๖. สุราปานวคฺโค

๑. สุราปานสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๒๖-๓๒๘. สุราปานวคฺคสฺส ปฐมสิกฺขาปเท วติยาติ คามปริกฺเขปวติยา. ปาฬิยํ ปิฏฺฐสุราทีสุ ปิฏฺฐํ ภาชเน ปกฺขิปิตฺวา ตชฺชํ อุทกํ ทตฺวา มทฺทิตฺวา กตา ปิฏฺฐสุรา. เอวํ ปูเว โอทเน จ ภาชเน ปกฺขิปิตฺวา ตชฺชํ อุทกํ ทตฺวา มทฺทิตฺวา กตา ปูวสุรา โอทนสุราติ จ วุจฺจติ. ‘‘กิณฺณา’’ติ ปน ตสฺสา สุราย พีชํ วุจฺจติ. เย สุราโมทกาติปิ วุจฺจนฺติ, เต ปกฺขิปิตฺวา กตา กิณฺณปกฺขิตฺตา. หรีตกีสาสปาทินานาสมฺภาเรหิ สํโยชิตา สมฺภารสํยุตฺตา.

มธุกตาลนาฬิเกราทิปุปฺผรโส จิรปริวาสิโต ปุปฺผาสโว. ปนสาทิผลรโส ผลาสโว. มุทฺทิการโส มธฺวาสโว. อุจฺฉุรโส คุฬาสโว. หรีตกามลกกฏุกภณฺฑาทินานาสมฺภารานํ รโส จิรปริวาสิโต สมฺภารสํยุตฺโต. พีชโต ปฏฺฐายาติ สมฺภาเร ปฏิยาเทตฺวา จาฏิยํ ปกฺขิตฺตกาลโต, ตาลนาฬิเกราทีนํ ปุปฺผรสสฺส คหิตอภินวกาลโตเยว จ ปฏฺฐาย.

๓๒๙. โลณโสวีรกํ สุตฺตญฺจ อเนเกหิ เภสชฺเชหิ อภิสงฺขโต อมชฺชภูโต อาสววิเสโส. วาสคฺคาหาปนตฺถนฺติ สุคนฺธิภาวคฺคาหาปนตฺถํ. อจิตฺตกํ โลกวชฺชนฺติ เอตฺถ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ ปฐมปาราชิกวณฺณนายํ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. มชฺชภาโว, ตสฺส ปานญฺจาติ อิมานิ ปเนตฺถ เทฺว องฺคานิ.

สุราปานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๒. องฺคุลิปโตทกสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๓๐. ทุติเย ภิกฺขุนีปิ อนุปสมฺปนฺนฏฺฐาเน ฐิตาติ เอตฺถ ภิกฺขุปิ ภิกฺขุนิยา อนุปสมฺปนฺนฏฺฐาเน ฐิโตติ เวทิตพฺโพ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. หสาธิปฺปายตา, อุปสมฺปนฺนสฺส กาเยน กายามสนนฺติ อิมานิ ปเนตฺถ เทฺว องฺคานิ.

องฺคุลิปโตทกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๓. หสธมฺมสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๓๕. ตติยํ อุตฺตานตฺถเมว. อุปริโคปฺผกตา, หสาธิปฺปาเยน กีฬนนฺติ อิมานิ ปเนตฺถ เทฺว องฺคานิ.

หสธมฺมสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๔. อนาทริยสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๔๔. จตุตฺเถ คารโยฺห อาจริยุคฺคโห น คเหตพฺโพติ ยสฺมา อุจฺฉุรโส สตฺตาหกาลิโก, ตสฺส กสโฏ ยาวชีวิโก, ทฺวินฺนํเยว สมวาโย อุจฺฉุยฏฺฐิ, ตสฺมา วิกาเล อุจฺฉุยฏฺฐึ ขาทิตุํ วฏฺฏติ คุฬหรีตกํ วิยาติ เอวมาทิโก คารยฺหาจริยวาโท น คเหตพฺโพ. โลกวชฺเช อาจริยุคฺคโห น วฏฺฏตีติ โลกวชฺชสิกฺขาปเท อาปตฺติฏฺฐาเน โย อาจริยวาโท, โส น คเหตพฺโพ, โลกวชฺชํ อติกฺกมิตฺวา ‘‘อิทํ อมฺหากํ อาจริยุคฺคโห’’ติ วทนฺตสฺส อุคฺคโห น วฏฺฏตีติ อธิปฺปาโย. สุตฺตานุโลมํ นาม อฏฺฐกถา. ปเวณิยา อาคตสโมธานํ คจฺฉตีติ ‘‘ปเวณิยา อาคโต อาจริยุคฺคโหว คเหตพฺโพ’’ติ เอวํ วุตฺเต มหาอฏฺฐกถาวาเทเยว สงฺคหํ คจฺฉตีติ อธิปฺปาโย. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. อุปสมฺปนฺนสฺส ปญฺญตฺเตน วจนํ, อนาทริยกรณนฺติ อิมานิ ปเนตฺถ เทฺว องฺคานิ.

อนาทริยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๕. ภึสาปนสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๔๕. ปญฺจมํ อุตฺตานตฺถเมว. อุปสมฺปนฺนตา, ตสฺส ทสฺสนสวนวิสเย ภึสาเปตุกามตาย วายมนนฺติ อิมานิ ปเนตฺถ เทฺว องฺคานิ.

ภึสาปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๖. โชติสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๕๐. ฉฏฺเฐ ภคฺคา นาม ชนปทิโน ราชกุมารา, เตสํ นิวาโส เอโกปิ ชนปโท รุฬฺหีสทฺเทน ‘‘ภคฺคา’’ติ วุจฺจติ. เตน วุตฺตํ ‘‘ภคฺคาติ ชนปทสฺส นาม’’นฺติ. สุสุมารคิเรติ เอวํนามเก นคเร. ตสฺส กิร นครสฺส มาปนตฺถํ วตฺถุวิชฺชาจริเยน นครฏฺฐานสฺส ปริคฺคณฺหนทิวเส อวิทูเร สุสุมาโร สทฺทมกาสิ คิรํ นิจฺฉาเรสิ. อถ อนนฺตราเยน นคเร มาปิเต ตเมว สุสุมารคิรณํ สุภนิมิตฺตํ กตฺวา สุสุมารคิรํเตฺววสฺส นามํ อกํสุ. เกจิ ปน ‘‘สุสุมารสณฺฐานตฺตา สุสุมาโร นาม เอโก คิริ, โส ตสฺส นครสฺส สมีเป, ตสฺมา ตํ สุสุมารคิริ เอตสฺส อตฺถีติ ‘สุสุมารคิรี’ติ วุจฺจตี’’ติ วทนฺติ. ตถา วา โหตุ อญฺญถา วา, นามเมตํ ตสฺส นครสฺสาติ อาห ‘‘สุสุมารคิรนฺติ นครสฺส นาม’’นฺติ. เภสกฬาติ ฆมฺปณฺฑนามโก คจฺฉวิเสโส. เกจิ ‘‘เสตรุกฺโข’’ติปิ วทนฺติ. เตสํ พหุลตาย ปน ตํ วนํ เภสกฬาวนนฺเตฺวว ปญฺญายิตฺถ. ‘‘เภสคฬาวเน’’ติปิ ปาโฐ. ‘‘เภโส นาม เอโก ยกฺโข อยุตฺตการี, ตสฺส ตโต คฬิตฏฺฐานตาย ตํ วนํ เภสคฬาวนํ นาม ชาต’’นฺติ หิ เกจิ.

๓๕๒. โชติกรเณติ อคฺคิกรเณ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. อคิลานตา, อนุญฺญาตกรณาภาโว, วิสิพฺเพตุกามตา, สมาทหนนฺติ อิมานิ ปเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ.

โชติสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๗. นหานสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๕๗. สตฺตมสิกฺขาปทสฺส ปาฬิยํ อสมฺภินฺเนนาติ อมกฺขิเตน, อนฏฺเฐนาติ อตฺโถ. โอเรนทฺธมาสํ นหาเยยฺยาติ นหาตทิวสโต ปฏฺฐาย อทฺธมาเส อปริปุณฺเณ นหาเยยฺย. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. มชฺฌิมเทโส, อูนกทฺธมาเส นหานํ, สมยานํ วา นทีปารคมนสฺส วา อาปทานํ วา อภาโวติ อิมานิ ปเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ.

นหานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๘. ทุพฺพณฺณกรณสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๖๘. อฏฺฐเม ‘‘จมฺมการนีลํ นาม ปกตินีล’’นฺติ ตีสุปิ คณฺฐิปเทสุ วุตฺตํ. คณฺฐิปเท ปน ‘‘จมฺมการา อุทเก ติปุมลํ อยคูถญฺจ ปกฺขิปิตฺวา จมฺมํ กาฬํ กโรนฺติ, ตํ จมฺมการนีล’’นฺติ วุตฺตํ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. วุตฺตปฺปการสฺส จีวรสฺส อกตกปฺปตา, อนฏฺฐจีวราทิตา, นิวาสนํ วา ปารุปนํ วาติ อิมานิ ปเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ.

ทุพฺพณฺณกรณสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๙. วิกปฺปนสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๗๔. นวเม อปจฺจุทฺธารณนฺติ ‘‘มยฺหํ สนฺตกํ ปริภุญฺช วา วิสฺสชฺเชหิ วา’’ติอาทินา อกตปจฺจุทฺธารํ. เยน วินยกมฺมํ กตนฺติ เยน สทฺธึ วินยกมฺมํ กตํ. ตึสกวณฺณนายนฺติ นิสฺสคฺคิยวณฺณนายํ. ปริโภเคน กายกมฺมํ, อปจฺจุทฺธาราปเนน วจีกมฺมํ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. สามํ วิกปฺปิตสฺส อปจฺจุทฺธาโร, วิกปฺปนุปคจีวรตา, ปริโภโคติ อิมานิ ปเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ.

วิกปฺปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๑๐. จีวรอปนิธานสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๗๗. ทสมํ อุตฺตานตฺถเมว. อุปสมฺปนฺนสฺส สนฺตกานํ ปตฺตาทีนํ อปนิธานํ, วิเหเสตุกามตา วา หสาธิปฺปายตา วาติ อิมานิ ปเนตฺถ เทฺว องฺคานิ.

จีวรอปนิธานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

นิฏฺฐิโต สุราปานวคฺโค ฉฏฺโฐ.