๖. อนุรุทฺธสุตฺตวณฺณนา

๒๒๖. อนนฺตเร อตฺตภาเวติ อตีตานนฺตเร เทวตฺตภาเว. เถโร หิ ตาวตึสเทวโลกา จวิตฺวา อิธูปปนฺโน. อคฺคมเหสีติ กาจิ ปริจาริกา เทวธีตา จิตฺตปณิธานมตฺเตน อิทานิปิ เทวกาเย ภวิสฺสติ อุปจิตกุสลธมฺมตฺตาติ มญฺญมานา ตสฺมึ วตฺตมานํ วิย กเถนฺตี ‘‘โสภสี’’ติ อาห. เอวํ อตีตมฺปิสฺส ทิพฺพโสตํ ปจฺจุปฺปนฺนํ วิย มญฺเญยฺย นาติจิรกาลตฺตาติ ทสฺเสนฺโต ‘‘ปุพฺเพปิ โสภสี’’ติ อาห. สุคตินิรยาทิทุคฺคติยา วเสน ทุคฺคตา เอตรหีติ อธิปฺปาโย. ปฏิปตฺติทุคฺคติยา กาเมสุ สมฺมุจฺฉิตภาวโต.

ปติฏฺฐหนฺโตติ นิวิสนฺโต. อฏฺฐหิ การเณหีติ จิรกาลปริภาวนาย วิรุฬฺหมูเลหิ อโยนิโสมนสิการาทิปจฺจยมูลเกหิ วุจฺจมาเนหิ อฏฺฐหิ การเณหิ. รตฺโต ราควเสนาติ สภาวโต สงฺกปฺปโต จ ยถาสมีหิเต อิฏฺฐากาเร สกฺกาเย สญฺชาตราควสา รตฺโต คิทฺโธ คธิโต. ปติฏฺฐาตีติ โอรุยฺห ติฏฺฐติ. ทุฏฺโฐ โทสวเสนาติ สภาวโต สงฺกปฺปโต จ ยถาสมีหิเต อนิฏฺฐากาเร สกฺกาเย สญฺชาตโทสวเสน ทุฏฺโฐ รุปิตจิตฺโต. มูโฬฺห โมหวเสนาติ อสมเปกฺขเนน มูโฬฺห มุยฺหนวเสน. วินิพทฺโธติ อหํกาเรน วิเสสโต นิพนฺธนโต มานวตฺถุสฺมึ พนฺธิโต. มานวเสนาติ เตน เตน มญฺญนากาเรน. ปรามฏฺโฐติ ธมฺมสภาวํ นิจฺจาทิวเสน ปรโต อามฏฺโฐ. ทิฏฺฐิวเสนาติ มิจฺฉาทสฺสนวเสน. ถามคโตติ ราคาทิกิเลสวเสน ถามํ ถิรภาวํ อุปคโต. อนุสยวเสนาติ มคฺเคน อปฺปหีนตาย อนุ อนุ สนฺตาเน สยนวเสน. อปฺปหีนฏฺโฐ หิ เตสํ อนุสยฏฺโฐ. อนิฏฺฐงฺคโตติ สํสยิโต. วิกฺเขปคโตติ วิกฺขิตฺตภาวํ อุปคโต. อุทฺธจฺจวเสนาติ จิตฺตสฺส อุทฺธตภาววเสน. ตาปีติ ตาปิ เทวกญฺญาโย. เอวํ ปติฏฺฐิตาวาติ ยถาวุตฺตนเยน รตฺตภาวาทินา สกฺกายสฺมึ ปติฏฺฐิตา เอว. นรเทวานนฺติ ปุริสภูตเทวานํ.

ปฏิคนฺตุนฺติ อเปกฺขาวเสน ตโต อปคนฺตุํ อเปกฺขํ วิสฺสชฺเชตุํ. ทุสฺสนฺตนฺติ ทสนฺตํ, ‘‘วตฺถ’’นฺติ เกจิ. สูจึ โยเชตฺวาติ สิพฺพนสุตฺเตน สูจึ โยเชตฺวา ปาเส จ ปเวเสตฺวา. มนาปกาเย เทวนิกาเย ชาตา มนาปกายิกา. เตสํ ปภาวํ ทสฺเสตุํ ‘‘มนสา’’ติอาทิ วุตฺตํ. สมชฺชนฺติ สํหิตํ. คมนภาวนฺติ คมนชฺฌาสยํ. วิกฺขีโณติ วิจฺฉินฺทนวเสน ขีโณ. เทวตานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมาโรจเน โทโส นตฺถีติ ตาสํ ปุน อนาคมนตฺถํ อรหตฺตํ พฺยากาสิ.

อนุรุทฺธสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.