๑. นิกฺขนฺตสุตฺตวณฺณนา

๒๐๙. อาฬวิยนฺติ อาฬวินครสมีเป. อคฺคเจติเยติ โคตมกเจติยาทีหิ อุตฺตมเจติเย. ตํ กิร ภูมิรามเณยฺยกภาเวน มนุญฺญตาย ปธานยุตฺตตาทิสมฺปตฺติยา จ อิตรเจติเยหิ เสฏฺฐสมฺมตํ. กปฺปตฺเถเรนาติ ‘‘กปฺโป’’ติ โคตฺตโต อาคตนาโม เถโร, สหสฺสปุราณชฏิลานํ อพฺภนฺตเร อยํ มหาเถโร. โอหีนโกติ เถเรสุ คามํ ปิณฺฑาย ปวิฏฺเฐสุ วิหาเร เอว อวหีนโก ฐิโต. ตตฺถ การณมาห ‘‘วิหารปาโล’’ติอาทิ. สมลงฺกริตฺวาติ สมํ อลงฺกาเรน อลงฺกริตฺวา. กุสลจิตฺตํ วิทฺธํเสติ ปวตฺติตุํ อปฺปทานวเสน. เอตสฺมินฺติ เอตสฺมึ ราเค อุปฺปนฺเน. ‘‘เอกสฺมิ’’นฺติ วา ปาโฐ, เอกสฺมึ วิสภาควตฺถุเก ราเค อุปฺปนฺเน. ธมฺโม วาติ มม จิตฺเต อุปฺปชฺชนกโต อญฺโญ ธมฺโม วา. เยน การเณน ปโร อนภิรตึ วิโนเทตฺวา อิทาเนว อภิรตึ อุปฺปาเทยฺย, ตํ การณํ กุโต ลพฺภาติ โยชนา, ตํ การณํ นตฺถีติ อตฺโถ, ตสฺส อภาวการณวจนํ.

อนคาริยนฺติ อคารวิรหโต อนคารํ ปพฺพชฺชา. ตตฺถ นิยุตฺตตฺตา อนคาริยํ ก-การสฺส ย-การํ กตฺวา, ปพฺพชิตนฺติ อตฺโถ. อาธาวนฺตีติ หทยํ อภิภวิตฺวา ธาวนฺติ. อุคฺคตานนฺติ อุฬารานํ ปุตฺตา. เตนาห ‘‘มเหสกฺขา ราชญฺญภูตา’’ติ. อุตฺตมปฺปมาณนฺติ สหสฺสปลํ สมนฺตาติ สมนฺตโต. ปริกิเรยฺยุนฺติ วิชฺเฌยฺยุํ. เอตสฺมา สหสฺสาติ ยถาวุตฺตา ธนุคฺคหสหสฺสโต. อติเรกตรา อเนกสหสฺสา. อิตฺถิโย โอโลกนสิตลปิตโรทิตสเร ขิปนฺติโย. เนว มํ พฺยาธยิสฺสนฺติ เนว มํ นิชฺฌายิสฺสนฺติ. ‘‘พฺยาธยิสฺสตี’’ติ ปาโฐติ วุตฺตํ ‘‘จาเลตุํ น สกฺขิสฺสตีติ อตฺโถ’’ติ. ธมฺเม สมฺหีติ สเก สนฺติเก ปติฏฺฐิเต สาสนธมฺเม. เตนาห ‘‘อนภิรตึวิโนเทตฺวา’’ติอาทิ.

มคฺคนฺติ ‘‘มคฺโค’’ติ วตฺตพฺเพ ลิงฺควิปลฺลาเสน วุตฺตํ. เตนาห ‘‘โส หิ นิพฺพานสฺส ปุพฺพภาคมคฺคฺโค’’ติ.

นิกฺขนฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.