๑. ปฐมปาฏิเทสนียสิกฺขาปท-อตฺถโยชนา

ขุทฺทกานํ อนนฺตรา ปาฏิเทสนียา เย ธมฺมา สงฺคีติกาเรหิ ฐปิตา, อิทานิ เตสํ ธมฺมานํ อยํ วณฺณนา ภวตีติ โยชนา.

๕๕๒. ปฐมปาฏิเทสนีเย ตาว อตฺโถ เอวํ เวทิตพฺโพติ โยชนา. ปฏิอาคมนกาเลติ ปิณฺฑาย จรณฏฺฐานโต ปกฺกมิตฺวา, ปฏินิวตฺติตฺวา วา อาคมนกาเล. สพฺเพวาติ เอตฺถ นิคฺคหีตโลปวเสน สนฺธิ โหตีติ อาห ‘‘สพฺพเมวา’’ติ. ‘‘กมฺปมานา’’ติ อิมินา ปปุพฺพวิธธาตุยา กมฺปนตฺถํ ทสฺเสติ. อเปหีติ เอตฺถ อปปุพฺพอิธาตุ คตฺยตฺโถติ อาห ‘‘อปคจฺฉา’’ติ.

๕๕๓. ปฏิเทเสตพฺพาการํ ทสฺเสติ อเนนาติ ปฏิเทเสตพฺพาการทสฺสนํ. ทฺวินฺนํ สทฺทานํ ปริยายภาวํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘รถิกาติ รจฺฉา’’ติ. รถสฺส หิตา รถิกา. ณฺยปจฺจเย กเต ‘‘รจฺฉา’’ติ (โมคฺคลฺลาเน ๔.๗๒ สุตฺเต) วุจฺจติ. รจฺฉนฺตเรน อนิพฺพิทฺธา รจฺฉา พฺยูโห นามาติ อาห ‘‘อนิพฺพิชฺฌิตฺวา’’ติอาทิ. พฺยูเหติ สมฺปิณฺเฑติ ชเน อญฺญตฺถ คนฺตุมปทานวเสนาติ พฺยูโห. สิงฺฆาฏกํ นาม มคฺคสนฺธีติ อาห ‘‘มคฺคสโมธานฏฺฐาน’’นฺติ. สิงฺฆติ มคฺคสโมธานํ กโรติ เอตฺถาติ สิงฺฆาฏกํ. เอเตสูติ รถิกาทีสุ. เอเสว นโยติ ทุกฺกฏปาฏิเทสนีเย อติทิสติ. หีติ สจฺจํ. ‘‘วจนโต’’ติ ปทํ ‘‘เวทิตพฺโพ’’ติ ปเท ญาปกเหตุ. ททมานาย ภิกฺขุนิยา วเสนาติ โยชนา. เอตฺถาติ สิกฺขาปเท. ตสฺมาติ ยสฺมา อปมาณํ, ตสฺมา.

อิทนฺติ วจนํ วุตฺตนฺติ สมฺพนฺโธ. สมฺภินฺเน เอกรเส กาลิกตฺตเยติ โยชนา.

๕๕๖. ‘‘ทาเปตี’’ติ เหตุตฺถกิริยาย การิตกตฺตุการิตกมฺมานิ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ‘‘อญฺญาติกาย อญฺเญน เกนจี’’ติ. อญฺเญนาติ อตฺตนา อญฺเญน. ‘‘ตาย เอว วา ภิกฺขุนิยา อญฺเญน วา เกนจี’’ติ ปทานิ ‘‘ปฏิคฺคหาเปตฺวา’’ติปเท การิตกมฺมานีติ. ปฐมํ.