๘. สหธมฺมิกวคฺโค

๑. สหธมฺมิกสิกฺขาปทวณฺณนา

๔๓๔. อฏฺฐมวคฺคสฺส ปฐเม อุปสมฺปนฺนสฺส ปญฺญตฺเตน วจนํ, อสิกฺขิตุกามสฺส เลเสน เอวํ วจนนฺติ เทฺว องฺคานิ.

สหธมฺมิกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๒. วิเลขนสิกฺขาปทวณฺณนา

๔๓๘. ทุติเย อลชฺชิตาติ อลชฺชิตาย. เอวํ เสเสสุปิ. สญฺจิจฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชตีติอาทิ ภิกฺขุภิกฺขุนีนญฺเญว วุตฺตํ อลชฺชิลกฺขณํ, สามเณราทีนํ, ปน คหฏฺฐานญฺจ สาธารณวเสน ยถาสกํ สิกฺขาปทวีติกฺกมนปฏิคูหนาทิโต เวทิตพฺพํ. ลชฺชิลกฺขเณปิ เอเสว นโย. กิญฺจาปิ กุกฺกุจฺเจ อุปฺปนฺเนปิ มทฺทิตฺวา กโรนฺโต, กปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญิตาย กโรนฺโตปิ ตงฺขณิกาย อลชฺชิตาย เอวํ กโรนฺติ. ตถาปิ กุกฺกุจฺจาทิเภเท วิสุํ คหิตาติ ทฏฺฐพฺพํ.

วชฺชิปุตฺตกา ทสวตฺถุทีปกา. ปรูปหารอญฺญาณกงฺขาปรวิตารณาทิวาทาติ เอตฺถ อรหตฺตํ ปฏิชานนฺตานํ กุหกานํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ ทิสฺวา ‘‘มารกายิกา เทวตา อสุจึ อุปสํหรนฺตี’’ติคาหิโน ปรูปหารวาทา นาม. อรหโต สพฺเพสํ อิตฺถิปุริสาทีนํ นามาทิอชานเน อญฺญาณํ, ตตฺถ สนฺนิฏฺฐานภาเวน กงฺขา, ปรโต สุตฺวา นามาทิชานเนน ปรวิตารโณ อตฺถีติวาทิโน อญฺญาณวาทา, กงฺขาวาทา, ปรวิตารณวาทา จ เตสํ, มหาสงฺฆิกาทีนญฺจ วิภาโค กถาวตฺถุปฺปกรเณ วุตฺโต.

จตฺตาโร มคฺคา จ ผลานิ จาติ เอตฺถ จ-กาเรน อภิญฺญาปฏิสมฺภิทาปิ สงฺคหิตาติ ทฏฺฐพฺพํ. เกจีติ ปริยตฺติธรา ธมฺมกถิกา. ปุน เกจีติ ปฏิปตฺติธรา ปํสุกูลิกตฺเถรา. อิตเร ปนาติอาทีสุ อยํ อธิปฺปาโย – ธมฺมกถิกตฺเถรา ปน ปํสุกูลิกตฺเถเรหิ อาภตํ สุตฺตํ สุตฺวา –

‘‘ยาว ติฏฺฐนฺติ สุตฺตนฺตา, วินโย ยาว ทิปฺปติ;

ตาว ทกฺขนฺติ อาโลกํ, สูริเย อพฺภุฏฺฐิเต ยถา.

‘‘สุตฺตนฺเตสุ อสนฺเตสุ, ปมุฏฺเฐ วินยมฺหิ จ;

ตโม ภวิสฺสติ โลเก, สูริเย อตฺถงฺคเต ยถา.

‘‘สุตฺตนฺเต รกฺขิเต สนฺเต, ปฏิปตฺติ โหติ รกฺขิตา;

ปฏิปตฺติยํ ฐิโต ธีโร, โยคกฺเขมา น ธํสตี’’ติ. (อ. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑.๑๓๐) –

อิทํ สุตฺตํ อาหริตฺวา อตฺตโนว วาทํ ปติฏฺฐเปนฺตา ปาราชิกานาปชฺชนวเสน ฐิตา ปฏิปตฺติสงฺคหิตา ปริยตฺติเยว มูลนฺติ อาหํสูติ. เตนาห ‘‘สเจ ปญฺจ ภิกฺขู จตฺตาริ ปาราชิกานิ รกฺขณกา…เป… สาสนํ วุฑฺฒึ วิรุฬฺหึ คมยิสฺสนฺตี’’ติ. เอเตน จ ปริกฺขีเณ กาเล ลชฺชิคณํ อลภนฺเตน วินยธเรน อลชฺชิโนปิ ปกตตฺเต สงฺคเหตฺวา เตหิ สห ธมฺมามิสสมฺโภคํ สํวาสํ กโรนฺเตน พหู กุลปุตฺเต อุปสมฺปาเทตฺวา สาสนํ ปคฺคเหตุํ วฏฺฏตีติ อิทํ สิชฺฌตีติ ทฏฺฐพฺพํ. ครหิตุกามตา, อุปสมฺปนฺนสฺส สนฺติเก สิกฺขาปทวิวณฺณนนฺติ เทฺว องฺคานิ.

วิเลขนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๓. โมหนสิกฺขาปทวณฺณนา

๔๔๔. ตติเย ปาฬิยํ โก ปน วาโท ภิยฺโยติ เตหิ อญฺเญหิ ภิกฺขูหิ ทิฏฺฐทฺวตฺติวารโต ภิยฺโย ปน วิตฺถาเรน อุทฺทิสิยมาเน ปาติโมกฺเข นิสินฺนปุพฺพตา อตฺถิ เจ, ตตฺถ กิเมว วตฺตพฺพํ, อาปตฺติโมกฺโข นตฺถิ เอวาติ อธิปฺปาโย. ตญฺจ ยถาธมฺโม กาเรตพฺโพติ ตนฺติ การณตฺเถ อุปโยควจนํ, ตายาติ อตฺโถ. ยถา ธมฺโม จ วินโย จ ฐิโต, ตถา ตาย อาปตฺติยา กาเรตพฺโพติ วุตฺตํ โหติ. โมหาโรปนํ, ติกฺขตฺตุํ สุตภาโว, โมเหตุกามสฺส โมหนนฺติ ตีณิ องฺคานิ.

โมหนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๔. ปหารสิกฺขาปทวณฺณนา

๔๕๑. จตุตฺเถ ปาฬิยํ กายปฏิพทฺเธน วาติ เอตฺถ ปาสาณาทินิสฺสคฺคิยปหาโรปิ สงฺคหิโต.

๔๕๒. รตฺตจิตฺโตติ กายสํสคฺคราเคน วุตฺตํ. เมถุนราเคน ปน ปหารโต ปุริสาทีสุ ทุกฺกฏเมว. โมกฺขาธิปฺปาเยน ทณฺฑโกฏิยา สปฺปาทึ ฆฏฺเฏตฺวา มณฺฑูกาทึ โมเจนฺตสฺสปิ อนาปตฺติ เอว. กุปิตตา, อุปสมฺปนฺนสฺส น โมกฺขาธิปฺปาเยน ปหาโรติ เทฺว องฺคานิ.

ปหารสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๕. ตลสตฺติกสิกฺขาปทวณฺณนา

๔๕๗. ปญฺจเม น ปหริตุกามตาย ทินฺนตฺตา ทุกฺกฏนฺติ เอตฺถ กิมิทํ ทุกฺกฏํ, ปหารปจฺจยา, อุทาหุ อุคฺคิรณปจฺจยาติ? อุคฺคิรณปจฺจยาว, น ปหารปจฺจยา. น หิ ปหริตุกามตาย อสติ ตปฺปจฺจยา กาจิ อาปตฺติ ยุตฺตา, อุคฺคิรณสฺส ปน อตฺตโน สภาเวน อสณฺฐิตตฺตา ตปฺปจฺจยา ปาจิตฺติยํ น ชาตํ, อสุทฺธจิตฺเตน กตปโยคตฺตา จ เอตฺถ อนาปตฺติ น ยุตฺตาติ ทุกฺกฏํ วุตฺตนฺติ คเหตพฺพํ.

๔๕๘. ปุพฺเพติ อนนฺตรสิกฺขาปเท. เสสํ อนนฺตรสทิสเมว.

ตลสตฺติกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๖. อมูลกสิกฺขาปทวณฺณนา

๔๕๙. ฉฏฺเฐ ‘‘อตฺตปริตฺตาณํ กโรนฺตา’’ติ อิทํ น จ เวรมูลิกา อนุทฺธํสนาติ ทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. อนุทฺธํสนกฺขเณ ปน โกปจิตฺตเมว อุปฺปชฺชติ. เตเนว ‘‘ทุกฺขเวทน’’นฺติ วุตฺตํ. เสสํ วุตฺตนยเมว.

อมูลกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๗. กุกฺกุจฺจุปฺปาทนสิกฺขาปทวณฺณนา

๔๖๔. สตฺตเม อุปสมฺปนฺนสฺส อผาสุกามตา, กุกฺกุจฺจุปฺปาทนนฺติ เทฺว องฺคานิ.

กุกฺกุจฺจุปฺปาทนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๘. อุปสฺสุติสิกฺขาปทวณฺณนา

๔๗๑. อฏฺฐเม สุยฺยตีติ สุติ, วจนํ. ตสฺสา สมีปํ อุปสฺสุติ. สุยฺยติ เอตฺถาติ สุตีติ เอวญฺหิ อตฺเถ คยฺหมาเน สวนฏฺฐานสมีเป อญฺญสฺมึ อสฺสวนฏฺฐาเน ติฏฺฐตีติ อาปชฺชติ. อฏฺฐกถายญฺจ อุปสฺสุติ-สทฺทสฺเสว อตฺถํ ทสฺเสตุํ ‘‘ยตฺถ ฐตฺวา’’ติอาทิ วุตฺตํ, น สุติ-สทฺทมตฺตสฺส.

๔๗๓. เอกปริจฺเฉทานีติ กทาจิ อกิริยโต, กทาจิ กิริยโต สมุฏฺฐานสามญฺเญน วุตฺตํ. อุปสมฺปนฺเนน โจทนาธิปฺปาโย, สวนนฺติ เทฺว องฺคานิ.

อุปสฺสุติสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๙. ขิยฺยนสิกฺขาปทวณฺณนา

๔๗๔. นวเม ธมฺมกมฺมตา, ชานนํ, ฉนฺทํ ทตฺวา ขิยฺยนนฺติ ตีณิ องฺคานิ.

ขิยฺยนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๑๐. ปกฺกมนสิกฺขาปทวณฺณนา

๔๘๑. ทสเม วินิจฺฉยกถาย ธมฺมิกตา, ตํ ญตฺวา กมฺมโต ปฏฺฐาย เอกสีมฏฺฐสฺส สมานสํวาสิกสฺส หตฺถปาสวิชหนนฺติ เทฺว องฺคานิ.

ปกฺกมนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๑๑. ทุพฺพลสิกฺขาปทวณฺณนา

๔๘๔. เอกาทสเม อุปสมฺปนฺนสฺส ธมฺเมน ลทฺธสมฺมุติตา, สงฺเฆน สทฺธึ จีวรํ ทตฺวา ขิยฺยิตุกามตาย ขิยฺยนนฺติ เทฺว องฺคานิ.

ทุพฺพลสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๔๘๙. ทฺวาทสมํ วุตฺตนยเมว.

นิฏฺฐิโต สหธมฺมิกวคฺโค อฏฺฐโม.