๕. ตถตากถาวณฺณนา

๘๔๑-๘๔๓. รูปาทีนํ สภาวตาติ เอเตน รูปาทโย เอว สภาวตาติ อิมมตฺถํ ปฏิกฺขิปติ. ยโต ตํ ปรวาที รูปาทีสุ อปริยาปนฺนํ อิจฺฉติ. เตนาห ‘‘ภาวํ เหส ตถตาติ วทติ, น ภาวโยค’’นฺติ. ตตฺถ ภาวนฺติ ธมฺมมตฺตํ, ปกตีติ อตฺโถ ‘‘ชาติธมฺม’’นฺติอาทีสุ วิย. รูปาทีนญฺหิ รุปฺปนาทิปกติ ตถา อสงฺขตาติ จ ปรวาทิโน ลทฺธิ. เตน วุตฺตํ ‘‘น ภาวโยค’’นฺติ. เยน หิ ภาโว สภาวธมฺโม ยุชฺชติ, เอกีภาวเมว คจฺฉติ, ตํ รุปฺปนาทิลกฺขณํ ภาวโยโค. ตํ ปน รูปาทิโต อนญฺญํ, ตโต เอว สงฺขตํ, อวิปรีตฏฺเฐน ปน ‘‘ตถ’’นฺติ วุจฺจติ.

ตถตากถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.