๑๐. โกสมฺพกกฺขนฺธกวณฺณนา

โกสมฺพกวิวาทกถาวณฺณนา

๔๕๑. สุตฺตนฺติโกติ เอตฺถ กิญฺจาปิ ‘‘วินยธโร มาติกาธโร’’ติ วุตฺตํ, อุภโตวิภงฺคํ ปน สนฺธาย วุตฺตํ, น ขนฺธกภาณโก โหติ. อาวุโส เอตฺถ อาปตฺตีติ วจนํ อุปาทาย ‘‘โส ตสฺสา อาปตฺติยา อาปตฺติทิฏฺฐิ โหตี’’ติ วุจฺจติ. ปจฺฉา วินยธโร ‘‘วตฺถุมฺหิ สติ ปมาณํ, น ปญฺญตฺติย’’นฺติ สตึ ปฏิลภิตฺวา ตสฺสา อาปตฺติยา อาปตฺติทิฏฺฐิ อโหสิ, เตน วุตฺตํ อนฺเต ‘‘อญฺเญ ภิกฺขู ตสฺสา อาปตฺติยา อาปตฺติทิฏฺฐิโน โหนฺตี’’ติ.

๔๕๕. ‘‘ยถา มยา ญตฺตี’’ติ ลิขนฺติ ‘‘ปญฺญตฺตา’’ติ เอกวจนตฺตา.

ทีฆาวุวตฺถุกถาวณฺณนา

๔๕๘. ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺโต’’ติ ลิขนฺติ. ปุราณโปตฺถเกสุ ‘‘พาราณสิย’’นฺติ นตฺถิ, ‘‘นตฺถิภาโวว สุนฺทโร’’ติ วทนฺติ.

ปาลิเลยฺยกคมนกถาวณฺณนา

๔๖๗. รกฺขิตวนสณฺเฑติ สงฺคีติตฺเถเรหิ สุวิญฺเญยฺยํ กตฺวา วุตฺตํ. ‘‘ปาลิเลยฺโยติ คาโม, ตสฺส วเสนา’’ติปิ วทนฺติ, ตํ ธมฺมปทฏฺฐกถาย น วิรุชฺฌติ.

อฏฺฐารสวตฺถุกถาวณฺณนา

๔๗๓. น เตฺวว…เป… ปฏิพาหิตพฺพนฺติ วทามีติ เอตฺถ เสนาสนารหสฺส โย เสนาสนํ ปฏิพาหติ, ตสฺเสว อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. ‘‘กลหการกาทีนเมตฺถ โอกาโส นตฺถีติอาทิกํ สงฺฆสฺส กติกํ วตฺวา ตํ น ปญฺญาเปนฺตสฺส วา ‘อหํ พุทฺโธ’ติ ปสยฺห อตฺตนา อตฺตโน ปญฺญาเปตฺวา คณฺหนฺตํ ‘ยุตฺติยา คณฺหถา’ติ วตฺวา วาเรนฺตสฺส วา โทโส นตฺถิ. อิธ กลหวูปสมนตฺถํ อาคตานํ โกสมฺพิกานมฺปิ ‘ยถาวุฑฺฒ’นฺติ อวตฺวา ‘วิวิตฺเต อสติ วิวิตฺตํ กตฺวาปิ ทาตพฺพ’นฺติ วุตฺตตฺตา วิวิตฺตํ กตฺวา เทนฺตํ ปฏิพาเหนฺตสฺเสว อาปตฺตีติ กิร อยมตฺโถ ปาริวาสิกาทีนํ วิหารปริยนฺตทาปเนน สาธิตพฺโพ’’ติ ลิขิตํ.

สงฺฆสามคฺคีกถาวณฺณนา

๔๗๕. ‘‘อถ โข เต อุกฺขิตฺตานุวตฺตกา ภิกฺขู ตํ อุกฺขิตฺตกํ ภิกฺขุํ โอสาเรตฺวา เยน อุกฺเขปกา ภิกฺขู…เป… ตสฺส วตฺถุสฺส วูปสมาย สงฺฆสามคฺคึ กโรมา’’ติ วจนํ ทุวิญฺเญยฺยวินิจฺฉยํ วินยลกฺขณกุสลสฺส. วิชฺชมาเน หิ การกสงฺเฆ อิตโร สงฺโฆ โอสาริตุํ น ลภติ. โอสาเรนฺโต เจ, เต ภิกฺขู การกสงฺเฆน สมานลทฺธิกภาวํ ปตฺตตฺตา เตน สมานสํวาสกา โหนฺติ, ตโต อุกฺเขปกานํ ฉนฺทํ อคฺคเหตฺวา โอสาเรนฺตานํ กมฺมํ กุปฺปติ, ตสฺมา ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, ตํ ภิกฺขุํ โอสาเรถา’’ติ (มหาว. ๔๗๔) ภควโต วจเนน อุกฺขิตฺตานุวตฺตกา โอสาเรสุํ, อุทาหุ นิสฺสีมํ คนฺตฺวา, อุทาหุ อิตเรสํ ฉนฺทํ คเหตฺวา โอสาเรสุํ, นนุ เอเตสมญฺญตเรเนตฺถ ภวิตพฺพํ, น จ ปเนตํ สพฺพคณฺฐิปเทสุ วิจาริตํ. อยํ ปเนตฺถ ตกฺโก –

‘‘ยสฺมึ วตฺถุสฺมึ สงฺเฆน, กตกมฺมสฺส ภิกฺขุโน;

สติ ตสฺมึ น อญฺญสฺส, ปฏิปฺปสฺสมฺภนํ ขมํ.

‘‘วิรมนฺเต ตโต โทโส, อปิ สงฺโฆ อการโก;

โอสาเรตุํ อลํ ยสฺมา, การโก อนุโลมิโก’’ติ.

๔๗๗. ‘‘อฏฺฐ ทูตงฺคานิ นาม โสตา จ โหติ, สาเวตา จ อุคฺคเหตา จ ธาเรตา จ วิญฺญาตา จ วิญฺญาเปตา จ กุสโล จ สหิตาสหิตทสฺสโน จ อกลหการโก จาติ เอตานี’’ติ วุตฺตํ.

โกสมฺพกกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

มหาวคฺคสฺส ลีนตฺถปกาสนา นิฏฺฐิตา.

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส