๑. ปฐมสงฺฆาทิเสสสิกฺขาปทวณฺณนา

๖๗๙. สงฺฆาทิเสสกณฺฑสฺส ปฐมสิกฺขาปเท ทฺวีสุ ชเนสูติ อฑฺฑการเกสุ ทฺวีสุ ชเนสุ. โย โกจีติ เตสุเยว ทฺวีสุ โย โกจิ, อญฺโญ วา เตหิ อาณตฺโต. ทุติยสฺส อาโรเจตีติ เอตฺถาปิ ทฺวีสุ ชเนสุ ยสฺส กสฺสจิ ทุติยสฺส กถํ โย โกจิ อาโรเจตีติ เอวมตฺโถ คเหตพฺโพติ อาห ‘‘ทุติยสฺส อาโรเจตีติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย’’ติ. คติคตนฺติ จิรกาลปวตฺตํ.

อาปตฺตีติ อาปชฺชนํ. สห วตฺถุชฺฌาจาราติ วตฺถุวีติกฺกเมน สห. สหโยเค กรณวจนปฺปสงฺเค อิทํ นิสฺสกฺกวจนํ. ยนฺติ ยํ ธมฺมํ. นิสฺสาเรตีติ อาปนฺนํ ภิกฺขุนิสงฺฆมฺหา นิสฺสาเรติ. เหตุมฺหิ จายํ กตฺตุโวหาโร. นิสฺสารณเหตุภูโต หิ ธมฺโม นิสฺสารณีโยติ วุตฺโต. คีวาเยว โหติ, น ปาราชิกํ อนาณตฺติยา คหิตตฺตา. ยถา ทาสทาสีวาปีอาทีนิ สมฺปฏิจฺฉิตุํ น วฏฺฏติ, เอวํ เตสํ อตฺถาย อฑฺฑกรณมฺปิ น วฏฺฏตีติ อาห ‘‘อยํ อกปฺปิยอฑฺโฑ นาม, น วฏฺฏตี’’ติ.

เอตฺถ จ สเจ อธิกรณฏฺฐานํ คนฺตฺวา ‘‘อมฺหากํ เอโส ทาโส, ทาสี, วาปี, เขตฺตํ, อาราโม, อารามวตฺถุ, คาโว, อชา, กุกฺกุฏา’’ติอาทินา โวหรติ, อกปฺปิยํ. ‘‘อยํ อมฺหากํ อารามิโก, อยํ วาปี อิตฺถนฺนาเมน สงฺฆสฺส ภณฺฑโธวนตฺถาย ทินฺนา, อิโต เขตฺตโต อารามโต อุปฺปชฺชนกจตุปจฺจยา อิโต คาวิโต มหึสิโต อชาโต อุปฺปชฺชนกโครสา อิตฺถนฺนาเมน สงฺฆสฺส ทินฺนาติ ปุจฺฉิเต วา อปุจฺฉิเต วา วตฺตุํ วฏฺฏตี’’ติ วทนฺติ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. อนากฑฺฒิตาย อฑฺฑกรณํ, อฑฺฑปริโยสานนฺติ อิมานิ ปเนตฺถ เทฺว องฺคานิ.

ปฐมสงฺฆาทิเสสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.