๗. อปฺปฏิวิทิตสุตฺตวณฺณนา

๗. ปวตฺตินิวตฺติตทุภยเหตุวิภาคสฺส ธมฺมสฺสปิ จตุสจฺจนฺโตคธตฺตา อาห ‘‘ธมฺมาติ จตุสจฺจธมฺมา’’ติ. จตฺตาริปิ หิ อริยสจฺจานิ จตุสจฺจนฺโตคธานิ. อปฺปฏิวิทฺธาติ ปริญฺญาภิสมยาทิวเสน อนภิสมิตา. ทิฏฺฐิคตวาเทสูติ ทิฏฺฐิคตสญฺญิเตสุ วาเทสุ. ทิฏฺฐิคเตหิ เต ปวตฺติตา. อิโต ปเรสนฺติ อิโต สาสนิเกหิ ปเรสํ อญฺเญสํ. ธมฺมตายาติ สภาเวน, สยเมวาติ อตฺโถ. คจฺฉนฺตีติ ปวตฺตนฺติ ทิฏฺฐิวาทํ ปคฺคยฺห ติฏฺฐนฺติ. ปเรนาติ ทิฏฺฐิคติเกน. นียนฺตีติ ทิฏฺฐิวาทสงฺคณฺหเน อุยฺโยชียนฺติ. เตนาห ‘‘ตตฺถา’’ติอาทิ. ปพุชฺฌิตุนฺติ ปมาทนิทฺทาย ปฏิพุชฺฌิตุํ. ปฏิปทา ยถาเทสิตสฺส ธมฺมสฺส กถิตตาย, ปฏิพุชฺฌิตุํ โยนิโส ปวตฺติยมานตฺตา ภทฺทิกา.

เหตุนาติ ญาเยน. การเณนาติ จตุสจฺจานํ สมฺโพธยุตฺติยา. หตฺถตเล อามลกํ วิย สพฺพํ เญยฺยํ ชานาตีติ สพฺพญฺญู, เตเนว สพฺพญฺญุตาภิสมฺโพเธน พุทฺโธติ สพฺพญฺญุพุทฺโธ. ปจฺเจกํ ปเรหิ อสาธารณตาย วิสุํ สยมฺภุญาเณน สจฺจานิ พุทฺธวาติ ปจฺเจกพุทฺโธ. ปโรปเทเสน จตุสจฺจํ พุชฺฌตีติ จตุสจฺจพุทฺโธ. ตถา หิ โส สยมฺภุตาย อภาวโต เกวลํ จตุสจฺจพุทฺโธติ วุจฺจติ. สุเตน สุตมยญาเณน ขนฺธาทิเภทํ เญยฺยํ พุทฺธวาติ สุตพุทฺโธ. สพฺพญฺญุพุทฺธปจฺเจกพุทฺเธ ฐเปตฺวา อวเสสา อคฺคสาวกมหาสาวกาปิ ปกติสาวกาปิ วีตราคา อวเสสา ขีณาสวา. ตโยปิ ปุริมา วฏฺฏนฺติ สมฺพุทฺธาติอาทิวจนโต. สนฺนิวสติ เอเตนาติ สนฺนิวาโส, จริตํ. โลกสฺส สนฺนิวาโส โลกสนฺนิวาโส, ตสฺมึ. กายทุจฺจริตาทิเภเท วิสเม. สติสมฺโมเสน วิสเม วา สตฺตนิกาเย. โส หิ วิสมโยคโต วิสโม. ราควิสมาทิเก วิสเม วา กิเลสชาเต. ตํ วิสมํ ปหาย ตํ วิสมํ อชฺฌุเปกฺขิตฺวา สมํ สทิสํ ยุตฺตรูปํ, ปุริมเกหิ วา สมฺพุทฺเธหิ สมํ สทิสํ จรนฺติ วตฺตนฺติ.

อปฺปฏิวิทิตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.