๙-๑๐. ปญฺจกงฺคสุตฺตาทิวณฺณนา

๒๖๗-๒๖๘. ทณฺฑมุคฺครํ อคฺคโสณฺฑมุคฺครํ. กาฬสุตฺตปกฺขิปนํ กาฬสุตฺตนาฬิ. วาสิอาทีนิ ปญฺจ องฺคานิ อสฺสาติ ปญฺจกงฺโค. วตฺถุวิชฺชาย วุตฺตวิธินา กตฺตพฺพนิสฺสยานิ ฐเปตีติ ถปติ. ปณฺฑิตอุทายิตฺเถโร, น ลาฬุทายิตฺเถโร. เทฺวปานนฺทาติ อฏฺฐกถาย ปทุทฺธาโร กโต – ‘‘เทฺวปิ มยา อานนฺทา’’ติ ปน ปาฬิยํ. ปสาทกายสนฺนิสฺสิตา กายิกา, เจโตสนฺนิสฺสิตา เจตสิกา. อาธิปจฺจฏฺเฐน สุขเมว อินฺทฺริยนฺติ สุขินฺทฺริยํ. อุปวิจารวเสนาติ รูปาทีนิ อุเปจฺจ วิจรณวเสน. อตีเต อารมฺมเณ. ปจฺจุปฺปนฺเนติ อทฺธาปจฺจุปฺปนฺเน. เอวํ อฏฺฐาธิกํ สตํ อฏฺฐสตํ.

ปาฏิเยกฺโก อนุสนฺธีติ ปุจฺฉานุสนฺธิอาทีหิ วิสุํ เตหิ อสมฺมิสฺโส เอโก อนุสนฺธิ. เอกาปิ เวทนา กถิตา ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก’’ติ อาหริตฺวา ‘‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา’’ติ. ยสฺมา ภควา จตุตฺถชฺฌานุเปกฺขาเวทนํ วตฺวา – ‘‘อตฺถานนฺท, เอตสฺมา สุขา อญฺญํ สุข’’นฺติอาทึ วทนฺโต ถปติโน วาทํ อุปตฺถมฺเภติ นาม. เตน หิ อุเปกฺขาเวทนา ‘‘สุข’’นฺเตว วุตฺตา สนฺตสภาวตฺตา. อภิกฺกนฺตตรนฺติ อติวิย กนฺตตรํ มโนรมตรํ. เตนาห ‘‘สุนฺทรตร’’นฺติ. ปณีตตรนฺติ ปธานภาวํ นีตตาย อุฬารตรํ. เตนาห ‘‘อตปฺปกตร’’นฺติ. สุขนฺติ วุตฺตา ปฏิปกฺขสฺส สุฏฺฐุ ขาทเนน, สุกรํ โอกาสทานมสฺสาติ วา. นิโรโธ สุขํ นาม สพฺพโส อุทยพฺพยาภาวโต. เตนาห ‘‘นิทฺทุกฺขภาวสงฺขาเตน สุขฏฺเฐนา’’ติ.

สุขสฺมึเยวาติ สุขมิจฺเจว ปญฺญเปติ. นิโรธสมาปตฺตึ สีสํ กตฺวาติ นิโรธสมาปตฺติเทสนาย สีสํ อุตฺตมํ กตฺวา. เทสนาย อุทฺเทสาธิมุตฺเต อุฏฺฐาเปตฺวา วิตฺถาริตตฺตา ‘‘เนยฺยปุคฺคลสฺส วเสนา’’ติ วุตฺตํ. ทสมํ อนนฺตรสุตฺเต วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานตฺถเมว.

ปญฺจกงฺคสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

รโหคตวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.