༡. པ་ཋ་མ་ཨུ་གྒ་སུ་ཏྟཾ
༢༡. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི མ་ཧཱ་ཝ་ནེ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ་ཡཾ. ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི ‘‘ཨ་ཊྛ་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཙྪ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་བྦྷུ་ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི [ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨེ་ཧི (སྱཱ. ཀ.)] ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨུ་གྒཾ ག་ཧ་པ་ཏིཾ ཝེ་སཱ་ལི་ཀཾ དྷཱ་རེ་ཐཱ’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ. ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ་ན སུ་ག་ཏོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པཱ་ཝི་སི.
ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཡེ་ན ཨུ་གྒ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ ཝེ་སཱ་ལི་ཀ་སྶ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་གྒོ ག་ཧ་པ་ཏི ཝེ་སཱ་ལི་ཀོ ཡེ་ན སོ བྷི་ཀྑུ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཾ ཁོ ཨུ་གྒཾ ག་ཧ་པ་ཏིཾ ཝེ་སཱ་ལི་ཀཾ སོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཨ་ཊྛ་ཧི ཁོ ཏྭཾ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་ཙྪ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་བྦྷུ་ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྱཱ་ཀ་ཏོ. ཀ་ཏ་མེ ཏེ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་ཊྛ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ ཨ་བྦྷུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ, ཡེ་ཧི ཏྭཾ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྱཱ་ཀ་ཏོ’’ཏི? ‘‘ན ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཛཱ་ནཱ་མི – ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ཙྪ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་བྦྷུ་ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྱཱ་ཀ་ཏོ་ཏི. ཨ་པི ཙ, བྷ་ནྟེ, ཡེ མེ ཨ་ཊྛ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ ཨ་བྦྷུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཏཾ སུ་ཎོ་ཧི, སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧི; བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, ག་ཧ་པ་ཏཱི’’ཏི ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་གྒ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ ཝེ་སཱ་ལི་ཀ་སྶ པ་ཙྩ་སྶོ་སི. ཨུ་གྒོ ག་ཧ་པ་ཏི ཝེ་སཱ་ལི་ཀོ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཡ་དཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཋ་མཾ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨ་དྡ་སཾ; ས་ཧ ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱི་དི. ཨ་ཡཾ ཁོ མེ, བྷ་ནྟེ, པ་ཋ་མོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡོ ཨ་བྦྷུ་ཏོ དྷ་མྨོ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི’’.
‘‘སོ ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སིཾ. ཏ་སྶ མེ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – དཱ་ན་ཀ་ཐཾ སཱི་ལ་ཀ་ཐཾ ས་གྒ་ཀ་ཐཾ; ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨོ་ཀཱ་རཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཾ, ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ པ་ཀཱ་སེ་སི. ཡ་དཱ མཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་སི ཀ་ལླ་ཙི་ཏྟཾ མུ་དུ་ཙི་ཏྟཾ ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་ད་གྒ་ཙི་ཏྟཾ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཡཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཏཾ པ་ཀཱ་སེ་སི – དུ་ཀྑཾ, ས་མུ་ད་ཡཾ, ནི་རོ་དྷཾ, མ་གྒཾ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ སུ་དྡྷཾ ཝ་ཏྠཾ ཨ་པ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ༹་ཀཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ར་ཛ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷེ་ཡྻ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ མེ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ས་ནེ ཝི་ར་ཛཾ ཝཱི་ཏ་མ་ལཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུཾ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨ’ནྟི. སོ ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ པ་ཏྟ་དྷ་མྨོ ཝི་དི་ཏ་དྷ་མྨོ པ་རི་ཡོ་གཱ་ལ༹ྷ་དྷ་མྨོ ཏི་ཎྞ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪོ ཝི་ག་ཏ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐོ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་པྤ་ཏྟོ ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡོ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ ཏ་ཏྠེ་ཝ བུ་དྡྷ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཉྩ ས་ངྒྷ་ཉྩ ས་ར་ཎཾ ཨ་ག་མཱ་སིཾ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་ཉྩ་མཱ་ནི ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡིཾ. ཨ་ཡཾ ཁོ མེ, བྷ་ནྟེ, དུ་ཏི་ཡོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡོ ཨ་བྦྷུ་ཏོ དྷ་མྨོ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི.
‘‘ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཙ་ཏ་སྶོ ཀོ་མཱ་རི་ཡོ པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཡོ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ཐ ཁྭཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཡེ་ན ཏཱ པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཡོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏཱ པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཡོ ཨེ་ཏ་ད་ཝ་ཙཾ – ‘མ་ཡཱ ཁོ, བྷ་གི་ནི་ཡོ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་ཉྩ་མཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ས་མཱ་དི་ནྣཱ་ནི [ས་མཱ་དི་ཎྞཱ་ནི (སཱི. ཀ.)]. ཡཱ ཨི་ཙྪ་ཏི སཱ ཨི་དྷེ་ཝ བྷོ་གེ ཙ བྷུ་ཉྫ་ཏུ པུ་ཉྙཱ་ནི ཙ ཀ་རོ་ཏུ, ས་ཀཱ་ནི ཝཱ ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལཱ་ནི ག་ཙྪ་ཏུ. ཧོ་ཏི ཝཱ པ་ན པུ་རི་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཀ་སྶ ཝོ ད་མྨཱི’ཏི? ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ སཱ, བྷ་ནྟེ, ཛེ་ཊྛཱ པ་ཛཱ་པ་ཏི མཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ མཾ, ཨ་ཡྻ་པུ་ཏྟ, པུ་རི་ས་སྶ དེ་ཧཱི’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཏཾ པུ་རི་སཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ་མེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན པ་ཛཱ་པ་ཏིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན བྷི་ངྒཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཨོ་ཎོ་ཛེ་སིཾ. ཀོ་མཱ་རིཾ ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, དཱ་རཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟོ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ ཁོ མེ, བྷ་ནྟེ, ཏ་ཏི་ཡོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡོ ཨ་བྦྷུ་ཏོ དྷ་མྨོ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི.
‘‘སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི ཁོ པ་ན མེ, བྷ་ནྟེ, ཀུ་ལེ བྷོ་གཱ. ཏེ ཙ ཁོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟཱ སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ་ཧི ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨེ་ཧི. ཨ་ཡཾ ཁོ མེ, བྷ་ནྟེ, ཙ་ཏུ་ཏྠོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡོ ཨ་བྦྷུ་ཏོ དྷ་མྨོ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི.
‘‘ཡཾ ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བྷི་ཀྑུཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སཱ་མི; ས་ཀྐ་ཙྩཾ་ཡེ་ཝ པ་ཡི་རུ་པཱ་སཱ་མི, ནོ ཨ་ས་ཀྐ་ཙྩཾ. ཨ་ཡཾ ཁོ མེ, བྷ་ནྟེ, པ་ཉྩ་མོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡོ ཨ་བྦྷུ་ཏོ དྷ་མྨོ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི.
‘‘སོ ཙེ, བྷ་ནྟེ, མེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི; ས་ཀྐ་ཙྩཾ་ཡེ་ཝ སུ་ཎོ་མི, ནོ ཨ་ས་ཀྐ་ཙྩཾ. ནོ ཙེ མེ སོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཨ་ཧ་མ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མི. ཨ་ཡཾ ཁོ མེ, བྷ་ནྟེ ཚ་ཊྛོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡོ ཨ་བྦྷུ་ཏོ དྷ་མྨོ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི.
‘‘ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཾ ཁོ པ་ན མཾ, བྷ་ནྟེ, དེ་ཝ་ཏཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི – ‘སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ, ག་ཧ་པ་ཏི, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨོ’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དཱ་མི – ‘ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཁོ ཏུ་མྷེ དེ་ཝ་ཏཱ ནོ ཝཱ ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཐ, ཨ་ཐ ཁོ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨོ’ཏི. ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་ནྣ་ཏིཾ [ཨུ་ཎྞ་ཏིཾ (ཀ.) དྷ. ས. ༡༡༢༡; ཝི་བྷ. ༨༤༣, ༨༤༥ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ] – ‘མཾ ཝཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟི, ཨ་ཧཾ ཝཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ལླ་པཱ་མཱི’ཏི. ཨ་ཡཾ ཁོ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ཏྟ་མོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡོ ཨ་བྦྷུ་ཏོ དྷ་མྨོ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི.
‘‘ཡཱ་ནི་མཱ་ནི, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཱ་ནི པ་ཉྩོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི, ནཱ་ཧཾ ཏེ་སཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི. ཨ་ཡཾ ཁོ མེ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཊྛ་མོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡོ ཨ་བྦྷུ་ཏོ དྷ་མྨོ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི. ཨི་མེ ཁོ མེ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཊྛ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ ཨ་བྦྷུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི. ན ཙ ཁོ ཨ་ཧཾ ཛཱ་ནཱ་མི – ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཙཱ་ཧཾ [ཀ་ཏ་མེ་ཧི་པ་ཧཾ (སཱི.), ཀ་ཏ་མེ་ཧི་པཱ་ཧཾ (པཱི. ཀ.)] ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ཙྪ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་བྦྷུ་ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྱཱ་ཀ་ཏོ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་གྒ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ ཝེ་སཱ་ལི་ཀ་སྶ ནི་ཝེ་ས་ནེ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཨ་ཐ ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀོ ཨ་ཧོ་སི ཨུ་གྒེ་ན ག་ཧ་པ་ཏི་ནཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པོ, ཏཾ ས་བྦཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི.
‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ, བྷི་ཀྑུ! ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨུ་གྒོ ག་ཧ་པ་ཏི ཝེ་སཱ་ལི་ཀོ ས་མྨཱ བྱཱ་ཀ་ར་མཱ་ནོ བྱཱ་ཀ་རེ་ཡྻ, ཨི་མེ་ཧེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ཙྪ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་བྦྷུ་ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨུ་གྒོ ག་ཧ་པ་ཏི ཝེ་སཱ་ལི་ཀོ མ་ཡཱ བྱཱ་ཀ་ཏོ. ཨི་མེ་ཧི ཙ པ་ན, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ཙྪ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་བྦྷུ་ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨུ་གྒཾ ག་ཧ་པ་ཏིཾ ཝེ་སཱ་ལི་ཀཾ དྷཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི. པ་ཋ་མཾ.