มูลสิกฺขา

คนฺถารมฺภกถา

นตฺวา นาถํ ปวกฺขามิ, มูลสิกฺขํ สมาสโต;

ภิกฺขุนา นวเกนาโท, มูลภาสาย สิกฺขิตุํ.

๑. ปาราชิกนิทฺเทโส

๑. สํ นิมิตฺตํ ปเวสนฺโต, ภิกฺขุ มคฺคตฺตเย จุโต;

ปเวสนฏฺฐิตุทฺธาร-ปวิฏฺเฐ เจปิ สาทิยํ.

๒. อทินฺนํ มานุสํ ภณฺฑํ, เถยฺยาเยเกน อาทิยํ;

ปญฺจวีสาวหาเรสุ, ครุกํ เจ จุโต ภเว.

๓. อาทิยนฺโต หรนฺโตว-หรนฺโตปิริยาปถํ;

วิโกเปนฺโต ตถา ฐานา, จาเวนฺโตปิ ปราชิโก.

๔. ตตฺถ นาเนกภณฺฑานํ, ปญฺจกานํ วสา ปน;

อวหารา ทสญฺเจติ, วิญฺญาตพฺพา วิภาวินา.

๕. สาหตฺถาณตฺติโก เจว, นิสฺสคฺโค จาตฺถสาธโก;

ธุรนิกฺเขปนญฺเจว, อิทํ สาหตฺถปญฺจกํ.

๖. ปุพฺพสหปฺปโยโค จ, สํวิธาหรณมฺปิ จ;

สงฺเกตกมฺมํ นิมิตฺตํ, ปุพฺพปฺปโยคปญฺจกํ.

๗. เถยฺยาปสยฺหปริกปฺป-ปฺปฏิจฺฉนฺนกุสาทิกา;

อวหารา อิเม ปญฺจ, วิญฺญาตพฺพา วิภาวินา.

๘. มนุสฺสปาณํ ปาโณติ, ชานํ วธกเจตสา;

ชีวิตา โย วิโยเชติ, สาสนา โส ปราชิโต.

๙. ฌานาทิเภทํ หทเย อสนฺตํ,

อญฺญปเทสญฺจ วินาธิมานํ;

มนุสฺสชาติสฺส วเทยฺย ภิกฺขุ,

ญาตกฺขเณ เตน ปราชิโก ภเวติ.

๒. ครุกาปตฺตินิทฺเทโส

๑๐. โมเจตุกามจิตฺเตน, อุปกฺกมฺม วิโมจยํ;

สุกฺกมญฺญตฺร สุปินา, สมโณ ครุกํ ผุเส.

๑๑. กายสํสคฺคราเคน, มนุสฺสิตฺถึ ปรามสํ;

อิตฺถิสญฺญี อุปกฺกมฺม, สมโณ ครุกํ ผุเส.

๑๒. ทุฏฺฐุลฺลวาจสฺสาเทน, มคฺคํ วารพฺภ เมถุนํ;

โอภาสนฺโต มนุสฺสิตฺถึ, สุณมานํ ครุํ ผุเส.

๑๓. วณฺณํ วตฺวาตฺตโนกาม-ปาริจริยาย เมถุนํ;

อิตฺถึ เมถุนราเคน, ยาจมาโน ครุํ ผุเส.

๑๔. สนฺเทสํ ปฏิคฺคณฺหิตฺวา, ปุริสสฺสิตฺถิยาปิ วา;

วีมํสิตฺวา หรํปจฺจา, สมโณ ครุกํ ผุเส.

๑๕. จาเวตุกาโม โจเทนฺโต, อมูลนฺติมวตฺถุนา;

โจทาปยํ วา สมโณ, สุณมานํ ครุํ ผุเส.

๑๖. เลสมตฺตํ อุปาทาย, อมูลนฺติมวตฺถุนา;

จาเวตุกาโม โจเทนฺโต, สุณมานํ ครุํ ผุเสติ.

๓. นิสฺสคฺคิยนิทฺเทโส

๑๗. วิกปฺปนมธิฏฺฐาน-มกตฺวา กาลจีวรํ;

ทสาหมติมาเปติ, ตสฺส นิสฺสคฺคิยํ สิยา.

๑๘. ภิกฺขุสมฺมุติยาญฺญตฺร, ติจีวรมธิฏฺฐิตํ;

เอกาหมติมาเปติ, นิสฺสคฺคิ สมยํ วินา.

๑๙. อญฺญาติกา ภิกฺขุนิยา, ปุราณจีวรํ ปน;

โธวาเปติ รชาเปติ, อาโกฏาเปติ ตํ สิยา.

๒๐. อญฺญาติกา ภิกฺขุนิยา, หตฺถโต กิญฺจิ มูลกํ;

อทตฺวา จีวราทาเน, นิสฺสคฺคิยมุทีริตํ.

๒๑. อปฺปวาริตมญฺญาตึ, วิญฺญาเปนฺตสฺส จีวรํ;

อญฺญตฺร สมยา ตสฺส, นิสฺสคฺคิยมุทีริตํ.

๒๒. รชตํ ชาตรูปํ วา, มาสกํ วา กหาปณํ;

คเณฺหยฺย วา คณฺหาเปยฺย, นิสฺสคฺคิ สาทิเยยฺย วา.

๒๓. ปริวตฺเตยฺย นิสฺสคฺคิ, รชตาทิ จตุพฺพิธํ;

กปฺปิยํ กปฺปิเยนาปิ, ฐเปตฺวา สหธมฺมิเก.

๒๔. วิกปฺปนมธิฏฺฐาน-มกตฺวาน ปมาณิกํ;

ทสาหมติมาเปติ, ปตฺตํ นิสฺสคฺคิยํ สิยา.

๒๕. ปญฺจพนฺธนโต อูน-ปตฺเต สติ ปรํ ปน;

วิญฺญาเปติ นวํ ปตฺตํ, ตสฺส นิสฺสคฺคิยํ สิยา.

๒๖. ปฏิคฺคเหตฺวา ภุญฺชนฺโต, สปฺปิเตลาทิกํ ปน;

สตฺตาหมติมาเปติ, ตสฺส นิสฺสคฺคิยํ สิยา.

๒๗. ภิกฺขุสฺส จีวรํ ทตฺวา, อจฺฉินฺทนฺตสฺส ตํ ปุน;

สกสญฺญาย นิสฺสคฺคิ, อจฺฉินฺทาปยโตปิ วา.

๒๘. อปฺปวาริตมญฺญาตึ, สุตฺตํ ยาจิย จีวรํ;

วายาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิ, วินา ญาติปฺปวาริเต.

๒๙. ชานนฺโต ภิกฺขุ สงฺฆสฺส, ลาภํ ปริณตํ ปน;

อตฺตโน ปริณาเมติ, ตสฺส นิสฺสคฺคิยํ สิยาติ.

๔. ปาจิตฺติยนิทฺเทโส

๓๐. สมฺปชานมุสาวาเท, ปาจิตฺติยมุทีริตํ;

ภิกฺขุญฺจ โอมสนฺตสฺส, เปสุญฺญหรเณปิ จ.

๓๑. ฐเปตฺวา ภิกฺขุนึ ภิกฺขุํ, อญฺเญน ปิฏกตฺตยํ;

ปทโสธมฺมํ ภณนฺตสฺส, ปาจิตฺติยมุทีริตํ.

๓๒. อนุปสมฺปนฺเนเนว, สยิตฺวาน ติรตฺติยํ;

ปาจิตฺติ สหเสยฺยาย, จตุตฺถตฺถงฺคเต ปุน.

๓๓. อิตฺถิยา เอกรตฺตมฺปิ, เสยฺยํ กปฺปยโตปิ วา;

เทเสนฺตสฺส วินา วิญฺญุํ, ธมฺมญฺจ ฉปฺปทุตฺตรึ.

๓๔. ทุฏฺฐุลฺลํ ภิกฺขุโน วชฺชํ, ภิกฺขุสมฺมุติยา วินา;

อภิกฺขุโน วทนฺตสฺส, ปาจิตฺติยมุทีริตํ.

๓๕. ขเณยฺย วา ขณาเปยฺย, ปถวิญฺจ อกปฺปิยํ;

ภูตคามํ วิโกเปยฺย, ตสฺส ปาจิตฺติยํ สิยา.

๓๖. อชฺโฌกาเส ตุ มญฺจาทึ, กตฺวา สนฺถรณาทิกํ;

สงฺฆิกํ ยาติ ปาจิตฺติ, อกตฺวาปุจฺฉนาทิกํ.

๓๗. สงฺฆิกาวสเถ เสยฺยํ, กตฺวา สนฺถรณาทิกํ;

อกตฺวาปุจฺฉนาทึ โย, ยาติ ปาจิตฺติ ตสฺสปิ.

๓๘. ชานํ สปฺปาณกํ โตยํ, ปาจิตฺติ ปริภุญฺชโต;

อญฺญาติกา ภิกฺขุนิยา, ฐเปตฺวา ปาริวตฺตกํ.

๓๙. จีวรํ เทติ ปาจิตฺติ, จีวรํ สิพฺพโตปิ จ;

อติริตฺตํ อกาเรตฺวา, ปวาเรตฺวาน ภุญฺชโต.

๔๐. ภิกฺขุํ อาสาทนาเปกฺโข, ปวาเรติ ปวาริตํ;

อนติริตฺเตน ภุตฺเต ตุ, ปาจิตฺติยมุทีริตํ.

๔๑. สนฺนิธิโภชนํ ภุญฺเช, วิกาเล ยาวกาลิกํ;

ภุญฺชโต วาปิ ปาจิตฺติ, อคิลาโน ปณีตกํ.

๔๒. วิญฺญาเปตฺวาน ภุญฺเชยฺย, สปฺปิภตฺตาทิกมฺปิ จ;

อปฺปฏิคฺคหิตํ ภุญฺเช, ทนฺตกฏฺโฐทกํ วินา.

๔๓. ติตฺถิยสฺส ทเท กิญฺจิ, ภุญฺชิตพฺพํ สหตฺถโต;

นิสชฺชํ วารโห กปฺเป, มาตุคาเมน เจกโต.

๔๔. สุราเมรยปาเนปิ, ปาจิตฺติยมุทีริตํ;

องฺคุลิปโตทเก จาปิ, หสธมฺเมปิ โจทเก.

๔๕. อนาทเรปิ ปาจิตฺติ, ภิกฺขุํ ภีสยโตปิ วา;

ภยานกํ กถํ กตฺวา, ทสฺเสตฺวา วา ภยานกํ.

๔๖. ฐเปตฺวา ปจฺจยํ กิญฺจิ, อคิลาโน ชเลยฺย วา;

โชตึ ชลาปเยยฺยาปิ, ตสฺส ปาจิตฺติยํ สิยา.

๔๗. กปฺปพินฺทุมนาทาย, นวจีวรโภคิโน;

หสาเปกฺขสฺส ปาจิตฺติ, ภิกฺขุโน จีวราทิกํ.

๔๘. อปเนตฺวา นิเธนฺตสฺส, นิธาเปนฺตสฺส วา ปน;

ชานํ ปาณํ มาเรนฺตสฺส, ติรจฺฉานคตมฺปิ จ.

๔๙. ฉาเทตุกาโม ฉาเทติ, ทุฏฺฐุลฺลํ ภิกฺขุโนปิ จ;

คามนฺตรคตสฺสาปิ, สํวิธายิตฺถิยา สห.

๕๐. ภิกฺขุํ ปหรโต วาปิ, ตลสตฺติกมุคฺคิเร;

โจเทติ วา โจทาเปติ, ครุกามูลเกนปิ.

๕๑. กุกฺกุจฺจุปฺปาทเน จาปิ, ภณฺฑนตฺถายุปสฺสุตึ;

โสตุํ ภณฺฑนชาตานํ, ยาติ ปาจิตฺติยํ สิยา.

๕๒. สงฺฆสฺส ลาภํ ปริณามิตํ ตุ,

นาเมติ โย ตํ ปรปุคฺคลสฺส;

ปุจฺฉํ อกตฺวาปิ จ สนฺตภิกฺขุํ,

ปาจิตฺติ คามสฺส คเต วิกาเลติ.

๕. ปกิณฺณกนิทฺเทโส

๕๓. สงฺฆิกํ ครุภณฺฑํ โย, เทติ อญฺญสฺส อิสฺสโร;

ถุลฺลจฺจยํ ยถาวตฺถุํ, เถยฺยา ปาราชิกาทิปิ.

๕๔. กุสาทิมยจีรานิ, กมฺพลํ เกสวาลชํ;

สมยํ วินา ธารยโต, ลูกปกฺขาชินกฺขิปํ.

๕๕. สตฺถกมฺเม วตฺถิกมฺเม, สํ นิมิตฺตญฺจ ฉินฺทโต;

ถุลฺลจฺจยํ มนุสฺสานํ, มํสาทิโภชเนปิ วา.

๕๖. กทเลรกกฺกทุสฺสานิ, โปตฺถกํ สพฺพนีลกํ;

สพฺพปีตาทิกญฺจาปิ, ธารยนฺตสฺส ทุกฺกฏํ.

๕๗. หตฺถิสฺสุรคโสณานํ, สีหพฺยคฺฆจฺฉทีปินํ;

ตรจฺฉสฺส จ มํสาทึ, อุทฺทิสฺสกตกมฺปิ จ.

๕๘. อนาปุจฺฉิตมํสญฺจ, ภุญฺชโต ทุกฺกฏํ สิยา;

ยาตานุปุพฺพํ หิตฺวาน, ทกติตฺถาทิกํ วเช.

๕๙. สหสา วุพฺภชิตฺวาน, ปวิเส นิกฺขเมยฺย วา;

วจฺจปสฺสาวกุฏิกํ, วินา อุกฺกาสิกํ วิเส.

๖๐. นิตฺถุนนฺโต กเร วจฺจํ, ทนฺตกฏฺฐญฺจ ขาทยํ;

วจฺจปสฺสาวโทณีนํ, พหิ วจฺจาทิกํ กเร.

๖๑. ขเรน จาวเลเขยฺย, กฏฺฐํ ปาเตยฺย กูปเก;

อูหตญฺจ น โธเวยฺย, อุกฺลาปญฺจ น โสธเย.

๖๒. ทกกิจฺจํ กโรนฺตสฺส, กตฺวา ‘‘จปุจปู’’ติ จ;

อนชฺฌิฏฺโฐว เถเรน, ปาติโมกฺขมฺปิ อุทฺทิเส.

๖๓. อนาปุจฺฉาย ปญฺหสฺส, กถเน วิสฺสชฺชเนปิ จ;

สชฺฌายกรเณ ทีป-ชาลเน วิชฺฌาปเนปิ จ.

๖๔. วาตปานกวาฏานิ, วิวเรยฺย ถเกยฺย วา;

วนฺทนาทึ กเร นคฺโค, คมนํ โภชนาทิกํ.

๖๕. ปริกมฺมํ กเร กาเร, ติปฏิจฺฉนฺนกํ วินา;

กายํ นหายํ ฆํเสยฺย, กุฏฺเฏ ถมฺเภ ตรุมฺหิ วา.

๖๖. กุรุวินฺทกสุตฺเตน, อญฺญมญฺญสฺส กายโต;

อคิลาโน พหาราเม, จเรยฺย สอุปาหโน.

๖๗. อุปาหนํ โย ธาเรติ, สพฺพนีลาทิกมฺปิ จ;

นิมิตฺตํ อิตฺถิยา รตฺโต, มุขํ วา ภิกฺขทายิยา.

๖๘. อุชฺฌานสญฺญี อญฺญสฺส, ปตฺตํ วา อตฺตโน มุขํ;

อาทาสาทิมฺหิ ปสฺเสยฺย, อุจฺจาสนมหาสเน.

๖๙. นิสชฺชาทึ กโรนฺตสฺส, ทุกฺกฏํ วนฺทเนปิ จ;