๓. ทุฏฺฐุลฺลวาจาสิกฺขาปทํ

๒๘๓. เตน สมเยน พุทฺโธ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อุทายี อรญฺเญ วิหรติ. ตสฺสายสฺมโต วิหาโร อภิรูโป โหติ ทสฺสนีโย ปาสาทิโก. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา อิตฺถิโย อารามํ อาคมํสุ วิหารเปกฺขิกาโย. อถ โข ตา อิตฺถิโย เยนายสฺมา อุทายี เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจุํ – ‘‘อิจฺฉาม มยํ, ภนฺเต, อยฺยสฺส วิหารํ เปกฺขิตุ’’นฺติ. อถ โข อายสฺมา อุทายี ตา อิตฺถิโย วิหารํ เปกฺขาเปตฺวา ตาสํ อิตฺถีนํ วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ ยาจติปิ อายาจติปิ ปุจฺฉติปิ ปฏิปุจฺฉติปิ อาจิกฺขติปิ อนุสาสติปิ อกฺโกสติปิ. ยา ตา อิตฺถิโย ฉินฺนิกา ธุตฺติกา อหิริกาโย ตา อายสฺมตา อุทายินา สทฺธึ อุหสนฺติปิ อุลฺลปนฺติปิ อุชฺชคฺฆนฺติปิ อุปฺปณฺเฑนฺติปิ. ยา ปน ตา อิตฺถิโย หิริมนา ตา นิกฺขมิตฺวา ภิกฺขู อุชฺฌาเปนฺติ – ‘‘อิทํ, ภนฺเต, นจฺฉนฺนํ นปฺปติรูปํ. สามิเกนปิ มยํ เอวํ วุตฺตา น อิจฺเฉยฺยาม, กึ ปนายฺเยน อุทายินา’’ติ. เย เต ภิกฺขู อปฺปิจฺฉา…เป… เต อุชฺฌายนฺติ ขิยฺยนฺติ วิปาเจนฺติ – ‘‘กถญฺหิ นาม อายสฺมา อุทายี มาตุคามํ ทุฏฺฐุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาสิสฺสตี’’ติ! อถ โข เต ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ อุทายึ อเนกปริยาเยน วิครหิตฺวา ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. อถ โข ภควา เอตสฺมึ นิทาเน เอตสฺมึ ปกรเณ ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาตาเปตฺวา อายสฺมนฺตํ อุทายึ ปฏิปุจฺฉิ – ‘‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, อุทายิ, มาตุคามํ ทุฏฺฐุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาสสี’’ติ? ‘‘สจฺจํ, ภควา’’ติ. วิครหิ พุทฺโธ ภควา – ‘‘อนนุจฺฉวิกํ, โมฆปุริส, อนนุโลมิกํ อปฺปติรูปํ อสฺสามณกํ อกปฺปิยํ อกรณียํ. กถญฺหิ นาม ตฺวํ, โมฆปุริส, มาตุคามํ ทุฏฺฐุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาสิสฺสสิ! นนุ มยา, โมฆปุริส, อเนกปริยาเยน วิราคาย ธมฺโม เทสิโต โน สราคาย…เป… กามปริฬาหานํ วูปสโม อกฺขาโต. เนตํ, โมฆปุริส, อปฺปสนฺนานํ วา ปสาทาย…เป… เอวญฺจ ปน, ภิกฺขเว, อิมํ สิกฺขาปทํ อุทฺทิเสยฺยาถ –

๒๘๔. ‘‘โย ปน ภิกฺขุ โอติณฺโณ วิปริณเตน จิตฺเตน มาตุคามํ ทุฏฺฐุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาเสยฺย ยถา ตํ ยุวา ยุวตึ เมถุนุปสํหิตาหิ, สงฺฆาทิเสโส’’ติ.

๒๘๕. โย ปนาติ โย ยาทิโส…เป… ภิกฺขูติ…เป… อยํ อิมสฺมึ อตฺเถ อธิปฺเปโต ภิกฺขูติ.

โอติณฺโณ นาม สารตฺโต อเปกฺขวา ปฏิพทฺธจิตฺโต.

วิปริณตนฺติ รตฺตมฺปิ จิตฺตํ วิปริณตํ, ทุฏฺฐมฺปิ จิตฺตํ วิปริณตํ มูฬฺหมฺปิ จิตฺตํ วิปริณตํ. อปิจ, รตฺตํ จิตฺตํ อิมสฺมึ อตฺเถ อธิปฺเปตํ วิปริณตนฺติ.

มาตุคาโม นาม มนุสฺสิตฺถี, น ยกฺขี, น เปตี, น ติรจฺฉานคตา. วิญฺญู ปฏิพลา สุภาสิตทุพฺภาสิตํ ทุฏฺฐุลฺลาทุฏฺฐุลฺลํ อาชานิตุํ.

ทุฏฺฐุลฺลา นาม วาจา วจฺจมคฺคปสฺสาวมคฺคเมถุนธมฺมปฺปฏิสํยุตฺตา วาจา.

โอภาเสยฺยาติ อชฺฌาจาโร วุจฺจติ.

ยถา ตํ ยุวา ยุวตินฺติ ทหโร ทหรึ, ตรุโณ ตรุณึ, กามโภคี กามโภคินึ.

เมถุนุปสํหิตาหีติ เมถุนธมฺมปฺปฏิสํยุตฺตาหิ.

สงฺฆาทิเสโสติ …เป… เตนปิ วุจฺจติ สงฺฆาทิเสโสติ.

เทฺว มคฺเค อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ, อวณฺณมฺปิ ภณติ, ยาจติปิ, อายาจติปิ, ปุจฺฉติปิ, ปฏิปุจฺฉติปิ, อาจิกฺขติปิ, อนุสาสติปิ, อกฺโกสติปิ.

วณฺณํ ภณติ นาม เทฺว มคฺเค โถเมติ วณฺเณติ ปสํสติ.

อวณฺณํ ภณติ นาม เทฺว มคฺเค ขุํเสติ วมฺเภติ ครหติ.

ยาจติ นาม เทหิ เม, อรหสิ เม ทาตุนฺติ.

อายาจติ นาม กทา เต มาตา ปสีทิสฺสติ, กทา เต ปิตา ปสีทิสฺสติ, กทา เต เทวตาโย ปสีทิสฺสนฺติ, กทา [กทา เต (สฺยา.)] สุขโณ สุลโย สุมุหุตฺโต ภวิสฺสติ, กทา เต เมถุนํ ธมฺมํ ลภิสฺสามีติ.

ปุจฺฉติ นาม กถํ ตฺวํ สามิกสฺส เทสิ, กถํ ชารสฺส เทสีติ?

ปฏิปุจฺฉติ นาม เอวํ กิร ตฺวํ สามิกสฺส เทสิ, เอวํ ชารสฺส เทสีติ.

อาจิกฺขติ นาม ปุฏฺโฐ ภณติ – ‘‘เอวํ เทหิ. เอวํ เทนฺตา สามิกสฺส ปิยา ภวิสฺสสิ มนาปา จา’’ติ.

อนุสาสติ นาม อปุฏฺโฐ ภณติ – ‘‘เอวํ เทหิ. เอวํ เทนฺตา สามิกสฺส ปิยา ภวิสฺสติ มนาปา จา’’ติ.

อกฺโกสติ นาม อนิมิตฺตาสิ, นิมิตฺตมตฺตาสิ, อโลหิตาสิ, ธุวโลหิตาสิ, ธุวโจฬาสิ, ปคฺฆรนฺตีสิ, สิขรณีสิ, อิตฺถิปณฺฑกาสิ, เวปุริสิกาสิ, สมฺภินฺนาสิ, อุภโตพฺยญฺชนาสีติ.

๒๘๖. อิตฺถี จ โหติ อิตฺถิสญฺญี สารตฺโต จ. ภิกฺขุ จ นํ อิตฺถิยา วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ ยาจติปิ อายาจติปิ ปุจฺฉติปิ ปฏิปุจฺฉติปิ อาจิกฺขติปิ อนุสาสติปิ อกฺโกสติปิ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส…เป….

เทฺว อิตฺถิโย ทฺวินฺนํ อิตฺถีนํ อิตฺถิสญฺญี สารตฺโต จ. ภิกฺขุ จ นํ ทฺวินฺนํ อิตฺถีนํ วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณํปิ ภณติ…เป… อกฺโกสติปิ, อาปตฺติ ทฺวินฺนํ สงฺฆาทิเสสานํ…เป….

อิตฺถี จ ปณฺฑโก จ อุภินฺนํ อิตฺถิสญฺญี สารตฺโต จ. ภิกฺขุ จ นํ อุภินฺนํ วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ…เป… อกฺโกสติปิ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสเสน ทุกฺกฏสฺส…เป….

อิตฺถี จ โหติ อิตฺถิสญฺญี สารตฺโต จ. ภิกฺขุ จ นํ อิตฺถิยา วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ ฐเปตฺวา อธกฺขกํ อุพฺภชาณุมณฺฑลํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ…เป… อกฺโกสติปิ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส…เป….

เทฺว อิตฺถิโย ทฺวินฺนํ อิตฺถีนํ อิตฺถิสญฺญี สารตฺโต จ. ภิกฺขุ จ นํ ทฺวินฺนํ อิตฺถีนํ วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ ฐเปตฺวา อธกฺขกํ อุพฺภชาณุมณฺฑลํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ…เป… อกฺโกสติปิ, อาปตฺติ ทฺวินฺนํ ถุลฺลจฺจยานํ…เป….

อิตฺถี จ ปณฺฑโก จ อุภินฺนํ อิตฺถิสญฺญี สารตฺโต จ. ภิกฺขุ จ นํ อุภินฺนํ วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ ฐเปตฺวา อธกฺขกํ อุพฺภชาณุมณฺฑลํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ…เป… อกฺโกสติปิ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจเยน ทุกฺกฏสฺส…เป….

อิตฺถี จ โหติ อิตฺถิสญฺญี สารตฺโต จ. ภิกฺขุ จ นํ อิตฺถิยา อุพฺภกฺขกํ อโธชาณุมณฺฑลํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ…เป… อกฺโกสติปิ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส…เป….

เทฺว อิตฺถิโย ทฺวินฺนํ อิตฺถีนํ อิตฺถิสญฺญี สารตฺโต จ. ภิกฺขุ จ นํ ทฺวินฺนํ อิตฺถีนํ อุพฺภกฺขกํ อโธชาณุมณฺฑลํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ…เป… อกฺโกสติปิ, อาปตฺติ ทฺวินฺนํ ทุกฺกฏานํ…เป….

อิตฺถี จ ปณฺฑโก จ อุภินฺนํ อิตฺถิสญฺญี สารตฺโต จ. ภิกฺขุ จ นํ อุภินฺนํ อุพฺภกฺขกํ อโธชาณุมณฺฑลํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ…เป… อกฺโกสติปิ, อาปตฺติ ทฺวินฺนํ ทุกฺกฏานํ…เป….

อิตฺถี จ โหติ อิตฺถิสญฺญี สารตฺโต จ. ภิกฺขุ จ นํ อิตฺถิยา กายปฏิพทฺธํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ…เป… อกฺโกสติปิ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส…เป….

เทฺว อิตฺถิโย ทฺวินฺนํ อิตฺถีนํ อิตฺถิสญฺญี สารตฺโต จ. ภิกฺขุ จ นํ ทฺวินฺนํ อิตฺถีนํ กายปฏิพทฺธํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ…เป… อกฺโกสติปิ, อาปตฺติ ทฺวินฺนํ ทุกฺกฏานํ…เป….

อิตฺถี จ ปณฺฑโก จ อุภินฺนํ อิตฺถิสญฺญี สารตฺโต จ. ภิกฺขุ จ นํ อุภินฺนํ กายปฏิพทฺธํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ…เป… อกฺโกสติปิ, อาปตฺติ ทฺวินฺนํ ทุกฺกฏานํ…เป….

๒๘๗. อนาปตฺติ อตฺถปุเรกฺขารสฺส, ธมฺมปุเรกฺขารสฺส, อนุสาสนิปุเรกฺขารสฺส, อุมฺมตฺตกสฺส, อาทิกมฺมิกสฺสาติ.

วินีตวตฺถุอุทฺทานคาถา

โลหิตํ กกฺกสากิณฺณํ, ขรํ ทีฆญฺจ วาปิตํ;

กจฺจิ สํสีทติ มคฺโค, สทฺธา ทาเนน กมฺมุนาติ.

วินีตวตฺถุ

๒๘๘. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรา อิตฺถี นวรตฺตํ กมฺพลํ ปารุตา โหติ. อญฺญตโร ภิกฺขุ สารตฺโต ตํ อิตฺถึ เอตทโวจ – ‘‘โลหิตํ โข เต, ภคินี’’ติ. สา น ปฏิวิชานิ. ‘‘อามายฺย, นวรตฺโต กมฺพโล’’ติ. ตสฺส กุกฺกุจฺจํ อโหสิ ‘‘ภควตา สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ, กจฺจิ นุ โข อหํ สงฺฆาทิเสสํ อาปตฺตึ อาปนฺโน’’ติ? ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสิ. ‘‘อนาปตฺติ, ภิกฺขุ, สงฺฆาทิเสสสฺส; อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ.

เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรา อิตฺถี ขรกมฺพลํ ปารุตา โหติ. อญฺญตโร ภิกฺขุ สารตฺโต ตํ อิตฺถึ เอตทโวจ – ‘‘กกฺกสโลมํ โข เต, ภคินี’’ติ. สา น ปฏิวิชานิ. ‘‘อามายฺย, ขรกมฺพลโก’’ติ. ตสฺส กุกฺกุจฺจํ อโหสิ…เป… ‘‘อนาปตฺติ, ภิกฺขุ, สงฺฆาทิเสสสฺส; อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ.

เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรา อิตฺถี นวาวุตํ กมฺพลํ ปารุตา โหติ. อญฺญตโร ภิกฺขุ สารตฺโต ตํ อิตฺถึ เอตทโวจ – ‘‘อากิณฺณโลมํ โข เต, ภคินี’’ติ. สา น ปฏิวิชานิ. ‘‘อามายฺย, นวาวุโต กมฺพโล’’ติ. ตสฺส กุกฺกุจฺจํ อโหสิ…เป… ‘‘อนาปตฺติ, ภิกฺขุ, สงฺฆาทิเสสสฺส; อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ.

เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรา อิตฺถี ขรกมฺพลํ ปารุตา โหติ. อญฺญตโร ภิกฺขุ สารตฺโต ตํ อิตฺถึ เอตทโวจ – ‘‘ขรโลมํ โข เต, ภคินี’’ติ. สา น ปฏิวิชานิ. ‘‘อามายฺย, ขรกมฺพลโก’’ติ. ตสฺส กุกฺกุจฺจํ อโหสิ…เป… ‘‘อนาปตฺติ, ภิกฺขุ, สงฺฆาทิเสสสฺส; อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ.

เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรา อิตฺถี ปาวารํ [ทีฆปาวารํ (สฺยา.)] ปารุตา โหติ. อญฺญตโร ภิกฺขุ สารตฺโต ตํ อิตฺถึ เอตทโวจ – ‘‘ทีฆโลมํ โข เต, ภคินี’’ติ. สา น ปฏิวิชานิ. ‘‘อามายฺย, ปาวาโร’’ [ทีฆปาวาโร (สฺยา.)] ติ. ตสฺส กุกฺกุจฺจํ อโหสิ…เป… ‘‘อนาปตฺติ, ภิกฺขุ, สงฺฆาทิเสสสฺส; อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ.

๒๘๙. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรา อิตฺถี เขตฺตํ วปาเปตฺวา อาคจฺฉติ. อญฺญตโร ภิกฺขุ สารตฺโต ตํ อิตฺถึ เอตทโวจ – ‘‘วาปิตํ โข เต, ภคินี’’ติ? สา น ปฏิวิชานิ. ‘‘อามายฺย, โน จ โข ปฏิวุตฺต’’นฺติ. ตสฺส กุกฺกุจฺจํ อโหสิ…เป… ‘‘อนาปตฺติ, ภิกฺขุ, สงฺฆาทิเสสสฺส; อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ.

เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ ปริพฺพาชิกํ ปฏิปเถ ปสฺสิตฺวา สารตฺโต ตํ ปริพฺพาชิกํ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ, ภคินิ, มคฺโค สํสีทตี’’ติ? สา น ปฏิวิชานิ. ‘‘อาม ภิกฺขุ, ปฏิปชฺชิสฺสสี’’ติ. ตสฺส กุกฺกุจฺจํ อโหสิ…เป… ‘‘อนาปตฺติ, ภิกฺขุ, สงฺฆาทิเสสสฺส; อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺสา’’ติ.

เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ สารตฺโต อญฺญตรํ อิตฺถึ เอตทโวจ – ‘‘สทฺธาสิ ตฺวํ, ภคินิ. อปิจ, ยํ สามิกสฺส เทสิ ตํ นามฺหากํ เทสี’’ติ. ‘‘กึ, ภนฺเต’’ติ? ‘‘เมถุนธมฺม’’นฺติ. ตสฺส กุกฺกุจฺจํ อโหสิ…เป… ‘‘อาปตฺตึ ตฺวํ, ภิกฺขุ, อาปนฺโน สงฺฆาทิเสส’’นฺติ.

เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ สารตฺโต อญฺญตรํ อิตฺถึ เอตทโวจ – ‘‘สทฺธาสิ ตฺวํ, ภคินิ. อปิจ, ยํ อคฺคทานํ ตํ นามฺหากํ เทสี’’ติ. ‘‘กึ, ภนฺเต, อคฺคทาน’’นฺติ? ‘‘เมถุนธมฺม’’นฺติ. ตสฺส กุกฺกุจฺจํ อโหสิ…เป… ‘‘อาปตฺตึ ตฺวํ, ภิกฺขุ, อาปนฺโน สงฺฆาทิเสส’’นฺติ.

เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรา อิตฺถี กมฺมํ กโรติ. อญฺญตโร ภิกฺขุ สารตฺโต ตํ อิตฺถึ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐ, ภคินิ, อหํ กริสฺสามีติ…เป… นิสีท, ภคินิ, อหํ กริสฺสามีติ…เป… นิปชฺช, ภคินิ, อหํ กริสฺสามี’’ติ. สา น ปฏิวิชานิ. ตสฺส กุกฺกุจฺจํ อโหสิ…เป… ‘‘อนาปตฺติ, ภิกฺขุ, สงฺฆาทิเสสสฺส; อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ.

ทุฏฺฐุลฺลวาจาสิกฺขาปทํ นิฏฺฐิตํ ตติยํ.