๔. นนฺทโกวาทสุตฺตวณฺณนา

๓๙๘. สงฺฆสฺส ภารํ อกาสิ อุปาเยน นนฺทกตฺเถรสฺส โอวาเทน วิเนตพฺพานํ ภิกฺขุนีนํ วินยตฺถํ. เตนาห ‘‘อิมํ ปนา’’ติอาทิ. ปริยายติ ปวตฺตตีติ ปริยาโย, ปฏิปาฏีติ อาห – ‘‘ปริยาเยนาติ วาเรนา’’ติ. อสฺสาติ นนฺทกตฺเถรสฺส. วทาเปสิ อญฺเญหิ อตฺตโน อโนกาสภาวํ. ปริยาเยน โอวทนฺตีติ โอวทิตุํ สมตฺถา ภิกฺขุนิโย วาเรน โอวทนฺติ. อิทํ ปริยาเยน โอวทนํ. จิตฺตํ เอกคฺคํ โหติ ปสีทติ ปุพฺพจริยสิทฺเธน คารวพหุมาเนน เคหสฺสิตเปมวเสน.

โคตมีติ มหาปชาปติโคตมี. เสฏฺฐิสฺสาติ พาราณสิเสฏฺฐิโน.

เตติ ปจฺเจกพุทฺเธ. กึ นุ โขติ ปุจฺฉิ จิรตรกาลํ ปุญฺญกิริยาย ปริภาวิตสนฺตานตาย, ปจฺเจกพุทฺเธสุ จ คารวพหุมานตาย. ทุคฺคเตหิปิ สกฺกา กาตุนฺติ ทุคฺคเตหิปิ ยถาวิภวํ กตา กุฏิ ตุมฺหากํ วสิตุํ สกฺกาติ ปุจฺฉิ.

หตฺถกมฺมํ เทถาติ หตฺถกมฺมํ กตฺวา เทถาติ อตฺโถ. อานิสํสํ อาจิกฺขิตฺวาติ ‘‘ตาทิสานํ มเหสีนํ กตํ เวยฺยาวจฺจํ อมฺหากมฺปิ ทีฆรตฺตํ หิตาย โหติ. อาวาสทานญฺจ นาม มหปฺผลํ มหานิสํสํ นิพฺพตฺตฏฺฐาเน มหาสมฺปตฺติอาวหํ ภวิสฺสตี’’ติอาทินา อานิสํสํ อาจิกฺขิตฺวา. คาเฬฺหน โอวาเทน ตชฺเชตฺวาติ, ‘‘อิเมสุ นาม กโรนฺเตสุ ตฺวํ กสฺมา น กโรสิ, มม เชฏฺฐกทาสสฺส ภริยภาวํ น ชานาสิ. สพฺเพหิปิ กริยมานสฺส หตฺถกมฺมสฺส อกรเณ ตุยฺหํ อิทญฺจิทญฺจ ทุกฺขํ อาคมิสฺสตี’’ติ ภเยน ตชฺเชตฺวา. สตํ สตํ หุตฺวาติ สตํ สตํ ทาสปุตฺตา เอกชฺฌํ หุตฺวา เอกญฺจ เอกญฺจ กุฏึ กตฺวา อทาสิ. จงฺกมนาทิปริวารนฺติ จงฺกมนรตฺติฏฺฐานทิวาฏฺฐานโภชนาทิปริวารฏฺฐานสหิตํ. ชคฺคิตฺวา อุปฏฺฐาเปตฺวา. วิสฺสชฺชาเปสีติ ปริจฺจชาเปสิ. ปริวตฺตาเปตฺวาติ เจตาเปตฺวา. ติจีวรานีติ สหสฺสคฺฆนิกานิ ติจีวรานิ กตฺวา อทาสิ. กาเลน กาลนฺติ กาเล กาเล, กิสฺมิญฺจิ กาเลติ อตฺโถ. รชฺเช ฐิตสฺสาติ สพฺพภูตูปการรชฺเช ฐิตสฺส.

นนฺทกตฺเถโรปีติ ตทา เชฏฺฐกทาโส เอตรหิ นนฺทกตฺเถโร ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปตฺโต. เชฏฺฐกทาสิธีตา …เป… อคฺคมเหสิฏฺฐาเน ฐิตาติ มหาปชาปติโคตมึ สนฺธาย วทติ. อยมายสฺมา นนฺทโกติ อยเมว สมุทาคมโต อายสฺมา นนฺทกตฺเถโร. เอตาว ตา ภิกฺขุนิโยติ เอตาวตา สมุทาคมโต ปญฺจสตา ภิกฺขุนิโย.

๓๙๙. เหตุนาติ ญาเยน อวิปรีตปฏิปตฺติยา. ปุพฺพภาคา หิ ปุริมา ปุริมา ปฏิปทา ปจฺฉิมาย การณํ. ยาถาวสรสโต ทิฏฺฐนฺติ ยถาภูตสภาวโต ปจฺจกฺขํ วิย.

๔๐๑. ตํ สภาวํ ตํสภาวนฺติ ตสฺสา เวทนาย ปจฺจยภาเวน อนุรูปํ.

๔๐๓. ปฐมตรํเยว อนิจฺจาติ ตสฺสาปิ ฉายาย อนิจฺจภาโว ปฐมตรํเยว สิทฺโธ. น หิ กทาจิ อนิจฺจํ นิสฺสาย ปวตฺตํ กิญฺจิ นิจฺจํ นาม อตฺถีติ.

๔๐๔. อนุปหนิตฺวาติ อวินาเสตฺวา. กถํ ปน มํสกายํ จมฺมกายญฺจ อวินาเสตฺวา อิตเรสํ กนฺตนํ โหตีติ พฺยติเรกมุเขน ทสฺเสตุํ, ‘‘ตตฺถา’’ติอาทิ วุตฺตํ. จมฺมํ อลฺลิยาเปนฺโตติ จมฺเม ลคฺคาเปนฺโต จมฺมปฏิพทฺธํ กโรนฺโต. จมฺมํ พทฺธํ กตฺวาติ วิวรกาเล น ผาเลนฺโต จมฺมพทฺเธ กตฺวา. เอวํ อกตฺวาติ เอวํ มํสจมฺมกายานํ วินาสนํ อกตฺวา, วิลิมํสาทิวิกนฺตเนน อญฺญมญฺญํ วิเวเจตฺวา. ตตฺถ วิลิมํสนฺติ จมฺมนิสฺสิตมํสํ, ปฏิจฺฉนฺนกิโลมกนฺติ จ วทนฺติ. นฺหารูติ สุขุมนฺหารุ. พนฺธนนฺติ จมฺมมํสานํ สมฺพนฺธํ. เตนาห – ‘‘สพฺพจมฺเม ลคฺควิลิปนมํสเมวา’’ติ. อนฺตรกิเลสเมวาติ อนฺตเร จิตฺเต ชาตตฺตา สตฺตสนฺตานนฺโตคธตาย อพฺภนฺตรภูตกิเลสเมว.

๔๐๕. ตชฺชํ วายามนฺติ นิทสฺสนมตฺตํ ทฏฺฐพฺพํ. ตถา หิ ปุริเสน กุฐารินา เฉชฺชํ ฉินฺทิเต เฉชฺชฏฺฐานสฺส สลฺลกฺขณํ อิจฺฉิตพฺพํ, ตสฺส ปฏิฆาตภาโว อิจฺฉิตพฺโพ, กายปริฬาหาภาโว อิจฺฉิตพฺโพ, ตสฺส อวฏฺฐานํ อิจฺฉิตพฺพํ, กิจฺจนฺตเร อชฺฌุเปกฺขณํ อิจฺฉิตพฺพํ, เอวํ ปญฺญาย กิเลเส ฉินฺทนฺตสฺส โยคิโน วีริยพเลน สทฺธึ สติ-ปีติ-ปสฺสทฺธิ-สมาธิ-อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ อิจฺฉิตพฺพนฺติ อาห – ‘‘เอวํ น วินา ฉหิ…เป… สกฺโกตี’’ติ.

๔๐๗. เตน การเณนาติ เยน ตาสํ ภิกฺขุนีนํ สา ธมฺมเทสนา สปฺปายา, อาเสวนมนฺทตาย ปน อชฺฌาสเยน ปริปุณฺณสงฺกปฺปา น ชาตาเยว; ปุน ตถา เทสนาย สติ อาเสวนพลวตาย ปริปุณฺณสงฺกปฺปา ภวิสฺสนฺติ; เตน การเณน ตฺวมฺปิ ตา ภิกฺขุนิโย เตเนว โอวาเทน โอวเทยฺยาสีติ.

๔๑๕. สพฺพปจฺฉิมิกาติ สพฺพาสํ กนิฏฺฐา โสตาปนฺนา, อนริยา ตตฺถ กาจิ นตฺถีติ อตฺโถ. เตนาห – ‘‘เสสา ปน…เป… ขีณาสวา จา’’ติ. ยทิ เอวนฺติ อขีณาสวาปิ ตาทิสา ภิกฺขุนี อตฺถิ. เอวํ สติ สุกฺขวิปสฺสกภาเวนปิ สติ ขีณาสวภาเว อริยสฺส วินเย อปริปุณฺณสงฺกปฺปาวาติ อธิปฺปาเยน โจเทติ, ‘‘กถํ ปริปุณฺณสงฺกปฺปา’’ติ? อิตโร อชฺฌาสยปาริปูริยาติ การณํ วตฺวา, ‘‘ยสฺส หี’’ติอาทินา ตมตฺถํ วิวรติ. อชฺฌาสยปาริปูริยาติ ตตฺถ อธิปฺปายปาริปูริยา, น สพฺพโส คุณปาริปูริยาติ อธิปฺปาโย. เตนาห ‘‘กทา นุ โข’’ติอาทิ. เอเตน ปาทกชฺฌานสมฺมสิตชฺฌานานํ วิสทิสตาย ปุคฺคลสฺส วิปสฺสนากาเล ปวตฺตอชฺฌาสยวเสน อริยมคฺเค โพชฺฌงฺคมคฺคงฺคฌานงฺคานํ วิเสสตาติ อยมตฺโถ ทีปิโตติ เวทิตพฺโพ. เสสํ สุวิญฺเญยฺยเมว.

นนฺทโกวาทสุตฺตวณฺณนาย ลีนตฺถปฺปกาสนา สมตฺตา.