๕. ทุติยเสนาสนสิกฺขาปทํ

๑๑๖. ปญฺจเม มญฺจกภิสีติ มญฺเจ อตฺถริตพฺโพ มญฺจโก, โสเยว ภิสีติ มญฺจกภิสิ. เอวํ ปีฐกภิสิปิ. ปาวาโร โกชโวติ เทฺวเยว ปจฺจตฺถรณนฺติ วุตฺตาติ อาห ‘‘ปาวาโร’’ติอาทิ. วุตฺตนฺติ อฏฺฐกถาสุ วุตฺตํ. ทุติยาติกฺกเมติ ทุติยปาทาติกฺกเม. เสนาสนโตติ สเจ เอกํ เสนาสนํ โหติ, ตโต. อถ พหูนิ เสนาสนานิ โหนฺติ, สพฺพปจฺฉิมเสนาสนโต. เอโก เลฑฺฑุปาโต เสนาสนสฺส อุปจาโร โหติ, เอโก ปริกฺเขปารโหติ อาห ‘‘เทฺว เลฑฺฑุปาตา’’ติ.

สเจ ภิกฺขุ, สามเณโร, อารามิโก จาติ ตโย โหนฺติ, ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉิตฺวา สามเณโร วา อารามิโก วา น อาปุจฺฉิตพฺโพ. อถ สามเณโร, อารามิโก จาติ เทฺว โหนฺติ, สามเณรํ อนาปุจฺฉิตฺวา อารามิโกว น อาปุจฺฉิตพฺโพติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ภิกฺขุมฺหิ สตี’’ติอาทิ. ตีสุปิ อสนฺเตสุ อาปุจฺฉิตพฺพวิธึ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘ตสฺมิมฺปิ อสตี’’ติอาทิ. เยนาติ อุปาสเกน, ‘‘การิโต’’ติ ปเท กตฺตา. ตสฺสาติ วิหารสามิกสฺส. ตสฺมิมฺปิ อสติ คนฺตพฺพนฺติ โยชนา. ปาสาเณสูติ ปาสาณผลเกสุ. สเจ อุสฺสหตีติ สเจ สกฺโกติ. อุสฺสหนฺเตน ภิกฺขุนา ฐเปตพฺพนฺติ โยชนา. เตปีติ อุปาสกาปิ, น สมฺปฏิจฺฉนฺตีติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถาติ ทารุภณฺฑาทีสุ.

ปริจฺเฉทากาเรน เวณียติ ทิสฺสตีติ ปริเวณํ. ‘‘อถ โข’’ติ ปทํ ‘‘เวทิตพฺพ’’นฺติ ปเท อรุจิลกฺขณํ. ‘‘อาสนฺเน’’ติ อิมินา อุปจารสทฺทสฺส อุปฏฺฐานตฺถอญฺญโรปนตฺเถ นิวตฺเตติ. ยสฺมา วมฺมิกราสิเยว โหติ, ตสฺมาติ โยชนา. อุปจินนฺตีติ อุปจิกา, ตาหิ นิมิตฺตภูตาหิ ปลุชฺชติ นสฺสตีติ อตฺโถ. เสนาสนนฺติ วิหารํ. ขายิตุนฺติ ขาทิตุํ, อยเมว วา ปาโฐ. ตนฺติ มญฺจปีฐํ. มญฺจปีฐํ วิหาเร อปญฺญเปตฺวา วิหารูปจาเร ปญฺญาปนสฺส วิเสสผลํ ทสฺเสตุํ อาห ‘‘วิหารูปจาเร ปนา’’ติอาทิ. วิหารูปจาเร ปญฺญปิตนฺติ สมฺพนฺโธ.

๑๑๘. ‘‘คจฺฉนฺเตนา’’ติ ปทํ ‘‘คนฺตพฺพ’’นฺติ ปเท กตฺตา. ตเถวาติ ยถา ปุริมภิกฺขุ กโรติ, ตเถว. วสนฺเตน ภิกฺขุนา ปฏิสาเมตพฺพนฺติ โยชนา. รตฺติฏฺฐานนฺติ รตฺตึ วสนฏฺฐานํ.

ยา ทีฆสาลา วา ยา ปณฺณสาลา วา อุปจิกานํ อุฏฺฐานฏฺฐานํ โหติ, ตโตติ โยชนา. ตสฺมินฺติ ทีฆสาลาทิเก. หีติ สจฺจํ, ยสฺมา วา, สนฺติฏฺฐนฺตีติ สมฺพนฺโธ. สิลุจฺจโยติ ปพฺพโต, ตสฺมึ เลณํ สิลุจฺจยเลณํ, ปพฺพตคุหาติ อตฺโถ. อุปจิกาสงฺกาติ อุปจิกานํ อุฏฺฐานฏฺฐานนฺติ อาสงฺกา. ตโตติ ปาสาณปิฏฺฐิยํ วา ปาสาณถมฺเภสุ วา กตเสนาสนาทิโต. อาคนฺตุโก โย ภิกฺขุ อนุวตฺตนฺโต วสตีติ สมฺพนฺโธ. โสติ อาคนฺตุโก ภิกฺขุ. ปุน โสติ อาคนฺตุโก ภิกฺขุเยว. ตโตติ คเหตฺวา อิสฺสริเยน วสนโต. อุโภปีติ อาวาสิโกปิ อาคนฺตุโกปิ เทฺว ภิกฺขู. เตสูติ ทฺวีสุ ตีสุ. ปจฺฉิมสฺสาติ สพฺพปจฺฉิมสฺส. อาโภเคนาติ อาโภคมตฺเตน มุตฺติ นตฺถิ, อาปุจฺฉิตพฺพเมวาติ อธิปฺปาโย. อญฺญโตติ อญฺญาวาสโต. อญฺญตฺราติ อญฺญสฺมึ อาวาเส. ตตฺเถวาติ อานีตาวาเสเยว. เตนาติ วุฑฺฒตเรน, ‘‘สมฺปฏิจฺฉิเต’’ติ ปเท กตฺตา. สมฺปฏิจฺฉิเตติ วุฑฺฒตเรน สมฺปฏิจฺฉิเตปิ อิตรสฺส คนฺตุํ วฏฺฏติ อาปุจฺฉิตตฺตาติ วทนฺติ. นฏฺฐํ วาติ นฏฺเฐ วา เสนาสเน สติ คีวา น โหตีติ โยชนา. อญฺญสฺสาติ อวิสฺสาสิกปุคฺคลสฺส. นฏฺฐานีติ นฏฺเฐสุ มญฺจปีเฐสุ สนฺเตสุ.

วุฑฺฒตโร ภิกฺขุ จ อิสฺสริโย จ ยกฺโข จ สีโห จ วาฬมิโค จ กณฺหสปฺโป จ วุฑฺฒ…เป… กณฺหสปฺปา, เต อาทโย เยสํ เตติ วุฑฺฒ…เป… กณฺหสปฺปาทโย, เตสุ. อาทิสทฺเทน เปตาทโย สงฺคณฺหาติ. ยตฺถาติ ยสฺมึ ฐาเน. อสฺสาติ ภิกฺขุโน. ‘‘ปลิพุทฺโธ’’ติ ปทสฺส อตฺถํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘อุปทฺทุโต’’ติ. ปญฺจมํ.