๒. อภิสมยสํยุตฺตํ

๑. นขสิขาสุตฺตวณฺณนา

๗๔. สุขุมาติ ตรุณา ปริตฺตา เกสคฺคมตฺตภาวโต. ยถา เกสา ทีฆโส ทฺวงฺคุลมตฺตาย สพฺพสฺมึ กาเล เอตปฺปมาณาว, น ตจฺฉินฺทนํ, เอวํ นขคฺคาปิ เกสคฺคมตฺตาว, น เตสํ ฉินฺทนํ อวฑฺฒนโต. ปรโตติ ‘‘สหสฺสิมํ สตสหสฺสิม’’นฺติ วุตฺตฏฺฐาเน. อภิสเมตฺวาติ ปฏิวิชฺฌิตฺวา, ตสฺมา อภิสเมตาวิโน ปฏิวิทฺธสจฺจสฺสาติ อตฺโถ. กามํ ปุริมปทํ ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อตีตภาวํ อุปาทายปิ วตฺตุํ ยุตฺตํ. ปุเรตรํเยว ปน วุตฺตภาวํ อุปาทาย วุตฺตนฺติ ทสฺเสตุํ ‘‘ปุริมํ ทุกฺขกฺขนฺธ’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. ปุริมํ นาม ปจฺฉิมํ อเปกฺขิตฺวา. ปุริมปจฺฉิมตา หิ ตํ ตํ อุปาทาย วุจฺจตีติ อิธาธิปฺเปตํ ปุริมํ นีหริตฺวา ทสฺเสตุํ ‘‘กตมํ ปนา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ‘‘อตีตมฺปิ ปริกฺขีณ’’นฺติ อิธาธิปฺเปตํ ปริกฺขีณเมว วิภาเวตุํ ‘‘กตมํ ปน ปริกฺขีณ’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. โสตาปนฺนสฺส ทุกฺขกฺขโย อิธ โจทิโตติ ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘ปฐมมคฺคสฺส อภาวิตตฺตา อุปฺปชฺเชยฺยา’’ติ วตฺวา อิทานิ ตํ สรูปโต ทสฺเสตุํ ปุน ‘‘กตม’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. สตฺตสุ อตฺตภาเวสุ ยํ อปาเย อุปฺปชฺเชยฺย อฏฺฐมํ ปฏิสนฺธึ อาทึ กตฺวา ยตฺถ กตฺถจิ อปาเยสุ จาติ ยํ ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย, ตํ สพฺพํ ปริกฺขีณนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. อสฺสาติ โสตาปนฺนสฺส, ยํ ปริมาณํ, ตโต อุทฺธญฺจ อุปปาตํ อตฺถีติ อธิปฺปาโย. มหา อตฺโถ คุโณ มหตฺโถ, โส เอตสฺส อตฺถีติ มหตฺถิโย ก-การสฺส ย-การํ กตฺวา. เตนาห ‘‘มหโต อตฺถสฺส นิปฺผาทโก’’ติ.

นขสิขาสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๒. โปกฺขรณีสุตฺตวณฺณนา

๗๕. อุพฺเพเธนาติ อวเวเธน อโธทิสตาย. เตนาห ‘‘คมฺภีรตายา’’ติ.

โปกฺขรณีสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๓. สํเภชฺชอุทกสุตฺตาทิวณฺณนา

๗๖-๗๗. สมฺภิชฺชฏฺฐาเนติ สมฺภิชฺชสโมธานคตฏฺฐาเน. สเมนฺติ สเมตา โหนฺติ. เตนาห ‘‘สมาคจฺฉนฺตี’’ติ. ปาฬิยํ วิภตฺติโลเปน นิทฺเทโสติ ตมตฺถํ ทสฺเสนฺโต ‘‘ตีณิ วา’’ติ อาห. สมฺภิชฺชติ มิสฺสีภาวํ คจฺฉติ เอตฺถาติ สมฺเภชฺชํ, มิสฺสิตฏฺฐานํ. ตตฺถ อุทกํ สมฺเภชฺชอุทกํ. เตนาห ‘‘สมฺภินฺนฏฺฐาเน อุทก’’นฺติ.

สํเภชฺชอุทกสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๔. ปถวีสุตฺตาทิวณฺณนา

๗๘-๘๔. จกฺกวาฬพฺภนฺตรายาติ จกฺกวาฬปพฺพตสฺส อนฺโตคธาย.

ฉฏฺฐาทีสุ วุตฺตนเยเนวาติ อิธ ฉฏฺฐสุตฺตาทีสุ ปฐมสุตฺตาทีสุ วุตฺตนเยเนวาติ อตฺโถ เวทิตพฺโพ วิเสสาภาวโต.

ปริโยสาเนติ อิมสฺส อภิสมยสํยุตฺตสฺส โอสานฏฺฐาเน. อญฺญติตฺถิยสมณพฺราหฺมณปริพฺพาชกานนฺติ อญฺญติตฺถิยานํ. คุณาธิคโมติ ฌานาภิญฺญาสหิโต คุณาธิคโม. สตภาคมฺปิ…เป… น อุปคจฺฉติ สจฺจปฏิเวธสฺส มหานุภาวตฺตา. เตนาห ภควา ปจฺจกฺขสพฺพธมฺโม ‘‘เอวํ มหาธิคโม, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล เอวํ มหาภิญฺโญ’’ติ.

ปถวีสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

สารตฺถปฺปกาสินิยา สํยุตฺตนิกาย-อฏฺฐกถาย

อภิสมยสํยุตฺตวณฺณนาย ลีนตฺถปฺปกาสนา สมตฺตา.