๕. อเจลกวคฺโค

๑. อเจลกสิกฺขาปทวณฺณนา

๒๗๓. อเจลกวคฺคสฺส ปฐมสิกฺขาปเท เตสนฺติ ติตฺถิยานํ. ตตฺถาติ ภาชเน. อิโตติ ปตฺตโต. สเจ ติตฺถิโย วทตีติ ‘‘ปฐมเมว มํ สนฺธาย อภิหริตฺวา ฐปิตํ มยฺหํ สนฺตกํ โหติ, อิมสฺมึ ภาชเน อากิรถา’’ติ วทติ, วฏฺฏติ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. อญฺญติตฺถิยตา, อชฺโฌหรณียตา, อชฺโฌหรณตฺถาย สหตฺถา อนิกฺขิตฺตภาชเน ทานนฺติ อิมานิ ปเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ.

อเจลกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๒. อุยฺโยชนสิกฺขาปทวณฺณนา

๒๗๔. ทุติยํ อุตฺตานตฺถเมว. อนาจารํ อาจริตุกามตา, ตทตฺถเมว อุปสมฺปนฺนสฺส อุยฺโยชนา, เอวํ อุยฺโยเชนฺตสฺส อุปจาราติกฺกโมติ อิมานิ ปเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ.

อุยฺโยชนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๓. สโภชนสิกฺขาปทวณฺณนา

๒๘๐. ตติเย ปิฏฺฐสงฺฆาโฏติ ทฺวารพาหาเยตํ อธิวจนํ. ขุทฺทกํ นาม สยนิฆรํ วิตฺถารโต ปญฺจหตฺถปฺปมาณํ โหติ, ตสฺส จ มชฺฌิมฏฺฐานํ ปิฏฺฐสงฺฆาฏโต อฑฺฒเตยฺยหตฺถปฺปมาณเมว โหติ, ตสฺมา ตาทิเส สยนิฆเร ปิฏฺฐสงฺฆาฏโต หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา นิสินฺโน ปิฏฺฐิวํสํ อติกฺกมิตฺวา นิสินฺโน นาม โหติ. เอวํ นิสินฺโน จ มชฺฌํ อติกฺกมิตฺวา นิสินฺโน นาม โหตีติ อาห ‘‘อิมินา มชฺฌาติกฺกมํ ทสฺเสตี’’ติ. ยถา วา ตถา วา กตสฺสาติ ปิฏฺฐิวํสํ อาโรเปตฺวา วา อนาโรเปตฺวา วา กตสฺส. สจิตฺตกนฺติ อนุปวิสิตฺวา นิสีทนจิตฺเตน สจิตฺตกํ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. ปริยุฏฺฐิตราคชายมฺปติกานํ สนฺนิหิตตา, สยนิฆรตา, ทุติยสฺส ภิกฺขุโน อภาโว, อนุปขชฺช นิสีทนนฺติ อิมานิ ปเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ.

สโภชนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๒๘๔-๒๘๙. จตุตฺถปญฺจเมสุ นตฺถิ กิญฺจิ วตฺตพฺพํ.

๖. จาริตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา

๒๙๘. ฉฏฺเฐ ปกติวจเนนาติ เอตฺถ ยํ ทฺวาทสหตฺถพฺภนฺตเร ฐิเตน โสตุํ สกฺกา ภเวยฺย, ตํ ปกติวจนํ นาม. อาปุจฺฉิตพฺโพติ ‘‘อหํ อิตฺถนฺนามสฺส ฆรํ คจฺฉามี’’ติ วา ‘‘จาริตฺตํ อาปชฺชามี’’ติ วา อีทิเสน วจเนน อาปุจฺฉิตพฺโพ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. ปญฺจนฺนํ โภชนานํ อญฺญตเรน นิมนฺตนสาทิยนํ, สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉนา, ภตฺติยฆรโต อญฺญฆรปฺปเวสนํ, มชฺฌนฺหิกานติกฺกโม, สมยสฺส วา อาปทานํ วา อภาโวติ อิมานิ ปเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ.

จาริตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๗. มหานามสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๐๓. สตฺตเม มหานาโม นามาติ อนุรุทฺธตฺเถรสฺส ภาตา ภควโต จูฬปิตุ ปุตฺโต. สุทฺโธทโน สกฺโกทโน สุกฺโกทโน โธโตทโน อมิโตทโนติ อิเม หิ ปญฺจ ชนา ภาตโร. อมิตา นาม เทวี เตสํ ภคินี, ติสฺสตฺเถโร ตสฺสา ปุตฺโต. ตถาคโต จ นนฺทตฺเถโร จ สุทฺโธทนสฺส ปุตฺตา, มหานาโม จ อนุรุทฺธตฺเถโร จ สุกฺโกทนสฺส, อานนฺทตฺเถโร อมิโตทนสฺส. โส ภควโต กนิฏฺโฐ, มหานาโม มหลฺลกตโร สกทาคามี อริยสาวโก. เตน วุตฺตํ ‘‘มหานาโม นาม…เป… อริยสาวโก’’ติ.

๓๐๕-๓๐๖. ปาฬิยํ อชฺชโณฺหติ อชฺช เอกทิวสนฺติ อตฺโถ, ‘‘อชฺชโน’’ติ วา อตฺโถ คเหตพฺโพ, โน อมฺหากํ. กาลํ อาหริสฺสถาติ เสฺว หริสฺสถ. ตโต เจ อุตฺตริ สาทิเยยฺยาติ สเจ ตตฺถ รตฺตีหิ วา เภสชฺเชหิ วา ปริจฺเฉโท กโต โหติ ‘‘เอตฺตกาเยว วา รตฺติโย เอตฺตกานิ วา เภสชฺชานิ วิญฺญาเปตพฺพานี’’ติ, ตโต รตฺติปริยนฺตโต วา เภสชฺชปริยนฺตโต วา อุตฺตริ วิญฺญาเปนฺโต สาทิเยยฺย. ‘‘อิเมหิ ตยา เภสชฺเชหิ ปวาริตมฺห, อมฺหากญฺจ อิมินาว เภสชฺเชน อตฺโถ’’ติ อาจิกฺขิตฺวา วิญฺญาเปตุมฺปิ คิลาโนว ลภติ.

๓๑๐. ยสฺมา สงฺฆปวารณายเมวายํ วิธิ, ตสฺมา ‘‘เย อตฺตโน ปุคฺคลิกาย ปวารณาย ปวาริตา’’ติ วุตฺตํ. เสสํ อุตฺตานเมว. สงฺฆปวารณตา, เภสชฺชวิญฺญตฺติ, อคิลานตา, ปริยนฺตาติกฺกโมติ อิมานิ ปเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ.

มหานามสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๘. อุยฺยุตฺตเสนาสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๑๑. อฏฺฐมํ อุตฺตานตฺถเมว. อุยฺยุตฺตเสนา, ทสฺสนตฺถาย คมนํ, อนุญฺญาโตกาสโต อญฺญตฺร ทสฺสนํ, ตถารูปปจฺจยสฺส อาปทาย วา อภาโวติ อิมานิ ปเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ.

อุยฺยุตฺตเสนาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๙. เสนาวาสสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๑๗. นวมสิกฺขาปทมฺปิ อุตฺตานเมว. ติรตฺตาติกฺกโม, เสนาย สูริยสฺส อตฺถงฺคโม, คิลานตาทีนํ อภาโวติ อิมานิ ปเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ.

เสนาวาสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๑๐. อุยฺโยธิกสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๒๒. ทสเม กติ เต ลกฺขานิ ลทฺธานีติ ตว สรปฺปหารสฺส ลกฺขณภูตา กิตฺตกา ชนา ตยา ลทฺธาติ อตฺโถ, กิตฺตกา ตยา วิทฺธาติ วุตฺตํ โหติ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. อุยฺโยธิกาทิทสฺสนตฺถาย คมนํ, อนุญฺญาโตกาสโต อญฺญตฺร ทสฺสนํ, ตถารูปปจฺจยสฺส อาปทาย วา อภาโวติ อิมานิ ปเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ.

อุยฺโยธิกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

นิฏฺฐิโต อเจลกวคฺโค ปญฺจโม.