ’’ཏི ཡ་སྨཱ. ཝི་ཀཱ་ར་པ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་པ་སྶ་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

༢༣. ཨི་དཱ་ནི ས་ཧ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏྠ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ར་བྷི. ‘‘ན པ་ན ཏེ བྷེ་ད་ཝ་ནྟཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. ན ནུ ཏེ་པི་ཙ་ཀྑུ ས་མྥ་སྶོ, སོ་ཏ་ས་མྥ་སྶོ, ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ, ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ, བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ, དུ་ཀྑེ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ, དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡེ ཨ་ཉྙཱ་ཎ, ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ་ཙ བྷེ་ད་ཝ་ནྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ས་ཙྩཾ. ཏེ པ་ན བྷེ་དཱ ཨི་མཾ ཙི་ཏྟཾ བྷི་ནྣཾ ན ཀ་རོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཏེ བྷེ་ད་ཝ་ནྟཱ་ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ན ཙ ཏེ་སཾ ཨ་ཡཾ ཝི་ཀ་པྤོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཙི་ཏྟེ’’ཏི ལོ་བྷ་མཱུ་ལ་ཙི་ཏྟེ. ‘‘ཀ་ཏྠ་ཙཱི’’ཏི ཀི་སྨི་ཉྩི ཙི་ཏྟེ. ཡེ་ཝཱ་པ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ སུ་དྷ་མྨེ་སུ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀཱ་ནི. ‘‘ཨ་ཉྙེ་ཧཱི’’ཏི དོ་ས་མཱུ་ལ་མོ་ཧ་མཱུ་ལེ་ཧི. ན་ནུ་ཏཱ་ནི་པི ཨི་དྷ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ནཱ’’ཏི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སུ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཏེ་པི ཨི་དྷ ན་ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡུཾ. ན པ་ན ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ཀ་སྨཱ, ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཙ ས་ཡཾ བྷེ་ད་ཝ་ནྟ་ཏྟཱ, དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཝི་ཀ་པྤ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༢༤. ‘‘སོ་མ་ན་སྶ་སྶ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི སོ་མ་ན་སྶུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ. སོ་མ་ན་སྶུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎེ ཝུ་ཏྟེ ཏཾ ས་ཧ་ག་ཏ ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་པི་ཀཱ་ར་ཎཾ སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ་མ་ན་སྶ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀོ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཧཱི་ནེ་ན ཝཱ…པེ… ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ས་མཱ་ཡོ་གོ, ཏེ་ན ས་མཱ་ཡུ་ཏྟ་སྶཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ བྱ་ས་ན་མུ་ཏྟི་ཡཾ་པི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཀཱ་ར་ཎེ ‘‘བྱ་ས་ན་མུ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ དོ་མ་ན་སྶ་པྤ་ས་ངྒ་པ་རི་ཧཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྟཾ གེ་ཧཾ. དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཡ་སྶཱ་ཏི དི་ཊྛ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ དི་ཊྛ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ. ‘‘ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན’’ནྟི ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་ཏོ ཨཱ་བྷུ་ཛ་ནཾ, མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ཙི་ནྟཱ པ་སུ་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ག་མྦྷཱི་རེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཙི་ནྟཱ་པ་ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན, ཝཱི་མཾ་སཱ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན. ‘‘དི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ’’ཏི དི་ཊྛཾ ཀཱ་ར་ཎ་པྤ་ཊི་རཱུ་པ་ཀ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ་ར་ཏོ་ས་ཙྩ་ཏོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན’’ནྟི. ‘‘ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཏ་ཏོ ཝི་པ་རཱི་ཏེ་ན. ཨ་དི་ཊྛ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ, དི་ཊྛི་ཝི་པ་ནྣ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏཱ, ས་དྡྷ་མྨ་ས་ཝ་ན་ཏཱ, ས་མྨཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ, ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་ཉྩ དི་ཊྛི་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.

‘‘ཨི་མེ་སཾ པ་ན ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ་ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝི་སུ་དྡྷི མ་གྒེ་ཁ་ནྡྷ ནི་དྡེ་ས་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི་ཏ་ཏྠ. ཡ་དཱ ཧི་ན་ཏྠི་ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་ན་ཡེ་ན མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ པུ་རེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛོ ཀཱ་མེ་ཝཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི, དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལཱ་དཱི་ནི ཝཱ སཱ་ར་ཏོ་པ་ཙྩེ་ཏི ས་བྷཱ་ཝ ཏི་ཀྑེ་ན ཨ་ནུ་སྶཱ་ཧི་ཏེ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན. ཏ་དཱ པ་ཐ་མཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཡ་དཱ མ་ནྡེ་ན ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, ཏ་དཱ་དུ་ཏཱི་ཡཾ. ཡ་དཱ མི་ཙྪཱ དི་ཊྛིཾ ཨ་པུ་རེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛོ མེ་ཐུ་ནཾ ཝཱ སེ་ཝ་ཏི, པ་ར ས་མྤ་ཏྟིཾ ཝཱ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི, པ་ར་བྷ་ཎྜཾ ཝཱ ཧ་ར་ཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏི་ཀྑེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཧི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན. ཏ་དཱ ཏ་ཏཱི་ཡཾ. ཡ་དཱ མ་ནྡེ་ན ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏེ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན, ཏ་དཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ. ཡ་དཱ པ་ན ཀཱ་མཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨཱ་ག་མྨ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཝི་ཀ་པྤེ་སུ སོ་མ་ན་སྶ་ར་ཧི་ཏཱ་ཧོ་ནྟི, ཏ་དཱ་སེ་སཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི.

ལོ་བྷ་མཱུ་ལ་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢༥. དོ་ས་མཱུ་ལ་ཙི་ཏྟེ. ‘‘ཝི་རཱུ་པ’’ནྟི དུ་ཊྛཾ, ལུ་དྡཾ. དུ་མྨ་ན་སྶ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀཱ་ཡི་ཀ་དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ་པི པ་ས་ངྒོ སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མཱ་ན་སི་ཀ…པེ… ནཱ་མ’’ནྟི. པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏི བཱ་དྷ་ཏི. ‘‘ས་ནྟ་ཏྟེ’’ཏི ས་ནྟཱ་པི་ཏེ.

༢༦. ‘‘བྷེ་ད་ཀ་རོ’’ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ཀ་རོ. ‘‘བྷེ་ད་ཀ་རཱ་ན ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ཀ་རཱ་ན ཧོ་ནྟི. དོ་མ་ན་སྶ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ས་ངྒ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ས་ངྒོ་ཏི ཙ་ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ས་ཛྫ་ནཾ ལ་གྒ་ནཾ. ཀ་ཐཾ པ་ས་ངྒོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་དཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཏུ་ཊྛིཾ པ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’’ཏི ཏུ་ཊྛཱ་མ་ཡཾ ཨི་མེ་སཾ མ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི ཙི་ཀྑ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ཧ་ག་ཏ་པྤ་ས་ངྒཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་པྤ་ས་ངྒཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཊི་གྷ་གྒ་ཧ་ཎཾ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་པཱ་ཎ་ཝ་དྷེ ཨ་པུ་ཉྙཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཨཱ་དི་ཀ་པྤ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མ པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡ ལོ་ཀི་སྶ་རི་ཡེ་ན་ཐཱ་ཝ་ར་ཊྛཱ་ཡི་ནཱ ནི་མྨི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཝི་སྶ་ཊྛཱ’’ཏི ཨ་ནཱ་ས་ངྐཱ. ‘‘ཨ་ཉྙེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཉྙེ ཝཱ ཛ་ནེ. ཝི་མ་ཏི ཨེ་ཝ ཝེ་མ་ཏི་ཀཾ. ཝེ་མ་ཏི་ཀཾ ཛཱ་ཏཾ ཡེ་སཾ ཏེ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཛཱ་ཏཱ. པུ་རི་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ་ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨི་མཱ་ནི་ཨ་ཊྛ་པི ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟཱ་ནི་ནཱ་མཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙཱུ་ལ༹་ནི་ག་མ་ནེ ནེ་ཝ སི་དྡྷོ་ཝི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཙཱུ་ལ༹་ནི་ག་མ་ནེ་ན པ་ཊི་གྷ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ བྷཱ་ཝེ་སི་དྡྷེ དོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ་པི ཏེ་ན་སི་དྡྷོ ཡེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་སཾ ག་ཧ་ཎཾ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི དོ་ན་སྶ་པ་ཊི་གྷཱ་ནཾ. ཨི་མ་སྨིཾ ཙི་ཏྟེ ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ནི་ཙ་ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་ནི ཙ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཡོ་གཱི་ནི ཙ ཧོ་ནྟི ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀཱ་ནི ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་ཙི་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. དོ་མ་ན་སྶཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཙི་ཏྟེ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཉྙ་ཙི་ཏྟེ་སུ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ དྷ་མྨོ ནཱ་མ. ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ དྷ་མྨོ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཏཾ’’ཏི ཏཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཏ་དུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཡ་ཐཱ ཀ་ཏ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ཨཱ་ཏ་པཾ་ཏཱ་ཡ་ཏི་ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཏ་པ་ཏྟཾ. སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟཾ. ལ་དྡྷཾ ཨཱ་ཏ་པ་ཏྟཾ ཡེ་ནཱ་ཏི ལ་དྡྷཱ་ཏ་པ་ཏྟོ. རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ. སོ ཨཱ་ཏ་པ་ཏྟཾ ལ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་བྦཾ རཱ་ཛ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ལ་དྡྷོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨི་དཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ ཝ་ཙ་ནཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཨུ་བྷི་ནྣ’’ནྟི དྭི་ནྣཾ དོ་མ་ན་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ནཾ. པུ་བྦེ དོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ ནི་ག་མ་ནེ པ་ཊི་གྷ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་མ་སྶ…པེ… སི་དྡྷི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

༢༧. ‘‘ཨ་ནི་ཊྛ་ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ལཱ་བྷོ ཙ, ཨ་ཡ་སོ་ཙ, ནི་ནྡཱ་ཙ, དུ་ཀྑ་ཉྩཱ་ཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ནི་ཊྛ་ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི. ‘‘ཏཾ ཀུ་ཏེ་ཏྠ ལ་བྦྷཱ’’ཏི ཨ་ཧཾ ཨ་ལཱ་བྷཱ་དཱི་ཧི མཱ་ས་མཱ་ག་ཙྪཱི་ཏི པ་ཏྠེ་ནྟ་སྶ་པི ཀུ་ཏོ་མེ་ཨེ་ཏྠ་ལོ་ཀེ་ཏཾ པ་ཏྠ་ནཱ པཱུ་ར་ཎཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ལ་བྦྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ལ་བྦྷཱ’’ཏི ཙ ཀ་མྨ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀཾ པཱ་ཊི་པ་དི་ཀ་པ་དཾ. ཨི་མེ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ས་ངྑེ་པ་ཏོ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཏ་སྶ པཱ་ཎཱ་ཏི པཱ་ཏཱ་དཱི་སུ ཏི་ཀྑ་མ་ནྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ པ་ཝ་ཏྟི་ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི.

དོ་ས་མཱུ་ལ་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢༨. མོ་ཧ་མཱུ་ལ་ཙི་ཏྟེ. ‘‘མཱུ་ལ་ནྟ་ར་ཝི་ར་ཧེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཉྙ་མཱུ་ལ་ཝི་ར་ཧེ་ན. སཾ་ས་པྤ་ཏཱི་ཏི སཾ་ས་པྤ་མཱ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ནུ ཁོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ནུ ཁོ་ཏི ཨེ་ཝཾ དྭི་དྷཱ ཨེ་ར་ཡ་ཏི ཀ་མྤ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཀྑི་པ་མཱ་ནཾ. ‘‘ནི་ཡ་མ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཨི་དཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ནཱ་མཱ་ཏི ནི་ཡ་མ་ན་ཏྠཾ. ཨི་ད་ཉྷི པ་ཊི་གྷ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ནི་ག་མ་ནེ་ན སི་དྡྷཾ ན ཧོ་ཏི. ‘‘ཨི་དྷ ལ་དྡྷོ་ཀཱ་སཾ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི མཱུ་ལ་ནྟ་ར ཝི་ར་ཧ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ་ལ་དྡྷོ་ཀཱ་སཾ ཧུ་ཏྭཱ. པ་ཀ་ཏི ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ, ཨི་ཏི ཏ་སྨཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ནོ་ས་ཀྐ་མཱ་ན’’ནྟི པ་ཙྪ་ཏོ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ. ‘‘ཨ་སཾ་སཱི་ད་མཱ་ན’’ནྟི ཧེ་ཊྛ་ཏོ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནཾ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏི་ས་མྨུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི མཱུ་ལ་ནྟ་ར ཝི་ར་ཧེ་ན མོ་ཧེ་ན ཨ་ཏི་ས་མྨུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ. ‘‘ཨ་ཏི་ཙ་ཉྩ་ལ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི སཾ་ས་པྤ་མཱ་ན་ཝི་ཀྑི་པ་མཱ་ནེ་ཧི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪུ་དྡྷ་ཙྩེ་ཧི ཨ་ཏི་ཙ་ཉྩ་ལ་ཏཱ་ཡ. ‘‘ས་བྦ་ཏྠ་པཱི’’ཏི ས་བྦེ་སུ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ས་ངྑཱ་ར བྷེ་དེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ དུ་ཝི་དྷ་བྷཱ་ཝོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. ཀ་ཐཾ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི མི་ཙྪཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ དུ་ཝི་དྷཱ ཏ་ཐཱ ས་ས་ངྑཱ རཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཏི་ཝི་དྷ་བྷཱ་ཝོ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཙི་ཏྟེ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཏི་ཝི་དྷ་བྷཱ་ཝོ་ཝ. ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ་ས་ངྑེ་པ་ཏོ་ཝ་ཝུ་ཏྟཾ ཏ་སྶ་ཨ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀྑེ་པ་ཀཱ་ལེ་པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི.

༢༩. ‘‘ས་བྦ་ཐཱ་པཱི’’ཏི ནི་པཱ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝཱ ཧོ་ཏུ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནོ ཝཱ, ཝི་སུཾ ནི་པཱ་ཏོ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ་པི. ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་དེ ཨ་ཀཱ་རོ ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཨ་མི་ཏྟོ, ཨ་སུ་རོ, ཏི་ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི མོ་ཧཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཝི་རུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ. བྷཱ་ཝ་ནཾ་ནཱ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཨ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་ཧཱ’’. ཀ་ཐཾ པ་ན བྷཱ་ཝ་ནཾ་ནཱ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟཱ་པཱི’’ཏི པ་ཉྩཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟཱ་པི. ཨ་པཱ་ཡཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱ་གི་ནོ. ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཀཱ. ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ. ཏཱ་ཡ. ‘‘ཝ་ཊྚ་སོ་ཏ་ནི་ཡ་ཏེ’’ཏི སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚ སོ་ཏ་སྨིཾ ནི་ཡ་ཏེ. ‘‘ཐི་ར་ཏ་ར་པ་ཏྟཱ’’ཏི ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ཐི་ར་ཏ་ར་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘སི་ཡུ’’ནྟི པ་དཾ དྷཱ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི སི་དྡྷཾ ནི་པྥ་ནྣ་པ་དཾ ནཱ་མ ན་ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ, ཨི་དྷ་པ་རི་ཀ་པྤ་ཏྠ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ, ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨི་དྷ པ་ན བྷ་ཝ་ནྟི ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ ཨི་དྷ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི.

ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.

༣༠. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཙི་ཏྟེ. ‘‘ས་བྦ་ནི་ཧཱི་ན’’ནྟི ས་བྦ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཧཱི་ནཾ. པུ་ན ‘‘ས་བྦ་ནི་ཧཱི་ན’’ནྟི ས་བྦཱ་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ཧི ཧཱི་ནཾ. ‘‘ཏ’’ནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལ ཝི་པཱ་ཀཾ.

༣༡. སུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཡཾ, ‘‘ཀ་ཊྛ’’ནྟི སུ་ཀྑ་དཱ་རུཾ. ‘‘ས་ཀ་ལི་ཀ’’ནྟི ཚི་ནྡི་ཏ་ཕཱ་ལི་ཏཾ ཀ་ཊྛ་ཀྑ་ཎྜ་ཀཾ. ‘‘ཐུ་ས’’ནྟི ཝཱི་ཧི་སུ་ངྐཾ. ‘‘ས་ངྐཱ་ར’’ནྟི ཀ་ཙ་ཝ་རཾ. ཙ་ཀྑུ་ཉྩ་རཱུ་པེ ཙ པ་ཊི་ཙྩ ཡཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘རཱུ་པེ’’ཏི རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ན. ‘‘ས་དྡེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་ས་ན་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ ནི་སྶི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྠུ དྭཱ་རེ་སུ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི པ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ནཱ་པི བ་ཧཱུ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘དུ་ཀྑ་ཡ་ཏཱི’’ཏི དུ་ཀྑཾ ཀ་རོ་ཏི. ནཱ་མ་དྷཱ་ཏུ པ་ད་ཉྷེ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཁེ་ཏི ཝཱི་ཎེ་ཏཱི་ཏི ས་དྡ་ཝི་དཱུ. དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ་སུ པ་ན སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཏ་ཀྐི་རི་ཡཱ་ཡཾ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཀྐི་རི་ཡཱ་ཏི ཙ སུ་ཁ་ཀི་རི་ཡཱ དུ་ཀྑ ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་སྶཱ་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཙ ས་དྡོ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏྠོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘དུ་ཀྐ་རཾ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

༣༢. ‘‘ཙ་ཀྑུ་སྶ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ཏཱ’’ཏི ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་ད་རཱུ་པ་སྶ ཨ་བྷི་ནྣ་ཏཱ. ཏ་སྨི་ཉྷི བྷི་ནྣེ་ས་ཏི ཨ་ནྡྷ་སྶ ཙ་ཀྑུ་སྶ རཱུ་པཱ་ནི་ནུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘སོ་ཏ་སྶ་ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་ས་ན་ཡོ. ‘‘ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷོ’’ཏི ཙ་ཀྑུ ཙ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ས་ཏི ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏི. ཨ་ས་ཏི ན་ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ རཱུ་པ་ཉྩ. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཏེ་སཾ ཝི་ས་ཡ་ཝི་ས་ཡཱི་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ ས་ནྣི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ཨེ་ས་ན་ཡོ ཨཱ་ཀཱ་ས་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ་དཱི་སུ. ཨི་མེ་སཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟི དཱི་པ་ནཱ ཨུ་པ་རི་རཱུ་པ་ས་ངྒ་ཧེ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏ་སྨིཾ པ་ན ཨཱ་པཱ་ཏཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ་པི ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ ཨ་ས་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ ཝི་ནཱ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཨ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན པ་ར’’ནྟི ཨ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་པྤ་དྷཱ་ནཾ.

༣༣. ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ. ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝི་པཱ་ཀཾ. ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཙ ཝི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ ཨི་དཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟིཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ད་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན ས་མ་ངྒི་ཏཱ་པི ཨཱ་ག་ཏཱ. ཨི་དྷ པ་ན་སཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ ས་མ་ངྒི་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཏི ཙ ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ. ‘‘ཏཾ ཏཾ ཀ་མྨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན ཀཱ་ལེ’’ཏི པཱ་ཎཱ་ཏི པཱ་ཏཱ་དི་ཀ་སྶ ཏ་བྦི་ར་མ་ཎཱ་དི་ཀ་སྶ ཙ ཏ་སྶ ཏ་སྶ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སུ་ཙ་རི་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀཱ་ལེ. ས་མུ་ཙྩི་ན་ན་ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་བྦ་སོ ཨ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྭཱ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ དྷ་མྨཱ་ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ས་བྦ་སོ ཨ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ན་ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ས་བྦཱ་ཀཱ་ར པ་རི་པཱུ་ར’’ནྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀ་མྨཱ་ནུ རཱུ་པཱ་བ་ཧཱུ་ཀཱ་ཡ ཝ་ཙཱི་མ་ནོ ཝི་ཀཱ་རཱ ས་ནྡི་སྶ་ནྟི. ཨེ་ས་ན་ཡོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་སུ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ཧི ས་བྦེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་ར ཝི་ཀཱ་རེ་ཧི པ་རི་པཱུ་རཾ. ‘‘ནི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཝཱ’’ཏི ས་ཎྛ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ. ‘‘ཡཾ་ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཡཾ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྷཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ.

གཱ་ཐཱ་ཡཾ. ‘‘ས་ཛྫཱུ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ. ‘‘ཁཱི་རཾ ཝ་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ ཁཱི་རཾ ནཱ་མ ཨི་མ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ མུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཀ་ཏིཾ ཛ་ཧ་ཏི. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཾ ག་ཙྪ་ཏི. ན ཏ་ཐཱ པཱ་པཾ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ཧ་ནྟཾ བཱ་ལ་མ་ནྭེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘བྷ་སྨཱ་ཚ་ནྣོ་ཝ་པཱ་ཝ་ཀོ’’ཏི ཚཱ་རི་ཀཱ ཚ་ནྣོ་ཝི་ཡ ཨ་གྒི. ‘‘སོ པ་ནཱ’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ ཝི་སེ་སོ པ་ན. ‘‘ཝི་སུཾ ཨེ་ཀོ པ་ར་མ་ཏྠ དྷ་མྨོ་ཏི་པི ས་ངྑྱཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝི་སུཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ དྷ་མྨ བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྑྱཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སོ ཧི ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ པ་ར་མ་ཏྠ དྷ་མྨོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ‘‘སོ’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སོ. ‘‘ཏ’’ནྟི ཀ་མྨཾ ཝཱ, ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ, ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ. ‘‘ཏ་དཱ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཏཱ་སུ ཙ ཏཱུ་སུ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་སུ. ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི ལ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པུ་ན ལ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘པཱ་ལི༹་ཡ’’ནྟི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎི པཱ་ལི༹་ཡཾ. ‘‘ཀ་མྨ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ’’ཏི ཨ་རཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཡེ པ་ནཱ’’ཏི ག་ནྠ་ཀཱ་རཱ པ་ན. ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི ག་ནྠ་ཀཱ་རཱ་ནཾ. ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་སཾ ཝཱ་དེ་ཏི ཝཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཉྩ་ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ. ན ཙ ན ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཏ་དཱ’’ཏི ཏ་སྨིཾ པ་རི་ཎ་ཏ་ཀཱ་ལེ. ‘‘ནཱ་ལ༹’’ནྟི པུ་པྥ་ཕ་ལཱ་ནཾ ད་ཎྜ་ཀཾ.

༣༤. ‘‘ས་མྦྷ་ཝོ’’ཏི པ་ས་ངྒ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་བྷི་ཝི་སེ་སེ་ན ཙ་ར་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་བྷི་ཙཱ་རོ. ཝི་སེ་ས ཝུ་ཏྟི. ན ཨ་བྷི་ཙཱ་རོ བྱ་བྷི་ཙཱ་རོ. སཱ་མ་ཉྙ ཝུ་ཏྟི. པ་ཀྑ་ནྟ་རེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཀྑ་ནྟ་རེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ ནཱ་མ་པ་ཀྑ་ནྟ་ར་སྶ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ས་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ལ་གྒ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་སྶཱ་ཏི པ་ས་ངྒ་སྶ ཨི་ཙྩེ་ཝ་ཏྠོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ་ཙཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཧེ་ཏཱུ་ཧི ཙ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝོ ན་ཏྠཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ. ‘‘ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ར་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝ.

༣༥. ‘‘པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཝི་ཀཱ་རཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཨེ་ས་ན་ཡོ མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་པི.

ཡ་དི ཧི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་སི་ཡཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ་ས་ཏི, ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི ཝཱི་ཐི་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ. ཨུ་པྤཱ་ད་ས་དྡོ་ནི་ཡ་ཏ་པུ་ལླི་ངྒོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཊཱི་ཀཱ་སུ པ་ན…པེ… ནི་དྡི་ཊྛཾ’’ སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་ཝི་ར་ཧ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཝི་པ་ཙྩ་ན ཀི་ཙྩཾ ནཱ་མ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ཀི་ཙྩཾ. ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ཀི་ཙྩཾ ནཱ་མ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཀི་ཙྩཾ. ‘‘ཏཾ ཏཾ ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན ཀི་རི་ཡཱ ཧ་ས་ན་ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་བྷ་ཝ་ངྒ་ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཱ་ནི ནཱ་མ ཀེ་ཝ་ལཾ ཀ་མྨ་ཝེ་གུ་ཀྑི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན་ས་ནྟཱ་ནེ་པ་ཏི་ཏ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ དུ་བྦ་ལ ཀི་ཙྩཱ་ནི ཧོ་ནྟི. པ་ཉྩ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི ཙ ཨ་སཱ་རཱ་ནཾ ཨ་བ་ལཱ་ནཾ པ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ དུ་བྦ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་དཱི་ནི ཙ པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནུ་བ་ནྡྷ མ་ཏྟ་ཏྟཱ དུ་བྦ་ལ ཀི་ཙྩ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ན་ཝི་ནཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཝི་པ་ཙྩ་ན་མ་ཏྟེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ‘‘ཝི་པཱ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ’’ཏི པ་ཉྩ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཉྩ མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཉྩ བྷ་ཝ་ངྒ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཾ པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི ཝི་པཱ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡཾ. ‘‘ཨི་ཏ་རཱ་ནི པ་ནཱ’’ཏི ཧ་སི་ཏུ་པྤཱ་ད་ཙི་ཏྟ མ་ཧཱ་ཀི་རི་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་དཱི་ནི. ‘‘ནི་ར་ནུ་ས་ཡ་ས་ནྟཱ་ནེ’’ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ར་ཧི་ཏེ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ནྟཱ་ནེ. ‘‘ཨུ་སྶཱ་ཧ་ར་ཧི་ཏཱ་ནི ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ རུ་ཀྑཱ་ནཾ ཝཱ་ཏ་པུ་པྥཱ་ནི ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཏཱ་ནི ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ཀ་སི་ནེ་ཧ་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཕ་ལཱ་ནི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཏཱ་ནི ཙ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཏ་ཎྷཱ་སི་ནེ་ཧ་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་སྶཱ་ཧ་བྱཱ་པཱ་ར ར་ཧི་ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ.

༣༦. ཝེ་ད་ནཱ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ. ‘‘པི་ཙུ་པི་ཎྜ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི དྭི་ནྣཾ ཀ་པྤཱ་ས་པི་ཙུ་པི་ཎྜ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཾ ཝི་ཡ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཾ དུ་བྦ་ལ་མེ་ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཏེ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ན’’ནྟི ཏི་ཎྞཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. ‘‘ཀཱ་ཡ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སཱུ’’ཏི ཀཱ་ཡ་ནི་སྶ་ཡ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་སུ.‘‘ཏེ་ཧཱི’’ཏི པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི. ‘‘པུ་རི་མ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཙི་ཏྟ་ཏོ. ‘‘ཏ’’ནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་ནྟཱི་ར་ཎཾ. པ་ཊི་གྷེ་ན ཝི་ནཱ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཀ་སྨཱ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏེ་སུ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ ཙི་ཏྟེ་སུ ཡུ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་པུ་རི་མཾ ཝི་པཱ་ཀ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཀེ་ན་ཙཱི’’ཏི ཀེ་ན་ཙི ཙི་ཏྟེ་ན. ‘‘ཝི་ས་དི་ས་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན པ་རཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི པུ་རི་མེ་ན་ཝི་པཱ་ཀ ཙི་ཏྟ ས་ནྟཱ་ནེ་ན ཝི་ས་དི་སཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི ཛ་ཝ་ན ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝ་ཊྚཱ པ་ན ཝ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ་ཧི་དཾ ཙི་ཏྟ་དྭ་ཡཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱ, ཨ་ནྭཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱ, ཨཱ་བྷོ་གོ, ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ནི་དྡི་ཊྛཾ. ‘‘ས་བྦ་ཏྠཱ་པཱི’’ཏི ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ་པི ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ་པི. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྪཱ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྪཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྩ ན ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨེ་ཝ སོ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ བ་ལ་ཝ་ནྟེ་སུ ས་ཏི, བ་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི. དུ་བྦ་ལེ་སུ ས་ཏི, དུ་བྦ་ལོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐཱ་ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཝི་ས་དི་ས ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན’’ནྟི ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་ཀི་རི་ཡ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ.

༣༧. ས་ངྑཱ་ར ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ ‘‘ཝི་པཱ་ཀུ་དྡྷཱ་རེ’’ཏི ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ ཝི་པཱ་ཀུ་དྡྷཱ་ར ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཀ་མྨེ་ན་པཱི’’ཏི ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀ ཀ་མྨེ་ན་པི, ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ ཀ་མྨེ་ན་པི. ‘‘ཐེ་རེ་ནཱ’’ཏི མ་ཧཱ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན. ‘‘ཏ་དུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀ ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ. ‘‘ཏཱ་ནི་པི ཧི ཨ་པ་རི་བྱ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་ནི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན དྭ་ཡཾ ཛ་ཝ་ནཱ་ནཾ པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀ ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་བྱ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཧོ་ཏུ. ཧ་སི་ཏུ་པྤཱ་ད་ཙི་ཏྟཾ པ་ན ཛ་ཝ་ན་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ཀ་ཐཾ ཨ་པ་རི་བྱ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི. ཏ་མྤི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ཙཱ་རི་ཀ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་བྱ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཨ་ཊྛ་མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀེ་སུ ཝི་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦོ’’ཏི མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀཱ ས་ངྑཱ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝོ པུ་རི་མ་བྷ་ཝེ མ་ར་ཎཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ པ་ཡོ་གེ་ན ས་ཧ ཝཱ ཝི་ནཱ ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༣༨. ‘‘དུ་བྦ་ལ ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི བྷ་ཝ་ངྒ ཙུ་ཏི་ཀི་ཙྩཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དུ་བྦ་ལ་ཝ་ཏྠུ ཀི་ཙྩ་ཊྛཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི ཙ་ཀྑཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཀེ་སུ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དི དུ་བྦ་ལ་ཀི་ཙྩ དུ་བྦ་ལ་ཊྛཱ་ནི་ཀེ་སུ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཝི་ཀྑེ་པ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝི་ཀྑེ་པ་ཀི་ཙྩེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩེ་ན་ཡུ་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱ. ‘‘ཀ་པྤ་ཊྛི་ཏི་ཀཾ’’ ནཱ་མ ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཀ་མྨཾ. ཚ་སུ་ཝ་ཏྠུ རཱུ་པེ་སུ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་མེ་ཝ སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏཾ ཝི་ཡ སཱ་ར་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཕ་ལི་ཀཱ་ནི་ཝི་ཡ པ་སཱ་ད་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་སཱ་རཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ དུ་བྦ་ལ་ཝ་ཏྠཱུ་སཱུ’’ཏི. ད་སྶ་ནཱ་དཱི་ནི ཙ ཀི་ཙྩཱ་ནི ཛ་ཝ་ན ཀི་ཙྩ་སྶ པུ་རེ་ཙ་ར་ཏྟཱ ཁུ་དྡ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་སྶ་ནཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ.

༣༩. ཨི་དྷ དཱི་པ་ནི་ཡཾ ཨི་ཙྩེ་ཝ་ནྟི པ་དཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ་ཏི་པ་ད་སྶ་ཝི་སེ་ས་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་ཐཱ་པཱི་ཏི པ་ད་སྶ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡཾ པ་ན ཏཾ ས་བྦ་ཐཱ་པཱི་ཏི པ་ད་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་ཐཱ པཱི་ཏི་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་བྷེ་དེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༤༠. སོ་བྷ་ཎ་ཙི་ཏྟེ་སུ. ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་པི སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཨ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཱི་ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི་སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི སེ་ས་ཙི་ཏྟཱ་ནི ལོ་ཀི་ཡཱ་ནཱི་ཏི ཙ ས་ཨུ་ཏྟ་རཱ་ནཱི་ཏི ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ས་མ་ངྒཱི་ནོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ པཱ་པ་ཀ་མྨེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ. ‘‘ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟེ ཡེ་ཝཱ’’ཏི ས་ཙེ་པི ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་མི་ཏྟ་སྶཱ་ད་ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ ཀེ་ཙི ཨི་ཙྪ་ནྟུ. ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ པ་ན ཨི་ཙྪཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘སོ་བྷ་གྒ པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ སུ་བྷ་ག་སྶ བྷཱ་ཝོ སོ་བྷ་གྒ་ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ. སུ་བྷ་ག་སྶཱ་ཏི ཙ སུ་སི་རི་ཀ་སྶ.

༤༡. ‘‘ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཡ་ཐཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཀིཾ ས་བྦཾ ཉཱ་ཎཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི. ཀི་ཉྩེ་ཏྠ. ཡ་དི ས་བྦཾ ཉཱ་ཎཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི, ཉཱ་ཎེ་ན ཙི་ནྟེ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐ ས་བྦཾ ཉཱ་ཎཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀ་ཏྠ་ཙི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀ་ཏྠ་ཙི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ་ས་ཏི, ཡ་ཏྠ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཏྠ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏཾ ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ. ཉཱ་ཎེ་ན ཙི་ནྟེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟཱ་ནཾ་པི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཉཱ་ཎ་པྤ་ཊི རཱུ་པ་ཀཱ ཙ དྷ་མྨཱ ཨ་ཏྠི ཙི་ཏྟ་ཉྩ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཙ, ཝི་ཙཱ་རོ ཙ, དི་ཊྛི ཙ. ཨེ་ཏེ་ཧི ཙི་ནྟེ་ནྟཱ་པི ཨ་ཧཾ ཉཱ་ཎེ་ན ཙི་ནྟེ་མཱི་ཏི མ་ཉྙ་ནྟི. ‘‘དེ་ཡྻ དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ ས་མྤ་ཏྟཱི’’ཏི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ ཝ་ཏྠུ ས་མྤ་ཏྟི, པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ པུ་གྒ་ལ ས་མྤ་ཏྟི. ‘‘ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫ་ལོ་ཀོ ནཱ་མ ཀཱ་ཡི་ཀ་དུ་ཀྑ ཙེ་ཏ་སི་ཀ དུ་ཀྑ ར་ཧི་ཏོ ཨུ་པ་རི་དེ་ཝ་ལོ་ཀོ ཝཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ ཝཱ. ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་མ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫ་ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི ཡ་སྶ སོ ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫ ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ཏྟི. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ‘‘ཀི་ལེ་ས དཱུ་ར་ཏཱ’’ཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི བ་ལེ་ན ཝཱ, ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ, ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ ཀི་ལེ་ས་ཏཱ ཝཱ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྣ ཀི་ལེ་ས་ཏཱ ཝཱ.

ཏེ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི མ་གྒེ ཁ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་སེ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དཱ་ཧི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་དི ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཧེ་ཏུཾ ཨཱ་ག་མྨ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛོ ཨ་ཏྠི་དི་ནྣ་ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ པུ་རེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་སཾ་སཱི་ད་ནྟོ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཧི་ཏོ་པ་རེ་ཧི དཱ་ནཱ་དཱི་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ཏི, ཏ་དཱ་སྶ སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ས་ངྑཱ་རཾ ཧོ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛོ ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ པུ་རེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་མུ་ཏྟ ཙཱ ག་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་སཱི་ད་མཱ་ནོ ཝཱ པ་རེ་ཧི ཝཱ ཨུ་སྶཱ་ཧི་ཏོ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་དཱ་སྶ ཏ་དེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ས་ངྑཱ་རཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི ཨ་ཏྠེ ས་ངྑཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་རེ་སཾ ཝཱ ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སྶ པུ་བྦ་པྤ་ཡོ་ག་སྶཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་དཱ པ་ན ཉཱ་ཏི ཛ་ན་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི ད་སྶ་ནེ་ན ཛཱ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡཱ་བཱ་ལ་དཱ་ར་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ སོ་མ་ན་སྶ ཛཱ་ཏཱ་ས་ཧ་སཱ ཀི་ཉྩི དེ་ཝ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ད་ད་ནྟི ཝཱ ཝ་ནྡ་ནྟི ཝཱ, ཏ་དཱ ཏ་ཏཱི་ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན དེ་ཐ་ཝ་ནྡ་ཐཱ་ཏི ཉཱ་ཏཱི་ཧི ཨུ་སྶཱ་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་དཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ག་མྨ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཝི་ཀ་པྤེ་སུ སོ་མ་ན་སྶ་ར་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་དཱ སེ་སཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི.

༤༢. ཨ་ཊྛ་པཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ པི་ས་དྡེ་ན ཨི་མཱ་ནི ཙི་ཏྟཱ་ནི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཊྛེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཏོ བ་ཧཱུ་ནི་པི བ་ཧུ་ཏ་རཱ་ནི་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མཾ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝུ་ཏྟཾ. ད་ས་སུ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ དི་ཊྛུ་ཛུ ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ཉཱ་ཎ ཀི་ཙྩཾ. ཏཾ ཀ་ཐཾ ཉཱ་ཎ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ ཙི་ཏྟེ་ཧི ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ. ཉཱ་ཎ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ ཙི་ཏྟེ་ཧི དི་ཊྛིཾ ཨུ་ཛུཾ་ཀ་རོ་ནྟཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཉཱ་ཎ་སོ་ཏེ པ་ཏི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ ཙི་ཏྟེ་ཧི་པི ཀ་རོ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ས་བྦེ་ས་ཏྟཱ ཀ་མྨ་སྶ་ཀཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, བུ་དྡྷོ སོ་བྷ་ག་ཝཱ, སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ སོ དྷ་མྨོ, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ སོ ས་ངྒྷོ, ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཨ་ཊྛ ཙི་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཏ་ཏྠ ད་ས་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ནཱ་མ ‘དཱ་ནཾ, སཱི་ལཾ, བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་ནཾ, ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ, པ་ཏྟི་དཱ་ནཾ, པ་ཏྟཱ་ནུ་མོ་ད་ནཾ, དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ, དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, དི་ཊྛུ་ཛུ ཀ་མྨཾ,. ཏེ་ཧི གུ་ཎི་ཏཱ་ནི ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཙ ཨ་ཊྛ་ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཏཱི་ཎི ཙ ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ ཏེ ཧེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཧི ཀ་རོ་ནྟི. ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཙ ས་བྦཱ་ནི ཨ་ཏྠི ཧཱི་ནཱ་ནི, ཨ་ཏྠི མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནི, ཨ་ཏྠི པ་ཎཱི་ཏཱ་ནི. ཏ་སྨཱ པུ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏཱ་ནི ཋ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘སུ་དྡྷི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པ་ཏཱི་ཧི ཨ་མི་སྶི་ཏཱ་ནི. ‘‘ཨི་ཏི ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་ཏི མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི དྭེ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་ཏཾ ས་ཊྛི ཙ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཝཱི་མཾ་སཱ་ཝ་ཛྫི་ཏེ་ཧཱི’’ཏི ཝཱི་མཾ་སཱ་དྷི་པ་ཏི ཝ་ཛྫི་ཏེ་ཧི. ‘‘ཏ་ཐཱ་གུ་ཎི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ས་བྦཱ་ནི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་དཱི་ཧི ས་མཾ གུ་ཎི་ཏཱ་ནི. ‘‘ཀོ་ས་ལླེ་ནཱ’’ཏི ཀོ་ས་ལླ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན. ‘‘ནཱ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡ’’ནྟི ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ ཝཱི་ཐཱི་ཧི ཝི་སུཾ བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ཡ ཡུ་ཏྟ ཝཱི་ཐི་ཡཾ. ‘‘ཏེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཝཱི་མཾ་སཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱུ་ཏེ་ན ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཉྙཱ་ཎེ་ན. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ན ས་ཀྐཱ་བྷ་ཝི་ཏུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.

༤༣. ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ ‘‘རུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཏུ་ད་ན་ཊྛེ་ན. ‘‘ཨ་ཧི་ཏ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཧི་ཏ་ཝི་རུ་དྡྷ་ཊྛེ་ན. ‘‘ཨ་ནི་པུ་ཎ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ས་ཎྷཱ སུ་ཁུ་མ་ཊྛེ་ན. ‘‘ཨ་ནི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ནི་ཊྛཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ནི་ཊྛ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནི. ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ཨ་ནི་ཊྛ ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛོ. ཏེ་ན ཨ་ནི་ཊྛ ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛེ་ན. ‘‘ཏ་པྤ་ཊི པ་ཀྑ་ཏྟཱ’’ཏི རཱ་གཱ་དཱི་ཧི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྠ ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ཀུ་ཙྪི་ཏེ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀུ་ཙྪི་ཏེ’’ཏི ཛེ་གུ་ཙྪི་ཏ་བྦེ, ནི་ནྡི ཏ་བྦེ ཝཱ. ཙཱ་ལེ་ནྟི ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཀ་མྤེ་ནྟི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཝི་དྡྷཾ་སེ་ནྟི ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཏ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ས་ལླི་ཁ་ན་ཊྛེ་ན. ‘‘ཨ་ནྟ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན. ‘‘ཨ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི དཱི་པ་ནཱི་ན་ཡ་ད་སྶ་ནཾ. ‘‘ཀོ་ས་ལླ ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ. ཏ་ཏྠ, ཀུ་ས་ལ་སྶ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀཱ་ས་ལླཾ. ཉཱ་ཎཾ. ཏེ་ན ས་མྦྷཱུ་ཏཾ ས་ཉྫཱ་ཏཾ ཀོ་ས་ལླ ས་མྦྷཱུ་ཏཾ ཏི་ཝི་གྒ་ཧོ.

༤༤. ‘‘བ་ལ་ཝ་ཀ་མྨེ་ནཱ’’ཏི ཏི་ཧེ་ཏུ ཀུ་ཀྐ་ཊྛ ཀ་མྨེ་ན. ‘‘དུ་བྦ་ལ ཀ་མྨེ་ནཱ’’ཏི ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀོ་མ་ཀེ་ན ཝཱ དྭི་ཧེ་ཏུ་ཀ ཀུ་ས་ལ ཀ་མྨེ་ན ཝཱ. ‘‘ཀེ་ཧི་ཙི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧཱི’’ཏི མོ་ར་ཝཱ་པི ཝཱ་སཱི མ་ཧཱ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི བྷ་དྡ་ནྟ བུ་དྡྷ་གྷོ་ས་ཏྠེ་རེ་ན. ‘‘ས་ནྣི་ཧི་ཏ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ས་ནྣེ ས་ཎྛི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ ཝ་སེ་ན. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ནི ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི. པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནི. ‘‘ཨ་ཝི་པཱ་ཀ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨ་ཝི་པ་ཙྩ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ’’ནྟི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎི་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀ་ཙི་ཏྟེ. ‘‘ཏ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙཱ’’ཏི དཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཙ.

༤༥. མ་ཧཱ་ཀི་རི་ཡ་ཙི་ཏྟེ. ‘‘ཨུ་པ་རཱི’’ཏི ཝཱི་ཐི་ས་ངྒ་ཧེ ཏ་དཱ ར་མྨ་ཎ ནི་ཡ་མེ. ‘‘ས་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་རེ་ནེ་ཝ. ‘‘ཝ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩི་སྶ་ཏི. ‘‘ཡ་ཐཱ་ར་ཧ’’ནྟི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧཱ་ནུ་རཱུ་པཾ. བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན ཝི་སེ་ས་ནཾ ཏེ་ན ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཏཾ’’ཏི ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ‘‘བྱ་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཝི་སེ་ས་ན’’ནྟི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡ ཙི་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ས་བྦྷཱ་ཝཱ་ཏ་པྤ་ས་ངྒ་སྶ ཨ་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ ས་ཀྑ་ར ཀ་ཐ་ལི་ཀཾ་པི མ་ཙྪ་གུ་མྦཾ་པི ཏི་ཊྛ་ནྟཾ་པི ཙ་ར་ནྟཾ་པི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ ས་ཀྑ་ར ཀ་ཐ་ལི་ཀཾ ཏི་ཊྛ་ནྟཾ, མ་ཙྪ་གུ་མྦཾ ཏི་ཊྛ་ནྟཾ་པི ཙ་ར་ནྟཾ་པི པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ ལཱ་བྷ ཡོ་ཛ་ནཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ པཱི་ཏི.

༤༦. ‘‘ཡ་དི་ད’’ནྟི ཡཱ ཨ་ཡཾ དཱི་པ་ན ས་མ་ཏྠ་ཏཱ, ‘‘ཨི་དཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ’’ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཡཾ ས་མ་ཏྠ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནེ ཙོ་ད་ནཱ་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ར་ཙ་ནཱ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ. ‘‘ཨེ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི སོ་བྷ་ཎ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར ཙི་ཏྟཱ་ནི. ‘‘པུ་ཉྙ པཱ་པ ཀྲི་ཡཱ་བྷེ་དཱ’’ཏི པུ་ཉྙ པཱ་པ ཀྲི་ཡ་བྷེ་དེ་ན.

༤༧. ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ. ཧེ་ཊྛ་ཏོ ཨ་ཝཱི་ཙི་ནི་ར་ཡཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་ཏོ པ་ར་ནི་མྨི་ཏ ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་དེ་ཝེ ཨ་ནྟོ ཀ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨི་དྷ་ཀཱ་མ་ས་དྡེ་ན ས་ཧོ་ཀཱ་སཱ་ཀཱ་མ་བྷཱུ་མི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མེ ཀཱ་མ་བྷཱུ་མི་ཡ’’ནྟི. པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ‘‘ཀྲི་ཡཱ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ས་དྡོ པ་ན ས་དྡ་ཏྠོ. ཨི་ཏི ས་དྡོ ཨི་ཙྩེ་ཝཾ ས་དྡ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན པ་ཊི་སི་དྡྷཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཙི་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧེ. ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི ས་བྦ་ཐཱ་ས་དྡ་སྶ. བྷ་ཝོ ནཱ་མ ཨི་ནྡྲི་ཡ བ་དྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏོ དྷ་མྨ ས་མཱུ་ཧོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ དྷ་མྨཱ་ཏི པ་དེ ཀཱ་མ་ས་དྡོ. སོ ཙ པ་ཐ་ཝི པ་བྦ་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་བྦཾ ཀཱ་མ་བྷཱུ་མིཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷཱུ་མི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ དྷ་མྨ ས་མཱུ་ཧོ’’ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ དྷ་མྨ ས་མཱུ་ཧོ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཱ་ག་ཏོ, ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ དྷ་མྨ ས་མཱུ་ཧོ པ་ཐ་ཝི པ་བྦ་ཏཱ་དི ག་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡེ་ན ཨ་ནཱ་བ་དྡྷོ ཨ་ནཱ་ཡ་ཏྟོ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷོ་ཏི.

ཨི་ཏི་ཀཱ་མ་ཙི་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧ་དཱི་པ་ནི་ཡཱ་ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༤༨. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙི་ཏྟེ. ‘‘ས་མུ་དི་ཏེ་ནཱ’’ཏི པ་ཉྩ་ངྒ ས་མུ་དི་ཏེ་ན. པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ སཱ་མ་གྒི་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ་ནྣ་ཉྷི ཨེ་ཀ་ཏོ སཱ་མ་གྒི་ཡཾ ས་ཏི་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་ནཱ ཧོ་ཏི, ནོ ཨ་ས་ཏི. སཱ་མ་གྒི་ཡ་ནྟི ཙ སུ་ཊྛུ བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ ས་མ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི པ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ. ཛྷཱ་ནཾ དུ་ཝི་དྷཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎཱུ པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནྟི ཙ ཀ་སི་ཎ ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཙེ་ཏ་སཱ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ. ཛྷཱ་ན་ས་དྡ་སྶ་ཛྷཱ་པ་ན་ཏྠོ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ ཛྷཱ་པ་ན་ཏོ’’ཏི. ཨ་གྒི་ནཱ ཝི་ཡ ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ད་ཡ྄ཧ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ཨེ་ཝ སཱ་ཏི་སྶ་ཡ ཡུ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ནཱ་པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ན པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ‘‘སཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. སཱ་ཧི ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྟཱ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཏྟཱ ར་མྨ་ཎཱ. ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ.

ཨ་གྒ་ས་དྡོ ཀོ་ཊི ཨ་ཏྠོ. ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཊྛོ་ཝཱ. ‘‘ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནེ’’ཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ཨཱ་དྷི་པྤ་ཙྩ་གུ་ཎ་ཡོ་གེ་ནཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝ་གུ་ཎ་ཡོ་གེ་ན. ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་གུ་ཎ་ཡོ་གེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སཱ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ, ས་མཱ་དྷཱི,ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི པ་ད་སྶ-སཾ-ཨཱ་དྷཱི-ཏི-ཝཱ, ས་མ་ཨཱ་དྷཱི་ཏི-ཝཱ, དྭི་དྷཱ པ་ད་ཙྪེ་དོ. ཏ་ཏྠ སཾ་ཨུ་པ་ས་གྒོ ས་མྨཱ་ས་དྡ་ཏྠོ. ས་མ་ས་དྡོ པ་ན དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ནཱ་མི་ཀ་ས་དྡོ་ཏི དྭི་དྷཱ ཝི་ཀ་པྤཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སཱ་ཡེ་ཝ ཙི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཱ་ཡེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ-ས་མྨཱ ཙ ཨཱ་དྷི་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མཱ་དྷི, སཱ་ཡེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ-ས་མ་ཉྩ ཨཱ་དྷི་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མཱ་དྷཱི་ཏི དྭི་དྷཱ ཝི་ཀ་པྤོ. ཏ་ཏྠ ས་མྨཱ ཙཱ་ཏི སུ་ནྡ་རེ་ན. ཨཱ་དྷི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ད་ཧ་ཏི. ཨཱ་ད་ཧ་ན་ཉྩ ཋ་པ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཋ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ས་མ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཝི་ས་མ་ཉྩ. ‘‘ཏ་ཏྠེ་ཝཱ’’ཏི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨེ་ཝ. ‘‘ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝཱ པཱ་ད་ནེ་ནཱ’’ཏི ལཱི་ན་སྶ ཙ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝོ ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་སྶ ཨཱ་པཱ་ད་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫཱ་པ་ན་ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ. ཝི་ཝི་དྷེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ སཾ་ཧ་ར་ཎཾ ཝི་སཱ་ཧཱ་རོ. ན ཝི་སཱ་ཧཱ་རོ ཨ་ཝི་སཱ་ཧཱ་རོ. སཱ་ཡེ་ཝ ཙ ནི་དྡི་ཊྛཱ. ཨི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ་སུ དྭཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ཨེ་ཝ སཱ་ཏི་སྶ་ཡ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ས་ཏི, ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཛྷཱ་ན་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ན ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ་པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་པི་ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. པ་ན་ས་དྡོ པ་ཀྑ་ནྟ་ར་ཏྠོ. ཏ་སྶཱ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཡ. ‘‘སཱ ཏི་སྶ་ཡ’’ནྟི ཨ་ཏི་སྶ་ཡེ་ན ས་ཧ. ‘‘ཨོ་ས་ཀྐི་ཏུ’’ནྟི སཾ་སཱི་དི་ཏུཾ. ‘‘ནཾ’’ཏི ཙི་ཏྟཾ. ‘‘སཾ་ས་པྤི་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ནུ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ནུ ཁོ་ཏི དྭི་དྷཱ ཙ་ཉྩ་ལི་ཏུཾ. ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏུ’’ནྟི ཨ་ཉྙཱ་བྷི་མུ་ཁཱི བྷ་ཝི་ཏུཾ. ཨཱ་ར་མི་ཏུ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ལ་དྡྷཾ སཱ་ཏཾ ཡེ་ནཱ་ཏི ལ་དྡྷ་སྶཱ་ཏཾ. ‘‘སཱ་ཏཾ’’ཏི སཱ་ར་ཏྟཾ. ‘‘ཨུ་པ་བྲཱུ་ཧི་ཏཾ’’ཏི བྷུ་སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ. ‘‘ས་ནྟ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི ཨུ་པ་ས་ནྟ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ‘‘ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་གྒ ཧི་ཏཱ. ས་མཱ་དྷི་སྶ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ‘‘ས་ཡཾ…པེ… ནཱི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ནི་ཙྩ་ལཾ་ཋ་ཏྭཱ’’ཏི ཨ་པྤ་ནཱ་ཀི་ཙྩ་མཱ་ཧ.

ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཛྷཱ་པ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་སུ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཏ་པྤ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ’’ཏི ཏེ་སཾ ཛྷཱ་ན་ངྒ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ. ‘‘མ་ན་སྨིཾ པཱི’’ཏི མ་ནོ་དྭཱ་རེ་པི. པ་གེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ་སཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠོ ཙེ་ཏྠ པི་ས་དྡོ. ཨ་པི་ས་དྡོ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ཛྷཱ་པི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཛྷཱ་ན་ངྒ དྷ་མྨ་གྒཱི་ཧི ད་ཌྜྷཱ་ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཏེ་སཾ ས་མུ་དཱ་ཡེ ཨེ་ཝ ཛྷཱ་ན ཝོ་ཧཱ་རོ སི་དྡྷོ’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘དྷ་མྨ སཱ་མ་གྒི་པ་དྷཱ་ན’’ནྟི ཛྷཱ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཛྷཱ་ན་ངྒ དྷ་མྨཱ་ནཾ མ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ མ་གྒ་ངྒ དྷ་མྨཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནཾ.

ཨེ་ཝཾ ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་རཱ་ནཾ མ་ཏི་ཡཱ ཛྷཱ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་པ་རེ་སཱ་ནཾ མ་ཏི་ཡཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་པ་རེ པ་ན ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡ་ཐཱ ས་ཀཾ་ཀི་ཙྩཱ་ནཱི’’ཏི ས་སྶ ཨི་དཾ ས་ཀཾ. ས་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ. ཨི་ད་ནྟི ས་ནྟ་ཀཾ. ཡཱ་ནི་ཡཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི ཏ་སྨཱ. ‘‘པ་ཊྛཱ་ནེ ཛྷཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཏྭཱ…པེ… སཱ་དྷེ་ནྟི་ཡེ་ཝ’’. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ. ཛྷཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནི་ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་ནཾ ཛྷཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ. མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི མ་གྒ་ངྒཱ་ནི མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་ནཾ མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི. ‘‘པ་ཉྩ་ས་མུ་དི་ཏཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི པ་ཉྩ་ས་མཱུ་ཧ ད་ས་ས་མཱུ་ཧཱ་ནི. ‘‘པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ་ཙཱ’’ཏི པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི ནཱ་མ་ལཱ་བྷ་སྶེ་ཝ་ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཛྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་སྶཱ’’ཏི ཛྷཱ་ན་ནཱ་མ་ལཱ་བྷ་སྶ. ‘‘ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷ་ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀི་ཙྩ ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

༤༩. ‘‘ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པུ་ཙྪཱ་སི་ཡཱ. ‘‘ཨ་ངྒ བྷེ་དོ’’ཏི པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི, དུ་ཏཱི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནཱི ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཨ་ངྒ་བྷེ་དོ. ‘‘པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནཱ’’ཏི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨི་ཙྪཱ་ཝི་སེ་སེ་ན. ཨི་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་ས་ཛྫ་ནཱ. ‘‘སོ’’ཏི སོ པུ་གྒ་ལོ. ‘‘ཧཱི’’ཏི ཝི་ཏྠཱ་ར ཛོ་ཏ་ཀོ. ཝི་ཏ་ཀྐོ ས་ཧཱ་ཡོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཧཱ་ཡོ. ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐེ ནི་བྦི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ་ཝ་ཏཱ་ཡཾ ཝི་ཏ་ཀྐོ, ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣེ ཋི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ ནི་བྦི་ནྡ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝི་རཱ་ཛེ་ཏི ཝི་ག་མེ་ཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་རཱ་གོ. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་རཱ་གོ ཙ སོ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙཱ་ཏི ས་མཱ་སོ. ‘‘ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ནེ’’ཏི ཨུ་ཏྟ་རི ཨུ་ཏྟ་རི་ཛྷཱ་ན་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷེ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ བ་ལེ་ན པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་དི་སཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ’’ཏི སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ.

༥༠. ས་ངྑཱ་ར བྷེ་ད་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ. ‘‘ས་ངྑཱ་ར བྷེ་དོ ན ཝུ་ཏྟོ’’ཏི པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན ཀུ་ས་ལ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་མེ་ཀཾ, ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་མེ་ཀ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘སོ’’ཏི ས་ངྑཱ་ར བྷེ་དོ. ‘‘སི་དྡྷ་ཏྟཱ’’ཏི ས་ངྑཱ་ར བྷེ་ད་སྶ སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཀ་ཐཾ སི་དྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. སུ་ཁཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཡེ་སཾ ཏཱ་ནི སུ་ཁ་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ནི. ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ‘‘ཡོ’’ཏི ཡོ་གཱི་པུ་གྒ་ལོ. ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི. ‘‘ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ནྟོ’’ཏི ཝི་མོ་ཙེ་ནྟོ ཝི་ཡོ་གཾ ཀ་རོ་ནྟོ. དུ་ཀྑེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཀཱ་མཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ནཱ’’ཏི ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སཱུ པ་མཱ་ཀཱ་མཱ་བ་ཧུ་དུ་ཀྑཱ་བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཱ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨེ་ཏྠ་བྷི་ཡྻོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་མེ་སུ་ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ‘‘ཏེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཀཱ་མཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་བྷེ་དེ་ན ས་ངྑཱ་ར བྷེ་དོ ན ཝ་ཏྟ་བྦོ, པ་ཊི་པ་དཱ བྷེ་དེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ, ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ. ཁི་པྤཱ་སཱི་གྷཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཡེ་སཾ ཏཱ་ནི ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ་ནི. ད་ནྡྷཱ ཨ་སཱི་གྷཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཡེ་སཾ ཏཱ་ནི ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ་ནི. ཛྷཱ་ནཱ་ནི. ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་དཱ བྷེ་དེ་ན ས་ངྑཱ་ར བྷེ་དོ ཡ་དི སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀཱ་ལེ’’ཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ. པ་ཊི་བ་ནྡྷ་ཀཱ ནཱ་མ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ. ‘‘ས་ནྣི་ཧི་ཏཱ་ས་ནྣི་ཧི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ས་ནྣེ ས་ཎྛི་ཏཱ་ས་ཎྛི་ཏ་ཝ་སེ་ན. སུ་དྡྷཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ནཾ ཡེ་སཾ ཏེ སུ་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ནི་ཀཱ. ‘‘སུ་དྡྷཾ’’ཏི ས་མ་ཐ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཨ་ས་མྨི་སྶཾ. ‘‘ས་ཏྠེ་ན ཧ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི པ་རེ ན ས་ཏྠེ་ན ཧ་ན་ན་ཏོ ཚི་ནྡ་ན་ཏོ. ‘‘ས་ཧ་སཱ’’ཏི སཱི་གྷ་ཏ་རེ་ན. ‘‘མ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ’’ཏི མ་ར་ཎཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ ཧི སུ་དྡྷ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ནི་ཀཱ་པི ས་མཱ་ནཱ ས་མཱ་དྷི་སྨིཾ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ནོ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཨི་ཙྪ་ནྟེ སུ་ས་ཏི ཀི་ཉྩི ནི་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྦྷ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར མ་ཏྟེ་ན་པི ཛྷཱ་ནཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་པི མ་གྒ་སི་དྡྷ་ག་ཏི་ཀ’’ནྟི. ‘‘རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ་པི ཏ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་རཱུ་པཱི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ པ་ན ཨེ་ཀཱ ཨེ་ཝ ས་མཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨུ་པ་པ་ཏྟི་སི་དྡྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ས་ནྣི་ཧི་ཏ པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་དེ་ན ས་ངྑཱ་ར བྷེ་དོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཀ་ཐཾ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷ་ཝེ་པི…པེ… ཡུ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷ་ཝེ་ས་བྦ་པྤ་ཐ་མཾ ལ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ས་ངྑཱ་ར བྷེ་ད་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏྟཱ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀཱ་ལེ་པི སོ ཨེ་ཝ ས་ངྑཱ་ར བྷེ་དོ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ཨུ་པ་པ་ཏྟི སི་དྡྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ས་ནྣི་ཧི་ཏ པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་དེ་ན ས་ངྑཱ་ར་བྷེ་དེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏཱ་ནི མ་གྒ སི་དྡྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟི སི་དྡྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ས་ནྣི་ཧི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ མ་གྒ་ཀྑ་ཎ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་སུ སི་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཛྷཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་བྦ་སོ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛྷཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི པ་ཊི་པ་དཱ ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན སི་དྡྷཾ ས་ངྑཱ་ར བྷེ་དཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནཱ་པི སོ སི་དྡྷོ ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་པ་དཱ་པུ་བྦ་ཀཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙ་ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙ་ས་མཱ་དྷཱི་ནཾ. ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏཾ པ་རི་མཱ་ཎཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ནྟེ་ན. ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱ, ཀ་སྨཱ ཨི་དྷ ས་ངྑཱ་ར་བྷེ་དོ ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙ་ན་ཀྐ་མེ་ན སི་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ.

༥༡. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་པཱ་ཋེ. པ་རི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ པ་ཐ་ཝཱི, པ་ཐ་ཝཱི, ཨཱ་པོ, ཨཱ་པོ-ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ, རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ, རཱུ་པཾ དུ་ཀྑཾ, རཱུ་པཾ ཨ་ན་ཏྟཱ-ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་ཉྩ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ ནཱ་མ པུ་བྦ་བྷ་ཝེ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀ་མྨཾ. པུ་བྦ་བྷ་ཝེ་ཛྷཱ་ན་མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི་པ་ཏྠེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དི པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ཉྩ. ‘‘ཨི་དཾ ཏཱ་ཝ་ན་ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཏཱ་ཝ་ས་དྡོ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟ་རཱ་པེ་ཀྑ་ནེ ནི་པཱ་ཏོ. ཏེ་ན ཨ་པ་རཾ་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ དུ་ཝི་དྷོ པ་ཀ་ཏི པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ, པ་ཡོ་ག་པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཀ་མྨ པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ པ་ཀ་ཏི པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ནཱ་མ, ཨ་ཡཾ པ་ཀ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ག་ཎོ ཨེ་ཝ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟོ པུ་བྦ་པྤ་ཡོ་གོ པ་ཡོ་ག་པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ནཱ་མ. སོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ’’ཏི ཨ་ནྟི་མ པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན. ‘‘ཨཱ་ལོ་པ་བྷི་ཀྑཱ’’ ནཱ་མ ཨེ་ཀཱ ལོ་པ་བྷི་ཀྑཱ. སོ པ་རི་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏ་པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ. ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཙ ས་བྦཱ་ནི ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི ཏ་སྨཱ. ‘‘སོ’’ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ. ‘‘ཏེ་སཾ’’ཏི ས་བྦེ་སཾ་པི ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ. ན ཧི ལོ་ཀི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ནཱ་མ…པེ… ཨ་ཏྠི, ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་བྦ་ཀ་པྤེ་སུ་པི ཀ་པྤ་ཝི་ནཱ་ས་ཀཱ་ལེ ཛྷཱ་ནཱ་ནི བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ པ་རཱ་ཡ་ན་ཏཱ ས་བྦྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘པུ་བྦེ ས་མ་ཐ་ཀ་མྨེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ས་ནྣ་བྷ་ཝེ་ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. དཱུ་ར་བྷ་ཝེ པ་ན ས་མ་ཐ་ཀ་མྨེ་སུ ཨ་ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ན་ཏྠཱི་ཏི. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཝ. ཝི་པཱ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ ས་ངྑཱ་ར བྷེ་ད་སྶ པུ་བྦ ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཀུ་ས་ལ ཀྲི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཐ་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ པ་ཙྪི་མ ཝི་ཀ་པྤོ ནཱ་མ’’ ཨ་ཐ་ཝཱ པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ན་ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་ནྟི ཙ, བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་ནྟི ཙ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཝི་ཀ་པྤོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་ནྟི ཙ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱ བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ས་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་ནྟི ཙ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ. ནི་ར་ཏྠ ཀ་མེ་ཝ་ཏཾ་བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཀ་སྨཱ, ས་མྦྷ་ཝ བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་མྦྷ་ཝེ བྱ་བྷི་ཙཱ་རེ ཙ. ཝི་སེ་ས་ནཾ སཱ་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ་ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཙ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཎྜི་ཏཱ ཝ་ད་ནྟི. ཀ་སྨཱ, ཨ་པ་ཎྜི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ས་ཏི པ་ན ས་མྦྷ་ཝེ ཙ བྱ་བྷི་ཙཱ་རེ ཙ, ཏ་ཐཱ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཀ་སྨཱ, སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟཱ. སཱ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ པ་ཎྜི་ཏཱ ཝ་ད་ནྟི. ཀ་སྨཱ, པ་ཎྜི་ཏ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༥༢. པ་ཊི་པ་དཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ. ‘‘ནི་མི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཏོ’’ཏི པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ. སུ་ཁཱ་པ་ན པ་ཊི་པ་དཱ, པ་ཙྪཱ་ད་ནྡྷཾ ཝཱ ཁི་པྤཾ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཾ སུ་ཁ་པྤ་ཊི་པ་དཾ ནཱ་མ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘པུ་བྦ་བྷ་ཝེ’’ཏི ཨཱ་ས་ནྣེ པུ་བྦ་བྷ་ཝེ. ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ‘ཀི་ལེ་ས་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ཙ, ཀ་མྨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ཙ, ཝི་པཱ་ཀ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ཙ, པ་ཉྙ་ཏྟི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ཙ, ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་ད་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ཙ. ཏ་ཏྠ ཏི་སྶོ ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡོ་ཀི་ལེ་ས་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ནཱ་མ. པ་ཉྩཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་མྨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ནཱ་མ. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ དྭི་ཧེ་ཏུ་ཀ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་པཱ་ཀཱ ཝི་པཱ་ཀ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ནཱ་མ. བྷི་ཀྑུ བྷཱ་ཝེ་ཋི་ཏཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ཏ་པྤ་ཊི་ཀ་མྨོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ནཱ་མ. པ་ཊི་ཀ་མྨེ་པ་ན་ཀ་ཏེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ན ཧོ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་ཝ་དི་ཏྭཱ ཨ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ཏ་པྤ་ཊི་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ནཾ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་ད་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ནཱ་མ. ཨི་དྷ་པི པ་ཊི་ཀ་མྨེ ཀ་ཏེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ན ཧོ་ཏི. སེ་སེ་སུ ཏཱི་སུ པ་ཊི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨི་མ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ཛྷཱ་ན་མ་གྒཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ ནཱ་མ. ཏེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ དྷ་མྨ ཝི་མུ་ཏྟོ ནཱ་མ. ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཋི་ཏོ’’ཏི སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ པ་རི་པཱུ་ར་ཎ ཝ་སེ་ན ཋི་ཏོ. ‘‘ཚི་ནྣ་པ་ལི་བོ་དྷོ’’ཏི ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷཱ་དཱི་ནི ད་ས་ཝི་དྷཱ་ནི པ་ལི་བོ་དྷ་ཀ་མྨཱ་ནི ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ‘‘པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ’’ཏི, ཡ་ནྟཾ པུ་རི་ས་ཐཱ་མེ་ན པུ་རི་ས་པ་ར་ཀྐ་མེ་ན པ་ཏྟ་བྦཾ, ན ཏཾ ཨ་པ་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ས་ཎྛཱ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ན ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. སོ ཧི པ་ཧི་ཏོ པེ་སི་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ན་ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ན་ཏྠི’’. ས་ཙེ པ་ཉྩ་པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ཉྩ་པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒཱ་ནི ནཱ་མ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ, ཨ་སཱ་ཋེ་ཡྻཾ, ཨཱ་རོ་གྱཾ, ཨ་ལཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ, པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏཱ,ཏི.

༥༢. ཝི་པཱ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ. ‘‘མུ་དུ་བྷཱུ་ཏཾ’’ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ བ་ལ་པ་རི་ཏྟ་ཏྟཱ་མ་ནྡ་བྷཱུ་ཏཾ. མ་ནྡ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཙ དུ་བྦ་ལཾ. ‘‘ནཱ་ནཱ ཀི་ཙྩ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཙཱ’’ཏི ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ནཱ་དཱི་སུ. ‘‘ཧཱི་ནེ་སུ་པི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་སཱུ’’ཏི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ དྭི་ཧེ་ཏུ་ཀ་པུ་གྒ་ལེ་སུ་པི. ‘‘ཨ་ས་དི་སཾ་པཱི’’ཏི ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀུ་ཀྐ་ཊྛཾ་པི ཀ་མྨཾ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝི་པཱ་ཀཾ་པི ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ས་དི་སཾ་པི ཝི་པཱ་ཀཾ ཛ་ནེ་ཏི. ‘‘བྷ་ཝ་ངྒ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ བྷ་ཝ་ངྒ ས་དྡེ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཊྛཱ་ན ཙུ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ‘‘ཀུ་ས་ལ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ’’ཏི པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན ཝི་པཱ་ཀ་མེ་ཝ ཛ་ནེ་ཏི, དུ་ཏཱི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན ཀུ་ས་ལཾ དུ་ཏཱི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན ཝི་པཱ་ཀ་མེ་ཝ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀུ་ས་ལ ས་དི་ས་མེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀཾ ཛ་ནེ་ཏི. ‘‘ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ…པེ… ཀྲི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི’’ ཨ་བྷེ་དཱུ པ་ཙཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷེ་ད་མྤི ཨ་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཝོ་ཧཱ་རོ ཨ་བྷེ་དཱུ པ་ཙཱ་རོ.

༥༤. ས་ངྒ་ཧ་གཱ་ཐཱ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ. ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ བྷེ་དོ ཛྷཱ་ན་བྷེ་དོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཛྷཱ་ནེ་ཧི ས་མྤ་ཡོ་ག་བྷེ་དོ ཛྷཱ་ན་བྷེ་དོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛྷཱ་ནེ་ཧི ས་མྤ་ཡོ་ག་བྷེ་དེ་ནཱ’’ཏི. པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར མཱ་ན་ས་མེ་ཝ. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡཾ པ་ན ཨུ་པ་རི་ས་ངྒ་ཧ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཛྷཱ་ན་ངྒ ཡོ་ག་བྷེ་དེ་ན, ཀ་ཏྭེ་ཀེ་ཀ་ནྟུ པ་ཉྩ་དྷཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ དི་སྭཱ ཨི་དྷ ཛྷཱ་ན བྷེ་དེ་ནཱ་ཏི ཛྷཱ་ན་ངྒེ་ཧི ས་མྤ་ཡོ་ག་བྷེ་དེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨི་དྷ ཛྷཱ་ན་བྷེ་ད་སྶ ཝི་སུཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཉྙོ་ཧི ཛྷཱ་ན་བྷེ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙི་ཏྟ་དཱི་པ་ནི་ཡཱ་ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༥༥. ཨ་རཱུ་པ་ཙི་ཏྟ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ. ‘‘བྷུ་སོ’’ཏི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏ་རཾ. ‘‘ས་རཱུ་པ་ཏོ’’ཏི པ་ར་མ་ཏྠ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན་ཏྠི ཛ་ཊཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཛ་ཊོ. ཨ་ཛ་ཊོ ཨཱ་ཀཱ་སོ་ཏི ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་སོ. ‘‘པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཀཱ་སོ’’ཏི དྭཱ་ར་ཙྪི་དྡ་ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཙྪི་དྡཱ་དི་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་སོ, ཡ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ས ཀ་སི་ཎ ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟི. ཀ་སི་ཎ ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏྭཱ ལ་དྡྷོ ཨཱ་ཀཱ་སོ ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སོ, ཀ་སི་ཎཾ ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་མ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་སོ རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཀཱ་སོ. ‘‘ཨ་ན་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཕ་རཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟོ་པི་སོ ཨ་ན་ནྟ ནཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཕ་རཱི་ཡ་ཏི. ‘‘དེ་ཝཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ་ནཾ གཱ་མ་ན་ག་ར དེ་ཝཱ་ནཾ བ་ལི་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཏྠ མ་ནུ་སྶཱ ས་མ་ཡེ ཀུ་ལ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ བ་ལིཾ ཨ་བྷི་ཧ་ར་ནྟི. ‘‘བ་ལིཾ’’ཏི པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ ཝ་ཏྠུ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཏ་སྨིཾ’’ཏི ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སེ. ‘‘ཏ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ. ཀུ་ས་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ་ཝཱ, ཝི་པཱ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་པ་ནྣ་སྶ་ཝཱ, ཀྲི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨ སུ་ཁ ཝི་ཧཱ་རི་སྶ་ཝཱ, ཏི་ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ན་ནྟ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཐཱ་པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཛྷཱ་ནཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཨེ་ཀ་དེ་སེ’’ཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཝཱ ཋི་ཏི་ཡཾ ཝཱ བྷ་ངྒེ་ཝཱ. ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ན་ནྟ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཨ་ན་ནྟ ས་ཉྙི་ཏེ’’ཏི ཨ་ན་ནྟ ནཱ་མ་ཀེ. ‘‘ཨ་ན་ནྟ་ནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཐ་མཱ རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ན་ནྟ་ནྟི ཨེ་ཝཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ནི་རུ་ཏྟི ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི ས་ཀ་ཏྠེ ཡ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ན་ཀཱ་ར་སྶ་ལོ་པེ་ན. ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཱ ན་ས་མེ་ཏཱི’’ཏི ཝི་བྷ་ངྒ པཱ་ལི༹་ཡཱ་ན་ས་མེ་ཏི. ‘‘ཨ་ན་ནྟཾ ཕ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨ་ན་ནྟཾ ཨ་ན་ནྟ་ནྟི ཕ་ར་ཏི. ‘‘པ་ཐ་མཱ རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ. ‘‘ནེ་ཝ་ཏྠཱི’’ཏི ན་ཏྠི. ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠཱ རུ་པྤ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ. ཨ་ཐ་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘པ་ཊུ་ས་ཉྙཱ ཀི་ཙྩ་སྶཱ’’ཏི བྱ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ཀི་ཙྩ་སྶ. ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏྠ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘མུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏཾ’’ཏི མ་ཏྠ་ཀ་པ་ཏྟཾ. ‘‘དེ་ས་ནཱ་སཱི་ས་མ་ཏྟཾ’’ཏི རཱ་ཛཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་དྷཱ་ན ཀ་ཐཱ་མ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཏ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི པ་ཐ་མཱ རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶེ་ཝ. ཀུ་ས་ལ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཐ་མཱ རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་ཉྩ སེ་ཀྑཱ་ན་ཉྩ ཀུ་ས་ལ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དུ་ཏཱི་ཡཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ར་ཧཱ པ་ན ཏི་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ, ཨེ་ཀོ་པ་ཐ་མཱ རུ་པྤེ་ཋ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ པ་ཐ་མཱ་རུ་པྤཾ ཨ་ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ་ཝ དུ་ཏཱི་ཡཱ རུ་པྤཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཏ་སྶ ཀུ་ས་ལ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཐ་མཱ རུ་པྤཾ ཀྲི་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དུ་ཏཱི་ཡཱ རུ་པྤ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཨེ་ཀོ་པ་ཐ་མཱ རུ་པྤེ་ཋ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་མེ་ཝ པ་ཐ་མཱ རུ་པྤཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ དུ་ཏཱི་ཡཱ རུ་པྤཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཨེ་ཀོ དུ་ཏཱི་ཡཱ རུ་པྤེ་ཋ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཀྲི་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཐ་མཱ རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཀྲི་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶེ་ཝ དུ་ཏཱི་ཡཱ་རུ་པྤ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ.

ཨ་རཱུ་པ་ཙི་ཏྟཱ་ནུ་དཱི་པ་ནཱ.

༥༧. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟེ. ‘‘ཛ་ལ་པྤ་ཝཱ་ཧོ’’ཏི ཨུ་ད་ཀ་དྷཱ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཊོ. ‘‘པ་བྷ་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི ཀ་ཐཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ཧ. ‘‘སེ་ཡྻ་ཐི་ད’’ནྟི སོ ཀ་ཏ་མོ. ‘‘ཨ་ཡཾ པཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ་པི. ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ, ཀ་ཐཾ ཡཱ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་ས་ཝ་ཏི ས་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་པྥ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ག་ངྒཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ་ནྣཾ མ་ཧཱ་ན་དཱི་ནཾ ནཱ་མཱ་ནི. ‘‘ས་མུ་དྡ ནི་ནྣཱ’’ཏི མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ནི་ནྣཱ ན་མི་ཏཱ. ‘‘པོ་ཎཱ’’ཏི ཨ་ནུ་པ་ཏི་ཏཱ. ‘‘པ་བྦྷཱ་རཱ’’ཏི ཨ་དྷོ་ཝཱ་ཧི་ཏཱ. ‘‘ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ’’ཏི ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ནེ ཀ་མྨ་པ་དཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘གྷ་ཊོ’’ཏི ཨུ་ད་ཀ པུ་ཎྞ་གྷ་ཊོ. ‘‘ནི་ཀུ་ཛྫོ’’ཏི ཨ་དྷོ་མུ་ཁཾ ཋ་པི་ཏོ. ‘‘ནོ་པ་ཙྩཱ་ཝ མ་ཏཱི’’ཏི པུ་ན ནོ་གི་ལ་ཏི. ‘‘ན པུ་ནེ་ཏཱི’’ཏི ན པུ་ན ཨེ་ཏི ནུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ. ‘‘ན པ་ཙྩེ་ཏཱི’’ཏི ན པ་ཊི ཨེ་ཏི. ཏ་ད་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ན པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ག་མ་ནཾ པཱ་ལི༹་སཱ་དྷ་ཀེ་ཧི དཱི་པེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡུ་ཏྟི་སཱ་དྷ་ཀེ་ཧི པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཡ་ཏོ’’ཏི ཡཾ ཀཱ་ར་ཎཱ. ‘‘ཏེ’’ཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. ‘‘དུ་སྶཱི་ལཱ’’ཏི ནི་སྶཱི་ལཱ. ‘‘ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ’’ཏི པི་ཏྟུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ. ‘‘ཁི་ཏྟ ཙི་ཏྟཱ’’ཏི ཚ་ཊྚི་ཏ་པ་ཀ་ཏི ཙི་ཏྟཱ་ཡ་ཀྑུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ. ‘‘དུ་པྤ་ཉྙཱ’’ཏི ནི་པྤ་ཉྙཱ. ‘‘ཨེ་ལ༹་མཱུ་གཱ’’ཏི དུ་པྤ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་གྒྷ་རི་ཏ་ལཱ་ལ མུ་ཁ མཱུ་གཱ. ‘‘ཏ་སྨིཾ མ་གྒེ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ངྒཱི་ཀེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཨེ་ཝ. སོ པ་ན མ་གྒོ པ་ཐ་མ མ་གྒོ, དུ་ཏཱི་ཡ མ་གྒོ, ཏ་ཏཱི་ཡ མ་གྒོ, ཙ་ཏུ་ཏྠ མ་གྒོ,ཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཛྫ་ནཾ’’ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཨཱ་དི་མྷི པ་ཐ་མ མ་གྒ་སོ་ཏ་སྶ པ་ཛྫ་ནཾ ག་མ་ནཾ. པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི སོ་ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན. ‘‘ཨ་དྷི་ག་མྨ་མཱ་ནོ’’ཏི པ་ཊི་ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ. ས་བྦེ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ དྷ་མྨཱ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ ག་ཏི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ སོ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་མྦོ་དྷི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཉཱ་ཎཾ. ཨུ་པ་རི་ས་མྦོ་དྷི ཨེ་ཝ པ་རཱ་ཡ་ནཾ ཡེ་སཾ ཏེ ཨུ་པ་རི་ས་མྦོ་དྷི པ་རཱ་ཡ་ནཱ. པ་རཱ་ཡ་ན་ནྟི ཙ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ. ཀ་ཐཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི ཝ་ཙ་ནཾ མ་གྒེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཐ་མ མ་གྒ ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘མ་གྒེ་ཏཱི’’ཏི ག་ཝེ་ས་ཏི. མཱ་རེ་ནྟ ག་མ་ནོ་ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན མ་གྒོ་ཏི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀི་ལེ་སེ མཱ་རེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི མ་གྒོ’’ཏི.

༥༨. ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི མ་གྒེ. ‘‘ས་ཀིཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨི་ཏོ་ག་ནྟྭཱ པུ་ན ཨི་དྷ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སཱི་ལེ་ནཱ’’ཏི པ་ཀ་ཏི་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ཀཱ་མ་ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཀཱ་མ་ལོ་ཀཱ་ག་མ་ནཱ. ཀི་ལེ་སཱ. ཏེ་སཾ ས་བྦྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶཱ’’ཏི ཀ་ཏྟུ ཨ་ཏྠེ་སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཀ་ཙྩེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ས་ཧ་བྱ་ཏཾ’’ཏི ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ. ‘‘ཨཱ་གཱ་མཱི་ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨི་ཏྠ་ཏྟ’’ནྟི. ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ. ཨི་ཏྠཾ བྷཱ་ཝོ ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ. ཨི་མཾ ཀཱ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་གཱ་མཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ’’ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ས་ཀིཾ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀི་ལེ་ས ག་ཏི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཀཱ་མ་ལོ་ཀཱ ག་མ་ན ཀི་ལེ་ས ག་ཏི་ཝ་སེ་ན. མ་གྒ་ས་ཧཱ་ཡེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྣ ག་ཏི་ཀཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཡཾ མ་གྒ་ས་ཧཱ་ཡོ་ཛྷཱ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. པ་ཙྪི་མ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་ག་མ་ན་སཱི་ལོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ. ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ. ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ནཱ་ག་མ་ནེ་ན. ‘‘ནཱ་ན་ཏྠཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ’’ཏི དྭཱི་སུ ཨི་ཏྠ་ཏྟ་ས་དྡེ་སུ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨི་མཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར ལོ་ཀ་ནྟི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨི་མཾ མ་ནུ་སྶ ལོ་ཀ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ནཱ་ན་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ས་བྱཱ བ་ཛ྄ཛྷོ’’ཏི ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑ ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སི་ཀ་རོ་གཱ བཱ་དྷེ་ན ས་ཧི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ཧི པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏེ’’ཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ. ས་བྱཱ བ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘པ་ཙྪི་མ་སྶ ཝཱ་ཀྱ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ ཏེ་ན ད་ཊྛ་བྦཱ་ཏི ཝཱ་ཀྱ་སྶ. ‘‘དྭཱི་སུ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་སཱུ’’ཏི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨི་ཏྠ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནཱ་མ་ཀེ་སུ དྭཱི་སུ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་སུ. ‘‘པུ་རི་མ་སྶཱ’’ཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ. ‘‘ཨ་ན་ཉྙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ ནེ་ཝཱ’’ཏི དུ་ཏཱི་ཡ ཕ་ལ་ཊྛཱ་དཱི་ཧི ཨ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནེ་ཝ. བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ་ཋི་ཏཱ་ནཾ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ པ་ར་མ ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི ཝི་ཡ དུ་ཏཱི་ཡ ཕ་ལ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི བྷཱ་ཝོ་པི ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཐ་མ དུ་ཏཱི་ཡ ཕ་ལ་ཊྛཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ལ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨི་ཏི ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ‘‘ཧེ་ཊྛཱུ པ་རཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨུ་པ་རི་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཧེ་ཊྛཱུ་པ་པ་ཏྟི ཙ, ཧེ་ཊྛ་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་པ་ཏྟི ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཊྛཱུ་པ་རཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི དུ་ཏཱི་ཡ ལ་དྡྷ གུ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨི་དྷ ནི་ཊྛཱ’’ཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཀཱ་མ་ལོ་ཀེ ནི་ཊྛཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས ནི་བྦཱ་ན་པ་ཏྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘སོ པ་ནཱ’’ཏི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི པུ་གྒ་ལོ པ་ན. ཡེ་སཾ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠེ་སོ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི པུ་གྒ་ལོ པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, ན ཚ་ཊྛོ པུ་གྒ་ལོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡེ་སཾ པ་ན ཨི་མཾ ལོ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠེ ཚ་ཊྛོ་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན…པེ… ཨཱ་ག་ཏོ ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ཀིཾ ཨཱ་ག་མ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ ཡེ་ཝཱ’’ཏི ས་ཀིཾ ཨཱ་ག་མ་ན་ཊྛེ་ན ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་སུ ཨཱ་ག་ཏོ་ཡེ་ཝ. ས་བྦ་ཉྙུ བུ་དྡྷཱ་པི པ་ཐ་མ ཕ་ལ་ཊྛ བྷཱུ་ཏཱ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ པ་ར་མ་ཏཱ་ཡཾ ས་ཎྛི་ཏཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡཾ’’ཏི ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ པ་ར་མ་བྷཱ་ཝེ. ཨི་ད་ཉྩ ནི་ད་སྶ་ན ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཉྙུ བུ་དྡྷཱ་པི དུ་ཏཱི་ཡ ཕ་ལ་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཀིཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པྤ་ཀ་ཏི་ཡཾ ས་ཎྛི་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཀ་སྨཱ, ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཏཾ ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་བྦོ་པི སོ ཚ་བྦཱི་དྷོ པུ་གྒ་ལོ ཨི་དྷ…པེ… ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཏེ་ན ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡཾ པ་ཉྩ་སུ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་སུ པ་ཉྩ་མ་ཀོ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི. ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ, པ་ཉྩ་མ་ཀོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་པ་དེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ་ས་ཏི ཨི་ཏ་རེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ སི་ཡུ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ. ཛ་ན་ཀ་བྷཱུ་ཏོ ས་མཱ་ནོ. ‘‘ཉཱ་ཡཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཡུ་ཏྟི་ཏོ པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཨ་ཝི་རུ་དྡྷོ’’ཏི ཉཱ་ཡེ་ན ཨ་ཝི་རུ་དྡྷོ.

༥༩. ཨོ་ར་མྦྷཱ་གོ ནཱ་མ ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་གོ ཀཱ་མ་ལོ་ཀོ. ཨོ་ར་མྦྷཱ་གཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི ཀཱ་མ་རཱ་ག བྱཱ་པཱ་ད སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནི. ‘‘སོ’’ཏི ཨ་ནཱ་གཱ་མི པུ་གྒ་ལོ.

༦༠. མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི མ་ཧ་པྥ་ལ ཀཱ་རི་ནོ. ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ‘‘མ་ཧ་པྥ་ལ ཀཱ་རི་ཏཱ’’. སཱི་ལཱ་དི གུ་ཎོ. ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏོ’’ཏི ཨ་ར་ཧ་ནྟ་སྶ. ‘‘ནི་བྦ་ཙ་ནཾ’’ཏི ནི་རུ་ཏྟི. ཝི་གྒ་ཧ ཝཱ་ཀྱ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སུ་དྡྷི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ན ཝ་ཙི་ཏྟཱ་ནི, སུ་ཉྙ་ཏ་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ན ཝ་ཙི་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘སུ་དྡྷི་ཀ སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི སུ་དྡྷི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏ་ཝཱ་རེ. ‘‘སུ་ཉྙ་ཏ་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཡཱ’’ཏི སུ་ཉྙ་ཏ་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཝཱ་རེ. ‘‘ས་ཙྩ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན ཝི་བྷ་ངྒེ་སུ པ་ནཱ’’ཏི ས་ཙྩ ཝི་བྷ་ངྒ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན ཝི་བྷ་ངྒེ་སུ པ་ན, ས་བྦཾ ཙི་ཏྟ ཝ་ཌྜྷ་ནཾ པཱ་ལི༹ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ དེ་ས་ནཱ་ཝཱ་རེ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༦༡. ཕ་ལ་ཙི་ཏྟེ. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཕ་ལཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི ཕ་ལཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་དྷི་ག་ཏཾ’’ཏི པ་ཊི་ལ་དྡྷཾ. ཨ་ཊྛ་ངྒཱི་ཀ ཕ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ནི་རུ་ཏྟཱི’’ཏི ཝི་གྒ་ཧོ.

༦༢. ཏ་ནུ་བྷཱུ་ཏེ་པི ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཀུ་ཏོ ས་མུ་ཙྪི་ནྡི་ཏུཾ. ‘‘ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. ‘‘པ་ཊཱུ ནཱི’’ཏི་ཏི་ཀྑཱ་ནི. ‘‘སོ’’ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ མ་གྒོ. ‘‘ཏཱ ཙཱ’’ཏི རཱུ་པ་རཱ་ག, ཨ་རཱུ་པ་རཱ་ག, མཱ་ན, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ཙ. ‘‘ཨ་ཉྙེ ཙཱ’’ཏི ཏེ་ཧི ད་ས་ཧི སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི ཨ་ཉྙེ ཨ་ཧི་རི་ཀཱ་ནོ་ཏྟ་པྤཱ་དི་ཀེ, ས་བྦེ་པི པཱ་པ དྷ་མྨེ ཙ.

༦༣. ཀི་རི་ཡ ཙི་ཏྟ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ. ན ག་ཧི་ཏཾ ཨི་ཏི ཨ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ. ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨི་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་ས་ཛྫ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ནུ་ཏྟ་ར་སྶ. ‘‘ནི་ར་ནུ་ས་ཡ་ས་ནྟཱ་ནེ་པཱི’’ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ ར་ཧི་ཏེ ཨ་ར་ཧ་ནྟ ས་ནྟཱ་ནེ་པི. ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི ཝཱ་ཀྱ པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་མ་ཏྟཾ. ‘‘ཝུ་ཙྩ་ཏེ’’ཏི ཝི་ས་ཛྫ་ནཱ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏེ. པུ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ. ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ དྷ་མྨོ ས་བྷཱ་ཝོ ཡེ་སཾ ཏེ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད དྷ་མྨཱ. ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ཝི་པཱ་ཀ་ཉྩ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཐཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལ…པེ… ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ, ‘‘ཀ་ཏྭཱ’’ཏི སཱ་དྷེ་ཏྭཱ. ས་ཙེ་པི ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཀོ་ཙཱི’’ཏི ཨ་བྱ་ཏྟོ ཀོ་ཙི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ. ཏ་དཱ ཕ་ལ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ’’ཏི ཨ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧི་ཡོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་སྶཱ་ཏི ས་མཱ་སོ.

༦༤. ‘‘ཨཱ་དི ཨ་ནྟ པ་དེ་སྭེ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི དྭཱ་ད་སཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནཱི་ཏི ཙ, ཨ་ནྟེ ཀྲི་ཡ ཙི་ཏྟཱ་ནི ཝཱི་ས་ཏཱི་ཏི ཙ པ་དེ་སུ. རཱུ་པེ པ་རི་ཡཱ པ་ནྣཱ་ནི ཙི་ཏྟཱ་ནི. ཨ་རཱུ་པེ པ་རི་ཡཱ པ་ནྣཱ་ནི ཙི་ཏྟཱ་ནི. ‘‘པ་ཐ་མཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི པ་ཐ་མ་བྷཱུ་མིཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ. ‘‘སཱ་མ་ཉྙ ཕ་ལཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ’’ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན དྷ་མྨ ཝི་སེ་སོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་གྒ ཕ་ལ ནི་བྦཱ་ན ས་ངྑཱ་ཏོ དྷ་མྨ ཝི་སེ་སོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷཱུ་མི ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཝ་ཏྠཱ བྷཱུ་མི ཨེ་ཝ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱུ་མི. ཀ་སྨཱ, ཨ་ཝ་ཏྠཱ ཝ་ནྟཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ལ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨི་ཏ་རཱ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་མི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ བྷཱུ་མི ན ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ, པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ མི་སྶ་ཀ་ཏྟཱ. ‘‘དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏཾ ཏཾ ཨ་ཝ་ཏྠཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སི་དྡྷཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཏྠཱ བྷཱུ་མི ཨེ་ཝ པ་དྷཱ་ན བྷཱུ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཀཱ་རོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱ ནཱ་མ. བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཀཱ་རོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱ ནཱ་མ. ཏཱ་སཾ ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ས་ཎྷ སུ་ཁུ་མཱ་ཀཱ་རོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཏཱ ནཱ་མ. ཧཱི་ནཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཧཱི་ནཱ ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མི་ཡོ. པ་ཎཱི་ཏཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ཎཱི་ཏཱ སུ་ག་ཏི བྷཱུ་མི་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཙ ནཱ་ནཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཝཱ ནཱ་ནཱ ཀུ་ས་ལ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཝཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ སུ་ཁུ་མ་ཏཱ ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ དུ་གྒ་ཏི བྷཱུ་མི་ཡོ ནཱ་ནཱ སུ་ག་ཏི བྷཱུ་མི་ཡོ ཙ སི་དྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

༦༥. གཱ་ཐཱ་ཡ པུ་བྦ་དྡྷཾ ནཱ་མ-ཨི་ཏྠ མེ་ཀཱུ་ན ན་ཝུ་ཏི, པྤ་བྷེ་དཾ པ་ན མཱ་ན་ས་ནྟི པཱ་ད་དྭ་ཡཾ. ཨ་པ་ར་དྡྷཾ ནཱ་མ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ས་ཏཾ་ཝཱ་ཐ, ཝི་བྷ་ཛ་ནྟི ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི པཱ་ད་དྭ་ཡཾ. ཏཾ ཨི་མི་ནཱ ན ས་མེ་ཏི. ཀ་ཐཾ ན ས་མེ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི གཱ་ཐཾ ཨེ་ཀཱུ་ན ན་ཝུ་ཏི་པྤ་བྷེ་དཾ མཱ་ན་སཾ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས ས་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟཱི-ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ཀྱཾ ཀ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཾ ཉཱ་པེ་ཏི. ‘‘པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན ས་དི་ས་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ལོ་ཀི་ཡ པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན ས་དི་ས་ཊྛེ་ན. ཡཾ ཙ་ཏུ་ར་ངྒཱི་ཀཾ, ཏཾ ས་ཡ་མེ་ཝ དུ་ཏཱི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནྟི སི་དྡྷཾ. ཡཾ ཏི་ཡ་ངྒཱི་ཀཾ, ཏཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཏ་ཏཱི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནྟི སི་དྡྷཾ. ཡཾ དུ་ཝ་ངྒཱི་ཀཾ, ཏཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནྟི སི་དྡྷཾ. ཡཾ པུ་ན དུ་ཝ་ངྒཱི་ཀཾ, ཏཾ ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ཉྩ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནྟི སི་དྡྷཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡཾ ཛྷཱ་ན་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན ས་དི་ས་ཏྟཱ པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི ཨ་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྩ་དྷཱ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ན ཨི་ཏ་རཱ་ནི ལོ་ཀི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི སཱ་ཏི་སྶ་ཡ་ཏོ ཛྷཱ་ནཱ་ནི ནཱ་མ སི་ཡུཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ནི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏཱ་ནཱི’’ཏི ལོ་ཀི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི. ‘‘ཨུ་པེ་ཙྩཱ’’ཏི ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ. ‘‘ཛྷཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི ད་ཧ་ནྟི. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི, ན པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན སི་དྡྷོ. ‘‘ཀི་ཙྩ’’ནྟི པ་ཉྩ་ངྒཱི་ཀ བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏྟ་བྦ ཀི་ཙྩཾ. ‘‘ཏེ་ན པ་ཙྩ་ཡ ཝི་སེ་སེ་ནཱ’’ཏི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡ ཝི་སེ་སེ་ན. ‘‘ཏ་སྨིཾ’’ཏི པ་ཙྩ་ཡ ཝི་སེ་སེ. ཡ་ཐཱ་ལོ་ཀི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཀཱ་ཙི ཝི་ཏ་ཀྐ ཝི་རཱ་ག བྷཱ་ཝ་ནཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི…པེ… ཀཱ་ཙི རཱུ་པ ཝི་རཱ་ག བྷཱ་ཝ་ནཱ ནཱ་མ. ཨ་ས་ཉྙི གཱ་མཱི་ནཾ པ་ན ས་ཉྙཱ ཝི་རཱ་ག བྷཱ་ཝ་ནཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘སཱ’’ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར བྷཱ་ཝ་ནཱ.‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ ས་ཧ་ག་ཏཾ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ ས་དྡེ་ན རཱུ་པ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཾ ཝཱ ས་ཉྙཱ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏི. ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ, ཝ་སི་བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་ལེ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛྷཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ནཱ་ནཱ་ས་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྭཱ ནཱ་ནཱ་ས་ཏྟི་ཡོ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཀཱ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཡཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར བྷཱ་ཝ་ནཱ. ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝི་རཱ་ཛེ་ཏུཾ’’ཏི ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝི་ག་མེ་ཏུཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཛྷཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏུཾ’’ཏི. སཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར བྷཱ་ཝ་ནཱ. སེ་སཱ་སུ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར བྷཱ་ཝ་ནཱ་སུ.

༦༦. (ཀ) ‘‘སཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི་ཀཱ་ཙི ཝི་རཱ་ག བྷཱ་ཝ་ནཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ནི་ཡཱ་མེ་ཏུཾ’’ཏི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱུ་ཏི ཝ་ད་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏུཾ. ‘‘ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི པཱ་ད་ཀ་ཝཱ་དི་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ས་མྨ་སཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཁ་ཡ་ཊྛེ་ན, དུ་ཀྑཾ བྷ་ཡ་ཊྛེ་ན, ཨ་ན་ཏྟཱ ཨ་སཱ་ར་ཀ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ས་མྨ་སཱི་ཡ་ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱི་ཡ་ཏི. ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་མེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ. ཡ་ཏོ ཡ་ཏོ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཡེ ཡེ ས་མཱ་པ་ཏྟི དྷ་མྨེ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ མ་གྒོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏཾ ཏཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི ས་དི་སོ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་མྨ་སི་ཏ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ས་དི་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘ཡ་ཏོ ཡ་ཏོ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ‘‘པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ས་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཡཾ ཝཱ་དོ་པི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ན་སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི…པེ… པ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ་དེ་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ ནི་ཡཱ་མོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ལོ་ཀི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ…པེ… ཨ་ཝི་རོ་དྷོ ཝུ་ཏྟོ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཀ་ཐཾ. པ་ཉྩ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཧི པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི ས་མྨ་ས་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་གྒོ པ་ཐ་མ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དེ་ན པ་ཉྩ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀོ, དུ་ཏཱི་ཡ ཝཱ་དེ་ན པ་ཐ་མཱ་དི་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི དྭེ་པི ཝཱ་དཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཏ་ཏཱི་ཡ ཝཱ་དེ་ན པ་ནེ་ཏྠ ཡཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ཛྷཱ་ནི་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ ཙ ཝཱ་དཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ སཱ་ཏྠ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཡཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ཛྷཱ་ནི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཨི་ཙྪཱ་ཡ པ་ན ཨ་ས་ཏི, ཝི་རོ་དྷོ་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ པ་ན ཝཱ་དཱ. …པེ…. ཝི་རོ་དྷོ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ་ཏཾ ཏཾ ཛྷཱ་ན་ཉྩ ཛྷཱ་ན་ས་ཧ་ག་ཏ་ཉྩ ཁ་ནྡྷ པ་ཉྩ་ཀཾ ནི་ཙྩ སུ་ཁ ཨ་ཏྟ ཛཱི་ཝ་ཏོ སུ་ཉྙ་ཏཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི. ‘‘ན པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ན པ་ཝི་ས་ཏི. ‘‘ས་ནྣི་སཱ་དེ་ཏ་བྦཾ’’ཏི ས་ནྣི་སི་ནྣཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨེ་ཀོ་དི་ཀཱ་ཏ་བྦཾ’’ཏི ཨེ་ཀ་མུ་ཁཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ས་མཱ་ད་ཧཱ་ཏ་བྦཾ’’ཏི སུ་ཊྛུ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༦༧. (ཀ) ཝཱ་ད་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨེ་ཝ ཨུ་པ་རི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཛྷཱ་ན་ངྒཾ ནི་ཡཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་ཊྛཱ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨེ་ཝ ཨུ་པ་རི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཛྷཱ་ན་ངྒཾ ནི་ཡཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝ ས་དྡེ་ན པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘ཨི་དྷ ཨུ་པ་ཙཱ་ར བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝ ས་དྡེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨེ་ཏེ་སུ ཧི དྭཱི་སུ ས་ཧ བྷཱ་ཝཱི་སུ ཨུ་པ་ཙཱ་ར བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨེ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ན ཏ་སྶ ནཱ་ནཱ ས་ཏྟི་ཡོ་གཾ སཱ་དྷེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ སཱ་མ་ཉྙཾ ས་ཎྛཱ་ཏཱི’’ཏི མ་གྒེ ཡཾ ལ་དྡྷ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ལ་བྦྷ་ཏུ, མ་ཡ྄ཧཾ ཝི་སེ་སོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ སཱ་མ་ཉྙཾ ས་ཎྛཱ་ཏི. ‘‘ཏ་སྨི’’ནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ ཝི་སེ་སེ. ‘‘སོ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ ཝི་སེ་སོ. ཀ་སྨཱ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཙྪི ཏི་ཙྪི་ཏ…པེ… ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ’’ཏི. ‘‘ས་བྦ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ ཙི་ཎྞ་ཝ་སི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ’’ཏི ཨི་དཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ནྟི ཙ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ནྟི ཙ པ་ད དྭ་ཡེ ས་མྦ་ནྡྷ ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཊྛཱ་ན གཱ་མི་ནི ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཝ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་ཊྛ་སུ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཝུ་ཊྛི་ཏ ས་མཱ་པ་ཏྟི དྷ་མྨ ས་མྨ་ས་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཾ, ན པ་ན ཨ་ཉྙ་ཛ྄ཛྷཱ་ན ས་མྨ་ས་ནཾ. ཏ་སྨཱ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པཱ་ལི༹་པ་དེ་སུ ‘‘ག་ཧ་པ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ལ་པ་ན ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝཱ’’ཏི ཝི་ཝི་ཙྩི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ. ཝི་ཝི་ཏྟོ ཝི་ག་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ. ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫཱ’’ཏི སུ་ཊྛུ ས་མྤཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ. ‘‘ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་ས་ཉྩེ་ཏ་ཡི་ཏ’’ནྟི སུ་སཾ ས་མྤི་ཎྜི་ཏཾ, སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏཾ. ‘‘ཏ་ཏྠ ཋི་ཏོ’’ཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཨ་པ་རི་ཧཱི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ‘‘མེ་ཏྟཱ་ཙེ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟཱི’’ཏི མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ལ་གྒ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི. མུ་དི་ཏཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི. ‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ’’ནྟི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཛཱ་ཏཾ. ‘‘པཱི་ཏི སུ་ཁཾ’’ཏི པཱི་ཏི་ཡཱ ཙ སུ་ཁེ་ན ཙ ས་མྤ་ནྣཾ. ཨ་ཐ་ཝཱ, ཝི་ཝེ་ཀེ་ཧི ཛཱ་ཏཱ་ནི པཱི་ཏི སུ་ཁཱ་ནི ཨ་སྶཱ་ཏི ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ པཱི་ཏི སུ་ཁཾ. མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ག་མོ. རཱུ་པ་མེ་ཝ རཱུ་པ་ག་ཏཾ, ཝེ་ད་ནཱ ཨེ་ཝ ཝེ་ད་ནཱ ག་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མཱ་སོ. ག་ཏ་ས་དྡོ ཙ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཏེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨ རཱ་གེ་ན ཏཱ་ཡ་དྷ་མྨ་ན་ནྡི་ཡཱ’’ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི ཀ་ནྟི་མཱ་ཧ. ས་ཧ་ཏྠེ ཙ ཀ་ར་ཎ ཝ་ཙ་ནཾ. ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཏ་ཏྠ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི’’ཏི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨ་ཝ་སྶཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ ན དྷ་མྨོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་ཝ་ཏྟི དྷ་མྨོ ཏ་སྨཱ ལོ་ཀཱ’’ཏི. ‘‘པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎ’’ནྟི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ མ་གྒེ་ཛྷཱ་ན་ངྒཾ ནི་ཡཱ་མེ་སྶ་ཏི, ན ས་མྨ་སི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘པཱ་ད་ཀཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ས་ནྣེ ཨ་ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཡཾ ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི མ་གྒེ ཨི་ཙྪ་ནྟི.

༦༦. (ཁ) ‘‘ཏ་ཐཱ ཝི་དྷོ’’ཏི ཏ་ཐཱ པ་ཀཱ་རོ. ཨཱ་ས་ནྣེ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶེ་ཝ ཛྷཱ་ན་སྶ. ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ’’ཏི ས་ཙེ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ ནི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཝི་ཏ་ཀྐེ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི. ཨ་ཐ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ དུ་ཏཱི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རེ ནི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཝི་ཙཱ་རེ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ. ‘‘ཡཾ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ’’ ཏི་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ཝེ་ད་ནཱ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ. ‘‘ན སི་དྡྷོ’’ཏི སི་དྡྷོ ན ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ཉྙེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན. ག་ཧི་ཏེ ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན སི་དྡྷོ་ཏི ག་ཧི་ཏེ ས་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ ཙི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཡུ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི སོ་མ་ན་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝཱ་ཡུ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝཱ ཡུ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ. ‘‘ཏེ་ཧི ནི་ཡ་མི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ མ་གྒ ཝེ་ད་ནཱ་ཡཱ’’ཏི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ནི་ཡ་མི་ཏཱ་ཡ མ་གྒེ སོ་མ་ན་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱ་ས་དྡྷིཾ གྷ་ཊི་ཡེ་ཡྻ མ་གྒེ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝེ་ད་ནཱ ནཱ་མ ཨེ་ཀཾ ཛྷཱ་ན་ངྒཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ མ་གྒེ་ཛྷཱ་ན་ངྒ ནི་ཡ་མེ སི་དྡྷེ མ་གྒེ ཝེ་ད་ནཱ ནི་ཡ་མོ་པི སི་དྡྷོ. ཏཱ་ནི པ་ན པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི མ་ཛ྄ཛྷེ ཝུ་ཊྛཱ་ན གཱ་མི་ནི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཾ ན་ཀི་ཉྩི་ནི་ཡཱ་མེ་ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི, པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ནི་ཡ་མི་ཏཱ་ཡ མ་གྒེ ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ དྭེ དྭེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡོ གྷ་ཊི་ཡེ་ཡྻུཾ. མ་གྒེ སོ་མ་ན་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝཱ ས་དྡྷིཾ དྭེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡོ གྷ་ཊི་ཡེ་ཡྻུཾ. མ་གྒེ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝཱ ས་དྡྷིཾ དྭེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡོ གྷ་ཊི་ཡེ་ཡྻུཾ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ་ས་ཏི ཨེ་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཛ་ཝ་ནཱ་ནི བྷི་ནྣ ཝེ་ད་ནཱ་ནི སི་ཡུཾ. ཏ་ཉྩ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨཱ མ་གྒེ ཝེ་ད་ནཱ ནི་ཡ་མོ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི ནི་ཡ་མེ་ན སི་དྡྷོ ན ཧོ་ཏི, ཝི་པ་སྶ་ནཱ ནི་ཡ་མེ་ནེ་ཝ སི་དྡྷོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏཱ་ནི པ་ན པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི མ་ཛ྄ཛྷེ ཝུ་ཊྛཱ་ན གཱ་མི་ནི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཾ ན ཀི་ཉྩི ན ནི་ཡཱ་མེ་ནྟི. ཝེ་ད་ནཾ ནི་ཡཱ་མེ་ནྟི ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ་པི ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཚ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ’’ཏི ཨེ་ཀཱ་ཝ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནུ པེ་ཀྑཱ ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ སོ་མ་ན་སྶཱ་ནི པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཚ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ‘‘ཚ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏཱ་ནི སོ་མ་ན་སྶཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ ཝ་པ་ཐ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན སོ་མ་ན་སྶཾ ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཚ གེ་ཧ་སྶི་ཏཱ་ནི པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཚ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏཱ་ནི སོ་མ་ན་སྶཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘པ་ཐ་མཱ་དཱི་ནི ཙ ཏཱི་ཎི ཛྷཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡེ ཏཱི་ཎི སོ་མ་ན་སྶ ཛྷཱ་ནཱ་ནི པཱ་ད་ཀཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ. ‘‘སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་རེ ཙ པཱ་ད་ཀེ་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ད་ཀེ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཡ་ཉྩ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཊྛཱ་ན གཱ་མི་ནི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ་ཉྩ མ་གྒེ ཙ ཝེ་ད་ནཱ པ་རི་ཎཱ་མོ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ་པི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཨ་མཱ་ནུ་སཱི ར་ཏཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་ར་ཏིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་མཱ་ནུ་སཱི ནཱ་མ ར་ཏི ཧོ་ཏི. ‘‘ས་མྨ་དྷ་མྨཾ ཝི་པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ས་མྨཱ ཨ་ནི་ཙྩ ལ་ཀྑ་ཎ དྷ་མྨཾ པ་སྶ་ནྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

༦༧. (ཁ) ‘‘ཛྷཱ་ན་ངྒ་ཡོ་ག་བྷེ་དེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཛྷཱ་ན་ཡོ་ག་བྷེ་དོ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ‘‘པ་ཉྩ ཝི་དྷེ་ཛྷཱ་ན ཀོ་ཊྛཱ་སེ’’ཏི པ་ཉྩ་ཀ ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ ཙི་ཏྟ བྷེ་ད་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཛྷཱ་ན་བྷེ་དེ་ཏི ཙ ཛྷཱ་ན་ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟེ་པི ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

གཱ་ཐཱ་ཡོ་ཛ་ནཱ་སུ. ‘‘ཨ་པ་རཱ་པི ཡོ་ཛ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ཐ་ཝཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ཉྩ པ་ཐ་མཱ་དི་ཛ྄ཛྷཱ་ན བྷེ་དེ་ན ཡ་ཐཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨཱ་རུ་པྤ་ཉྩཱ་པི པ་ཉྩ་མེ་ཛྷཱ་ནེ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་རཱ་པི ཡོ་ཛ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘པ་ཋི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨུ་ཙྩཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ནྟི་མ་གཱ་ཐཱ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན. ‘‘ཏཾ ས་ངྒ་ཧཾ’’ཏི ཨེ་ཀ ཝཱི་ས་ས་ཏ་ས་ངྒ་ཧཾ. བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི བུ་དྷཱ. ‘‘ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཨཱ་ཧཱུ’’ཏི ཙ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ་པི ཨི་ཙྪ་ནྟི ས་དྡ་ཝི་དཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་ཐེ་ནྟི ཝཱ’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ པུ་བྦེ ‘‘ཨི་ཏྠ་མེ་ཀཱུ་ན ན་ཝུ་ཏི…པེ… ཝི་བྷ་ཛ་ནྟི ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ནི་ག་མ་ན་ནྟི ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཝི་བྷ་ཛ་ནྟི ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨི་ཏི་པ་ར་མ་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཱ་ནཱ་མ་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ

ཙི་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧ་སྶ་ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ས་ངྒ་ཧ་ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱ

༦༨. ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟ ས་ངྒ་ཧ་སྶ དཱི་པ་ནིཾ ཀ་ཏྭཱ ཙེ་ཏ་སི་ཀ ས་ངྒ་ཧ་སྶ དཱི་པ་ནིཾ ཀ་རོ་ནྟོ པ་ཐ་མཾ པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ ས་ནྡྷི་ཉྩ ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ’’ཏི་ཨཱ་དི མཱ་ར་དྡྷོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མྷི ཙི་ཏྟཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ རཱུ་པཾ, ནི་བྦཱ་ན་མི་ཏི་ས་བྦ་ཐཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཏྟཾ. ཧེ་ཏུ ཝི་སེ་ས་ན་ཉྩེ་ཏཾ. ཡ་སྨཱ ཙི་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧཱ་ན་ནྟ་རཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ ས་ངྒ་ཧོ ཨ་ནུ་པ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རི ས་མྤ་ཡོ་ག ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ‘ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཏཱ, ཨེ་ཀ ནི་རོ་དྷ་ཏཱ, ཨེ་ཀཱ ར་མྨ་ཎ་ཏཱ, ཨེ་ཀ ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ,ཏི. ‘‘ཙེ་ཏ་སི ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི ཙི་ཏྟ་སྨིཾ ནི་ཡུ་ཏྟཱ. ཙི་ཏྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩེ་སུ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཙེ་ཏ་སཱ ཝཱ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི ཙི་ཏྟེ་ན ཝཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ. ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན’’ནྟི ས་ངྑྱཱ་ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ. སི་དྡྷ་པ་དཾ ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ནི་པྥ་ནྣ པ་དཾ. ‘‘པུ་བྦ་ནྟ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཀ་སྶ་ས་ངྑ་ཏ དྷ་མྨ་སྶ པ་ཐ་མ བྷཱ་ག་ཏོ. ཨུ་དྡྷཾ པ་ཛྫ་ནཾ ནཱ་མ ཀ་ཏ་མ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་རཱུ་པ་ཏོ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ན’’ནྟི. དྷཱ་ཏུ པཱ་ཋེ་སུ-ཛ་ནི་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ-ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ས་རཱུ་པ ཝི་ནཱ་སོ’’ཏི ས་རཱུ་པ་ཏོ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟ་སྶ བྷཱ་ཝ་སྶ ཝི་ནཱ་སོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ར་ཏྠ པཱི’’ཏི པ་ར་སྨིཾ ཨེ་ཀཱ་ལ་མྦ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་དི་པ་དེ་པི. ‘‘ཨེ་ཀ ཙི་ཏྟ་སྶ་པི བ་ཧུ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཙ་ཀྑུ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ རཱུ་པཾ པ་སྶ་ནྟཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ རཱུ་པཾ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ན་ཏྠི. ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ པ་སྶ་ཏི. སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ. ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. སོ་ཏ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ ས་དྡེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྠུ་དྭཱ་རེ་སུ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ་ཀྑུ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ བ་ཧཱུ་ནི་པི རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི རཱུ་པ་ཏཱ ས་མ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ. ཀ་སྨཱ. ཨ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏོ. ཀོ་པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ་ཏི. ཡཱ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཛཱ་ཏི, སཱ་ཡེ་ཝ ཕ་སྶཱ་དཱི་ན་ནྟི་ཨཱ་དི་ཀོ ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཏཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨེ་ཀ ནི་རོ་དྷ་ཏཱ་དཱི་སུ. ‘‘མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ་ཡ’’ནྟི རཱུ་པ་ཀ་ཎྜ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ. ‘‘ས་ཧེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨེ་ཝ. ‘‘ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཙ ཛཱི་ར་ཎ་སྶ ཙ ནི་རོ་དྷ་སྶ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. ‘‘ཨུ་པྤཱ་དཱ་ད་ཡོ’’ཏི ཨུ་པྤཱ་ད ཛཱི་ར་ཎ ནི་རོ་དྷཱ. ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་མ་ཏཱ’’ཏི ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཨི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ. ‘‘བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནཾ’’ཏི ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ ནི་རོ་དྷཱ་དཱི་སུ. ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ་པི ས་ངྒྷེ་ར་ཏ་ནཾ པ་ཎཱི་ཏ-ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ ར་ཏ་ན བྷཱ་ཝོ པ་ཎཱི་ཏོ་ཏི ཧེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡེ’’ཏི ཡེ དྷ་མྨཱ. ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ རཱུ་པཱ་ནི པཱི’’ཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི རཱུ་པཱ་ནི་པི. ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནི ནཱ་མ སི་ཡུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཏ་དཱ ཡ་ཏྟ ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཙི་ཏྟཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ་ཡ. ‘‘ཙེ་ཏོ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཧེ་ཏུ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཏ་དེ་ཝ ཧེ་ཏུ་མ་ནྟ ཝི་སེ་ས་ན་ནྟི ཙ ཧེ་ཏུ ཨ་ནྟོ ནཱི་ཏ་ཝི་སེ་ས་ན་ནྟི ཙ ཧེ་ཏུ ཨ་ནྟོ ག་དྷ་ཝི་སེ་ས་ན་ནྟི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི ཙི་ཏྟ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་རཱུ་པཱ་ནཾ. ‘‘ནཱ་ནུ་བྷོ་ནྟཱི’’ཏི ན་པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ‘‘ན ཧི ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནི ཨེ་ཏཱ་ནཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ནཾ་པི ས་མཱ་ནཾ ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན བྱ་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀཾ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ‘‘ཝ་ཡོ་པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ནཱ་སོ པ་ཀཱ་ས་ཏི. ‘‘ཋི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཏི་ཊྛ མཱ་ནཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ. ཨ་ཉྙོ པ་ཀཱ་རོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ བྷཱ་ཝོ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ. ཛ་རཱ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཎཱ་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་པྤཱ་དོ, ཡཱ ཋི་ཏི, ཡཱ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི, ཡོ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ. ཨེ་སོ དུ་ཀྑ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ, ཨེ་སཱ རོ་གཱ་ནཾ ཋི་ཏི, ཨེ་སོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨི་ཏ་ར་ཐཱ’’ཏི ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ག་ཧི་ཏེ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པེ ནཱ་ནཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན བ་ཧཱུ་སུ ཨུ་པྤཱ་དེ་སུ ཙ ནི་རོ་དྷེ་སུ ཙ ག་ཧི་ཏེ་སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཝི་ཀཱ་ར་རཱུ་པཱ་ནཾ’’ཏི ཝི་ཉྙ་ཏྟི དྭ་ཡ ལ་ཧུ་ཏཱ་དི་ཏྟ་ཡཱ་ནཾ. ས་བྦཱ་ནི་པི ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ནི ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཏྟཱ་རི སི་ཡུཾ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ས་བྦེ་ས་མྤི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཝཱ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་ལཱ་པེ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཏྟ་བྦོ སི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀ་སྨཱ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ.

ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ལ་ཧུ་ཏཱ་དཱི་ནི་པི ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཝ སི་ཡུཾ, ཨ་ཐ ཀི་མ་ཏྠཾ དྭེ དྭེ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་ལ་ཧུ་ཏཱ ཙི་ཏྟ ལ་ཧུ་ཏཱ་ད་ཡོ་པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ‘‘ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱི་དི་སཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྟཾ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་པཱ་ཋེ ‘‘ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧ་ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་སྶ. ‘‘པ་ས་ངྒཱ’’ཏི ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཏཱ པ་ས་ངྒོ. ‘‘པུ་རེ་ཏ་ར་མུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི པུ་རེ་ཏ་རཾ ཨེ་ཀེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ་བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨ་ཉྙ་སྶ ས་ཏྟ་ར ས་མ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ. ཏ་ཐཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ས་ངྒོ ན ས་ཀྐཱ ནཱི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཏི་ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘པ་ས་ངྒོ’’ཏི ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཏཱ པ་ས་ངྒོ. ‘‘ཨ་ལ་མ་ཏི པ་པ་ཉྩེ་ནཱ’’ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀེ་ཊཱི་ཀཱ་སུ ཝི་ཡ ཨ་ཏི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ’’ཏི ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡཾ པ་པ་ཉྩོ ནི་ར་ཏྠ་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༦༩. ཕ་སྶ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ. ‘‘ཕུ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་ཧ་ན་ཏི, ས་ངྒྷ་ཊྚེ་ཏི. ཏ་ཉྩ ས་ངྒྷ་ཊྚ ནཾ ན་དོ་ས་པ་ཊི་གྷ་སྶ ཝི་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཝི་བཱ་དྷ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ བྷ་མ་ར་སྶ པ་དུ་མ པུ་པྥེ་སུ པུ་པྥ་ར ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཡ ཝི་ཛཱ་ན་ན མ་ཏྟེ ཨ་ཋ་ཏྭཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ ར་ས་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ་ར་མྨ་ཎཾ སཾ་ཧ་ན་ན མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཕུ་ས་ན་ཉྩེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཨཱ་ཧ་ཙྩཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ་ནི་ཏྭཱ ས་མྤཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ. ‘‘ཨུ་པ་ཧ་ཙྩཱ’’ཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཀ་ཐཾ པཱ་ཀ་ཊོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡ་ཏོ’’ཏི ཡཾ ཀཱ་ར་ཎཱ. ‘‘ཏ་ད་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི, ཝེ་ད་ནཱ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ཏི, ཝེ་ད་ནཱ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པྥུ་ས་ནཾ ཉཱ་ཎེ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སྭཱ་ཡཾ ཕུ་ས་ན ལ་ཀྑ་ཎོ, ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་ར་སོ, ས་ནྣི་པཱ་ཏ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ, ཨཱ་པཱ་ཏཱ ག་ཏ་ཝི་ས་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ནོ. ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་པཱ་ཏོ ནཱ་མ ཏི་ཎྞཾ ཏི་ཎྞཾ དྭཱ་རཱ ར་མྨ་ཎ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཏི ས་མཱ་ག་མོ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏི་ཎྞཾ ས་ངྒ་ཏི ཕ་སྶོ ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་ར་སོ’’ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མྨ་དེ་ཝ གྷ་ཊྚ་ན ཀི་ཙྩོ. ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཏི་ཎྞཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ དྷ་མྨ ཙི་ནྟཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་མུ་ཁཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི པ་ཀཱ་ས་ཏཱི་ཏི. ‘‘ས་ནྣི་པཱ་ཏ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ’’. པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝཱ པ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དྷ་ཛོ་ར་ཐ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ. ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་ཀཱ་རོ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ས་ནྣི་པཱ་ཏ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ. ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཙྩུ པ་ཊྛཱ་ནོ ཝཱ. དྷཱུ་མོ་ཝི་ཡ ཨ་གྒི་སྶ. ཝེ་ད་ནཱ་ཕ་ལཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ པ་ན ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཕ་སྶོ པ་ཐ་མཾ ཝུ་ཏྟོ ཏི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཝཱ་དོ་ཏཱ་ཝ ད་སྶི་ཏོ. ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཐ་མཱ་བྷི་ནི་པཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྨི་ཉྷི ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཐ་མཱ་བྷི་ནི་པཱ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཕ་སྶོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཕུ་ས་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨཱ པ་ཐ་མཾ ཝུ་ཏྟོ. ཕ་སྶེ་ན ཕུ་སྶི་ཏྭཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝེ་ད་ཡ་ཏི. ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི. ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཕུ་ཊྛོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཝེ་དེ་ཏི, ཕུ་ཊྛོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི, ཕུ་ཊྛོ ཙེ་ཏེ་ཏཱི་ཏི. ཨ་པི ཙ ཨ་ཡཾ ཕ་སྶོ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་པཱ་སཱ་དཾ པ་ཏྭཱ ཐ་མྦྷོ ནཱ་མ སེ་ས་ད་བྦ ས་མྦྷཱ་རཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡོ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ དྷ་མྨཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ པ་ཐ་མཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་རེ་ན པ་ན ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎ་སྨི་ཉྷི ཨུ་པྤ་ནྣ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ པ་ཐ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཨ་ཡཾ པ་ཙྪཱ་ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཏྟུཾ ན ལ་བྦྷཱ. བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་པི ཕ་སྶ་སྶ་ཀཱ་ར་ཎཾ ན དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཝཱ་དཾ པ་ཊི་ཀྑི་པེ་ཏྭཱ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ དེ་ས་ནཱ ཝཱ་རེ་ནེ་ཝ ཕ་སྶོ པ་ཐ་མཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཝཱ་རེ ནེ་ཝཱ’’ཏི དེ་ས་ན་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་སུ པ་ན དྭཱི་སུ ཝཱ་དེ་སུ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཝཱ་དོ ཨེ་ཝ ཡུ་ཏྟོ. ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཐ་མཱ་བྷི་ནི་པཱ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཐ་མཱ་བྷི་ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ཨི་དཾ ཀི་ཙྩ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་ན་ཉྙེ་ཧི ཙེ་ཏ་སི་ཀེ་ཧི ཝི་ནཱ ཝི་སུཾ པ་ཐ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ཏཾ ཡེ ཀེ་ཙི བྷི་ཀྑ་ཝེ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་གི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑི་ཀཱ. ས་བྦེ ཏེ མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ, མ་ནོ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཐ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཀི་ཙྩ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ མ་ནོ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཐ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་ན ས་བྦ་ཙེ་ཏ་སི་ཀེ་ཧི ཝི་ནཱ ཝི་སུཾ པ་ཐ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡ བྷཱ་ཝེ་པི ཕ་སྶ་སྶ་ཀཱ་ར་ཎཾ དི་སྶ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཕ་སྶོ་ཧེ་ཏུ ཕ་སྶོ པ་ཙྩ་ཡོ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ པ་ཉྙཱ པ་ནཱ་ཡ. ཕ་སྶོ ཧེ་ཏུ ཕ་སྶོ པ་ཙྩ་ཡོ ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ པ་ཉྙཱ ནཱ་ཡ. ཕ་སྶོ ཧེ་ཏུ ཕ་སྶོ པ་ཙྩ་ཡོ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ས་བྦེ་སཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཕ་སྶ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཕ་སྶ བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཙ ཕ་སྶོ པ་ཐ་མཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ དྷ་མྨཱ་ནཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཧོ་ཏི, པ་དྷཱ་ནཾ, ཛེ་ཊྛ་ཀཾ. ཕ་སྶོ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་ཊྛེ་ན ས་བྦེ་སཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ དྷ་མྨཱ་ནཾ པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཧོ་ཏི, པ་དྷཱ་ནོ, ཛེ་ཊྛ་ཀོ་ཏི ཨ་ཡཾ དྭི་ནྣཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙོ་ད་ཀོ ཕུ་ས་ནཾ ནཱ་མ ས་པྤ་ཊི་གྷ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཀི་ཙྩ་ནྟི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ‘‘ན་ནུ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་དེ་ཏི. ‘‘ན་ནུ་ཙཱ’’ཏི ཙོ་དེ་དྷཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་གྷ་ས་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི ཧེ་ཏུ་ཝི་སེ་ས་ནཾ. ‘‘ཀི་ཉྩཱི’’ཏི ཀི་ཉྩི་ཝ་ཏྠུཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཕ་སྶོ. ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཀཱ་རཱ པ་ཏྟིཾ’’ཏི ཙ་ལ་ན ཀ་མྤ་ན ཐ་མྦྷ་ན ཛེ་གུ་ཙྪ བྷ་ཡ ཏཱ་ས ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཀཱ་རཱ པ་ཛྫ་ནཾ. ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ཝི་སེ་སུ་པྤ་ཏྟིཾ’’ཏི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཕ་སྶཾ པ་ཊི་ཙྩ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ, དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཕ་སྶཾ པ་ཊི་ཙྩ དུ་ཀྑ ཝེ་ད་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཕ་སྶ ཝི་སེ་སཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝེ་ད་ནཱ ཝི་སེ་སུ་པྤ་ཏྟིཾ སཱ་དྷེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཕུ་ས་ནཾ ནཱ་མ དུ་ཝི་དྷཾ རཱུ་པ་པྥུ་ས་ནཾ, ནཱ་མ་པྥུ་ས་ན, ནྟི. ཏ་ཏྠ རཱུ་པ་པྥུ་ས་ནཾ ནཱ་མ ཕོ་ཊྛ་བྦ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཀི་ཙྩཾ. ནཱ་མ་པྥུ་ས་ནཾ དུ་ཝི་དྷཾ ཕ་སྶ་པྥུ་ས་ནཾ, ཉཱ་ཎ་པྥུ་ས་ན, ནྟི. ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་པྥུ་ས་ནཾ ནཱ་མ ཉཱ་ཎ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨ་པི ཙ ཛྷཱ་ན་མ་གྒ ཕ་ལ ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་པི ཕུ་ས་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཕུ་ས་ནྟི དྷཱི་རཱ ནི་བྦཱ་ནཾ. ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ. ཕུ་སཱ་མི ནེ་ཀྑ་མཾ སུ་ཁཾ. ཨ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན སེ་ཝི་ཏ་ནྟི-ཨཱ་དཱི་སུ. ཨི་དཾ ཨུ་པ་མཱ མ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ཀ་སྶ་ཙི མ་ནྡ པ་ཉྙ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨི་ད’’ནྟི ཁེ་ལུ༹་པྤཱ་ད ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་ཉྙུ་སྶ པ་ན ཨ་ཏི་པཱ་ཀ་ཊ ཕ་སྶ ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་པྤཱ་ཀ་ཊ ཕ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་པཱ་ཀ་ཊཱ་ཡ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ.

༧༠. ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ. ‘‘ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝཱ’’ཏི ཝེ་ད་ནཱ ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝཱ. ‘‘སཱ་ཏཾ ཝཱ’’ཏི སཱ་དྷུ་ར་སཾ ཝཱ. ‘‘ཨ་སྶཱ་ཏཾ ཝཱ’’ཏི ཨ་སཱ་དྷུ་ར་སཾ ཝཱ. ‘‘ཀིཾ ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏ་མཾ ཝེ་ད་ཡ་ཏི. ‘‘སུ་ཁ་མྤི ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཁ་མྤི ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་ད་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ་ཝཱ ‘‘ཀི་ཉྩ་ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཐ་ཉྩ་ཝེ་ད་ཡ་ཏི. ‘‘སུ་ཁ་མྤི ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཁཾ ཧུ་ཏྭཱ་པི ཝེ་ད་ཡ་ཏི. སུ་ཁ བྷཱ་ཝེ་ན ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི. ‘‘ཀི་ཙྩ་ནྟ་ར་བྱཱ་ཝ་ཊཱ’’ཏི ཨ་ཉྙ་ཀི་ཙྩ་བྱཱ་ཝ་ཊཱ. ཨ་དྷི་པ་ཏི བྷཱ་ཝོ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ. ཨི་ནྡྲི་ཡ ཀི་ཙྩཾ. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. རཱ་ཛཱ་ར་ཧ བྷོ་ཛ་ནཾ རཱ་ཛ་གྒ་བྷོ་ཛ་ནཾ. ‘‘སཱུ་ད་ས་དི་ས་ཏཱ’’ཏི ར་ཉྙོ་བྷ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ས་དི་ས་ཏཱ. ཏ་ཏྠ སཱུ་དོ ར་ཉྙོ་བྷ་ཏྟཾ པ་ཙ་ནྟོ ར་ས་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ཐོ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཛི་ཝ྄ཧ་གྒེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ར་སཾ ཝཱི་མཾ་ས་ཏི. ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཾ པ་ན བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨ་ནི་སྶ་རོ. རཱ་ཛཱ ཨེ་ཝ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཾ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨི་སྶ་རོ. རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ ཝེ་ད་ནཱ. སཱུ་དོ ཝི་ཡ སེ་ས་ཙེ་ཏ་སི་ཀ དྷ་མྨཱ.

༧༡. ས་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ. ‘‘ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཊྛུ ཛཱ་ནཱ་ཏི. སུ་ཊྛུ་ཛཱ་ན་ན་ཉྩ ནཱ་མ ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཡ ཝི་ཝི་དྷ་ཛཱ་ན་ནཾ ཧོ་ཏི. ན ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཛཱ་ན་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོ བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ. ཡཾ ཡཾ ཚ ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ཙྪཱ ཨ་པྤ་མུ་སྶ་ཀ་ར་ཎ མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ན་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ས་ཉྙཱ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ནི་མི་ཏྟ ཀ་ར་ཎཾ. བྷ་ཝ་ནྟ་རཾ པ་ཏྭཱ་པི ཨ་པྤ་མུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏི ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ པུ་གྒ་ལཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ཧི པུ་རི་མཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟི. ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་པི ཀེ་ཙི པུ་རི་མཾ བྷ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟི, ཡེ་ཛཱ་ཏི་སྶ་ར པུ་གྒ་ལཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་པྤ་མུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཨ་ན་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ. མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས ས་ཉྙཱ ནཱ་མ ཨ་ནི་ཙྩེ ནི་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་དི་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ. ‘‘བོ་དྷེ་ཏུ’’ནྟི བུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏུཾ. ‘‘དཱ་རུ་ཏ་ཙྪ་ཀ་ས་དི་སཱ་ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི དཱ་རུ་ཏ་ཙྪ་ཀོ ནཱ་མ ཀ་ཊྛ་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི. སོ ཀ་ཊྛ་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ནི་མི་ཏྟ་ཀཱ་རཱི་ཧོ་ཏི. སུ་ཏ་ཙྪི་ཏ་ཚི་ནྡི་ཏེ་སུ ཀ་ཊྛེ་སུ ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏི. པ་ཙྪཱ་ཏཱ་ནི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཀ་ཊྛཱ་ནི ཀ་མྨེ ཨུ་པ་ནེ་ཏི. ‘‘ཧ་ཏྠི ད་སྶ་ཀ ཨ་ནྡྷ་ས་དི་སཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀོ ཀི་ར རཱ་ཛཱ ཀེ་ལི༹་པྤ་སུ་ཏོ ཧོ་ཏི. སོ ཛ་ཙྩ་ནྡྷཱ་ནཾ་ཋཱ་ནེ ཨེ་ཀཾ ཧ་ཏྠིཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ་ཋ་པེ་ནྟོ ཛ་ཙྩ་ནྡྷེ ཨཱ་ཧ ཛཱ་ནཱ་ཐ བྷོ ཏུ་མྷེ ཧ་ཏྠི་ནྟི. ཏེ ཧ་ཏྠིཾ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱ་ཏི པ་རཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རཱ་མ་སི་ཏཾ ཏཾ ཏཾ ཨ་ངྒ་མ་ཝ་ཧ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟི. ད་ལ༹ྷཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟི. པུ་ན རཱ་ཛཱ ཏེ པུ་ཙྪི ཀཱི་དི་སོ བྷོ ཧ་ཏྠཱི་ཏི. ཏེ ར་ཉྙོ ཧ་ཏྠི་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱ ཝི་ཝཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ན་མེ་ཝ ར་ཉྙོ་ཧ་ཏྠི་ད་སྶ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཏེ ཧ་ཏྠི་ད་སྶ་ཀ ཨ་ནྡྷཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ‘‘ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ’’ཏི ར་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ར་ཛྫུ་ཀྑ་ཎྜཾ པ་སྶ་ནྟ་སྶ ས་པྤ་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. སོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ས་ཎྛཱ་ན་མ་ཏྟཾ ས་པྤོ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏི. མི་ག་པོ་ཏ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨ་ར་ཉྙེ་ཁེ་ཏྟ་མ་ཛ྄ཛྷེ་པུ་རི་ས་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཏི་ཎ རཱུ་པཾ པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ པུ་རི་ས་ས་ཎྛཱ ནཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཏེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ས་ཎྛཱ་ན་མ་ཏྟཾ པུ་རི་སོ་ཏི ག་ཎྷི་ཏྭཱ སོ ཨ་མྷེ པ་ཧ་རེ་ཡྻཱ་ཏི པ་ལཱ་ཡ་ནྟི. ཝུ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ.