๓. ขมฺภกตวคฺค-อตฺถโยชนา

๕๙๖. ขมฺโภ กโต เยนาติ ขมฺภกโต. ขมฺโภติ จ ปฏิพทฺโธ. กตฺถ ปฏิพทฺโธติ อาห ‘‘กฏิยํ หตฺถํ ฐเปตฺวา’’ติ. สสีสํ อวคุณฺฐยติ ปริเวฐตีติ โอคุณฺฐิโตติ อาห ‘‘สสีสํ ปารุโต’’ติ.

๖๐๐. อุทฺธํ เอกา โกฏิ อิมิสฺสา คมนายาติ อุกฺกุฏิกาติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อุกฺกุฏิกา วุจฺจตี’’ติอาทิ. เอตฺถาติ ‘‘อุกฺกุฏิกายา’’ติปเท.

๖๐๑. หตฺถปลฺลตฺถีกทุสฺสปลฺลตฺถีเกสุ ทฺวีสุ ทุสฺสปลฺลตฺถิเก อาโยคปลฺลตฺถีกาปิ สงฺคหํ คจฺฉตีติ อาห ‘‘อาโยคปลฺลตฺถิกาปิ ทุสฺสปลฺลตฺถิกา เอวา’’ติ.

๖๐๒. สติยา อุปฏฺฐานํ สกฺกจฺจนฺติ อาห ‘‘สตึอุปฏฺฐเปตฺวา’’ติ.

๖๐๓. ปิณฺฑปาตํ เทนฺเตปีติ ปิณฺฑปาตํ ปตฺเต ปกฺขิปนฺเตปิ. ปตฺเต สญฺญา ปตฺตสญฺญา, สา อสฺสตฺถีติ ปตฺตสญฺญี. ‘‘กตฺวา’’ ติอิมินา กิริยาวิเสสนภาวํ ทสฺเสติ.

๖๐๔. สมสูปกํ ปิณฺฑปาตนฺติ เอตฺถ สูปปิณฺฑปาตานํ สมอุปฑฺฒภาวํ อาสงฺกา ภเวยฺยาติ อาห ‘‘สมสูปโก นามา’’ติอาทิ. ยตฺถาติ ปิณฺฑปาเต. ภตฺตสฺส จตุตฺถภาคปมาโณ สูโป โหติ, โส ปิณฺฑปาโต สมสูปโก นามาติ โยชนา. โอโลณี จ สากสูเปยฺยญฺจ มจฺฉรโส จ มํสรโส จาติ ทฺวนฺโท. ตตฺถ โอโลณีติ เอกา พฺยญฺชนวิกติ. สากสูเปยฺยนฺติ สูปสฺส หิตํ สูเปยฺยํ, สากเมว สูเปยฺยํ สากสูเปยฺยํ. อิมินา สพฺพาปิ สากสูเปยฺยพฺยญฺชนวิกติ คหิตา. มจฺฉรสมํสรสาทีนีติ เอตฺถ อาทิสทฺเทน อวเสสา สพฺพาปิ พฺยญฺชนวิกติ สงฺคหิตา. ตํ สพฺพํ รสานํ รโส รสรโสติ กตฺวา ‘‘รสรโส’’ติ วุจฺจติ.

๖๐๕. สมปุณฺณํ สมภริตนฺติ เววจนเมว. ถูปํ กโต ถูปีกโตติ อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ถูปีกโต นามา’’ติอาทิ.

ตตฺถาติ ‘‘ถูปีกต’’นฺติอาทิวจเน. เตสนฺติ อภยตฺเถรติปิฏกจูฬนาคตฺเถรานํ. อิติ ปุจฺฉึสุ, เตสญฺจ เถรานํ วาทํ อาโรเจสุนฺติ โยชนา. เถโรติ จูฬสุมนตฺเถโร. เอตสฺสาติ ติปิฏกจูฬนาคตฺเถรสฺส. สตฺตกฺขตฺตุนฺติ สตฺต วาเร. กุโตติ กสฺสาจริยสฺส สนฺติกา. ตสฺมาติ ยสฺมา ยาวกาลิเกน ปริจฺฉินฺโน, ตสฺมา. อามิสชาติกํ ยาคุภตฺตํ วา ผลาผลํ วาติ โยชนา. ตญฺจ โขติ ตญฺจ สมติตฺถิกํ. อิตเรน ปนาติ นาธิฏฺฐานุปเคน ปตฺเตน ปน. ยํ ปูวอุจฺฉุขณฺฑผลาผลาทิ เหฏฺฐา โอโรหติ, ตํ ปูวอุจฺฉุขณฺฑผลาผลาทีติ โยชนา. ปูววฏํสโกติ เอตฺถ วฏํสโกติ อุตฺตํโส. โส หิ อุทฺธํ ตสียเต อลงฺกรียเตติ วฏํโสติ วุจฺจติ อุการสฺส วการํ, ตการสฺส จ ฏการํ กตฺวา, โสเยว วฏํสโก, มุทฺธนิ ปิลนฺธิโต เอโก อลงฺการวิเสโส. ปูวเมว ตํสทิสตฺตา ปูววฏํสโก, ตํ. ปุปฺผวฏํสโก จ ตกฺโกลกฏุกผลาทิวฏํสโก จาติ ทฺวนฺโท, เต.

อิธาติ อิมสฺมึ สิกฺขาปเท. นนุ สพฺพถูปีกเตสุ ปฏิคฺคหณสฺส อกปฺปิยตฺตา ปริภุญฺชนมฺปิ น วฏฺฏตีติ อาห ‘‘สพฺพตฺถ ปนา’’ติอาทิ. ตตฺถ สพฺพตฺถาติ สพฺเพสุ ถูปีกเตสูติ. ตติโย วคฺโค.