๓. ปฐมรูปารามสุตฺตวณฺณนา

๑๓๖. สมฺมุทิตา สมฺโมทปฺปตฺตา, ปโมทิตา สญฺชาตปโมทา. ทุกฺขาติ ทุกฺขวนฺโต สญฺชาตทุกฺขา. เตนาห ‘‘ทุกฺขิตา’’ติ. สุขํ เอตสฺส อตฺถีติ สุโข, สุขี. เตนาห ‘‘สุขิโต’’ติ. ยตฺตกา รูปาทโย ธมฺมา โลเก อตฺถีติ วุจฺจติ. ปสฺสนฺตานนฺติ สจฺจปฏิเวเธน สมฺมเทว ปสฺสนฺตานํ. ‘‘ปจฺจนีกํ โหตี’’ติ วตฺวา ตํ ปจฺจนีกภาวํ ทสฺเสตุํ ‘‘โลโก หี’’ติอาทิ วุตฺตํ. อสุภาติ ‘‘อาหู’’ติปทํ อาเนตฺวา สมฺพนฺโธ. สพฺพเมตนฺติ ‘‘สุขํ ทิฏฺฐมริเยภิ…เป… ตทริยา สุขโต วิทู’’ติ จ วุตฺตํ. สพฺพเมตํ นิพฺพานเมว สนฺธาย วุตฺตํ. นิพฺพานเมว หิ เอกนฺตโต สุขํ นาม.

ปญฺจนวุติปาสณฺฑิโน เตสญฺจ ปาสณฺฑิภาโว ปปญฺจสูทนิฏฺฐกถายํ ปกาสิโต เอว. กิเลสนีวรเณน นิวุตานนฺติ กิเลสขนฺธา กิเลสนีวรณํ, เตน นิวาริตานํ. นิพฺพานทสฺสนํ นาม อริยมคฺโค, เตน ตสฺส ปฏิวิชฺฌนญฺจ กาฬเมฆอวจฺฉาทิตํ วิย จนฺทมณฺฑลํ.

ปริจฺฉินฺทิตฺวาติ อสุภภาวปริจฺฉินฺทเนน สมฺมาวิญฺญาณทสฺสเนน จ ปริจฺฉินฺทิตฺวา. มคฺคธมฺมสฺสาติ อริยมคฺคธมฺมสฺส.

อนุปนฺเนหีติ อนุ อนุ อวิหาย ปฏิปนฺเนหิ. โก นุ อญฺโญ ชานิตุํ อรหติ, อญฺโญ น ชานาตีติ ทสฺเสติ.

ปฐมรูปารามสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.