๘. ปโรสหสฺสสุตฺตวณฺณนา

๒๑๖. สหสฺสโต ปรํ อฑฺฒเตยฺยภิกฺขุสตํ ตทา ภควนฺตํ ปยิรุปาสตีติ อาห ‘‘ปโรสหสฺสนฺติ อติเรกสหสฺส’’นฺติ. นิพฺพาเน กุโตจิ ภยํ นตฺถีติ กุโตจิปิ การณโต นิพฺพาเน ภยํ นตฺถิ อสงฺขตภาเวน สพฺพโส เขมตฺตา. เตนาห ภควา – ‘‘เขมญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ เขมคามินิญฺจ ปฏิปท’’นฺติอาทิ (สํ. นิ. ๔.๓๗๙-๔๐๘). น กุโตจิ ภยํ เอตสฺมึ อธิคเตติ อกุโตภยํ, นิพฺพานํ. เตนาห ‘‘นิพฺพานปฺปตฺตสฺสา’’ติอาทิ. วิปสฺสิโต ปฏฺฐายาติ อมฺหากํ ภควโต นามวเสน อิสีนํ สตฺตมภาวทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. เต หิ ตตฺถ ตตฺถ สุตฺเต พหุโส กิตฺติตา. อิสีนนฺติ วา ปจฺเจกพุทฺธสาวกพาหิรกอิสีนํ สตฺตโม อุตฺตโร เสฏฺโฐติ อตฺโถ.

อฏฺฐุปฺปตฺติวเสนาติ การณสมุฏฺฐานวเสน. ตทสฺส อฏฺฐุปฺปตฺตึ วิภาเวตุํ ‘‘สงฺฆมชฺเฌ’’ติอาทิ วุตฺตํ. ปฏิภานสมฺปนฺนวาจาย อญฺเญ อีสติ อภิภวตีติ วงฺคีโส. เตนาห ‘‘ปฏิภานสมฺปตฺติ’’นฺติอาทิ.

กิเลสุมฺมุชฺชนสตานีติ ราคาทิกิเลสานํ รชฺชนทุสฺสนาทินเยหิ สวิสเย อโยนิโส อุฏฺฐานานิ. ยทิ อเนกานิ สตานิ, อถ กสฺมา ‘‘อุมฺมคฺคปถ’’นฺติ? วุตฺตนฺติ อาห ‘‘วฏฺฏปถตฺตา ปน ปถ’’นฺติ. ราคโทสโมหมานทิฏฺฐิวเสน ราคขิลาทีนิ ปญฺจขิลานิ. วิภชนฺตนฺติ วิภชนวเสน กเถนฺตํ. วิภชิตฺวาติ ญาเณน วิเวเจตฺวา.

อมเต อกฺขาเตติ อมตาวเห ธมฺเม เทสิเต. ธมฺมสฺส ปสฺสิตาโร สจฺจสมฺปฏิเวเธน. อสํหีรา ทิฏฺฐิวาเตหิ.

อติวิชฺฌิตฺวาติ ปฏิวิชฺฌิตฺวา. อติกฺกมภูตนฺติ อติกฺกมนฏฺเฐน ภูตํ. ทสทฺธานนฺติ ทสนฺนํ อุปฑฺฒานํ. เตนาห ‘‘ปญฺจนฺน’’นฺติ. ชานนฺเตนาติ ธมฺมสฺส สุทุลฺลภตํ ชานนฺเตน.

ปโรสหสฺสสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.